EDITORIAL

E majta dėshiron president tė manipulueshėm

Ēelo Hoxha

Makineria propagandistike e sė majtės ka vite qė bombardon opinionin me termat “President Konsensual” dhe “Institucione tė pavarura – gjyqėsor, prokurori”, ndėrsa ka trumbetuar si rrezik tė demokracisė tė kundėrtėn e tyre. E majta ėshtė mjeshtre e djallėzisė. E ka ushtruar kėtė zanat qysh prej 1941-shit.

Ne e kemi pėrpara sysh rezultatin e presidentit konsensual, tė zgjedhur para 5 vjetėsh dhe institucioneve qė fituan pavarėsi nga kushtetuta socialiste. Prokuroria dhe gjyqėsori janė tė pavarura vetėm nga profesionalizmi, ndershmėria dhe e djathta, ndėrsa me korrupsionin dhe tė majtėn kanė njė bashkėpunim shumė tė frytshėm. Shembulli mė i freskėt i bashkėpunimit tė tyre ėshtė arrestimi politik i Artur Roshit, kryetar i PBKD-sė dhe i imi, i cili ėshtė bėrė me urdhėr tė PS-sė, i lėshuar nė formėn e njė padie. Megjithatė, le tė rrimė larg personales, pėr tė mos e kompromentuar frymėn e kėtij shkrimi. Nė disa sondazhe mė tė hershme, tė bėra para arrestimit tonė e kam fjalėn, prokurorėt dhe gjyqtarėt dilnin mė pak tė besuarit nga qytetarėt, madje mė pak se politikanėt. Ndėrsa “presidenti konsensual” ėshtė njė histori mė vete.

Presidenti i sotėm nuk u zgjodh me konsensus nga dėshira e mirė e socialistėve dhe as nga presioni i numrave tė opozitės nė parlament. Asokohe, socialistėt kishin vota qė tė zgjidhnin president kėdo socialist qė mund t’iu shkrepte nė kokė, por u frenuan nga mėkati qė kishin bėrė nė zgjedhjet parlamentare njė vit mė herėt. Me zgjedhjen e njė presidenti konsensual ata plotėsonin njė dėshirė tė ndėrkombėtarėve dhe nga ana tjetėr e zbutnin qėndrimin e tyre ndaj vjedhjes sė votave tė 2001-shit. Pra, po tė ishte pėr presionin e opozitės sė atėhershme, ata as qė e ēanin kokėn, po tė ishte ndryshe, kur kryeministėr ishte Ilir Meta, nuk do ta kishin ndaluar Sali Berishėn nė po ato zyra qė i bėnė formalitetet e arrestimit edhe Artur Roshit, edhe mua, pa iu dridhur qerpiku.

Ndėrsa pėrvoja e Moisiut si president ėshtė njė arsye madhore pėr tė mos i zėnė besė sė majtės dhe gjithė atyre qė, edhe kur flasin, e shqiptojnė fjalėn “konsensus” me germa kapitale. Nė qoftė se president konsensual do tė thotė njė figurė politikisht e paanshme, ky kusht nuk ėshtė respektuar as nė rastin e zgjedhjes sė zotit Moisiu. Zoti Moisiu nuk ka qenė vetėm simpatizant i PD-sė, ai ka qenė pjesėmarrės aktiv nė protestat e saj sė bashku me tė bijat, madje disa burime ma kanė pėrkufizuar si “berishist tė thekur”. Megjithatė, qysh kur ka ardhur nė detyrė, ai ka marrė vendime kryesisht kundėr sė djathtės, tė udhėhequr nga idhulli i tij Sali Berisha, sepse makinacionet korruptive tė sė majtės bėjnė mrekullira – madje, ata i filmojnė edhe nė kaseta. Pikėrisht kėtu duhet tė nxirren mėsime.

Kandidaturat pėr presidentė duhet tė jenė figura me profil tė lartė, publik, edhe politik nuk prish punė, dhe jo pensionistė anonimė, tė cilėt marrin postin mė tė rėndėsishėm nė vend dhe nuk dinė ē’tė bėjnė me tė, e pėr pasojė shkojnė mbrapa kujtdo qė i tėrheq nga hunda. Njė figurė me profil tė lartė publik, edhe politik, nuk prish punė, ėshtė mė pak i prirur tė tundohet nga ofertat korruptive, sepse mė shumė humbet sesa fiton. Nuk mund tė ndyhet pėr njė shifėr dollarėsh, qofshin edhe miliona, apo pėr njė femėr, qoftė kjo edhe 18 vjeē, profili politik, publik i ngritur me sakrifica nė dekada.

Besoj se tė majtėt kanė filluar tė shprehen kundėr kandidaturės sė Bamir Topit pėr president, pikėrisht pėr shkak tė profilit tė tij, tė spikatur, publik dhe integritetit moral, tė pacenuar. Pėrderisa ata e kanė parė atė si figurėn mė tė komunikueshme pėr negociata, pėrderisa u shprehėn tė gatshėm – tė paktėn Ben Blushi foli publikisht – ta ndihmojnė Topin pėr tė marrė kreun e PD-sė. Ata s’kanė arsye qė kėtė figurė qė respektojnė tė mos e ndihmojnė tė bėhet president, njė post ku ai do tė ketė mundėsi tė kontribuojė pozitivisht pėr njė masė mė tė madhe qytetarėsh. Nga ana tjetėr, Bamir Topi ka treguar brenda dy vjetėsh dy herė, se nuk ėshtė kukull e Berishės, duke ia refuzuar shefit tė tij, politik ftesat pėr tė qenė pjesė e qeverisė. Nė qoftė se dikush ka bindjen qė Bamir Topi ėshtė i pamanipulueshėm, prandaj s’duhet tė jetė President i Republikės, ky nuk ėshtė problem as i Topit, as i Berishės dhe as i sė djathtės.

*Autori dhe Artur Roshi, kryetar i PBKD-sė, mbahen nė burg politik prej 12 ditėsh.

POLITIKA

Ish-kryetari i PD-sė nė vitet 1992-1995 vlerėson kandidaturėn e PD-sė pėr postin e presidentit

Selami: Topi, kandidatura mė e denjė pėr karrigen presidenciale

Ish-kryetari i PD-sė shprehet se, aktualisht, nuk ka ndėrmend tė kthehet nė politikėn e vendit, pasi, sipas tij, nė partinė qė ai ka drejtuar dikur nuk ka gjetur hapėsirat e duhura pėr kėtė qėllim

Eduard Selami, ish-kryetar i PD-sė, nė vitet 1992-1995 ka deklaruar dje se, Bamir Topi ėshtė emri mė i denjė nga mazhoranca pėr postin e presidentit. Duke folur nė emisionin “Top Story” tė gazetarit Sokol Balla, ish-kryetari i PD-sė, tha se, e vlerėson Topin pėr maturinė dhe pjekurinė politike qė e karakterizon. “Unė e takova zotin Topi gjatė vizitės sime nė Tiranė dhe e vlerėsoj pėr maturinė dhe pjekurinė e tij politike. Nė rast se PD-ja ka vendosur tė ketė njė kandidaturė tė sajėn pėr postin e presidentit, atėherė mė duhet tė them qė Bamir Topi ėshtė emri mė i denjė pėr kėtė post”, - tha Selami.

Ndėrkohė, Selami ka hedhur poshtė ēdo mundėsi rikthimi nė partinė tė cilėn e drejtonte dikur. Sipas Selamit, nė partinė mė tė madhe tė sė djathtės, nuk ka gjetur hapėsirėn e duhur. “E kam refuzuar atė ofertė, sepse nuk kam parė hapėsirė dhe kam preferuar tė rri nė kėtė poziocion qė jam”, - tha Selami. Ndėrkohė, nė lidhje me takimet qė zhvilloi gjatė ardhjes sė tij nė Shqipėri, dhjetorin e kaluar, Selami i cilėsoi ato mė shumė si private, tė cilat e afruan edhe mė shumė me vendin. “Unė i qėndroj anės private tė vizitės sime nė Shqipėri. Miqtė e mi kėrkonin tė mė takonion dhe dua tė them qė kjo vizitė mė afroi mė shumė me Shqipėrinė. Takimet ishin tė vlefshme si nga ana njerėzore, ashtu dhe nga ana miqėsore. Dua tė vlerėsoj kėtu takimin me zotin Berisha dhe ta falenderoj pėr kohėn qė mė kushtoi. Ishte njė bisedė miqėsore. A u diskutua pėr politikė? Sigurisht qė u diskutua, por nuk dua ta komentoj kėtė pjesė tė bisedės”, - tha Selami. Nė lidhje me qeverisjen aktuale tė PD-sė, Selami u shpreh se e ka mbėshtetur fillimin e ri tė premtuar nga demokratėt, por qeverisė i duhet lėnė ende kohė pėr t’u provuar. “Kam mbėshtetur fillimin e ri, se kisha njė opinion timin dhe e kam mbrojtur mendimin tim edhe nė Kongresin Amerikan. Mendoj se i duhet lėnė kohė, sepse hapat e parė ishin shumė pozitivė”, - tha Selami.

Kryeministri Berisha mbledh jashtė radhės grupin parlamentar tė PD-sė pėr zgjedhjet nė Shijak

Berisha: Mandatin tjetėr presidenti

do tė zgjidhet me votė popullore

Kryeministri nuk ka lėnė pa pėrmendur dhe njėherė konsideratėn e tij pėr kandidaturėn e Bamir Topit pėr postin e presidentit

Kryeministri, Sali Berisha, ėshtė shprehur dje, gjatė mbledhjes sė grupit parlamentar tė PD-sė, se mandati i ardhshėm, presidencial duhet t’i lihet nė dorė votės sė lirė tė popullit. Berisha mėsohet tė ketė thėnė se pėr kėtė mandat nuk ėshtė e mundur qė tė ndėrhyhet nė dispozitat kushtetuese, por nė mandatin e ardhshėm, fati i zgjedhjes sė presidentit do i lihet nė dorė votės sė popullit. Nga ana e tij kryeministri nuk ka lėnė pa shprehur dhe njė herė konsideratėn e tij pėr kandidaturėn e nėnkryetarit tė PD-sė, Bamir Topi, pėr postin e presidentit. Gjithsesi, Berisha mėsohet tė jetė shprehur se zgjedhja e presidentit nė mėnyrė tė padiskutueshme do tė bėhet nė bazė tė njė konsensusi tė tė dy krahėve tė politikės.

Kandidaturat

Por, kryeministri Berisha me tone tė zbutura ėshtė shfaqur dhe nė lidhje me kandidaturėn presidenciale tė Bashkim Finos, ofruar nga opozita. “Ne nuk kemi pse paragjykojmė askėnd. Ajo ėshtė kandidaturė e tyre dhe ne nuk kemi tė drejtė ta sulmojmė. Tė drejtėn pėr tė paraqitur kandidaturė ēdo force politike ja garanton Kushtetuta dhe pėr kėtė ne nuk kemi asnjė ekuivok”, - mėsohet tė ketė thėnė Berisha.

Gjatė mbledhjes sė djeshme para deputetėve, pėr kėtė ēėshtje, mėsohet tė ketė pėrshėndetur dhe nėnkryetari i PD-sė, Bamir Topi, njėkohėsisht dhe kandidaturė e PD-sė pėr postin e Presidencės. Burime brenda grupit parlamentar tė mazhorancės bėjnė tė ditur se Topi ka falėnderuar deputetėt pėr mbėshtetjen qė i kanė dhėnė si kandidat pėr president nga mazhoranca.

Shijaku

Mbledhja e djeshme e grupit parlamentar tė PD-sė ėshtė zhvilluar me dyer tė mbyllura dhe si pikė kryesore ka qenė mobilizimi i tė gjithė deputetėve pėr zgjedhjet e 11 marsit, qė do tė zhvillohen nė Shijak. Nga ana e tij, Berisha iu ka kujtuar dhe njėherė deputetėve tė PD-sė rėndėsinė e fitores nė kėtė zonė, ku kandidon pėr Partinė Demokratike Osman Metalla dhe pėr Partinė Socialiste, Igli Ēela.

Zgjedhja me votė e presidentit

kėrkon ndryshime nė Kushtetutė

Ndėrkohė, pėr tė zgjedhur presidentin me anė tė votimit nė popull, Kuvendit tė Shqipėrisė do i duhet tė bėjė dhe ndėrhyrje nė nenin 87 tė Kushtetutės, i cili shprehet pėr mėnyrėn e zgjedhjes sė presidentit. Nė bazė tė kėtij neni, kandidati pėr president i propozohet Kuvendit nga njė grup jo mė pak se prej 20 deputetėsh dhe votimi kryhet nė mėnyrė tė fshehtė. Kandidati duhet tė marrė rreth 3/5 e votave tė pėrgjithshme tė Kuvendit, apo 84 vota qė tė shpallet fitues, dhe nė rast se nuk zgjidhet nė raundin e parė atėherė brenda 7 ditėve bėhet njė votim tjetėr dhe kjo procedurė mund tė vazhdojė deri nė 5 herė radhazi. Nė rast se nė tė pesta herėt nuk arrihet numri i duhur i votave, atėherė parlamenti shpėrndahet dhe brenda 60 ditėve zhvillohen zgjedhjet e reja dhe Kuvendi i ri voton pėr presidentin e ardhshėm.

Nėnkryetari i PD-sė konfirmon pėr herė tė parė para mediave kandidaturėn e tij

Topi: Konfirmimi ka ardhur dhe mė parė nga zėrat zyrtarė tė partisė

Kryetari i grupit parlamentar tė PD-sė, Bamir Topi, ka deklaruar dje, pėr herė tė parė publikisht se ai ėshtė kandidati zyrtar i mazhorancės pėr postin e presidentit. Nė pėrgjigje tė pyetjes sė gazetarėve, nėse zoti Topi ėshtė kandidati i PD-sė pėr kreun e shtetit, ky i fundit tha: "Ky konfirmim nuk mund tė vijė nga ana ime, sepse ka ardhur pėrmes zėdhėnėsit zyrtar tė PD-sė. Ka pasur njė komunikim tė natyrshėm tė kryeministrit, Sali Berisha, me grupin parlamentar dhe jo tė gjitha gjėrat realizohen nė njė moment tė caktuar para kameras. Por, gjithsesi, tashmė qė ėshtė deklaruar publikisht, unė do t`ju ftoja tė gjithėve qė ky moment tė trajtohet me ekuilibėr tė plotė. Natyrisht, jemi ende herėt pėr ta amplifikuar si problem, sepse pėr shoqėrinė shqiptare, politikėn dhe institucionet shqiptare janė mjaft momente tė tjera, tė rėndėsishme qė trajtohen dhe kalohen hap pas hapi. Gjithsesi, mbetet pėr t`u konfirmuar ajo qė ju realizuat pėrmes pyetjes suaj".

Mediu: Mbėshtesim kandidaturėn presidenciale tė PD-sė

Kryetari i Partisė Republikane dhe ministėr i Mbrojtjes, Fatmir Mediu, ka deklaruar dje, mbėshtetjen e forcės politike qė ai pėrfaqėson pėr kandidaturėn e Bamir Topit, si president i vendit. Mediu u shpreh se kandidatura e paraqitur nga PD-ja, garanton normalitetin institucional dhe qėndrimin mbi palėt. "Kandidatura e Bamir Topit pėr postin e Presidentit tė Republikės ėshtė me njė integritet tė plotė, politik dhe moral, i cili ka vėrtetuar nė tė gjithė aktivitetin e tij, politik njė qėndrim qytetar dhe qė i shėrben interesave tė vendit,  pozicion qė duhet ta ketė Presidenti i Shqipėrisė”. Zoti Mediu tha se, "Presidenti i Republikės nuk ėshtė parti politike, ai ėshtė njė individ pėr tė garantuar normalitetin institucional dhe qėndrim mbi palėt dhe zoti Topi e ka kėtė integritet”.

Basha: Shijaku, PD-ja do ketė njė

deputet mė shumė nė parlament

Ministri i Punėve Publike, Transporteve dhe Telekomunikacioneve, Lulėzim Basha, tha dje, se zgjedhjet nė zonėn e Shijakut pritet tė sjellin njė deputet tjetėr tė PD-sė nė parlament. Basha u shpreh se kandidati Metalla ėshtė njė figurat mė tė spikatura nė zonėn e Durrėsit dhe kryetar i PD-sė pėr Shijakun. "Gjatė gjithė kohės, qė nga fillimi i fushatės e deri tani, PD-ja dhe kandidati i saj, zoti Metalla, qė ėshtė njė nga figurat mė tė shquara nė zonėn e Durrėsit dhe kryetar i PD-sė pėr Shijakun, janė angazhuar pėr njė fushatė qytetare nė qytetin e Shijakut, komunės sė Katundit tė Ri dhe Xhafzotajt nė takime intensive nė komunitet, duke dėgjuar problemet e tyre, duke folur pėr ēėshtjet me interes tė pėrbashkėt dhe mėnyrėn pėr t'iu dhėnė zgjidhje ēėshtjeve qė kanė tė bėjnė me proceset legjislative dhe reformave nė Shqipėri. Mendoj se ėshtė njė fushatė qė do tė japė rezultatin e duhur mė 11 mars dhe do tė kurorėzojė fitoren e Osman Metallės dhe ardhjen e tij si deputet nė parlamentin e Shqipėrisė", - tha Basha.

Klosi: Prezenca e vėzhguesve nė Shijak

rrit shanset e opozitės pėr fitoren

Sekretari i burimeve njerėzore nė PS, Blendi Klosi, tha dje se deputeti i sė majtės do tė fitojė nė zgjedhjet e 11 marsit nė Shijak. Sipas tij, prezenca e faktorit ndėrkombėtar nėpėrmjet vėzhguesve i jep garanci opozitės pėr fitoren. “Disa arsye, tė cilat na ēojnė ne drejt njė fitoreje nė Shijak, janė se fryma e gjithė asaj zone ėshtė pro sė majtės. Nė dy komunat qė pėrbėjnė zonėn e Shijakut sė bashku me bashkinė, asnjėherė mė parė nuk janė zhvilluar votime tė drejta dhe tė lira dhe mendoj se prezenca e shumė faktorėve nė atė zonė nė zgjedhjet e 11 marsit do tė ndikojė qė nė zonėn Xhafzotaj dhe nė Katundin e Ri tė zhvillohen votime, mbase pėr tė herė tė parė nė historikun e demokracisė sė kėtyre zonave”, - tha Klosi. Nė tre korrik tė vitit 2005-sė, nė pėrballjen me kandidatin e PS-sė, Agron Duka, nė Shijak, fitoi mandatin e deputetit, demokrati Sokol Olldashi. Zgjedhjet parlamentare nė kėtė zonė zhvillohen mė 11 mars, pasi dha dorėheqjen nga mandati i deputetit, Sokol Olldashi, pėr tė kandiduar pėr postin e kryetarit tė Bashkisė sė Tiranės.

Partia Demokratike vlerėson raportin e Departamentit tė Shtetit pėr Shqipėrinė

Bregu: Raporti, nxitje pėr tė vazhduar me reformat

Zėdhėnėsja e Partisė Demokratike, Majlinda Bregu, e ka konsideruar raportin e Departamentit tė Shtetit si njė mjet tė rėndėsishėm nė nxitjen e reformave nė vend, sidomos me ato qė kanė tė bėjnė mė tė drejtat e njeriut. Bregu nga ana e saj vlerėsoi se nė raport pėrshkruhet nė mėnyrė konkrete dhe korrekte, performanca dhe rruga qė ka ndjekur qeveria shqiptare nė kėtė drejtim. Gjatė citimit tė raportit, Bregu theksoi se, “nė krahasim me vitet e kaluara nuk ka patur raportim se policia ka ndėrhyrė nė bllokimin e protestave apo ka keqtrajtuar protestues, dhe as pėr raste tė pėrfshirjes sė efektivave tė policisė nė trafikimin e qenieve njerėzore, por pėrkundrazi vlerėsime pozitive vijnė pėr mėnyrėn e trajtimit tė problemit tė trafikimit tė qenieve njerėzore nga policia". Zėdhėnėsja e PD-sė vuri nė dukje se liria e fjalės sė shtypit zė njė vend tė rėndėsishėm nė raport. "Ndėrkohė qė media ishte aktive dhe kryesisht e papenguar, pati probleme serioze me pėrdorimin e medias pėr qėllime politike, botuesit dhe pronarėt e gazetave vazhduan tė diktonin artikuj pėr t'iu shėrbyer interesave tė tyre, ekonomike dhe politike", - thuhet nė raport. Bregu theksoi se, "nė raport evidentohet se korrupsioni ka qenė njė pengesė e madhe pėr ecurinė e reformave, ndaj vlerėsohen pozitivisht masat e marra nga qeveria nė luftėn kundėr korrupsionit, qė nga ligji pėr konfliktin e interesave, apo ngritja e Task Force antikorrupsion". Zėdhėnėsja e PD-sė, theksoi se, "nė raport kritikohet rėndė dhe lėnia pa strehė e disa familjeve rome nga Bashkia e Tiranės, nė procesin e rehabilitimit tė Lanės".

“Tė bindur se respektimi dhe promovimi i tė drejtave tė njeriut ėshtė njė nga sfidat mė tė mėdha dhe tė pakthyeshme tė procesit tė demokratizimit tė vendit, PD-ja pėrshėndet kėtė raport dhe shprehim impenjimin tonė pėr tė thelluar reformat nė fushėn e respektimit tė tė drejtave tė panegociueshme tė njeriut”, - tha Bregu.

Milo: Kandidaturat pėr president

vijnė nga tryezat e bisedimeve

Kryetari i PDS-sė, Paskal Milo, tha dje se, ėshtė ende shpejt pėr tė folur pėr kandidatura pėr postin e presidentit. I pyetur pėr kandidaturėn e mazhorancės pėr kėtė post, Milo tha se nuk ėshtė momenti pėr tė folur pėr kandidatura konkrete, pasi kandidaturat konsensuale vijnė nė tryezat e bisedimeve dhe ėshtė ende shpejt pėr tė folur. “Nuk bėhet fjalė pėr Topin si individ. Ēėshtja kėtu shtrohet si njė vendimmarrje politike dhe si ēdo vendimmarrje politike e opozitės do diskutohet nė momentin e duhur dhe nė vendin e duhur dhe atėherė do tė jepet dhe pėrgjigja e duhur. Pra, mendoj se ėshtė ende herėt tė diskutohet pėr kandidaturat pėr president. Kemi 4-5 muaj pėrpara, qeveria dhe mazhoranca kanė probleme tė tjera mė tė rėndėsishme, mė delikate siē, ėshtė mbyllja e procesit zgjedhor qė ėshtė shumė e rėndėsishme tė mos zvarritet dhe tė mos pėrsėrisim gabimet e sė kaluarės dhe mbi tė gjitha kompozimi i ri i qeverisė, i cili nuk pret, sepse reformat duhet tė vazhdohen”, - tha Milo. Kreu i PDS-sė, pjesė e koalicionit tė majtė, ėshtė pozicionuar mjaft i rezervuar pėr tė folur pėr kandidatura konkrete, duke mos dhėnė asnjė qėndrim tė prerė kundėr asnjėrės palė. “Mendoj se ėshtė njė ēėshtje qė ngrihet artificialisht tani pėr tė zhvendosur vėmendjen nga probleme tė tjera, tė rėndėsishme tė ditės. Nuk besoj se kandidaturat konsensuale pėrcaktohen nė mėnyrė unilaterale. Kandidaturat konsensuale pėrcaktohen nė tryezėn e bisedimeve dhe nuk mund tė pėrcaktohen nė mėnyrė tė njėanshme”, - tha Milo.

Mustafaj: Shqipėria synon kryesinė e radhės sė OSBE-sė

Ministri i Punėve tė Jashtme, Besnik Mustafaj, ka deklaruar gjatė njė fjalimi nė Kėshillin e Pėrhershėm tė Ambasadorėve tė OSBE-sė, nė Vjenė, se Shqipėria synon tė marrė kryesimin e radhės sė OSBE-sė nė vitin 2012-tė. “Kandidatura shqiptare pėr kryesinė e radhės sė OSBE-sė nė vitin 2012-tė dhe marrja e saj do tė mundėsojė qė ajo tė mbahet pėr herė tė parė nga njė vend i Ballkanit Perėndimor dhe do tė jetė njė evidentim jo vetėm i rritjes sė kapaciteteve kontribuese tė njė vendi qė ka bashkėpunuar, ėshtė ndihmuar dhe ka pėrfituar nga OSBE-ja, por edhe njė mundėsi mė shumė pėr promovimin e vlerave dhe interesave tė vetė rajonit”, - tha Mustafaj. Ministri shqiptar vlerėsoi kontributin e kėsaj organizate nė vendin tonė. 

“OSBE-ja ka luajtur njė rol tė rėndėsishėm nė ndėrtimin dhe promovimin e vlerave themelore, demokratike, tė paqes dhe stabilitetit nė Evropė. Me nėnshkrimin e Marrėveshjes sė Stabilizim-Asocimit me Bashkimin Evropian, Shqipėria ka siguruar njė dokument substancial, ku mbėshtetet pėr tė kryer reformat komplekse qė do tė sjellin nė pak vjet transformimin e plotė tė vendit dhe pėrmbushjen e standardeve tė nevojshme deri nė anėtarėsim nė BE”, - tha Mustafaj.

EKONOMIA

Ftesa e KfW-sė drejtuar bizneseve, pėr tė marrė kredi dhe asistencė tek kjo bankė jep shenjat e para

Koncesionet, mbi 30 HEC-e tė vogla drejt kredive tė KfW-sė

Tė dhėnat nga Ministria e Ekonomisė bėjnė tė ditur se, i gjithė procesi i dhėnies me koncesion i tė gjitha hidrocentraleve tė vogla do tė ketė njė lidhje mjaft tė rėndėsishme me projektin e kredidhėnies sė Bankės Gjermane pėr Zhvillim, KfW. Gjithashtu, edhe asistenca teknike e kėsaj banke mbi projektet do tė jetė mjaft e rėndėsishme dhe pėrcaktuese nė garėn pėr marrjen e koncesionit nė hidrocentrale

Kompanitė qė kanė pėrpiluar kėrkesa pėr tė marrė me koncesion hidrocentrale tė vogla dhe i kanė paraqitur ato nė Ministrinė e Ekonomisė dhe nė agjencinė e koncesioneve do tė kėrkojnė qė tė mbulojnė njė pjesė tė investimeve tė tyre me anė tė kredive qė do tė ofrojė Banka Gjermane pėr Zhvillim. Tė dhėna tė Ministrisė sė Ekonomisė bėjnė tė ditur se, tė gjitha bizneset qė kanė kėrkuar me anė tė njė projekti marrjen e njė hidrocentrali tė vogėl me koncesion, mė sė pari do tė kenė mundėsinė qė tė marrin asistencė teknike mbi investimin qė do tė kryejnė mbi projektin e zbatimit dhe mbi kapacitetet e hidrocentralit qė do tė ndėrtojnė. Nė procesin e dhėnies me koncesion, agjencia e koncesioneve, njė ent i posaēėm ky qė do tė pėrmbushė procesin, do tė marrė parasysh edhe projektin teknik qė do tė paraqesė kompania nė tė gjithė treguesit e tij, duke nisur qė nga kapaciteti prodhues dhe deri tek sasia e investimit nė vlerė monetare. Nė fakt, tė dhėnat nga Ministria e Ekonomisė bėjnė tė ditur se, i gjithė procesi i dhėnies me koncesion i tė gjitha hidrocentraleve tė vogla do tė ketė njė lidhje mjaft tė rėndėsishme me projektin e kredidhėnies sė Bankės Gjermane pėr Zhvillim, KfW. Gjithashtu, edhe asistenca teknike e kėsaj banke mbi projektet do tė jetė mjaft e rėndėsishme dhe pėrcaktuese nė garėn pėr marrjen e koncesionit nė hidrocentrale. Njė biznes i caktuar, qė kėrkon tė marrė me koncesion njė hidrocentral tė vogėl ka tė drejtėn tė paraqitet nė bankėn KfW dhe tė kėrkojė asistencė teknike pėr hidrocentralin dhe mund tė kėrkojė prej bankės marrjen e njė kredie nga vetė kjo bankė ose mund tė kėrkojė tė marrė kredi nė njė bankė tjetėr, duke pėrdorur fondin e KfW-sė si garanci. Kjo nuk do tė thotė se njė biznes nuk ka tė drejtė tė shkojė drejtpėrsėdrejti nė garė pėr njė koncesion, pa kontaktuar aspak me Bankėn Gjermane pėr Zhvillim, por duke ditur se Banka Gjermane pėr Zhvillim ėshtė njė bankė qė ka pėr qėllim pėrtėritjen e biznesit, atėherė do tė bėhet vendimtar roli i saj nė kėtė proces. Siē dihet, aktualisht, nė Ministrinė e Ekonomisė janė paraqitur mbi tridhjetė kėrkesa pėr tė marrė me koncesion njė hidrocentral tė vogėl, por duket se pas ofertės sė KfW-sė, tashmė ato do tė ndryshojnė mendje dhe do tė drejtohen nė zyrat e saj si pėr asistencė teknike, ashtu edhe pėr kredi. Tė dhėnat bėjnė tė ditur se, njė pjesė e rėndėsishme e bizneseve kanė nisur tė pėrgatisin dokumentacionin pėre kėtė gjė. Procesi i dhėnies me koncesion tė hidrocentraleve tė vogla ėshtė furtur tashmė nė njė rrugė pa kthim dhe deri nė fund tė vitit mendohet se, mbi dyzet hidrocentrale tė vogla do tė jenė pjesė e sektorit privat nė vend. Tė gjitha hidrocentralet e vogla mendohet se mund tė prodhojnė njė sasi energjie prej rreth dyqind milionė kilovat-orėsh, por ajo qė ėshtė mė e rėndėsishme ėshtė se, kėto hidrocentrale zvogėlojnė humbjet nė rrjet dhe mund t’i vijnė nė ndihmė biznesit, i cili mund tė fitojė njė lloj pavarėsie nga rrjeti kombėtar i energjisė pėr shkak tė tyre. 

Plani buxhetor parasheh veē dyfishimit tė pagave edhe dyfishim tė investimeve

Strategjia, nė 2009-ėn 1.4 miliardė USD mė shumė shpenzime

Tė ardhurat qė parashikohet tė mbledhė qeveria shqiptare deri nė fund tė kėtij viti parshikohet tė arrijnė nė njėzet e pesė presje shtatė pėr qind tė Prodhimit Kombėtar Bruto (GDP). Tė dhėna tė Ministrisė sė Financave bėjnė tė ditur se, niveli i tė ardhurave tė vendit, padiskutim qė deri nė fund tė vitit 2009 do tė arrijė tė jetė nė nivele tė njėjta me tė gjitha vendet e rajonit qė ndodhen nė tė njėjtėn trashe pėr t’u integruar nė Bashkimin Europian. Siē dihet, vendi me nivel mė tė ulėt tė tė ardhurave nė rajon  krahasuar me prodhimin e pėrgjithshėm bruto, Maqedonia arrin tė mbledhė deri nė tridhjetė pėr qind tė GDP-sė. Nė strategjinė kombėtare tė zhvillimit ekonomik tė vendit tonė ėshtė parashikuar qė deri nė fundin e vitit 2009, tė ardhurat do tė shkojnė nė tridhjetė e njė pėr qind tė Prodhimit Kombėtar Bruto. Kjo vlerė, nė para, do tė thotė se Shqipėria do tė mbledhė treqind e gjashtėdhjetė e shtatė miliardė lekė tė reja. Edhe kėrkesat e Fondit Monetar Ndėrkombėtar, nė lidhje me kėtė lėmė tė zhvillimit ekonomik konturohen nė kėto koordinata, pasi tė gjitha kėto detaje janė diskutuar dhe janė pėrfshirė nė planin buxhetor afatmesėm 2007-2009. Dokumenti i planit buxhetor i pėrpiluar nga Ministria e Financave dhe i miratuar nga qeveria thotė saktėsisht: “Bazuar nė nivelin e tė ardhurave buxhetore dhe nivelin e burimeve tė financimit, shpenzimet totale buxhetore nė vitin 2009 do tė arrijnė nė 367.7 miliardė lekė ose 31.26% e PBB-sė, krahasuar me 232.3 miliardė lekė ose 27.76% e PBB-sė qė rezultuan nė vitin 2005. Parashikimi i shpenzimeve buxhetore pėr peridhėn 2007-2009 ėshtė bazuar nė politikėn e ndryshimit tė raportit, shpenzime korrente-shpenzime kapitale. Nė vitin 2009, shpenzimet kapitale do tė pėrbėjnė 24% tė shpenzimeve totale nga 17% qė ishin nė vitin 2005.” Pra, shihet qartė se edhe niveli i shpenzimeve do tė ketė rritje tė lartė, ē’ka do tė bėjė qė investimet tė jenė tė larta. Mbetet gjithēka pėr t’u parė, por ecuria e deritanishme e administratės tratimore nė mbledhjen e tė ardhurave e zhduku skepticizmin e Fondit Monetar Ndėrkombėtar, nė lidhje me zotėsinė e qeverisė pėr tė mbledhur tė ardhurat. Nga tė dhėnat shihet se do tė kemi njė rritje tė shpenzimeve buxhetore me rreth njėqind e dyzet miliardė lekė ose e thėnė ndryshe, me rreth njė presje katėr miliardė dollarė.

Biznesi i ushqimeve, bien procedurat monopol

Procedurat e licencimit tė njė biznesi qė importon ushqime do tė thjeshtėsohen nė maksimum. Tė dhėna nga Ministria e Financave bėjnė tė ditur se, me nėnshkrimin e Marrėveshjes sė Stabilizim-Asocimit, Shqipėria do tė ketė njė kusht mjaft tė rėndėsishėm pėr tė plotėsuar. Ky kusht ka tė bėjė me kontrollin e ushqimeve qė konsumon popullata. Aktualisht, ekzistojnė njė sėrė entesh qė kanė pėr detyrė tė ushtrojnė kėto kontroll, gjė qė nė tė vėrtetė asnjėherė nuk kanė mundur ta kryejnė edhe pėr shkak tė mjeteve tė pakta nė dispozicion. Fillimisht, qeveria shqiptare po mendon si edhe pėr tė gjitha bizneset e tjera, eliminimin e burokracive dhe tė vonesave nė licencimin e njė biznesi tė importit tė ushqimeve e mė pas, kur ky biznes me anė tė kėsaj mase tė jetė i ēliruar nga monopoli dhe tė jetė mė i fortė, atėherė do tė jenė gati pėr tė ushtruar kontrollet mbi cilėsinė e ushqimeve dhe mbi standardin e tyre tė gjitha inspektoriatet qė e mbulojnė me ligj kėtė gjė. Nė procedurat e reja tė thjeshtuara tė biznesit qė importon ushqime nuk do tė kėrkohen mė dhjetėra dokumente dhe nuk do tė kėrkohet mė ajo kohė kolosale qė deri mė tani kėrkohej. Qeveria mendon se, nuk ka pėrse tė paraqitet dokument pėr pasjen e magazinave apo tė frigoriferėve tė ushqimeve pėr tė patur njė licencė nė kėtė biznes, pasi ēdo subjekt mund t’i marrė me qira ato dhe ėshtė qeveria ajo qė duhet tė kontrollojė cilėsinė e njė ushqimi.

SOCIALE

Tryezė pėr barazinė gjinore dhe tė drejtat e grave

Topalli-grave: Bashkohuni kundėr padrejtėsive

Kryetarja e Kuvendit ėshtė shprehur se, tė drejtat e grave nuk ezaurohen thjesht me rritjen e numrit tė grave nė parlament apo me njė grua nė krye tė tij

Kryetarja e Kuvendit, Jozefina Topalli, me rastin e 8 Marsit, Ditės Ndėrkombėtare tė Grave, organizoi njė seancė dėgjimore me temė: “Barazia gjinore, sfidat dhe vizionet”. Tė pranishėm ishin dhe ambasadorja franceze nė Tiranė, Franēoise Bourolleau dhe ambasadorja e Maqedonisė, Blagorodna Mingova Krepieva dhe deputetja Lajla Pernaska. Nė fjalėn e saj, kryetarja e Kuvendit ėshtė shprehur se, tė drejtat e grave nuk ezaurohen thjesht me rritjen e numrit tė grave nė parlament apo me njė grua nė krye tė tij. “Tė drejtat nuk janė kaq pak dhe mungesa e tyre ėshtė tragjike. Do tė jemi shumė mė mirė me shpirtin tonė po tė bashkohemi e tė mos na ikė zėri, kur dėgjojmė dramat qė ndodhin brenda disa familjeve shqiptare”, - tha Topalli. Ndėrsa, ambasadoret franceze dhe maqedonase sollėn pėrvojėn e vendeve tė tyre nė rritjen e pėrfshirjes sė grave nė politikė dhe vendimmarrje. Me kėtė rast, deputetja Lajla Pėrnaska ka prezantuar dhe strategjinė kombėtare tė barazisė gjinore pėr periudhėn 2007-2010. Gjithashtu, nė kuadėr tė aktiviteteve pėr 8 Marsin, kryetarja Topalli organizoi dje njė takim miqėsor me gra tė shquara tė artit, shkencės, jetės akademike e qytetare tė thjeshta, pranė bustit tė Nėnė Terezės, nė afėrsi tė korpusit qendror tė Universitetit tė Tiranės. Nė kėtė takim miqėsor, nė shenjė mirėnjohjeje pėr kontributin, pėrkushtimin dhe dashurinė qė gratė dhurojnė ēdo ditė ishin tė ftuara artiste tė mirėnjohura, kėngėtare, piktore, shkrimtare, politikane tė tė gjitha forcave politike, gra tė biznesit dhe gra tė thjeshta qė ua kanė kushtuar jetėn e tyre rritjes sė fėmijėve jetimė. Nė  kėtė ditė tė triumfit tė pėrpjekjeve tė gruas pėr tė arritur tė drejtat qė meritojnė, gratė e pranishme shprehėn edhe njė herė mirėnjohjen e thellė pėr mitin e gruas shqiptare, Nėnė Terezėn, qė lartėsoi figurėn femėrore shqiptare nė mbarė botėn. Dita e 8 Marsit ėshtė Dita Ndėrkombėtare e Grave. Si e tillė, ajo festohet nė shumė vende tė botės, nė kujtim tė atyre grave tė zakonshme qė e kanė bėrė kėtė histori. Kjo ditė, e cila ėshtė e rrėnjosur si lufta shekullore e grave pėr tė marrė pjesė nė shoqėri nė njė nivel tė barabartė me burrat, e ka fillesėn e saj nė shekullin XX. Nė vendin tonė, ndonėse koha ka kaluar, lufta e grave pėr barazi ende nuk ka mbaruar. Shumica e femrave edhe pse ka kaluar shumė kohė qė atėherė, ende nuk e kanė arritur statusin e tyre tė barazisė nė shoqėri. Aktualisht, shumica e grave nė Shqipėri pohojnė se pėrfaqėsimi i tyre nė institucionet vendimmarrėse mbetet i ulėt dhe sakrifica e tyre nė familje nėnvlerėsohet.

Alketa Alia

PDK shpėrndan dhurata pėr jetimėt e “Zyber Hallullit”

Banorėt e shtėpisė “Zyber Hallulli” kanė pėrjetuar pak ēaste lumturie me rastin e festės se 8 Marsit. Mungesa e prindėrve tė tyre nuk ėshtė ndier shumė dje, pasi kanė mjaftuar disa dhurata dhe njė koncert pėr tė harruar pak botėn me tė cilėn pėrballen ēdo ditė. “Njė ditė nėna pėr fėmijėt jetimė qė nuk i kanė”, - kjo ka qenė inisiativa e grave demokristiane, qė me fondet e tyre kanė arritur t’iu dhurojnė kėtyre fėmijėve 24 biēikleta dhe produkte tė ndryshme ushqimore. Kontributi vullnetar i tyre, me mbėshtetjen e strukturave kryesore tė PDK-sė ėshtė inisiativa e parė e njė sėrė nismave qė kanė tė bėjnė me ndihmėn e fėmijėve nė nevojė, fėmijėve jetimė dhe moshave tė treta. Sipas tyre, zgjedhja e biēikletave si dhuratė pėr kėta fėmijė jetimė kishte si qėllim integrimin e tyre pėrmes sportit nė shoqėri e mė gjerė. Nė kėtė takim kanė qenė tė pranishėm edhe njė grup fėmijėsh valltarė, tė cilėt kanė interpretuar kėrcime tė ndryshme. Me rastin e shpėrndarjes sė dhuratave pėr fėmijėt jetimė, gratė demokristiane kanė pėrēuar edhe njė mesazh, duke u shprehur se politikanėt nuk duhet tė bėjnė politikė pėr interesat e tyre, por duhet tė bėjnė politikė nė shėrbim tė shoqėrisė. Nė kėtė shtėpi jetojnė 50 fėmijė, vajza dhe djem, por ndonėse dhimbja e tyre nuk mund tė zėvendėsohet me kėto dhurata, tė paktėn tregon qė dikush kujtohet pėr ta.

A.Alia

Ries: Pjesėmarrja e grave, drejtėsi shoqėrore

Ambasadorja e SHBA-sė nė Tiranė, Marcie Ries, nė njė seancė dėgjimore tė organizuar nė Kryesinė e Kuvendit me rastin e 8 Marsit, theksoi se,  "pėrmirėsimi i pjesėmarrjes sė grave nė shoqėri nuk ka tė bėjė vetėm me gratė, por edhe me drejtėsinė e njė shoqėrie dhe begatimin e vendit". Me rastin e Ditės Ndėrkombėtare tė Grave, Ries theksoi se, nė kėtė drejtim mbetet shumė pėr tė bėrė dhe duke iu referuar grave, shtoi se, asnjė vend nuk mund t’ia lejojė vetes tė lėrė pa pėrdorur talentin e gjysmės sė popullsisė sė tij. “Nė SHBA, me keqardhje mund tė them se nė nivele tė larta tė qeverisjes gratė janė akoma jo tė pėrfaqėsuara si duhet", - tha ambasadorja amerikane. "Ndėrsa punoni t'i pėrmirėsoni shanset e grave nė politikė, ju inkurajoj tė mos harroni dhe tė mbani parasysh rėndėsinė e ndėrmarrjes ekonomike femėrore, tė pagesės sė barabartė pėr punė tė barabartė dhe inkurajimin e grave tė reja qė tė zgjedhin interesat e karrierės dhe fushės sė tyre", - pėrfundoi Ries.

Turku dhuron libra dhe albume, pėr emrat mė tė njohur nė kulturė dhe art

Zv.ministrja Zana Turku, me rastin e Ditės Ndėrkombėtare tė Gruas iu dhuroi emrave mė tė njohur tė botės femėrore nė art dhe nė kulturė lule dhe albume “Albania from air“, tė Alket Islamit. Me anė tė kėsaj dite ndėrkombėtare, qė nė njė ditė tė vetme vė nė qendėr tė vėmendjes femrat zv.ministrja e Turizmit, Kulturės, Rinisė dhe Sporteve ka preferuar qė nė bibliotekėn e tyre tė shtohet edhe njė libėr mė shumė me pamjet mė tė bukura tė Shqipėrisė. Nė kėtė takim, Turku ka premtuar se nė pėrpjekjet e kėtij dikasteri qėndron dėshira pėr tė thelluar mė tepėr nismat e saj, duke bėrė tė mundur pėrfaqėsimin mė tė lartė dhe nė nivelet mė tė duhura qė njė gruaje i takon tė kėtė. Zv.ministėrja Turku ka konfirmuar edhe njėherė se, MTKRS-ja do tė thellojė nismat e saj pėr promovimin e gjinisė femėrore nė projektet dhe aktivitetet kulturore.

Do tė lehtėsohen procedurat pėr pensionistėt dhe kontribuesit e sigurimeve shoqėrore

Komisioni Europian, 1 mln euro pėr modernizimin e pensioneve

“Falenderojmė delegacionin e Komisionit Europian qė, pėrmes kėsaj asistence do t’i japė mundėsinė ISSH-sė tė rrisė kapacitetet e saj dhe transparencėn me publikun”, - u shpreh drejtoresha e Institutit tė Sigurimeve Shoqėrore, Evelina Koldashi

Pensionistėt dhe kontribuesit e sigurimeve shoqėrore do tė kenė procedura mė tė lehta pėr t’u njohur me pagesat dhe pėrfitimet. Kėto lehtėsira pritet tė nisin, pasi Komisioni Europian nė Tiranė vendosi tė mbėshtesė modernizimin e infrastukturės sė Institutit tė Sigurimeve Shoqėrore pėrmes trajnimeve dhe pajisjeve teknologjike. Projekti, i cili kap shfirėn prej 1 milion eurosh, u prezantua dje gjatė njė takimi mes pėrfaqėsuesve tė delegacionit tė Komisionit Europian nė Tiranė dhe Institutit tė Sigurimeve Shoqėrore, nė ambientet e kėsaj tė fundit. Mbėshtetja pėr modernizimin e ISSH-sė, nė kuadėr tė programit CARDS 2005 do tė implementohet nga kompnaia ndėrkombėtare “Human Dynamics KG”, e cila ėshtė pėrzgjedhur nga KE-ja pėrmes njė tenderi ndėrkombėtar. “Falenderojmė delegacionin e Komisionit Europian qė, pėrmes kėsaj asistence do t’i japė mundėsinė ISSH-sė tė rrisė kapacitetet e saj dhe transparencėn me publikun”, - u shpreh dje drejtoresha e Institutit tė Sigurimeve Shoqėrore, Evelina Koldashi, gjatė prezantimit tė kėtij projekti. Ndėrkaq, drejtori i zyrės sė Veprimeve nė delegacionin e Komisionit Europian, Aneil Singh, deklaroi se, ky ėshtė strati i njė bashkėpunimi qė synon modernizimin e sistemit dhe hartimin e njė strategjie, tė aftė pėr tė pėrballuar tė gjitha ndryshimet nė sistemin e pensioneve. “Shqipėria aspiron integrimin nė BE, ndaj dhe strategjia e ardhshme e kėtij institucioni duhet tė shkojė drejt modeleve qė ndjekin sot kėto vende, ku dikush mund tė punojė nė njė vend dhe tė pleqėrojė nė njė vend tjetėr”, - tha dje Singh, duke premtuar asistencė tė vazhdueshme tė KE-sė nė kėtė fushė. Ndėrkaq, pėrfaqėsuesit e firmės qė do tė implementojnė kėtė projekt, thanė dje se, pėrmirėsimi i sistemit teknologjik do t’i japė mundėsinė ISSH-sė qė tė pėrmirėsojė tė gjitha tė dhėnat qė do tė bėnin tė mundur si rritjen e tė ardhurave, ashtu edhe pėrmirėsimin e shėrbimit. “Rritja e besimit tė publikut te instituti ėshtė thelbėsor nė kėtė proces”, - tha eksperti i njohur nė fushėn e sigurimeve shoqėrore, pėrfaqėsuesi i “Human Dynamics KG”, Oliver Mader. Nga projekti, 700 mijė euro do tė jenė nė dispozicion tė trajnimit tė stafit me praktikat ndėrkombėtare, ndėrkohė qė 300 mijė euro do tė jenė nė dispozicion tė pajisjeve teknologjike. “Kjo ėshtė njė ndihmė nė favor tė zgjidhjes sė shqetėsimit tė pėrhershėm tė qeverisė shqiptare dhe kėtij institucioni pėr tė qenė sa mė transparentė, jo vetėm me moshėn e tretė, por edhe me kontribuesit, qofshin ata punėmarrės apo punėdhėnės”, - u shpreh Koldashi.

8 Marsi, Dita Botėrore e Veshkave

Nė Shqipėri, ēdo vit 100 vetė tė sėmurė me veshka

Data 8 mars nuk i pėrket vetėm femrave tė tė gjithė botės, por ėshtė edhe Dita Botėrore e Veshkave. Aktualisht, nė tė gjithė botėn, mė shumė se 1.5 milion njerėz kryejnė dializė ose i janė nėnshtruar transplantit, pasi veshkat e tyre e kanė humbur funksionin jetėsor. Nė Shqipėri ka 5 qendra dialize, ndėrsa transplanti nuk ka nisur tė kryhet ende. Aktualisht, numri i personave nė dializė dhe predializė nė Shqipėri ėshtė rreth 363 dhe numri i pacientėve tė transplantuar rezulton rreth 75 persona, tė cilėt e kanė kryer transplantin jashtė Shqipėrisė. Vendi ynė futet nė vendet me incidencė tė lartė tė sėmundjeve kronike tė veshkave dhe ēdo vit shtohen rreth 100 pacientė tė rinj, tė cilėt kanė nevojė pėr dializė ose janė nė njė stad mė tė hershėm tė sėmundjeve tė veshkave, por duke parė koston e lartė qė ka njė pacient me sėmundje kronike veshkash, mundėsitė e Shqipėrisė pėr kėta pacientė janė tė pakta. Duke qenė se Dita Botėrore e Veshkave ėshtė njė event pėr tė cilin do tė zhvillohen aktivitete tė ndryshme nė tė gjithė botėn, kėtė vit, nė Shqipėri, shoqata shqiptare e Nefrologėve vendosi qė ta mbėshtesė kėtė ditė nė mėnyrė disi tė veēantė, duke organizuar njė ndeshje volejbolli, ku lojtarė janė vetė mjekė tė njohur, si prof. dr. Nestor Thereska, prof. dr. Myftar Barbullushi, Ministri i Shėndetėsisė, Maksim Cikuli, prof. dr. Bashkim Resuli dhe prof. dr. Pal Xhumari. Sakaq, parashikimet janė tė frikshme. Vetėm nė dekadėn e ardhshme, numri i kėtyre personave mund tė dyfishohet. Bėhet fjalė pėr kosto sociale dhe ekonomike njėherėsh, pasi kostot globale pėr dializėn dhe transplantin nė dekadėn e ardhshme mendohet tė arrijnė nė rreth 1 trilion dollarė. Nisur nga kėto fakte tronditėse, thirrja e fortė qė vjen ekspertėt ėshtė: zbulim i hershėm dhe parandalim i sėmundjeve tė veshkave. Pėr kėtė arsye, shoqata botėrore e Nefrologjisė dhe Fondacioni Ndėrkombėtar i Veshkave kanė shpallur 8 marsin, si Ditėn Botėrore tė Veshkave, me qėllimin e madh human pėr tė rritur njohjen e sėmundjeve kronike tė veshkave dhe rrezikun e vdekshmėrisė qė vjen nga kėto sėmundje.

ALUIZNI pėrfundon dokumentacionin pėr 166 zona informale

Agjencia e Legalizimit (ALUIZNI) ka pėrfunduar pėrcaktimin paraprak tė zonave dhe vendbanimeve informale. Sipas burimeve nga kjo agjenci, pėr 166 zona, qė zėnė sipėrfaqen prej 6 012 hektarėsh, i gjithė dokumentacioni tekniko-ligjor ka pėrfunduar dhe ėshtė i gatshėm pėr t’u dėrguar pėr miratim nė KRRT. Zyrat e ALUIZNI-t kanė klasifikuar deri tani 174 zona informale, me njė sipėrfaqe prej 6 553 hektarėsh. Pėr kėto zona po vazhdojnė gjithė procedurat ligjore pėr plotėsimin e dokumentacionit tekniko-ligjor, tė cilat do tė paraqiten pėr miratim nėpėr Kėshillat e Rregullimit tė Territorit (KRRT) lokale si dhe nė Kėshillin e Rregullimit tė Territorit tė Republikės sė Shqipėrisė (KRRTRSH).

KULTURA

- Optimist pėr romanin, por pesimist pėr epokėn tonė, qė ėshtė antiletrare. E keqja janė bloget: njerėzit jo vetėm qė nuk lexojnė mė, por edhe nuk jetojnė mė. T’ i ndalojmė bloget! (Roberts)...

Ne jetojmė nė njė botė ku nuk mėsohet mė letėrsia dhe historia e saj, ku vlerat qė mbizotėrojnė janė ato tė tregėtimit dhe konsumit, rrėnjėsisht antikulturore.(Millet)

Bisedė e zhvilluar prej Paul-Franēois Paoli me botuesit dhe shkrimtarėt Richard Millet dhe Jean-Marc Roberts

 Sot shkrimtarėt e vėrtetė numėrohen me gishtat e njė dore

        Pas modės sė strukturalizmit dhe romanit tė ri, a nuk ėshtė duke larė duart me letėrsinė franceze edhe autofiksioni? Ka disa qė mėtojnė njė kthim tė letėrsisė “sė angazhuar” nė shoqėri… 

Richard Millet: Asnjė lėvizje nuk ėshtė pėrgjegjėse pėr varfėrimin e letėrsisė. Gjen kryevepra si tek letėrsia nihiliste, si tek ajo formaliste, zaten edhe tek ajo nombriliste. Autofiksioni nuk ėshtė filxhani i ēajit tim, por dėshira e madhe e Christine Angot pėr t’ i thėnė tė gjitha pėrmes njė ngjarjeje tė mezivėnėreshme ėshtė magjepsėse...  Veē kėsaj, “Nė kėrkim tė kohės sė humbur” i Proust-it, dhe “Udhėtim nė fund tė natės” i Celine-it, nė mėnyrėn e tyre, janė autofiksione tė hatashme. Ajo ēka bėn njė shkrimtar ėshtė shpikja e njė gjuhe, e njė ritmi tė caktuar. Kjo ėshtė fuqia e tij. As ndjeshmėria e tij politike, as zhanri letrar pėrmes tė cilit shprehet, nuk bėjnė lazėm pėr ēėshtjen qė flasim. Pėr mendimin tim Barbey D’ Aurevilly,  Villiers-i i Isle-Adam, janė goxha mė superiorė se Zola-i, apo Hygo-i i angazhuar.

Jean-Marc Roberts: Po bėhen rrumbull tridhjetė e katėr vjet qė punoj nė zejen e shkrimtarit dhe qė kanė shpallur se romani francez ka vdekur. Kjo frazė shtė njė nga ata petanikėt, pas tė cilėve vdesin gazetarėt. Autofiksioni fajtor. Jala nuk rreket tė thotė ndonjė gjė tė kushediēfarėshme. Ėshtė e vėrtetė se ėshtė mė e lehtė tė shkruash njė roman “intimim”, sesa tė sajosh jetėn e tė tjerėve. Po talenti dhe gjenia nuk kanė as gjini, as seks. Ekzistenca, ose jo e letėrsisė, ėshtė ēėshtje e saj, e gjuhės, e thelbit muzikal. Tek Stock-u, ku kemi botuar autorė aq tė ndryshėm si Philippe Claudel, Nina Bouraoui, apo Christine Angot, autofiksioni nuk ėshtė njė parim. Sa pėr tezėn e Franēois Bégaudeau, e cila i cyt shkrimtarėt pėr t’ u angazhuar, ajo ndihet njė liceiste e vonuar. Njė liceiste qė shprehet keq, thotė gjithēka, dhe ky ėshtė dėmi i saj. Veē librat e kėqinj kanė njė qėllim. Njė roman i mirė nuk jep asnjė pėrgjigje s‘ bėn gjė tjetėr veēse shtron pyetje tė reja.

Richard Millet: Gazetarėt kanė njė pėrgjegjėsi tė madhe nė kėtė tollovi zhanresh.  Ku ėshtė “havardaja” e argumentave, siē thuhej dikur? Ku janė kritikėt? Mė citoni njė artikull i cili thotė se libri i mbramė i Justine Levy-t, ose i Anna Gavalda-sė ėshtė njė zero me xhufkė! Kush do tė guxonte tė shkruante qė njė roman i Clezio-s, apo i Kunderės, ėshtė i dobėt?

Jean-Marc Roberts: Libri i Justine Lévy-t, “Asgjė e rėndė », (e botuar nga Stock) bėn pėrjashtim dhe, pėr mendimin tim, ishte njė roman i mirė –nėse do tė ishte shkruar prej njė autori anglo-sakson do tė dukej i mrekullueshėm- por jam nė njė mėndje me diagnostikimin: kritikėt nuk e bėjnė mė punėn e tyre, ata lajkatojnė si shumė shpejt: njėherazi, nuk shihet kurrėgjėsendi tė gjėrohet, me pėrjashtim kur shfaqet njė fenomen si Houellebecq, apo Jonathan Littell-i.

Richard millet, vitin e fundit ju kritikoni teprinė e romaneve tė kėqinj gjatė botimeve letrare.Disa qindra romane janė botuar nė janar. E ftilloni tė tepruar kėtė?

Richard Millet: Ajo ēka unė denoncoj nuk ėshtė sasia e librave, por hierarkia mes tyre. Shkrimtari ėshtė ai qė ka njė botė dhe jo ai qė bėn njė “kuturisje” me qėllim qė tė ketė fotografinė e vet mbi njė libėr. Funksioni i romanit nuk ėshtė tė jetė njė vegėl e cytjes sociale. Sidoqoftė, e pranoj qė ky fenomen ka ekzistuar gjithėkohshėm. Nė shekullin XIX shkruheshin vargje, tashmė shkruhen romane. Por nuk duhet tė rrehemi, sepse shkrimtarėt e vėrtetė numėrohen me gishtat e njė dore.

Jean-Marc Roberts: Mua mė vjen hosh qė ka 600 romane tė botuar dhe jo 35. Kjo mė bėn tė kem njė vramendje pėr gjendjen e tashme. Kėsisoj, ka shumė botues, shumė shtėpi botuese pa kėrkesa. Botimi ėshtė njė zeje nė botė. Qysh prej mrekullisė sė Goncourt-it gjer tek kioskari Jean Rouaud, njerėz qė nuk njohin asgjė, botojnė romane me shpresėn tė bėjnė njė grusht me para. Nuk flas pėr sistemin e ēmimeve, ku juritė vlerėsojnė atė qė lexuesi e ka zgjedhur...

Richard Millet: Letėrsia romaneske bashkėkohore ėshtė nė gjendje krize, siē qe ndofta poezia e shekullit XVIII. Tashmė nuk shoh tė buthtojnė vepra madhore. Por pėr epokėn mjaftojnė tre romancierė tė mėdhenj. Kjo do tė thotė qė as Robert-i, as unė, nuk do ta botonim atė qė botojmė, nėse nuk e besojmė .

Jean-Marc Roberts: Tek Stock-u ne botojmė shkrimtarė tė rinj, pa e imagjinuar se ēka do tė bėhen. Mė vonė bėn vaki qė ta ndėrmendim “veprėn’” e ndonjė autori,  pa u vendosur shumė nė garamet. Midis tė mėdhenjve, p.sh. citojmė gjithsaherė Modiano-n. Po a mos vallė romanet e tij po vjetėrohen shumė shpejt? 

Si mund pengohet krahasimi i shkrimtarėve tė tashėm me tė dikurshmit e mėdhenj?

Richard Millet: Nė librin e tij Tzvetan Todorov-i thotė qė letėrsia franceze ėshtė “solipciste”, e pavlertė, dėshpėruese. Flet nė pėrgjithėsi, pa pėrmendur asnjė autor nė fushėn bashkėkohore. Veē tė tjerash ai pėrqėndrohet shumė mbi letėrsinė franceze, sikur gjėrat tė shkonin mė mirė gjetiu. Mbivlerėsohet letėrsia anglo-saksone: cilėt janė shkrimtarėt e saj tė mėdhenj? Kush mund tė na i thotė. Kush thotė se Philip Roth-i shkruan keq? Ka njė normė ndėrkombėtare tė romanit, kolona e tė cilit ėshtė Umberto Eco. Megjithatė Eco ėshtė njė mendje e madhe, por jo njė romancier i madh.

  Jean-Marc Roberts: Unė mbaj si njė shkrimtar tė rėndėsishėm Michel Houellebecq. Vepra e Annie Ernaux-sė ėshtė ajo me tė cilėn jam mė shumė i lidhur. Franēois Taillandier bėn njė punė tė vlerėsueshme, po ashtu Agota Kristof, apo Vassilis Alexakis.

Richard Millet: Ėshtė po ashtu Pascal Quignard, Pierre Bergougnioux, Pierre Michon, Regis Jauffret, Marie N’ Diaye, tė tjerė…

Jean-Marc Roberts: Unė jam optimist pėr romanin, por pesimist pėr epokėn tonė, qė ėshtė antiletrare. E keqja janė bloget: njerzit jo vetėm qė nuk lexojnė mė, por edhe nuk jetojnė mė. T’ i ndalojmė bloget!

Richard Millet: Ne jetojmė nė njė botė ku nuk mėsohet mė letėrsia dhe historia e saj, ku vlerat qė mbizotėrojnė janė ato tė tregėtimit dhe konsumit, rrėnjėsisht antikulturore. E  di mirė pėr ēka po flas, sepse kam qenė   edhe vetė mėsues. Ju e dini qė nė lagjet e periferisė fjala “intelektual” ėshtė bėrė njė fyerje. Letėrsia ėshtė e kėrcėnuar nga zbavitja, nga heqja e vetmisė. Letėrsia, nė kuptimin e vėrtetė tė fjalės, iu intereson vetėm tremijė njerėzve nė Francė…  Vetmia e artistit, nė njėfarė mėnyre, ėshtė njė bezdi; gjithmonė ka patur diēka heroike tek kėmbėngulshmėria e tė shkruarit. Kujtojmė profecinė e Henry James, i cili pohoi i pari se masivizimi i kulturės shėnjon ndalimin e vdekjes sė artistit tė madh.

Jean-Mark Roberts: jam i njė mėndjeje. “Lexuesit e mėdhenj”, ata qė i kanė cilėsuar dikur “tė babėzitur”, janė duke u zhdukur, pėrveēmėrisht tek nėn dyzet vjeēarėt. Ndėrkaq nuk besoj se duhet tė kaplohemi nga “ligėshtia”. Librat ekzistojnė.

E pėrktheu:    Balil   Gjini  

- Giovan Battista Pellegrini u mor me shpjegimin dhe interpretimin e epigrafeve venete dhe me studimin e dialekteve dhe tė folmeve tė krahinės sė Venetos, me kėrkime nė gjuhėt e Italisė sė lashtė, tė shqipes dhe tė hungarishtes, duke dhėnė kontribute tė veēanta pėr problemet e gjuhėsisė historike, tė fonetikės, leksikologjisė, dialektologjisė etj

U nda kėto ditė nga jeta albanologu i shquar Giovan Battista Pellegrini

Trashėgimia: 850 punime nė 25 vėllime

Kolec Topalli

        Kėto ditė u nda nga jeta nė moshėn 85 vjeēare shkencėtari i shquar i ditėve tona, gjuhėtari i njohur, Giovan Battista Pellegrini. Profesor efektiv i glotologjisė nė Universitetin e Padovės prej shumė vitesh, i nderuar me ēmimin Honoris Causa nga disa universitete tė Italisė e tė Europės, me “Ēmim tė veēantė pėr Shkencat Shoqėrore” nga Presidenti i Republikės Italiane, Pellegrini ėshtė njė emėr i njohur nė tėrė botėn pėr studimet e tij tė shumta e me vlerė dhe  pėr njohuritė e tij tė shumanshme e tė thella pėr qytetėrimin europian. Ai ka zhvilluar kėrkime tė thelluara shkencore me rezultate shumė tė rėndėsishme nė disa fusha tė gjuhėsisė, sidomos nė gjuhėsinė klasike dhe romane, nė sllavistikė dhe gjermanistikė, nė albanologji, nė gjuhėt semite etj. Ai u mor me shpjegimin dhe interpretimin e epigrafeve venete dhe me studimin e dialekteve dhe tė folmeve tė krahinės sė Venetos, me kėrkime nė gjuhėt e Italisė sė lashtė, tė shqipes dhe tė hungarishtes, duke dhėnė kontribute tė veēanta pėr problemet e gjuhėsisė historike, tė fonetikės, leksikologjisė, dialektologjisė etj. Meritojnė vėmendje tė veēantė kontributet e shumta pėr studimin e venetishtes, kėrkimet e shumta rreth elementeve arabe nė toponomastikėn romane, hulumtimet linguistike mbi italishten, botimet pėr florėn popullore friulane, puna e tij pėr atlasin historik-gjuhėsor-etnografik friulan etj. E tėrė puna e tij ėshtė njė shembull i devotshmėrisė dhe i zellit tė veēantė tė njė studiuesi tė thellė e tė pėrpiktė, qė s’ka reshtur sė punuari deri nė ditėt e fundit tė jetės. Prodhimtaria e tij e shumtė e kalon shifrėn e 850 punimeve tė ndryshme, ku pėrfshihen monografi, artikuj e studime, kumtesa, kritika e recensione, tė pėrmbledhura tė gjitha nė 25 vėllime.

        Ka lindur mė 1921 nė Ēenēenige tė krahinės sė Bellunos (Itali). Mė 1945 mbaroi Universitetin e Padovės. Nė vitin akademik 1946-47, pasi kishte ndjekur nė Padovė njė kurs pėrfeksionimi pėr glotologji, thirret nga Universiteti i Pizės si lektor zėvendėsues i spanjishtes. Nė vitet nė vijim, nga 1946 deri mė 1963, jep leksione nė Universitetet e Pizės, Palermos e Triestes. Mė 1964 fillon punėn nė Universitetin e Padovės si efektiv i katedrės sė Glotologjisė, ku ka dhėnė edhe mėsimin e gjuhės e tė letėrsisė shqipe me elemente tė filologjisė ballkanike, detyrė qė e ka mbajtur tėrė jetėn deri nė vitin 1991, nė moshėn 70-vjeēare, duke pėrgatitur me pėrkushtim studiues tė rinj nė fushė tė shqipes.

        Pellegrini ishte anėtar efektiv i shumė institucioneve e akademive italiane e tė huaja jashtė Italisė. Ka mbajtur leksione, konferenca, ligjėrata e kumtesa pothuajse nė tė gjitha shtetet e Europės, duke pėrfshirė edhe Shqipėrinė, si edhe jashtė Europės, nė Beirut, Algjeri, Tunizi, Los Angelos etj. Nė tė gjitha kėto vende, pėrveē italishtes, ka ligjėruar nė frėngjisht, gjermanisht, anglisht, spanjisht, serbo-kroatisht, rumanisht, hungarisht e shqip. Trashėgimia e tij zė njė vend tė rėndėsishėm nė shkencėn e gjuhėsisė.

Nga shkrimet pėr gjuhėn shqipe vėmė nė dukje:

-       Acta Albaniae Veneta saeculorum XIV e XV, J. Valentini S.J. labore reperta et transcripta, botuar nė "Ateneo Veneto" XCV (1972), f. 116-119.

-       M. CAMAJ, La parlata albanese di Greci in provincia di Avellino, Firenze 1971, botuar nė "Parole e metodi" 3 (1972), f. 113-117.

-       Introduzione allo studio della lingua albanese (Istituto di Glottologia, Seminario di Filologia Balcanica), Padova, 1977, f. 336 me 8 harta (dispencė universitare, qė paraqet gjendjen e hershme tė gjuhėve ballkanike, tė fonetikės historike tė shqipes, tė shtresave tė ndryshme leksikore dhe veēanėrisht tė elementit latin).

-       I rapporti linguistici interadriatici e l'elemento latino dell'albanese, botuar nė "Abruzzo" XIX (1980), f. 31-71.

-       It. ant. forneccio, alb. furrėqķ “fornicatio”, botuar nė "Revue Roumaine de Linguistique" XXV (1980), f. 379-384.

-       Disa vazhgime mbi elementin latin tė shqipes, botuar nė "Studime Filologjike" (Tiranė) XXXVI (XIX), 3 (1982), f. 85-102.

-       M. CAMAJ, Albanian Grammar ėith Exercises, Chrestomathy and Glossaries, Ėiesbaden, 1983, botuar nė AGI 70 (1985), f. 141-147.

-       I1 lessico dell'Arbėresh ed i turchismi, botuar nė “Le minoranze etniche e linguistiche”. Atti del 2° Congresso internazionale di Piana degli Albanesi, 7-11 settembre 1988, edit. Comune di Piana degli Albanesi (Bashkia e Horės sė Arbėreshėve), 1989, f. 327-362.

-       Alcune caratteristiche fondamentali della lingua albanese, botuar nė “Le comunitą albanesi d'Italia”, Atti del II Convegno internazionale di studi sulla lingua albanese (Fisciano, 4-6 novembre 1990), Salerno, 1992, f. 89-118.

-       Appunti sull'albanese d'Italia, botuar nė “I dialetti italo-albanesi. Studi linguistici e storico-culturali sulle comunitą arbėreshė”, a cura di F. Altimari e L. M. Savoia, presentazione di T. De Mauro, Roma (Bulzoni), 1994, f. 107-120.

-       Avviamento alla linguistica albanese, Istituto di Albanologia presso l'Universitą di Palermo, 1995, f. 271.

-       Konkordancat ballkanike nė pėrdorimin e nyjės shquese, botuar nė revistėn italo-shqiptare "Zjarri"; Quaderni del Dipartimento di Linguistica dell’Universitą di Calabria, Arcavacata Rende (CS), n° 14, 1997, Atti del 2° Seminario Internazionale di Studi Albanesi, 8-10 giugno 1994, a cura di Francesco Altimari e Giovanni Belluscio, ed. Herder, Roma, f. 305-317.

-       In Albania, botuar nė “Quaderni del Lombardo-Veneto”, Padova, 1996, n. 42, f. 4-7.

-       Gli studi di albanologia in Italia, botuar nė “Nuovi orientamenti della linguistica e della letteratura albanese”, Atti del XVIII Congresso Internazionale di Studi Albanesi, Palermo 24-28 nov. 1992, a cura di Antonino Guzzetta, Istituto di Lingua e Letteratura Albanese, Facoltą di Lettere e Filosofia dell’Universitą di Palermo e Centro Internazionale di Studi Albanesi “R. Petrotta”, Palermo 1996, f. 23-39.

-       Carlo Tagliavini e gli studi albanologici, botuar nė “Studiuesit italianė pėr Gjuhėn, Letėrsinė dhe Kulturėn Shqiptare”, Shkodėr, 5/XII/1996, pėr nder tė Karlo Tagliavinit (1903-1982), nėn kujdesin e Departamentit tė Gjuhėsisė e tė Letėrsisė tė Universitetit “Luigj Gurakuqi” Shkodėr, Studime Shqiptare 7, f. 21-25.

-       Avviamento alla linguistica albanese, edizione rinnovata, Centro Editoriale e Librario, Universitą della Calabria, Rende (Cosenza), 1998, f. 343.

-       Osservazioni sulla lingua degli Statuti (Fonetica, morfologia e lessico), in Statuti di Scutari della prima metą del sec. XIV con le addizioni fino al 1469, Collezione “Corpus Statutario delle Venezie“ diretta da Gherardo Ortalli, Venezia, a cura di Lucia Nadin, con saggi introduttivi di G. B. Pellegrini, Oliver Jeus Schmitt e Gherardo Ortalli, Virella Edit. Roma, 2002, f. 63-75.