|
|
 |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
EDITORIAL
Liria dhe Tregu
Ridvan Bode
Ministėr i Financave
Kontrata qė iu ofroi qytetarėve tė saj qeverisja e koalicionit nė pushtet dhe mori mbėshtetjen e tyre, konsistonte thelbėsisht nė rivendosjen dhe respektimin e lojės sė lirė tė tregut si princip ekonomik; ndėrthurjen e pėrgjegjėsisė personale me progresin shoqėror, si princip shoqėror; rindėrtimin e shtetit tė sė drejtės, si prioritet juridik qė pėrafron shėmbėlltyrėn e shtetit tonė me modelin perėndimor; zhvillimin e lirisė sė veprimit tė lidhur ngushtė me dinjitetin njerėzor, si bosht moral; tė gjitha kėto pėr tė mundėsuar qė demokracia nė vend tė marrė kuptimin e saj tė vėrtetė.
Implementimi i kėsaj kontrate shoqėrore liberale, qė konsiston para sė gjithash nė ridimensionimin e lirisė dhe tė drejtės, po has nė pengesa jo tė vogla dhe jo vetėm nga kundėrshtarėt politikė tė saj, por edhe nga grupe tė caktuara interesash, tė cilat kanė gjetur zhvillimin e tyre nė njė ambient tė amullisė ligjore, duke siguruar hapėsira pėr lirinė e tyre nė kufizim tė lirive tė tė tjerėve dhe interesit tė gjithė shoqėrisė.
Liria, si liri e tregut, liri e fjalės, liri e lėvizjes dhe dhjetėra liri qė vendosin nė qendėr individin, nėnkupton para sė gjithash njė situatė, ku asnjė individ nuk mund t`i nėnshtrohet vullnetit diskrecional tė tjetrit. Ajo nėnkupton mundėsinė pėr tė bėrė zgjedhjet mė tė mira personale nė respekt tė tė tjerėve dhe tė rregullave tė pėrbashkėta, tė vendosura nė mėnyrė tė ligjshme.
Liria nėnkupton ekzistencėn dhe zbatimin e njėllojtė tė LIGJIT si burim i sė drejtės, si njė vullnet kushtetues i vendosur nga pėrfaqėsuesit e pushtetit ligjvėnės, si njė zakon i sjelljes sė pėrditshme tė individit. Nė kėtė kuptim, liria e individit ėshtė e drejta e pėrdorimit tė aftėsive personale pėr tė maksimizuar interesat e tij, duke manifestuar njė mėnyrė sjelljeje koherente me interesat e pėrbashkėta tė formuluara nga ligji. Ėshtė SHTETI, institucionet e tij, qė synon maksimizimin e njė interesi tė pėrgjithshėm, por qė nė tė vėrtetė kėnaq interesat personale tė gjithsecilit.
Ky koncept i lirisė, i pranuar dhe i zbatuar nė mėnyrė mė tė plotė nė sistemin ekonomik e politik perėndimor e qė po progreson me shpejtėsi nė vendet e ashtuquajtura nė tranzicionin postkomunist, ka provuar deformime shpesh thelbėsore nė realitetin tonė. Pėrpjekjet me dashje, qė tė banalizojnė lirinė pėr tė vendosur dhe ruajtur me ēdo kusht kaosin, nė fakt janė atentati mė i rėndė kundėr saj. Kjo liri e pėrēudnuar nė fakt ėshtė dhuna e njė pakice qė, pėr shkak tė dobėsive tė theksuara tė shtetit pėr tė ushtruar funksionet nė mbrojtjen dhe garantimin e saj, iu kufizojnė dhe iu mohojnė lirinė tė tjerėve.
Tashmė ėshtė thuajse e gjithėpranuar se thelbin e lirisė e pėrbėjnė liritė ekonomike e interesat individuale dhe ato primojnė para ēdo konsiderate tjetėr. Ky liberalizėm ekonomik nėnkupton nė mėnyrė tė veēantė lirinė e aktorėve ekonomikė nė tė drejtėn e zgjedhjeve tė tyre tė paimponuara nga tė tjerė faktorė apo fuqi. Kjo liri e sjelljeve individuale ushtrohet nė njė kontekst institucional, i cili ėshtė ekskluzivisht tregu dhe qė pėrbėn njėkohėsisht edhe arbitrin e vetėm qė rregullon sjelljen korrekte tė individėve. Kėrkimi nga gjithsecili i njė pozite optimale pėr maksimizimin e objektivave individuale ēon nė njė situatė tė pėrgjithshmė efikase vetėm me kusht qė gjithsecili tė respektojė rregullat e lojės.
Nė kėtė pikė del nė pah pėrbėrėsi tjetėr themelor i lirisė ekonomike, pėrgjegjshmėria e zhvilluar si vetėpėrgjegjshmėri. Aktorėt ekonomikė janė tė lirė nė veprimet e tyre, me kusht qė tė pranojnė pėrgjegjėsitė pėr veprimtarinė e tyre dhe pasojat qė rrjedhin prej tyre. Pėr kėtė arsye, mėnyra liberale e tė funksionuarit tė shoqėrisė njerėzore ėshtė tipar vetėm i shoqėrive tė pėrparuara dhe tė evoluara, ku individėt kanė tė zhvilluar nė shkallėn mė tė lartė vetėpėrgjegjėsinė dhe vetėdijen.
Liberalizmi ėshtė e kundėrta e anarkisė dhe ligjit tė xhunglės, sepse bazohet nė procedura progresiste shoqėrore siē ėshtė tregu, i cili pėrjashton raportet qė bazohen mbi forcėn dhe imponimin joligjor, atribute kėto qė nė kėtė sistem i gėzon vetėm shteti i sė drejtės. Tregu pra, pėrbėn njėrėn prej shtyllave thelbėsore tė ekonomive tė lira dhe pėr kėtė arsye ekonomitė e lira quhen ndryshe ekonomi tė tregut. Ai ėshtė jo thjesht njė vend, por njė procedurė komplekse informimi, vendimmarrjeje, seleksionimi, progresi, vėrtetėsie etj, mė e magjishmja pėr nga mėnyra e funksionimit dhe rezultati.
Konkurrenca ėshtė njėra prej karakteristikave thelbėsore tė ekonomisė sė tregut. Ajo nėnkupton njė garė luajale dhe tė lirė tė kompanive e individėve. Avantazhet qė i dedikohen tregut janė atribute tė vetė konkurrencės sė zhvilluar nė tė. Vetėm tregjet e hapura dhe tė lira janė konkurruese. Asnjė monopol publik apo privat nuk mund ti rezistojė dot gjatė dhe nuk mund t`i mbijetojė konkurrencės, nėse garantohet hapja e tregut dhe liria pėr tė hyrė nė tė.
Prej vitesh ekziston njė konflikt i brendshėm nė tregun tonė, qė vjen pėr shkak tė mungesave ose mosrespektimit tė rregullave tė njėjta nė tė. Komisionerėt e BE-sė 2-3 vjet tė shkuara nė konstatimet pėr ekonominė tonė vlerėsojnė se, Ekonomia shqiptare mbetet jokonkurruese dhe klima pėr biznesin nuk ėshtė pozitive, ligjet tregtare janė tė papėrshtatshme Pėr mė tepėr, njė ekonomi informale ende mė e pėrhapur po e shkatėrron kėtė konkurrencė. Ruajtja e njė status quo-je tė tillė do tė ishte rrėnuese pėr ekonominė dhe pėr shoqėrinė nė tėrėsi. Njė program reformash ėshtė ndėrmarrė nga ana e qeverisė dhe po bėhet implementimi i tyre edhe me konsulencėn e institucioneve financiare ndėrkombėtare.
Ēfarė pėrmbajnė reformat pėr rivendosjen e konkurrencės sė lirė nė treg?
Sė pari, ato marrin nė konsideratė nevojėn pėr ta bėrė ekonominė tonė konkurruese dhe pėr tė krijuar njė ambient miqėsor pėr biznesin dhe nxitės pėr shtimin e vėllimit tė investimeve direkte nė ekonomi. Krijimi i njė ambienti tė tillė ekonomik nuk mund tė pretendohet nė kuadrin e informalitetit tė pėrhapur tė ekonomisė sonė (sipas BB-sė nė 2004-trėn, ekonomia informale arrin deri nė 60% tė xhiros ekonomike tė vendit). Pėr formalizimin e tregut, pakėsimin e ekonomisė informale dhe uljen e evazionit fiskal ēėshtja e parė qė kėrkon zgjidhje urgjente ėshtė ulja e barrierave administrative dhe fiskale pėr tė lehtėsuar daljen nė dritė dhe pėr t`u futur nė tregun e pjesės jo tė ligjshme tė ekonomisė.
Ky ambient atraktiv pėr ekonominė e fshehur synohet tė realizohet pėrmes:
a.-Uljes sė barrierave administrative pėrmes sė ashtuquajturės reformė rregullatore qė synon uljen e kohės dhe kostos pėr regjistrimin dhe ēregjistrimin e bizneseve nga 40 ditė nė vitin 2005-sė, nė 8 ditė nė 2007-tėn dhe nė njė ditė tė vetmė pėr 2008-tėn. Ajo pėrfshin gjithashtu pėrgjysmimin e licencave dhe patentave, si dhe tė kostove tė tyre, modernizimin e regjistrit tregtar, lidhjen online tė institucioneve qė kryejnė shėrbimet ndaj biznesit, si dhe njė sėrė lehtėsirash tė tjera.
b.-Uljes sė ngarkesės fiskale pėr ta bėrė mė oportune regjistrimin nė organet fiskale dhe deklarimin e plotė tė xhiros ekonomike tė gjithsecilit. Brenda njė periudhe dyvjeēare, gati tė gjitha taksat e tatimet po pėrgjysmohen nė krahasim me nivelin e vitit 2005-sė. Nga korriku i kėtij viti ne do tė kemi tatimin mbi fitimin 2.5 herė mė tė ulėt nga niveli i dy viteve mė parė, taksėn mbi biznesin e vogėl 2 herė mė pak, taksėn mbi punėn 30% mė pak, taksat doganore drejt heqjes tėrėsore, tatimi mbi tė ardhurat personale tė pėrgjysmuara pėr nivelin maksimal, duke shkuar te flate tax 10%.
Kėto hapėsira tė reja, tė krijuara pėr lirinė e tregut kanė dhėnė rezultatet e tyre pėr pakėsimin e informalitetit. Numri i bizneseve tė dala nė dritė ėshtė shtuar me 28% dhe rreth 40 mijė tė punėsuar i janė pakėsuar tregut tė zi tė punės. Tė ardhurat, edhe pse ngarkesa fiskale po pėrgjysmohet, vijojnė tė rriten me 15-18% nė vit.
Ulja e barrierave pėr tė hyrė nė treg dhe sidomos ulja e ngarkesės fiskale, ka goditur jo pak avantazhet nė konkurrencė tė asaj pjese tė vendosur tė bizneseve qė vazhdojnė tė qėndrojnė nė informalitet dhe tė rrėnojnė pandershmėrisht konkurrentėt e tyre.
Pėr kėtė arsye, reforma pėr formalizimin e tregut ka njė aspekt tė dytė, atė tė pėrmirėsimit tė kuadrit ligjor qė synon tė garantojė lirinė e tregut. Bėrja e ligjeve konsistente dhe nė standarde tė ekonomive liberale perėndimore ėshtė njė prioritet imediate pėr tė garantuar konkurrencėn e lirė.
Ligji dhe zbatimi korrekt i tij ėshtė njė tipar thelbėsor i tregut. Garantimi i barazisė nė shanse ėshtė kushti i parė pėr tė rikthyer konkurrencėn nė tregun tonė. Kuadri ligjor aktualisht nuk ėshtė i pėrshtatshėm ose nuk zbatohet nė mėnyrė korrekte qė shteti tė mund tė garantojė tė drejtėn dhe lirinė e individit nė nismėn e tij ekonomike. Situata rėndohet edhe mė shumė, nėse i referohemi difekteve tė mėdha qė ka sistemi ynė i drejtėsisė dhe administrimit fiskal, edhe pėr shkak tė korrupsionit. Fuqizimi i masave ligjore dhe implementimi konsistent i tij, duke eliminuar njėherazi hapėsirat pėr subjektivizėm dhe interpretim tė diferencuar, pėrbėjnė nė fakt thelbin e ndryshimeve tė marra kėto ditė dhe qė po debatohen nė publik.
Konkurrenca do tė ishte e krahasueshme me njė garė, nė tė cilėn marrin pjesė vetėm vrapues me vlera tė njėjta qė transportojnė pesha tė barabarta dhe ku fituesve do t`iu duhej tė ndanin ēmimet me humbėsit. Nė fakt, shumė hileqarė, qė deri sot nė garė peshėn e tyre iua kanė kaluar mbi shpinė tė tjerėve, pėr tė qenė gjithmonė disa hapa pėrpara nė kėtė garė, nuk pranojnė ngarkesėn qė iu takon pėr tė qenė tė barabartė. Paketa e ligjeve tė ndėrmarra garanton ngarkesė tė njėjtė pėr garues tė barabartė dhe penalizim tė atyre qė nuk respektojnė rregullat e garės.
Ligjet e propozuara nuk janė fiksione juridike tė mendjeve tė pėrēartura qė shpikin modele apo sulmojnė tė tjera nisur nga interesa klienteliste. Pse i njėjti ligj (Kodi Doganor), qė ėshtė nė fuqi nga viti 1999-tė dhe qė ėshtė tetė herė mė represiv se propozimi i paketės ligjore quhet kushtetues dhe normal, kurse i fundit obscure? Pse nė Itali (2 herė mė ndėshkues), nė Austri (2 herė), nė Francė (deri 3 herė) e nė vende tė tjera me demokraci tė konsoliduar i njėjti ligj mė penalizues konsiderohet krejt normal, kurse nė mbretėrinė e informalitetit tonė quhet antidemokratik dhe mohues i lirisė sė tregut? Ftoj kritikėt qė tė paktėn tė gjejnė njė vend perėndimor, ku gjykatat pezullojnė ekzekutimin e vendimeve administrative pėr nxjerrjen e taksave, pėr shkak tė ankimimit. Ky panik mediatik ėshtė i padrejtė dhe i nisur vetėm nga interesat klienteliste tė atyre qė nuk pranojnė tė njėjtat rregulla dhe tė njėjtat kontrolle, pėr tė mbajtur nė kėmbė perandorinė e skllavėrisė sė lirisė ekonomike.
Ēlirimi i tregut nga vargonjtė e informalitetit dhe konkurrencės sė pandershme do tė shėnojė njė epokė tė re pėr lirinė ekonomike. Ndarje kaq tė thella nė sjelljet botės sė aktorėve ekonomikė kėrkojnė edhe njė reflektim dhe mirėkuptim tė pėrbashkėt me komunitetin e biznesit nė kuptimin jo tė gradualitetit tė implementimit tė ligjeve sesa tė minimizimit tė pasojave qė ka lėnė ajo situatė anormale. Edhe ky aspekt do tė konsiderohet nė kohėn e duhur nga qeveria krahas implementimit rigoroz tė kuadrit ligjor, pasi pėrfitues tė lirisė nė treg mundėsisht tė jenė qė tė gjithė.
Sė treti, reformat marrin nė konsideratė pėrmirėsimin administrativ, ndėrtimin e njė administrate profesionale dhe para sė gjithash tė pakorruptuar. Korrupsioni sikurse edhe formaliteti janė rrėnues njėlloj tė tregut. Nė kuptimin liberal, korrupsioni ėshtė gllabėrim i lirisė sė tjetrit nė interes tė atij qė pėrdor pushtetin abuzivisht. Shpėrthimi i kėtyre vargonjve paqėsorė, shpesh nė dukje tė pranuar apo tė vetėstimuluar nga biznesi, pėrbėn njė program tjetėr tė kėsaj reforme tė ndėrmarrė nė kuadrin e Sfidave tė Mijėvjeēarit. Nisur nga eksperiencat jo tė kėndshme tė derisotme, ėshtė i mirėkuptueshėm dyshimi i asaj pjese tė biznesit qė nuk ka besim nė zbatimin e njėllojtė dhe korrekt tė ligjit qė lidhet me penalitetet. Kufizimi i hapėsirave pėr subjektivizėm administrativ, rritja e profesionalizmit, modernizimi i informacionit dhe dokumentimit fiskal nė tėrėsi, rritja e masave ndėshkuese ndaj korrupsionit dhe abuzimeve administrative, pagimi ndaj bizneseve nga shteti i tė gjitha pasojave qė rrjedhin prej kėtyre veprimeve, janė pjesė pėrbėrėse e rregullimeve ligjore dhe reformave tė ndėrmarra. Pėr tė mėnjanuar efekte tė mundshme negative nga zbatimi jokorrekt i ligjeve, po pėrmirėsohet paralelisht institucioni i apelimit dhe kalimi i gjykimeve nė gjykatėn administrative, ligji i sė cilės tashmė ėshtė draftuar dhe do tė miratohet sė shpejti.
Tregu si institucion ėshtė para ēdo gjėje tempulli, ku testohet adhurimi dhe respekti ndaj lirisė. Respektimi i lirisė sė tregut, i konkurrencės sė drejtė, i shanseve tė barabarta, i ligjeve tė tij pėrbėn kontributin mė tė madh tė gjithsecilit pėr krijimin e njė shoqėrie tė lirė dhe tė drejtė. Ne nuk kemi nevojė tė inventojmė e tė ndėrtojmė modele virtuale e pa perspektivė. Rruga e nisur drejt lirisė nuk pranon dyzime dhe ka nevojė pėr progres nė vijim.
POLITIKA
Partia Republikane hedh nė tryezėn e bisedimeve kandidaturėn e Godos pėr postin e Presidentit tė Republikės
Godo: Do e pranoj kandidimin vetėm nė rast se vendi hyn nė krizė
Kur nuk na ndajnė shumė ditė deri tek hapja e bisedimeve pėr Presidentin e Republikės, mazhoranca ka hedhur nė tregun e politikės njė tjetėr emėr pėr president, emėr i pėrfolur dhe nė vitin 2002 pėr kėtė post. Sabri Godo, president nderi nė Partinė Republikane, ėshtė propozuar si kandidat pėr President i Republikės nga kryetari i kėsaj partie, Fatmir Mediu, i cili e vlerėsoi figurėn e Godos, si njė ndėr mė tė spikaturat nė politikėn e vendit. Kėtė deklaratė Mediu e bėri gjatė zhvillimeve tė asamblesė sė Partisė Republikane. PR-ja ka nderin tė propozojė Sabri Godon si kandidat pėr oresident, si njė nga kandidaturat mė intelektuale dhe mė tė spikatura tė jetės politike dhe shoqėrore shqiptare, me vlera tė padiskutueshme kombėtare, si figurė konsensuale", - tha Mediu Por vetė Godo shprehet se do tė pranojė tė hyjė nė garėn presidencale, vetėm nėse paraqitet ndonjė rast krize nė jetėn e vendit, pra, nė rast se bllokohen kandidaturat e para qė do tė paraqesin partitė politike pėr kėtė post. Sipas tij, propozimi i PR-sė shkon nė dobi tė dinjitetit tė kėsaj partie, por edhe nė dobi tė zgjidhjes sė krizės. Propozimi i PR-sė shkon nė dobi tė dinjitetit tė kėsaj partie. Ne jemi parti brenda koalicionit, por jemi dhe parti mė vete dhe ruajmė tė drejtėn tė bėjmė propozimet tona. Unė e kam thėnė dhe pėrsėritur disa herė nė shtyp, edhe nė tė kaluarėn se nuk hyj nė garėn pėr president dhe kėtė e kam thėnė me sinqeritet dhe nuk ka qenė ndonjė lojė e imja. Edhe kur jam deklaruar se do tė votoj pėr kandidaturėn e Bamir Topit, e kam pasur me bindje dhe vazhdoj ta kem. Kam pasur si rezervė vetėm njė mendim: nėse pėr kombinacionet politike tė habitshme qė ndodhin nė Shqipėri do tė krijohet ndonjė moment krize, i atillė qė do tė duhet tė pėrdoren disa emra pėr zgjidhjen e saj dhe ndėrmjet kėtyre emrave mund tė jetė dhe emri im, atėherė nuk kam tė drejtė tė them se nuk dua t'ia di se ē`do tė bėhet pėr kėtė vend, sepse unė kam bėrė njė investim politik dhe nuk do tė ma falte as PR-ja dhe as njerėzit qė besojnė tek unė", - tha Godo Sabri Godo njihet pėr qėndrimet e tij nė opinionin politik pėr ēėshtje tė mprehta tė politikės shqiptare, sidomos pėr ato qė kanė tė bėjnė me ligjin e pronave, reformat nė drejtėsi, apo dhe qėndrimet e tij pro ēėshtjes kombėtare. E ndėrkohė qė nga ana e mazhorancės konfigurohen tashmė dy kandidatura, opozita ende nuk po vendos pėr njė kandidaturė presidenciale, pasi enden shpreson se mund ta pėrdorė kėtė ēėshtje pėr ta ēuar vendin nė zgjedhje tė parakohshme. Ky opsion ėshtė kundėrshtuar ashpėr jo vetėm nga forcat politike shqiptare tė mazhorancės, por edhe nga njė pjesė e opozitės. Nga ana tjetėr, faktori ndėrkombėtar i ka cilėsuar zgjedhjet e parakohshme nė vend si faktor destabilizimi dhe qė shkakton vonesa tė ndjeshme nė rrugėn tonė drejt integrimit tė vendit.
Partia Demokratike shprehet se ajo tashmė e ka shpallur kandidaturėn presidenciale
Patozi: Ne jemi shprehur se do ta mbėshtesim kandidaturėn e zotit Topi
Por nga ana e saj, PD-ja duket se ėshtė e vendosur tė mbėshtesė kandidaturėn e saj pėr postin e presidentit. I pyetur pėr kėtė ēėshtje, deputeti i mazhorancės, Astrit Patozi, u shpreh se tashmė forca politike qė ai pėrfaqėson e ka krijuar kornizėn e kandidaturės sė presidentit, duke iu referuar nė kėtė mėnyrė figurės sė Bamir Topit. Nė lidhje me kandidaturėn e PR-sė, Patozi u shpreh se Partia Demokratike nuk ndalon iniciativėn e asnjė force politike qė tė hedhė nė tregun politik opsionet e saj. "Nuk ka ndonjė koment lidhur me propozimin e zotit Godo si kandidaturė e mundshme pėr president nga PR-ja, gjithsesi, ėshtė njė ofertė e pėrsėritur dhe kam respekt jo vetėm pėr PR-nė, por edhe pėr zotin Godo nė veēanti. Mė lejoni qė tė shpreh se pikėpamja e PD-sė ėshtė njė dhe e pandryshuar. Ne kemi kandidaturėn tonė solide dhe ne nuk i heqim asnjė presje asaj qė kemi thėnė nė vijimėsi, por sigurisht, ne nuk mund tė paragjykojmė dhe tė ndalojmė iniciativat, sidomos tė aleatėve tanė lidhur me kėtė ēėshtje. Tė jeni tė sigurt se ne i kemi votat pėr ta zgjidhur ēėshtjen presidenciale nė bashkėpunim me aleatėt", - tha Patozi. Ndėrsa duke komentuar deklaratėn e Petro Koēit pėr ēėshtjen e presidentit aktual, deputeti i PD-sė u shpreh se, "nė rast se presidenti aktual pėr PS-sė apo pėr disa nga drejtuesit e saj nuk duhet tė shkojė nė pension, atėherė ata mund tė shikojnė mundėsinė e kandidimit tė tij nė strukturat e reja drejtuese tė PS-sė qė do tė dalin pas kongresit tė majit", - tha Patozi
Ministri i Mbrojtjes shprehet se Shqipėria duhet tė qėndrojė larg krizave politike, nė rast se aspiron tė hyjė nė NATO
Mediu: I domosdoshėm bashkėpunimi politik dhe shmangia e krizave
Ministri i Mbrojtjes, Fatmir Mediu, u shpreh dje se antarėsimi i Shqipėrisė nė strukturat euroatlantike kėrkon medoemos shmangien e krizave dhe bashkėpunimin mes tė gjitha krahėve tė politikės. Mediu i bėri kėto deklarata nė asamblenė e PR-sė, ku ministri i Mbrojtjes mban postin e kryetarit tė partisė. "Anėtarėsimi i Shqipėrisė nė NATO kėrkon shmangien e krizave politike dhe bashkėpunim mes tė dyja krahėve tė politikės". Realizimi i kėtij objektivi kėrkon shmangien e krizave politike nė vend, bashkėpunimin mes tė dyja krahėve tė politikės, nė kuadėr tė detyrimeve konkrete pėr reformat e detyrueshme, duke filluar nga ajo kushtetuese, reforma zgjedhore nė drejtėsi, ajo e pronės, etj", - tha ai. Ndėrsa duke folur pėr qėndrimin e PR-sė nė ēėshtjet e reformės zgjedhore, zoti Mediu u shpreh nė favor tė ndryshimit tė sistemit zgjedhor. "Jemi pėr ndryshimin e sistemit zgjedhor nė njė sistem proporcional kombėtar apo rajonal. Po ashtu, tė ndryshohet ndėrtimi i komisioneve tė QV-ve, nė mėnyrė qė tė shmangen ndėrhyrjet e forcave politike, ndėrtimi i njė regjistri pėrfundimtar dhe me karta identiteti sipas standardeve, duke shmangur situatat si ato qė u krijuan me certifikatat, tė ketė njė pėrcaktim mė tė qartė tė rolit tė KQZ-sė dhe Kolegjit Zgjedhor, etj", - tha Mediu
Kryeparlamentarja theksoi se ditėn e mėrkurė parlamenti i Hungarisė do tė ratifikojė MSA-nė
Topalli: Shqipėria hapa intensive drejt BE-sė
Kryetarja e Kuvendit, Jozefina Topalli, theksoi ditėn e djeshme se Shqipėria po ecėn intensivisht nė rrugėn e reformave dhe integrimit nė BE. Sipas Topallit, kjo ka ardhur nga njė guxim i lidershipit nė fushėn e reformave. Pavarėsisht se ka qenė njė periudhė e debateve tė shumta dhe tė nxehta brenda vetė Bashkimit Evropian mbi fenomenin e zgjerimit, Shqipėria ka arritur tė ketė njė sukses tė dukshėm, natyrisht pėr shkak tė guximit, lidershipit tė fortė dhe tė reformave qė ajo ka ndėrmarrė si rezultat edhe i angazhimeve dhe detyrimeve qė BE-ja na ka vendosur pėrpara, - theksoi Jozefina Topalli gjatė njė konference pėr shtyp nė ambientet e jashtme tė Kuvendit. Nga ana tjetėr, Topalli theksoi se pritet qė ditėn e mėrkurė nė parlamentin e Hungarisė do tė kalojė pėr ratifikim marrėveshja e Stabilizim-Asocimit. Pas lajmit tė mirė qė dje kemi marrė dhe qė ėshtė pėrcjellė nga mediat pėr nėnshkrimin e marrėveshjes pėr liberalizimin e vizave nga ministri i Brendshėm dhe ministri i Drejtėsisė, sot vjen njė lajm tjetėr i mirė pėr shqiptarėt, njė lajm qė vjen natyrisht si rezultat i suksesit tė reformave, tė cilat mazhoranca i ka realizuar gjatė kėsaj periudhe. Kryetarja e parlamentit tė Hungarisė tė mėrkurėn e ardhshme gjithashtu do tė kalojė pėr votim nė parlamentin e Hungarisė marrėveshjen e Stabilizim-Asocimit, - deklaroi kryeparlamentarja Topalli. Sipas Topallit, mund tė konsiderohet si njė arritje qė nė njė kohė kaq tė shkurtėr shumica e parlamenteve tė vendeve nė Bashkimin Evropian ratifikojnė MSA-nė mes Shqipėrisė dhe BE-sė. Nė njė kohė rekord vetėm prej 10 muajsh nga ratifikimi i marrėveshjes nė Parlamentin Evropian, Shqipėria ndoshta si njė rast shumė i veēantė ka mundur qė nė 10 muaj tė realizojė 10 marrėveshje nga 10 vende anėtare tė BE-sė. Kjo sigurisht ėshtė njė arritje e jashtėzakonshme po tė kujtojmė qė Maqedonisė iu deshėn 3 vite pėr tė ratifikuar MSA-nė, kur BE-ja pėrbėhej vetėm nga 15 anėtarė, - deklaroi Jozefina Topalli, duke shtuar se, me kėto ritme qė ka marrė ratifikimi i kėsaj marrėveshjeje nga anėtarėt e BE-sė besoj se shqiptarėt duhet tė ndihen shumė mirė. Fatjona Mejdini
Patozi: Projekti pėr transmetimet numerike zhduk informalitetin nė media
Deputeti i Partisė Demokratike, Astrit Patozi, deklaroi ditėn e djeshme se projekti i ri pėr transmetimet numerike nė Shqipėri i pret rrugė vijueshmėrisė nė mėnyrė progresive tė informalitetit nė media. Nisma ligjore e njė grupi deputetėsh tė PD-sė pėr projektligjin e transmetimeve numerike nė Shqipėri, ėshtė njė nismė pozitive dhe nė sensin e duhur pėr tė gjithė legjislacionin shqiptar, por nė veēanti nė sferėn e transmetimeve televizive nė vend. Ka shumė argumente, pse ky ligj ėshtė i domosdoshėm dhe ėshtė pozitiv, por nė radhė tė parė ky projektligj, i cili pritet sė shpejti tė shndėrrohet nė ligj, legalizon informalitetin ekzistues nė Shqipėri, pėr tė cilin bien dakord tė gjithė, - theksoi deputeti i komisionit tė Medias, Astrit Patozi. Sipas tij, ky projekt i hap rrugė pėrafrimit tė legjislacionit vendas me atė tė Bashkimit Evropian nė lidhje me frenimin e transmetimeve pirate. Shqipėria rrezikon qė tė marrė penalitete tė rėnda, pėr shkak tė kėrkesave tė pėrsėritura tė shumė kompanive tė distribuimit kinematografik nė lidhje me tansmetimet pirate qė ndodhin kryesisht nė transmetimet numerike. Ky ligj i jep fund piraterisė, sepse vendos njė marrėdhėnie institucionale mes operatorėve ekzistues dhe operatorėve potencialė tė mundshėm, qė mund tė vijnė nesėr, me shtetin dhe institucionet, qė ėshtė KKRT-ja, - deklaroi Patozi, duke shtuar se pirateria ėshtė njė fenomen qė nuk mund tė tolerohet mė. F. Mejdini
Ministri i Brendshėm, Bujar Nishani, shpjegon procedurat
Lehtėsimi i vizave, pėrfitojnė dhe tė pėrndjekurit politikė
Shqiptarėve do t`iu duhen dhe disa muaj, derisa dokumenti tė nėnshkruhet nga vendet anėtarė tė BE-sė dhe mė pas tė ratifikohet nga parlamenti shqiptar, por e rėndėsishme ėshtė qė kjo marrėveshje do tė implementohet brenda kėtij viti
Ministri i Brendshėm, Bujar Nishani, deklaroi dje, se nga marrėveshja e vizave me vendet e BE-sė do tė pėrfitojnė edhe tė persekutuarit politikė, si dhe tė gjithė personat, tė cilėt kanė tė afėrmit e tyre nė vendet e BE-sė. Nga ana e tij, ministri i Brendshėm e cilėsoi firmosjen e kėsaj marrėveshjeje si njė hap tė rėndėsishėm pėr integrimin e vendit nė BE, i cili konfirmon edhe njėherė progresin e qeverisė shqiptare nė pėrmbushjen e standardeve. Gjatė konferencės pėr shtyp, tė organizuar pėr kėtė qėllim, Nishani u shpreh se, negociatat pėr regjimin e ri tė vizave kanė filluar nė nėntor tė vitit 2006-tė, ndėrsa nė dhjetor tė po kėtij viti filluan bisedimet nė nivel teknik. Ndėrkohė, shqiptarėve do iu duhen dhe disa muaj, derisa dokumenti tė nėnshkruhet nga vendet anėtare tė BE-sė dhe mė pas tė ratifikohet nga parlamenti shqiptar, por e rėndėsishme ėshtė qė kjo marrėveshje do tė implementohet brenda kėtij viti, gjė e cila shėnon njė hap tepėr pozitiv nė jetėn e vendit. Ky ėshtė njė moment shumė i rėndėsishėm pėr integrimin e vendit nė Bashkimin Evropian dhe konfirmon progresin e qeverisė shqiptare nė pėrmbushjen e standardeve nė kėtė proces. Zv/presidenti Fratini deklaroi se ky moment tregon pėr njė pėrparim tė madh qė ėshtė bėrė nė stabilitetein e vendit dhe ēėshtjet e sigurisė. Negociatat politike pėr regjimin e ri tė vizave nisėn nė nėntor tė 2006-tės, ndėrsa raundi teknik pėr negocimin e kėsaj marrėveshjeje filloi nė dhjetor 2006-tė. Dhe vetėm pas pak muajsh u bė e mundur mbyllja e kėtyre negociatave nė nivel teknik pėr t`i hapur rrugė ceremonisė sė djeshme nė Zagreb, - tha Nishani. Sipas ministrit tė Brendshėm, qytetarėt do tė mund tė lėvizin lirshėm nė vendet e BE-sė dhe marrėveshja synon qė tė lehtėsojė nė mėnyrė tė ndjeshme procedurat pėr kėtė qėllim. Qytetarėt shqiptarė do tė mund tė lėvizin lirshėm drejt vendeve tė BE-sė. Marrėveshja pėr regjimin e vizave parashikon lehtėsimin e procedurave pėr pajisjen e shtetasve me vizė-kalimi pėr nė vendet e BE-sė, - u shpreh ministri i Brendshėm. Sipas tij, nė takimin e Zagrebit, u kėrkua zbatimi i standardeve tė Bashkimit Evropian nė ēėshtjet e drejtėsisė dhe nė ēėshtjet e brendshme. Kjo do t`i shėrbejė edhe mė shumė integrimit dhe realizimit tė kushteve tė marrėveshjes sė Stabilizim-Asocimit. Marrėveshja pėr lehtėsimin e vizave ėshtė njė arritje e qeverise shqiptare nė procesin e zbatimit tė MSA-sė, - tha Nishani.
Nga ky regjim vizash pėrfitojnė: Qytetarėt qė vizitojnė tė afėrmit e tyre me banim nė vendet e Bashkimit Evropian Biznesmenėt Studentėt Akademikėt Gazetarėt Pėrfaqėsuesit e Shoqėrisė Civile Zyrtarėt e administratės Tė persekutuarit politikė Aplikuesit e paketave turistike dhe njė kategori thuajse gjithpėrfshirėse e shoqėrise shqiptare .
LSI-ja pėrshėndet firmosjen e marrėveshjes pėr lehtėsimin e regjimit tė vizave, hesht PS-ja
Haxhinasto: Ky ėshtė njė hap i rėndėsishėm pėr gjithė shqiptarėt
Lėvizja Socialiste pėr Integrim ka pėrshėndetur dje, me anė tė sekretarit ndėrkombėtar, Edmond Haxhinasto, marrėveshjen pėr lehtėsimin e regjimit tė vizave me BE-nė. Ndėrkohė, nė heshtje e ka kaluar kėtė hap tė rėndėsishėm pėr vendin Partia Socialiste, e cila ėshtė dhe partia mė e madhe opozitare nė vend. Askush nga krerėt e kėsaj partie nuk u prononcua dje pėr njė eveniment, pėr tė cilin strukturat shtetėrore, qoftė tė asaj tė mazhorancės sė djeshme, qoftė tė sė sotmes kanė kohė qė po punojnė. Ndėrkohė, Haxhinasto nė fjalėn e tij u shpreh se ky ėshtė njė hap i rėndėsishėm nė drejtim tė lėvizjes sė qytetarėve dhe iu kėrkoi strukturave tė specializuara tė shtetit tė realizojnė sa mė parė njė regjim tė ri vizash, duke hequr tė gjitha vizat pėr vendet e rajonit. Vlerėsojmė se kjo marrėveshje ėshtė njė hap i rėndėsishėm nė drejtim tė lėvizjes sė lirė tė qytetarėve shqiptarė drejt BE-sė, si kurorėzim tė njė pune tė gjatė tė tė gjitha strukturave shtetėrore tė vendit. LSI-ja iu kėrkon strukturave tė specializuara tė shtetit, veēanėrisht Ministrisė sė Punėve tė Jashtme, tė realizojnė sa mė parė njė regjim tė ri tė lėvizjes sė qytetarėve shqiptarė duke hequr tė gjitha vizat pėr vendet e rajonit dhe tarifat pėrkatėse pėr to, duke e bėrė rajonin njė zonė tė lėvizjes sė lirė. Gjatė konferencės pėr shtyp, Haxhinasto shprehu gjithashtu qėndrimin e LSI-sė pėr ēėshtjen e Kosovės. Misioni faktmbledhės i Kėshillit tė Sigurimit pėr Kosovėn, tė jetė koncesioni i fundit qė i bėhet Rusisė pėrpara angazhimit tė saj pėr njė rezolutė tė re pėr pėrcaktimin e statusit tė Kosovės. Plani i presidentit Ahtisaari ėshtė realizuar nė pėrputhje tė plotė me parimet e Grupit tė Kontaktit, pjesė e tė cilit ėshtė edhe Rusia. Kosova ndodhet nė njė administrim ndėrkombėtar qė nga viti 1999-tė dhe nuk mund tė pritet qė statusi i saj pėrfundimtar tė pėrcaktohet nė negociata dypalėshe midis Prishtinės dhe Beogradit, - tha Haxhinasto.
Koēi: Nuk firmos pėr kandidatura pėr president
Nėnkryetari i grupit parlamentar tė Partisė Socialiste, Petro Koēi, deklaroi gjatė njė prononcimi pėr mediat se, "pėr hir tė respektit qė kam pėr presidentin, Alfred Moisiu, nuk do tė firmos pėr asnjė kandidaturė qė vjen nė parlament, qoftė nga e majta, qoftė nga e djathta". I pyetur nėse do tė firmosė kandidimin e Fatos Nanos pėr president, zoti Koēi u shpreh se, "presidenti nė fuqi, Alfred Moisiu, ėshtė produkt i ēiftit Nano-Berisha, por nė fakt, ai rezultoi njė president vėrtetė kushtetues, ndaj pėr hir tė respektit qė kam pėr zotin Moisiu unė nuk do tė firmos pėr asnjė kandidaturė qė vjen nė parlament, qoftė nga e majta, qoftė nga e djathta". Ndėrsa lidhur me zgjedhjet e parakohshme, zoti Koēi theksoi se, "mendoj se vendimin pėr PS-nė duhet ta marrin strukturat vendore, anėtarėsia e partisė, por megjithatė, mendoj se zgjedhjet e parakohshme duan burra dhe jo kalamaj".
SPECIALE
Rubrika e letrave/ Si mund tė mėsosh pėr pėrfitimet e energjisė, rillogaritjes dhe invaliditetit
Kompensimi i energjisė, ja kur mund ta pėrfitojnė 2 pensionistė shtesėn
Pėrse jo tė gjitha pensionet minimale nuk janė nė shifrėn e 10 mijė lekėshit? Cilat janė pėrfitimet e njė invalidi nga shtesat? Kur mund ta pėrfitojnė shtesėn e energjisė dy pensionistė sė bashku? Cilėt janė pensionet qė janė rillogaritur? Pėr kėto pyetje dhe tė tjera shqetėsime, gazeta Tema do tė hapė ēdo tė shtunė njė rubrikė lidhur me shqetėsimet e pensionistėve. Pėrgjigjet e sotme janė shkėputur nga grupi i pyetjeve mė tė pėrsėritura drejt specialistėve tė sigurimeve shoqėrore.
Pyetja 1: Jam i datėlindjes 8.2.1928. Kam periudhė tė pėrgjithshme sigurimi 18 vite e 9 muaj. Ėshtė folur nė media qė, pas datės 1.12.2006 nuk do tė ketė pensione nė masėn nėn 10 000 lekė nė muaj. Nė muajin dhjetor nuk e mora njė pension tė tillė. Lutemi na sqaroni si qėndron nė fakt problemi?
Jeni i datėlindjes 8.2.1928. Keni periudhė tė pėrgjithshme sigurimi 18 vite e 9 muaj. Nga data 1.1.1989 keni pėrfituar pension tė pjesshėm pleqėrie (meqė nuk kishit periudhėn e nevojshme prej 25 vitesh pėr tė pėrfituar pension tė plotė), sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė. Masa e pensionit ėshtė llogaritur nė raport me periudhėn e sigurimit qė kishit dhe ėshtė caktuar 262,5 lekė nė muaj. Kjo masė pensioni ka pėrfituar rritje gjatė viteve sipas VKM-ve Pėr rritjen e pensioneve dhe nga data 1.7.2006 ka arritur nė 7 148 lekė nė muaj. Gjithashtu, pėrfiton edhe 350 lekė nė muaj kompensim energjie elektrike, si dhe 150 lekė nė muaj kompensim buke. Nė zbatim tė VKM-sė, nr. 401, datė 21.6.2006 Pėr kompensimin e tė ardhurave mujore tė pensionistėve nga data 1.11.2006 keni pėrfituar kompensim mujor shtesė nė masėn 500 lekė. Nė pikėn 3/b, tė VKM-sė, nr. 763, datė 27.11.2006 Pėr kompensimin e tė ardhurave mujore tė pensionistėve thuhet qė pensionistėve qė marrin pensione tė pjesshme pleqėrie, tė cilėt para datės 1.12.2006 kanė tė ardhura mujore nėn 9 240 lekė, tu shtohet shuma deri 760 lekė nė muaj. Masa individuale e kompensimit llogaritet, duke shumėzuar masėn e plotė tė kompensimit me masėn e pensionit mujor, pjesėtuar me masėn e pensionit minimal. Bazuar sa mė sipėr, nga data 1.12.2006 keni pėrfituar njė kompensim mujor nė masėn 659 lekė. Gjithsej, tė ardhurat mujore tuajat, pėrfshirė edhe kompensimin e energjisė elektrike dhe tė bukės, nga data 1.12.2006 arrijnė nė shumėn 8 805 lekė.
Pyetja 2: Jam pėrfituese e pensionit tė invaliditetit. Kam kėrkuar tė pėrfitoj kompensimin e energjisė elektrike, pėr tė cilėn kam pėrgatitur dhe paraqitur dokumentacion pėrkatės nė agjencinė e sigurimeve shoqėrore, por pėrgjigjja ka qenė negative. Ju lutem, mė sqaroni, mė takon apo jo kompensimi i energjisė elektrike.
Nė pikėn 1/b, tė VKM-sė nr. 565, datė 9.8.2006 Pėr mbrojtjen e shtresave nė nevojė, nga rritja e ēmimit tė energjisė elektrike thuhet qė pėrfitojnė kompensimin pėr efekt tė rritjes sė ēmimit tė energjisė elektrike kryefamiljarėt, qė pėrfitojnė pension invaliditeti, shtetėror dhe nuk kanė anėtarė tė familjes tė punėsuar nė sektorin publik ose tė vetėpunėsuar nė sektorin privat. Nga informacioni qė morėm nga Drejtoria Rajonale e Sigurimeve Shoqėrore, sipas certifikatės sė gjendjes familjare tė paraqitur pranė agjencisė sė sigurimeve shoqėrore, rezulton qė nuk jeni kryefamiljare. Sa mė sipėr, nuk mund tė jeni pėrfituese e kompensimit tė energjisė elektrike sipas VKM-sė sė sipėrcituar.
Pyetje 3: Nė vitin 1992 kam pėrfituar pension tė parakohshėm pleqėrie. Mė pas, nė vitin 1995 kam mbushur moshėn pėr pension tė plotė pleqėrie, tė cilin e pėrfitoj aktualisht. Sipas ligjit Pėr rillogaritjen e pensioneve, pensioni im duhet tė ishte rillogaritur, gjė e cila nuk ndodhi nė fakt. Lutemi, sqaroni se pėrse nuk kam pėrfituar nga rillogaritja.
Nė nenin 1, tė ligjit nr. 9588, datė 25.7.2006 Pėr rillogaritjen e pensioneve, thuhet qė: Nė kuptim tė kėtij ligji, quhen pensione pleqėrie nė qytet pensionet e caktuara sipas ligjit nr. 7703, datė 11.5.1993 Pėr sigurimet shoqėrore nė Republikėn e Shqipėrisė . Ju, nė vitin 1992 keni pėrfituar pension tė parakohshėm sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė. Edhe pensioni i pleqėrisė, megjithėse e keni pėrfituar nė vitin 1995, iu ėshtė llogaritur sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė. Llogaritja dhe caktimi i pensionit tė plotė tė pleqėrisė ėshtė bėrė nė mbėshtetje tė pikės 7, tė nenit 88 Tė drejtat e pėrfituara tė ligjit nr. 7703, datė 11.5.1993 Pėr sigurimet shoqėrore nė Republikėn e Shqipėrisė, ku thuhet qė personat qė marrin pension tė parakohshėm, kur plotėsojnė moshėn pėr pension pleqėrie sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė e marrin pensionin nė masėn 70 % tė pagės qė i ėshtė llogaritur pensioni. Por, jo mė shumė se pensioni maksimal i pleqėrisė tė caktuar nė ligjin nr. 4171, datė 13.9.1966 Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė. Mbėshtetur sa mė sipėr, pensioni juaj i pleqėrisė, nuk mund tė rillogaritet sipas ligjit nr. 9588, datė 25.7.2006 Pėr rillogaritjen e pensioneve.
Pyetje: Jemi dy pensionistė qė jetojmė tė ndarė nga fėmijėt. Pėrfitojmė pensione pleqėrie shtetėrore. Dėgjuam nė media qė pensionistėt nga data 1.7.2006 do tė pėrfitojnė kompensimin e energjisė elektrike nė masėn 500 lekė nė muaj, por ne nuk e kemi pėrfituar njė kompensim tė tillė. Pse?
Nė pikėn 1/c, tė VKM-sė nr. 565, datė 9.8.2006 Pėr mbrojtjen e shtresave nė nevojė, nga rritja e ēmimit tė energjisė elektrike, ndryshuar me VKM-nė nr. 46, datė 31.1.2007 Pėr njė ndryshim nė vendimin nr. 565, datė 9.8.2006, tė Kėshillit tė Ministrave, Pėr mbrojtjen e shtresave nė nevojė nga rritja e ēmimit tė energjisė elektrike, thuhet qė kryefamiljarėt qė pėrfitojnė pension pleqėrie, shtetėror, ose qė pėrfitojnė pension pleqėrie fshati, por qė janė me banim nė qytet dhe nuk kanė anėtarė tė familjes, tė punėsuar nė sektorin publik apo tė punėsuar nė subjekte, juridike e fizike, private a tė vetėpunėsuar nė sektorin privat, brenda territorit tė Republikės sė Shqipėrisė, duke filluar nga data 1.1.2007 pėrfitojnė kompensimin e energjisė elektrike nė masėn 500 lekė nė muaj. Nė pikėn 1/c, tė Kapitullit II, tė Udhėzimit nr. 10, datė 26.9.2006 (i pėrbashkėt) tė Ministrisė sė Financave, Ministrisė sė Brendshme, Ministrisė sė Ekonomisė, Tregtisė dhe Energjitikės dhe Ministrisė sė Punės, Ēėshtjeve Sociale dhe Shanseve tė Barabarta ėshtė pėrcaktuar qė pensionisti, nė mėnyrė qė tė pėrfitojė kompensimin e energjisė elektrike, duhet tė deklarojė numrin e kontratės me degėn e shitjes sė energjisė elektrike shėnuar nė faturėn e shitjes. Pėr tė pėrcaktuar nėse ju jeni pėrfitues i kėtij kompensimi, duhet tė paraqisni pranė DRSSH-sė dokumentacionin pėrkatės mes tė cilit edhe kontratėn me degėn e shitjes sė energjisė elektrike.
RAJONI
Zgjidhja e ēėshtjes sė Kosovės mund tė nėnkuptojė copėzim
Serbia planifikon tė sfidojė Perėndimin dhe tė copėzojė Kosovėn nėse kjo e fundit fiton kėtė vit pavarėsinė, thonė analistė dhe politikanė tė ndryshėm.Dhe, nė opinionin e disa ekspertėve perėndimorė, copėzimi, njė shkėmbim territori apo njė transferim popullsie mund tė reflektojė mė mirė realitetet dhe dėshirat e grupeve etnike tė pėrfshira, sesa plani etnik pėr tė cilin Perėndimi ėshtė kaq dogmatik. ''Elefanti nė dhomė, qė askush nuk do ta pranojė, ėshtė se serbėt dhe shqiptarėt nė Kosovė nuk duan tė jetojnė sė bashku nė njė shtet'', thotė profesori i Universitetit tė Mbrojtjes Kombėtare nė Uashington, Steven Meyer. ''Duam apo nuk duam, njė gjė e tillė duhet respektuar'', thekson ai. ''Nėse Kosovės do t'i lejohej njė votė mbi atė qė kėrkojnė njerėzit dhe mbi ata me tė cilėt kėta njerėz duan tė jetojnė, atėhere do tė kishim realitete tė tjera nga ato qė nxisin sot SHBA-ja, Bashkimi Evropian dhe i dėrguari i posaēėm i OKB-sė, Martti Ahtisaari'', shton Meyer. Pjesa veriore e Kosovės mbi lumin Ibėr banohet nga 40 000 serbė. Rreth 60 000 tė tjerė jetojnė nė enklava tė izoluara nė jug, tė rrethuar nga dy milionė shqiptarė etnikė. Aleatėt e NATO-s dhe Bashkimi Evropian e refuzojnė copėzimin. Por, nė realitet Kosova ėshtė e copėzuar. Nė pikėpamje tė administrimit, tė rrjetit telefonik, tė ujėsjellėsave dhe tė energjisė elektrike, veriu i Kosovės nuk ka lidhje me Prishtinėn. Ligjet e miratuara nga Kosova dhe dekretet e OKB-sė kalojnė pa u vėnė re dhe serbėt pėrdorin mė shumė targat dhe dinarin serb sesa targat ''KS'' dhe euron. Meyer thotė se plani i Ahtisarit ''do tė institucionalizojė komunat me baza etnike nė dy krahėt'' duke krijuar bazat pėr ''zonat serbe... pėr tė shpallur pavarėsinė e tyre''. Trekėndėshi verior i Kosovės ka qenė njė zonė e ndaluar pėr liderėt shqiptarė qė nga koha e luftės. Policė civilė nga Serbia patrullojnė qytetin e ndarė tė Mitrovicės nė hyrje tė saj. Ndėrkohė, burimet serbe thonė se qeveria nė Beograd po blen pa zhurmė shtėpi shqiptare nė veri tė Kosovės. Frika nga copėzimi Perėndimi i frikėsohet faktit se ēdo diskutim zyrtar i copėzimit do tė provokojė sulme shqiptare kundėr serbėve, nė enklavat e rrethuara duke shkatėrruar kėshtu premtimet pėr bashkekzistencė paqėsore. Kjo gjė mund tė rinxisė trazirat ndėrmjet shqiptarėve nė kufijtė e Kosovės nė Luginėn e Preshevės dhe Maqedoni, ku NATO-ja arriti t'ia dalė nė ndalimin e luftimeve nė vitet 2001 dhe 2002. Liderėt shqiptarė tė Preshevės kanė kėrcėnuar po kėshtu, nėse Kosova ndahet, ndėrkohė qė ish-luftėtarėt shqiptarė etnikė nė Maqedoni nuk janė fashitur krejt. Njė tjetėr domino ballkanike mund tė jetė nėn efekt, nėse pavarėsia e Kosovės do tė nxisė serbėt e Bosnjes pėr t'iu bashkuar Serbisė. Nėse plani i Ahtisaarit pėr pavarėsinė e Kosovės ''del nga shinat'' nė OKB, Meyer thotė se ''njerėzit do tė fillojnė tė shohin njė numėr alternativash, pėrfshirė edhe copėzimin''. Dhe, nėse ky plan del me sukses, pėrėsri do tė mund tė ketė ''dhunė dhe eksod serb nė veri''. Amitai Etzioni, profesor nė Universitetin George Washington, thotė se pėrpjekjet e OKB-sė pėr tė krijuar njė shtet multietnik kanė qenė ''njė dėshtim i plotė, i pamatur dhe autoritar''. ''Grupet etnike janė po kaq larg njėri-tjetrit sa ē'kanė qenė pėrpara luftės'', deklaron Etzioni. ''Ne kemi nevojė pėr ndarje'', thekson ai Nga Matt Robinson dhe Ellie Tzortzi
Nju Jork, pėrfundon konferenca "Pėrgatitja e Strategjisė pėr 120 ditėt e para pėr Kosovėn"
Ka pėrfunduar dje nė Nju Jork konferenca "Pėrgatitja e Strategjisė pėr 120 ditėt e para pėr Kosovėn", e cila iu kushtua periudhės sė tranzicionit nė Kosovė dhe u pėrqėndrua nė 120 ditėt e para pas marrjes sė vendimit pėr statusin. Gjatė kėsaj periudhe, siē parashikohet dhe nga plani i Kryenegociatorit Martti Ahtisaari, pėrgjegjėsitė do kalojnė nga UNMIK-u, tek institucionet vendore dhe do vendoset misioni i ri europian nė Kosovė. Nė kėtė konferencė, ku kanė folur dhe ish-presidenti amerikan, Bill Klinton dhe nėnsekretari amerikan i shtetit, Nikolas Bėrns, Kosova u pėrfaqėsua nga Ekipi i unitetit dhe pėrfaqėsues tė bashkėsive etnike. Kjo konferencė u organizua nga Rockfeller Brothers Fund. Presidenti i Rockfeller Brothers Fund, Stephan Heintz, tha para dy ditėsh nė njė intervistė pėr radion Europa e Lirė se fondacioni qė ai drejton e njeh shumė mirė Kosovėn dhe se qėllimi i takimit ėshtė tė ndihmohen kosovarėt qė tė fokusohen nė 120 ditėt e para, duke e konsideruar kėtė "njė periudhė kritike, qė parashihet si kohė tranzicioni nė planin e Ahtisaarit". Heintz pėrmendi si sfida tė kėsaj periudhe miratimin e kushtetutės, kornizės ligjore pėr zgjedhjet, vendosjen e marrėdhėnieve tė reja me praninė civile ndėrkombėtare, qė do jetė misioni i BE-sė dhe fillimin e zbatimit tė decentralizimit, siē propozohet nė planin Ahtisaari.
Vonesat, nė dėm tė Kosovės
Doris Pak, kryetare e delegacionit tė Parlamentit Evropian pėr Evropėn Juglindore nė intervistė pėr DW thekson, se misioni faktmbledhės i Kėshillit tė Sigurimit nuk do tė sjellė ndonjė tė re.
Mė 19 prill nė Kosovė mbėrrin misioni faktmbledhės i Kėshillit tė Sigurimit. Njė ndėr kėrkesat e kėtij misioni ėshtė pėrpilimi i njė raporti gjithėpėrfshirės mbi zbatimin e standardeve tė pėrcaktuara. Misioni nuk do tė sjellė ndonjė gjė tė re, sepse gjithēka ėshtė nė planin e Ahtisarit si dhe nė raportet qė kanė dhėnė nė Nju Jork, kryeadministratori Ryker dhe paradhėsite tij, thotė Doris Pak. Unė mendoj, se ky mision ėshtė nė thelb vetėm njė shtyrje e vendimit tė domosdoshėm tė Kėshillit tė Sigurimit. Por nėse ky mision do tė ndihmojė pėr tė pėrshpejtuar vendimin qė duhet tė merret nė Kėshillin e Sigurimit, atėherė s“kemi pėrse tė jemi kundėr, thotė Pak. Lidhur me njė vendim pėr tė ardhmen e Kosovės nė Kėshillin e Sigurimit ka zėra, se ky proces mund tė ndodhė nė fund tė shtatorit. E pyetur pėr kėtė zonja Pak thotė, se nuk do tė spekullojė, por sa mė shumė qė tė shtyhet ky vendim aq mė shumė do tė veshtirėsohet ai: "Sa mė shpejt qė tė arrihet nė njė rezolutė tė Kėshillit tė Sigurimit qė do tė ēojė nė zgjidhjen pėrfundimtare tė statusit tė Kosovės, aq mė mirė ėshtė pėr tė gjithė rajon, aq mė mirė ėshtė pėr Serbinė dhe pėr Kosovėn dhe pėr tė gjitha shtetet pėrreth. Serbėt duhet ta lėnė pas vetes tė shkuarėn dhe duhet tė shohin drejt sė ardhmes duke ndjekur njė politikė qė t“i afrojė ata me Bashkimin Evropian. Ata mund t“ia dalin vetėm pasi tė jenė ēliruar prej kėsaj barre." Ēfarė kuptohet me njė pavarėsi nėn mbikqyrjen e Bashkimit Evropian dhe si do tė angazhohet BE-ja nė Kosovė? "Pavarėsia do tė duhej tė shpallej nga Kosova dhe nga vendet qė duan do ta njohin kėtė pavarėsi, sigurisht kėtė do ta bėjmė edhe ne, nėse kjo ėshtė dėshira e Kėshillit tė Sigurimit. Por kuptohet, qė pėr kėtė duhet tė pėrmbushen kushtet e pėrcaktuara nė planin e Ahtisarit. Nė mėnyrė qė tė pėrmbushen kėto kushte ėshtė i nevojshėm funksioni mbikqyrės i BE-sė. Ne kemi nevojė atje pėr njė prezencė qė tė kujdeset lidhur me pėrpjekjet pėr decentralizimin e parashikuar nė planin e Ahtisarit, pėr respektimin e tė drejtave tė minoriteteve dhe tė ēėshtjeve tė kufirit. Tė gjitha kėto duhet tė vihen nė jetė, ndaj ėshtė e rėndėsishme qė ne tė pėrgatitemi si njė prezencė politike, por ne nuk do tė ndėrhyjmė nė punėn e qeverisė si OKB-ja. Ne vetėm do tė kujdesemi pėr zbatimin e kritereve tė pėrcaktuara nga Marti Ahtisari." Pavarėsi e kufizuar do tė thotė krijimi i njė shteti tė ri, pra do tė kemi nė Ballkan dy shtete shqiptare, gjė kjo qė mund t“u hapė oreksin rajoneve tė tjera. A ka parashikuar bashkėsia ndėrkombėtare mekanizma, se si mund veprohet nė njė rast tė tillė? "Unė mendoj, qė oreks ka gjithmonė, por nuk duhet tė bėhen lėshime patjetėr. Nėse do tė kishte njė tjetėr zgjidhje pėr kėtė ēėshtje, atėherė ajo do tė merrej nė konsideratė, por nė rastin konkret nuk ka zgjidhje tjetėr. Ndaj duhet tė avancojmė tani me kėtė zgjidhje dhe duhet tė pėrpiqemi qė ta sigurojmė atė nė atė mėnyrė qė tė mos ketė pretendime tė tjera. Ne duhet tė ndjekim rrugėn e pėrcaktuar tani nga Ahtisari dhe duhet tė angazhohemi me gjithēka kemi mundėsi pėr tė krijuar njė konstrukt, qė brenda kėtij plani tė realizohen tė gjitha ato qė janė tė nevojshme: tė drejtat e minoriteteve, mbrojtja e trashėgimisė kulturore dhe decentralizimi. Ne duhet ta kemi tė qartė qė rastin e Kosovės nuk mund ta krahasojmė me rajone tė tjera nė Evropė, si p.sh. me Katalonjėn nė Spanjė. Katalonja asnjėherė s“ka jetuar nėn njė diktator Millosheviē, nė kėtė krahinė s“ka pasur asnjėherė regjim aparteidi nga ana e shtetit spanjoll. Ky ėshtė njė rajon nė Spanjė qė ka tė drejta tė caktuara tė decentralizuara, por qė nuk ka asnjė arėsye pėr t“u shkėputur nga shteti i Spanjės. Ndaj nuk duhet t“i ngatėrrojmė gjėrat. Unė e kam parė vetė atė qė ka pėrjetuar Kosova nė vitet 90-tė, njė regjim tė vėrtetė aparteidi, ndaj mendoj se kushdo duhet ta pranojė, qė ėshtė e pamundur qė ky rajon tė rivendoset nėn qeverinė serbe, pavarėsisht se cilat forca demokratike janė atje nė pushtet. Madje kjo nuk ėshtė e mirė as pėr vet Serbinė. Serbėt e dinė tashmė, se me njė shumicė shqiptare brenda shtetit tė tyre ata nuk do tė kenė paqe. Unė mendoj, se asnjė prej politikanėve zyrtarė nė Serbi nuk ka ndonjė interes tė qeverisė Kosovėn, por ata janė tė interesuar qė ta mbajnė kėtė vend, e kjo nuk e zgjidh problemin." Nada Steinmann
REPORTAZHI
Njė udhėtim dhe vėshtrim historik nė njė nga perlat e natyrės shqiptare, nė Rivierė
Toka jonė, e bijve tanė!
Nga Eglantina Bajrami
Mbretėresha e bukurisė natyrore shqiptare, Vlora, ėshtė si njė flutur e shkruar qė nuk tė bėhet ta lėshosh nga duart e nuk ngopesh sė pari. Tė tillė e ka bėrė natyra, tė tillė e kanė bėrė njerėzit. Vlora ėshtė zemra e turizmit vendas e tė huaj, e cila rreh fort nė detin e kaltėr tė Jonit, nė brigjet e lakuara tė tij dhe nė ajrin si kristal, qė si njė tis i purpurt ka mbėshtjellė anembanė bregun. Vlorėn, historia qė na vjen nga lashtėsia e pėrmend me emrin Aulona. Ajo ishte njė nyje lidhėse e rrugėve tokėsore e detare. Tė shumta janė vendbanimet e lashta neolitike tė shek. IV-III p.e.s., pėr to dėshmojnė veglat prej guri, qeramike e pikturat si nė fshatin Velēė, nė fshatin Vajzė, Kalaja e Kaninės, Oriku, Amantia, tjetėr qendėr nė fshatin Ploēė. Qyteza ilire tė njė rėndėsie tė veēantė ishin Kanina e Himara. Riviera ėshtė pjesė e kurorės shqiptare, ndriēuar nga margaritarė. Himarėn e gjejmė nė thellėsinė e shekujve. Ajo ėshtė njė krahinė etnogjeografike nė jugun e rrethit tė Vlorės, nė brigjet e Jonit. Njihet me emrin Bregdeti i Sipėrm dhe si Riviera shqiptare. Proceset e fuqishme tektonike dhe vėrshimi shkatėrrues i dallgėve tė detit kanė krijuar njė vijė bregdetare tė gjarpėruar me shumė gadishuj tė vegjėl, kepa, gji dhe limane, qė i japin bregut tė detit bukuri tė rralla dhe vlera tė mėdha turistike. Bregu ėshtė monumenti mė i shkėlqyer i trashėguar nga natyra me bukurinė e njė mjeshtėrie tė pakapshme. Pamjet madhėshtore tė afrojnė optimizmin pėr jetėn, freskinė e ndjenjave, bukurinė e shpirtit. Kuadri gjigant i njė bote tė tėrė qė pėrfshihet nė tė ėshtė burimi nga vazhdon tė rrjedhė me vrull e tė gurgullojė papushim frymėzimi i kristalte, ku njomi buzėt muza e ēdo bregasi. Bimėsia ėshtė mesdhetare, valanidhi ėshtė druri mė i lartė karakteristik i zonės, gjithashtu ka masive tė ilqes qė gjenden nė pėrroin e Kudhėsit. Ndėr drurėt e rrallė qė rriten vetėm nė bregdetin e Himarės, janė pambuku i egėr dhe euforbia. Me nocionin Himarė kuptohej njė shtrirje gjeografike qysh nga Himara e mirėfilltė bregdetare, deri nė trevėn e Tepelenės, duke pėrfshirė tėrė malėsinė e Kurveleshit deri nė Butrint. Pėrgjatė rrugės Vlorė-Himare shtrihen disa fshatra si: Palasa (Paleste), sipas tė dhėnave kėtu nė shek. 1 para Krishtit zbarkoi Ēezari, ku u ndesh me Pompeun dhe ky i fundit pas pėrleshjes u kurua nė plazhin e Jalit. Dhėrmiu (Drimades) i pėrmendur qė nė vitin 45 p.e.s. me plazhin e tij tė virgjėr e me rėrė tė pastėr, ku spikat magjia e botės sė nėnujshme tė Jonit. Iliasi im i vogėl, me shtėpitė me gurė, pjergullat e ullinjtė ofrojnė panoramė tė mrekullueshme tė zonės. Ēfarė peisazhi i ēuditshėm! Lumi i Viroit i (Petazmes), pėrroi i Bletės kanė ēarė dhe kanė sharruar shkėmbinjtė pėrgjatė shpateve tė maleve deri nė gjirin e Gjypesė. Iliasi, fshat nė bregdetin e Jonit, dėshmohet si vendbanim i lashtė qė nė shek. e I p.e.r. Helios, (Diell, Gr.) me kalanė e Teutės ilire tė Katafiqit. Kėto gjurmė fortifikimesh tregojnė jo vetėm pėr autoktoninė iliro-arbėrore, por edhe pėr forcėn e qėndresės sė rolit strategjiko-ndėrlidhės tė bregdetit me krahinat e brendshme tė Labėrisė. Vunoi me Jalin kurativ, qyteti i Himarės, Kudhėsi, Piluri dhe Qeparoi. Banorėt e zonės njihen pėr kultivimin e ullinjve, agrumeve etj. Gjatė udhėtimit mund tė vizitoni disa objekte kulti shumė tė njohura si: kisha e Shėn Mėrisė (shek.XIII-XIV p.k.), kisha e Shėn Mitrit (shek.VII-XIV p.k.), kisha e Shėn Kollit e Shėn Ilias e Shėn Onufrit. Njė nga objektet mė interesante ėshtė kalaja e Ali Pashės nė Porto Palermo dhe shpella e Peshkatarit. Nė Himarė me interes ėshtė shpella e Spilesė qė ruan edhe legjendėn e Odisesė. Qeparoi, fshat i veshur me gjelbėrim tė pėrhershėm me agrume e ullinj, njihet qė nė shek. IV p.k nėpėrmjet fortifikimeve tė kalasė sė Karosit. Himara, si pėr tė gjithė bregasit edhe pėr mua, ėshtė njė perlė e artė plot shkėlqim. Prejardhja e toponimit Himarė vjen nga fjala Kimeret d.m.th. himariotėt, qė banojnė prej shekujsh nė trojet e tyre. Himara ėshtė mė shumė sesa ėshtė folur e shkruar. Ajo ka qėndruar dhe qėndron pėrpara botės e veshur nė mėnyrė tė hijshme dhe sa e thjeshtė, aq edhe e madhėrishme, bri Maleve tė Vetėtimės, anės Detit Jonian, duke folur shqip e greqisht. Ajo ėshtė krahinė e pėrmendur dhe e lėvduar qė nė kohėn e Homerit, shek. VIII, i cili thekson se kėtu gjendet popullsia e himerėve (himariotėve). Ata i ka lidhur me njėri-tjetrin rrezja e dritės qė ka patur secili nė vetvete, e cila ka bėrė qė tė jenė mė tė qetė, mė tė sigurt, pėr tė jetuar tė lirė, tė pavarur, si evropianė. Nga mot i guximshėm himarioti nėpėr pllaja e male tė madhėrishme, nėpėr brigje deti tė shenjtėruar... Nevoja e vetėruajtjes nga asimilimi osman, romak apo sllav, pėr tė jetuar ditėt e veta dhe kur janė tė zemėruar ėshtė mė e fortė se stuhitė e viteve dhe shekujve qė shkuan. Himara ishte njė qytet bregdetar i Kaonisė. (Kaonet- tė pasundueshmit sipas Tuqiditit). Kaonėt, fis iliro-epirot, qė banonin gjatė bregut tė Jonit prej Thyamis (sot, Kallemi, lagje e Dhėrmiut), nė jug tė Maleve tė Vetėtimės deri nė krahinat e brendshme tė luginės sė Drinos. Po sipas Tuqiditit, koinoi (himarioti) i Kaonisė nuk njihte pushtetin e mbretit. Dėshmohet me kėtė emėr qė nė shek. IV p.e.s. Nė mesjetė, mes katėrmbėdhjetė fiseve ilire, ajo ishte qendėr e rėndėsishme administrative me fron princėror. Himara me fshatrat e saj dėshmohet se kanė qenė tė banuara qė nė kohėn e paleolitit (XII-XXX vjet p.e.s.). Gėrmimet arkeologjike nė shpellėn e Spilesė nga arkeologu italian Cardini (punimet nė gurė, sterall, kocka etj.), tregojnė qė kjo trevė ka qenė me tė njėjtat kultura tė paleolitit dhe tė neolitit. Himariotėt ndoshta janė raca mė e bukur nė botė, - shprehet ai. Mė shumė interes janė studimet shkencore, ku dėshmojnė se himariotėt janė pellazgė. Kalaja e vjetėr nė fshatin Himarė ėshtė dėshmi e faktuar e shek. IV p.e.r. Ndonėse Virgjili i mbiquan si hajdutė tė papėrkulur e tė rrezikshem, e vėrteta nga mjaft studiues qėndron nė faktin se kjo akuzė ėshtė lidhur si nyje e pazgjidhshme me qėndresėn dhe kundėrshtimin pėr tu bėrė skllevėr. Me asgjė tjetėr. Kėtė e dėshmon edhe Bajroni. Poeti i pėrmend ata nė kėngėt e tij, sikundėr tregojnė vargjet: e kush ėshtė mė trim sesa himarioti esmer?, apo Tė bijtė e Himarės qė sfalin as mikun.... Asnjė lloj invazioni nuk i tundi nga vendi. E ētė shkruash mė parė pėr kėtė vend tė rrallė me njerėz tė mrekullueshėm. Trimėria dhe bėmat e bijve tė bregut skanė tė sosur. Dhamian, trėndafil me erė, i paudhi ētė ka prerė... Dhamiano himarioti ėshtė njė ndėr trimat qė priten nė 1537-tėn me luftė ushtrinė osmane tė komanduar nga vetė Sulltani. Dhamianua i njohur pėr aktin e tij heroik u vra duke e vėnė tė gjallė nė hell. Pėr nder tė tij, duhet tė ngrihet njė permendore nga mė tė lartat. E kaluara e pėrbashkėt heroike ėshtė e madhe, ashtu siē ėshtė e madhe edhe e tanishmja dhe e ardhmja. Nė Himarė e mė gjerė, veē hapit tim dėgjoj mbi tokė edhe hapat e himariotėve tė mi, me tė cilėt dua tė bashkoj penėn dhe zemrat, pėr ditė mė tė mira. Shoh mirė e qartė se Himara do tė kontribuojė pėr integrim. Mė shumė duhet bėrė pėr Bregun, ku monologu i nėnės tė mos ndihet mė nė vatrat shqiptare: Jam grua plakė, me kėmbė nė varr, pa njeri, pėr njė gote ujė, te ēezma mezi zvarritem, si nė kllapi pyes: ēfaj kam bėrė Perendi, nė kėtė moshė nga bijtė tė braktisem? Shqipėria nuk mund tė futet nė botėn evropiane pa integruar mė parė Himarėn. Nė krahėt e Jonit ėshtė toka jonė, e fėmijėve tanė. Bregu ėshtė vendi i tė parėve tė mi. Kam mall pėr vendin tim, pėr vendin e tė parėve. Mall qė nuk rresht kurrė dhe mė ndjek pas si mendim i mundimshėm. Mall qė merr formėn e hijes sė ullirit, tė pjergullės, tė njerėzve!..... Mall qė ēel vazhdimisht si sythi i biskut tė limonit, nė pranverė! Nė ēdo udhėtim mundohem tė lė mbrapa mendimet e mia tė mundimshme, por ato mė ndjekin si tė ēmendura, me jehojnė tė stuhishme me emra tė ndryshėm. O kujtimet e mia, mendimet e mia, shtriheni me radhė nė njė shtrat tė rrėmbyeshėm, tė pathyeshėm, deri nė bregun e Jonit.
KULTURA
Zbulohen dy gjigantėt e Paēos
Suzana Varvarica Kuka
Kisha hapur mbi tavolinėn e punės njė shkresė tė verdhė, tė vjetėr, tė kohės komuniste, gjasat na thonė ta quajmė tė tillė dhe pasi mė duhet tė merrem me shresėn, por t`ju them tė drejtėn e kuptova shumė mirė klithmėn gazmore dhe tė pikėpyetur tė njė artisti tė ri qė sapo e pa mė tha: Ku e ke gjet mi Goc kėt letėr? E mėsuar dhe e kėnaqur me shprehjet e tyre interesante, vazhdoja ta vėzhgoja njė dokumentacion tė shkruar tė vitit 1973. Nė tė majtė tė shkresės sė verdhė, fakti i shtypur me makinė shkrimi, dallohet emėrimi Skulptor, emri Janaq Paco dhe firma e tij, nė tė djathtė Drejtor, Vangjel Toēi e firmosur prej tij. Nė krye tė shkresės qėllimi AKT-MARVESHJE. Teksti tregon se Janaq Paēo ka lidhur njė kontratė pagesė me Muzeun Arkeologjik tė qytetit tė Durrėsit, pėr dy skulpturat e tij tė titulluara Gladiatorėt, tė cilat duhet t`i mbarojė nė qershor tė vitit 1974 dhe se pėr kryerjen e tyre nė materialin kalimtar tė allēiut ka marrė njė shumė prej 4.000 lek tė vjetra tė asaj kohe. Shkruhet dhe se: nė rast se skulptori nuk do tė arrij t`i realizojė, dy gladiatorėt, brenda kėsaj date, ėshtė i detyruar tė rikthejė shumėn e lartpėrmendur nė 15 dhjetor 1973. Jemi nė vitin 2007, tridhjetė e katėr vite mė pas, pėr dikė e pabesueshme, nė se mendon vitet e vėshtira tė njė shkatėrrimi gjithėpėrfshirės. Dhe, pėr tė tjerė nuk ėshtė aspak ēudi, kur mendon se janė nė vendin e duhur dhe nėn edukatėn e mėsuar pėr tė ruajtur veprėn e artit. Ajo, qė tė nxit ėshtė se, Gladiatorėt, duhet tė vendosen nė vendin e tyre, aty ku skulptori Paēo, ndėrmjet mė tė mirėve skulptorė shqiptarė tė shekullit XX, i ka menduar. Dhe ēka ėshtė shumė e rėndėsishme ėshtė se Gladiatorėt ekzistojnė, janė ende nė magazinat e Muzeut Arkeologjik, natyrisht tė dėmtuara, por tė riparueshme dhe me mundėsi tė mėdha restaurimi.
Gladiatorėt
Gladiatorėt janė shfaqur pėr herė tė parė nė territoret e qytetėrimit tė lashtė tė Lydias nė Azinė e Vogėl, pikėrisht nė Izmirin e Turqinė sė sotme moderne dhe rreth viteve 660 para Krishtit. Mė pas faqet e historisė, me gladiatorėt dhe betejat e tyre, na njohin kur pėrmenden vendbanimet dhe mėnyrat e tė jetuarit etrusk, tė cilėt i fakton zbulimi arkeologjik i Kokės sė luftėtarit etrusk, pėrmendur nė disa libra, por edhe tek Cruelty and Civilization, i Roland Auguet, Paris 1970. E pėrmend kėtė fakt pasi duke krahėsuar pasqyrimin e kėsaj koke me atė tė gladiatorėve tė Paēos, mendoj se mund tė jetė mbėshtetur figurativisht mbi kėtė skulpturė, Ajo nė rastin e pėrgjithėshėm tė kulturės gladiaoriane duket tė jetė bėrė pikė referimi pėr tė gjitha modelet e pėrdorura rreth tipave tė luftėtarėve gladiatorė romakė nė artet e sotme. Gjithashtu duhet tė marrim nė konsideratė dhe faktin e kulturės sė artistit rreth artit antik grek e rromak, me tė cilin u edukua nė shkollėn e Athinės.
Gladiatorėt e Paēos
Luftėtarėt e quajtur gladiatorė u adoptuan tek Romakėt prej Etruskėve, kur nė Romė u bė ndeshja e parė nė vitin 264 para Krishtit. Nardo shėnoi se: Etruskėt besonin se ata ishin njerėz tė rėndėsishėm dhe se shpirti i tyre duhej tė mbijetonte nė jetėn e pėrtejme, pasi gjaku i tyre tė sakrifikohej. Gladiator, vjen nga latinishtja si gladiatores, qė do tė thotė njeriu qė pėrdor shpatėn dhe me rrėnjė gladius-shpatė. Ata burra apo gra, grup grash kundra njė burri apo perandor si gladiator ishin luftėtarė profesionist e qė edukoheshin nė shkolla dhe nė kohėn e Romės antike luftonin kundra njėri-tjetrit, luftonin kundra kafshėve tė egra, kundra kriminelėve tė dėnuar me vdekje. Gladiatorėt ndėsheshin nė arenėn e amfiteatrove, me qėllimin e vetėm pėr tė kėnaqur spektatorėt. Vetėm Perandori Trajan organizoi 5000 luftime gladiatorėsh, gjatė gjithė sundimit tė tij. Nė Shqipėri nė vitet `70, Janaq Paco krijoi dy gladiatorė, edhe pse sot mund tė duket njė fakt paksa I cuditėshėm. Ata, natyrisht, ishin porosi e shtetit shqiptar tė kohės dhe me qėllimin e vetėm pėr t`i dhėnė njė atmosferė sa mė antike dhe sa mė tė gjallė amfiteatrit tė Durrėsit si njė nga mė tė bukurit nė trevat e Ballkanit. Ky ka qenė njė akt mė se artistic e i rėndėsishėm pėr situatėn artistike tė vitet `70. Ata janė dy burra gjigantė me lartėsi 3.50 m. Figurat janė tė realizuara nė allēi gjatė viteve 1973-74. Skuptori Paēo i punoi nė studion e tij, nė rrugėn Barrikada, pėrballė lulishtes sė godinės sė Parlamentit Shqiptar, e cila nuk ekziston mė. Gladiatorėt edhe sot ruajnė qėllimin e vetėm, pėr tu vendosur nė hyrjen qėndrore tė Amfiteatrit tė Durrėsit. Skulptori i pėrfundoi nė afatin e kėrkuar, por mbetėn tė paekspozuar pasi sė pari do tė duhej tė derdheshin nė bronz, gjė qė nuk u realizua dhe sė dyti janė vitet 1974/75, kur Paēo ka punuar dhe jetuar nėn trysninė e kritikave thelbėsore qė i`u bėnė krijimtarisė sė nudove, tė cilat u shkatėrruan prej tij. Gjithmonė ka njė pyetje se pėrse nuk u vendosėn Gladiatorėt? Njė pėrgjigje e kanė sot familjarėt e skulptorit, duhet ta kenė njė tė tillė edhe dokumentacionet e shkruara tė Lidhjes sė Shkrimtarėve dhe tė Artistėve tė Shqipėrisė, mbase dhe vet Muzeu Arkeologjik i Durrėsit, si pronar i vetėm i tyre. Po qe se mbėshtetemi tek tė thėnat e familjarėve do tė shohim se arrijnė nė njė aersye tė tipit farsė, qė fsheh njė arsye tė vėrtetė. Gjithmonė sipas tyre mosvendosja e Gladiatorėve nė vendin e porositur ka arsye financiare, mungesė fondesh, por qė nuk ėshtė e vėrtetė, pasi shteti i atėhershėm kur e bėnte njė porosi pėr realizimin e veprave tė artit e kishte llogaritur mjaft mirė shpenzimin financiar dhe kėrkonte nė ēdo mėnyrė tė realizohej deri nė fund, por situata tregon se me gladiatorėt e Paēos ka ndodhur e kundėrta. Fakti, qė nuk i kanė kėrkuar tė kthejė paratė tregon se interesi pėr ta vendosur kėtė vepėr monumentale tė artit kishte rėnė dhe mbase duhej lėnė nė heshtje. Nė ditėt e sotme ka disa hamėndje, qė tė lėnė tė udhėtosh nė labirinthet e kohės dhe pėr kėtė arsye kam idenė se mosvendosja e tyre ka disa shkaqe, tė cilat gjenerojnė disa fatura. E para mbase ėshtė njė faturė ideollogjiko-politike, e cila lidhet me luftėn kundėr shfaqjeve tė huaja revizionisto-kapitaliste nė art e kulturė, qė partia dhe qeveria komuniste e kohės i shpalli krijimtarisė artistike nė pėrgjithėsi, gjatė viteve tė nxehta 1974-1980 dhe krijimtarisė sė Paēos nė veēanti, tė cilin e dėnuan me punė edukuese nė Kombinatin e Autotraktorėve, pėr tė riprodhuar portretet e punėtorėve dhe tė punėtoreve. Sė dyti ka dhe njė faturė moralo-artistike, qė lidhet me raportin e individit si artitst dhe botkuptimit tė tij me qarkun e vetkontrollimit dhe vetgjykimit ndaj ēdo pjese tė krijimtarisė vetjake. Nė kėtė arsye Paēo nuk mund tė kėrkonte ta ēonte deri nė fund realizimin e gladiatorėve, ndėrkohė qė kėrkohej tė modeloheshin, tė pikturoheshin dhe tė pasqyroheshin figura tė mjedisit socialist shqiptar. Nė tė kundėrt, gladiatorėt vinin nga njė botė shumė e largėt dhe nuk arrinin tė pėrmbushnin motivacionin e elementėve tė tipikes nė jetėn socialiste, tė kombėtares dhe popullores. Gladiatorėt, edhe pse janė pjesė e historisė dhe kur dihet qė motivi nga historia zinte njė vend tė rėndėsishėm, ata gjithėsesi pėrbėnin njė temė jashtė ēdo parametri krijues, qė pėrfshinte ekzistenca e metodės sė realizmit socialist. Ata nuk mund tė simbolizonin luftėn e popullit shqiptarė pėr mbijetesė dhe kundra armikut nė mbrojtje tė territoreve shqiptare apo ilire nė rastin e tyre. Ata ishin luftėtar qė ndesheshin nė arsye tė tjera e me arsye qendrore t`i shkaktonin kėnaqėsi spektatorit nė arenė. Mbase mendoj nė rrugė tė drejtė, qė mosvendosja e tyre u bė pasi kėrkesa pėr realizimin e tyre kishte qenė e gabuar, qė nga burimi i saj. Gjithmonė kjo sipas ideologjisė dhe trysnisė qė partia socialiste shqiptare pėrhapte dhe ushtronte mbi artet socialiste. E gjithė kjo situatė duhet konsideruar sot si ngjarje e pashmangshme e sistemit njėpartiak tė kohės sė diktaturės nė tė gjitha fushat e jetės nė Shqipėri. Ndėrsa ėshtė njė situatė plotėsisht e kaluar, pėrsėri do tė hamėndėsoja nė atė se: le tė mos bėhet arsyeja primitive e mungesės sė fondeve pengesė pėr t`i vendosur Gladiatorėt e Paēos, qė vijnė nga themeli i kulturės antike, atje ku, jo vetėm Paēo i kishte menduar, jo vetėm ajo pjesė e sistemit artistik pozitiv i kohės i bėri tė lindin, por se Gladiatorėt e Paēos flasin me njė gjuhė figurative tė ndryshme, brenda dhe jashtė realizmit socialist, me njė modelim tė pėrmasave gjigande, por kundra popullores primitiviste, kanė nė bazė ekon e hymnizimit tė klasikes dhe pėr t`i dhėnė shanse figurative antikitetit nė kulturėn e skulpturės shqiptare.
Cila ėshtė e vėrteta mbi gjendjen alarmante nė Butrint
Duke mbajtur parasysh komunikimin tim tė hapur dhe korrekt me median, gjatė detyrės time si ish ministėr i Turizmit Kulturės Rinisė dhe Sporteve, besoj se ėshtė me vend njė sqarim pėr akuzat e bėra ndaj meje dhe qeverisė nga ish-drejtori i Parkut Kombėtar tė Butrintit, Auron Tare. Sigurisht qė shumica e lexuesve janė tė prirur tė mos ta besojnė njė drejtor qė shan pasardhėsit thjesht sepse ata i kanė zėnė vendin, por unė e ndjej tė nevojshme qė nėpėmjet zėrit tė medias ta kujtoj edhe njėherė lexuesin tuaj pėr arsyen e deformimit tė fakteve dhe akuzave tė adresuara tek unė nga ish-drejtori i Parkut tė Butrintit Auron Tare. Duhet kujtuar edhe njėherė se pas largimit nga puna tė drejtorit tė Parkut Kombėtar tė Butrintit, Auron Tares, nė atė kohė Ministria e Kulturės ka dhėnė disa deklarata reale me fakte tė pakundėshtueshme nė media. Ēėshtja ka qenė lidhur me njė urdhėr tė posaēėm tė lėshuar prej meje (Bujar Leskaj) nė cilėsinė e ministrit tė Turizmit Kulturės Rinisė dhe Sporteve qė Auron Tare tė lirohej nga posti qė drejtonte prej nėntė vitesh dhe tė zėvendėsohej nga pedagogu i arkeologjisė, prof. Ylli Cerova. Por edhe nė atė kohė unė jam shprehur se Prof. Ylli Cerova nė kėtė detyrė emėrohet nga kryetari i Kėshillit tė Ministrave me propozim tė Ministrit tė Kulturės dhe kam bėrė tė ditur se arsimimi profesional i Tares ėshtė i papėrshtatshėm, jo vetėm pėr pozicionin e drejtuesit, por edhe pėr tė punuar nė institucionin e rėndėsishėm qė ai drejtonte. Pozicioni i tij nuk ishte nė pėrputhje tė plotė me nenin 12 tė ligjit 8549, dt. 11.11.1999 "Statusi i nėpunėsit civil", qė pėrfshin kėrkesat e pėrgjithshme dhe thelbėsore pėr tu punėsuar, siē ėshtė: Pėrmbushja e kėrkesave ligjore pėr nivelin arsimor tė duhur dhe zotėrimin e aftėsive tė nevojshme profesionale pėr kėtė pozicion, sepse Auron Tare ka kryer studimet nė Akademinė Ushtarake dhe ėshtė diplomuar nė Institutin e Kulturės Fizike. Por ne thelb lirimi i tij nga detyra lidhej me faktin se ai ishte njė drejtor i paaftė, sepse gjatė kohės sė drejtimit tė tij pėr nėntė vite kanė ndodhur jo pak dėmtime tė tjera nė arkeologji, pėr tė cilat do tė duheshin padi tė tjera gjyqėsore pėr numurin e madh tė numrin e shkeljeve dhe abuzimeve nė detyrė. Largimi i Tares nga kjo detyrė ėshtė bėrė kur nė zyrėn e Kryeministrit Sali Berisha ndodhej dosja e parė e 100 ditėve tė punės sė bėrė nga Ministria e Turizmit, Kulturės Rinisė dhe Sporteve. Duke iu pėrgjigjur me korrektese shkresės sė dėrguar nga ky i fundit nė datėn 20 Dhjetor, ku kėrkohej informacion pėr numrin e shkeljeve dhe abuzimeve tė kryera nga qeveria e kaluar, ministria nė fjalė ka depozituar edhe informacionin e nevojshėm. Nė kėtė material pėrfshihen dy kallėzime penale; i pari i bėrė ndaj ish-zyrtarėve tė lartė tė Institutit tė Monumenteve tė Kulturės, dhe i dyti ndaj ish-Drejtorit tė Zyrės sė Administrimit dhe tė Koordinimit tė Butrintit, Auron Tare. Pra ju bėj mė dije se shkarkimi i tij ka ardhur jo nga mungesa e vėmendjes sime pėr Butrintin, as nga mungesa e vemendjes sė qeverisė ndaj Butrintit, por ka ardhur pas njė analize tė thellė dhe korrekte qė janė bėrė deri nė 100 ditėt e para tė qeverisjes sime deri nė fillim tė muajit dhjetor, ku veē pohimit tė suksesve tė pamohueshme qė kishim shėnuar nė aktivietet dhe programet e asaj kohe na duhej tė hartonim edhe projekte tė detajuara e tė mbėshetura nė statuse ligjore pėr tė cilat ėshtė pohuar se do tė ndiqen me rigorizitet dhe pandėrprerje edhe nė vijim nga drejtuesi pasardhės i MTKRS-sė. Pikėrisht nė analizėn pėr detajimin e kėtyre projekteve ne vumė re se shumė nga anomalitė qė kanė ndodhur nė Butrint, tė cilat Auron Tare mi adreson mua kanė ndodhur pėr shkak tė paftėsisė sė stafit drejtues dhe atij vet dhe nuk kanė gjsasa tė kenė ndodhur nė kohėn e pėrpjekjeve tona pėr mbrojtjen e Butrintit. Nė cilėsinė e Ministrit e Turizmit, Kulturės, Rinisė dhe Sporteve duke qenė korrekt unė kam depozituar edhe njė kallėzim penal ndaj ish-Drejtorit tė Zyrės sė Administrimit dhe tė Koordinimit tė Butrintit, Auron Tare. Pra, me shkresėn numėr 1634, datė 02.12.2005, ėshtė bėrė kallėzim penal ndaj ish-Drejtorit te Zyrės sė Administrimit dhe Koordinimit tė Butrintit, z.Auron Tare, me objekt Shpėrdorim detyrė dhe shkaktim dėmi ekonomik, me pasoja tė rėnda tė interesave tė ligjshme tė shtetit. Ish dretori i Butrintit, Auron Tare, ėshtė shkarkuar nga detyra e drejtorit me vendim tė Kėshillit tė Ministrave. Shkarkimi nga kjo detyrė nė fakt ishte paralajmėruar shumė kohė mė parė nga Kėshilli i Ministrave, pėr sa kohė qė nė reformėn e kėsaj qeverie ishte pėrfshirė edhe interesi pėr Butrintin. Nė kėtė projket ka qenė edhe lirimi drejtorit tė Zyrės sė Administrimit dhe Koordinimit tė Parkut Kombėtar tė Butrintit dhe zėvendėsimi i tij me njė drejtor mė tė aftė.
Me respekt
Bujar Leskaj (Ish ministėr i MTKRS-sė)
SPORTI
Alban Bushi kėrkohet nga Bokum nė kampionatin gjerman Skuadra gjermane, Bokum, ka patur kontakte intensive me drejtuesit e skuadrės greke, Apollon Kalamaria, pėr tė arritur njė marrėveshje tė mundshme bisedimesh rreth njė transferimi tė mundshėm tė sulmuesit tė kombėtares shqiptare Alban Bushi. Futbollisti tiranas eshte golashenuesi me i mire i skuadres greke dhe ka shenuar gol ne 5 takimet e fundit qe skuadra e tij ka zhvilluar dhe ne dy te fundit, ai i ka dhene fitoren me golat e tij. Praktikisht, Bushi vazhdon te jete lojtar i Apollonit dhe do te qendroje me skuadren deri ne fund te sezonit, por duke patur parasysh te drejtat dhe opsionin qe ka skuadra greke per lojtarin ne sezonin e ardhshėm, klubi gjerman ka filluar interesimin per nje sulmues qe i mungon. Ata i kane vene syrin, pikerisht Alban Bushit.
Dėshirat e Interit pėr sezonin e ardhshėm Sipas raporteve qe vijne nga Italia, Robero Mancini ka bere gati listen e ''shopingut'' per sezonin qe vjen per secilin repart. Ne plan te pare per repartin e mbrotjes eshte Terry. Agjentet e Interit kane kontaktuar me manaxherin e Terryt, mirepo nuk eshte arritur asgje pėrfundimtare. Per repartin e mesfushes, ne listen e deshirave eshte Diara i Real Madridit, i cili eshte deshire e Interit prej veres se kaluar dhe do te ishte nje zėvendesim i pėrshtatshėm per Vieira, i cili do te kthehet ne Angli dhe me ne fund ne repartin e sulmit-objektiv eshte Kasano, i cili mendohet se ende posedon kualitetet e tij. Sido qe te jete, keto jane objektiva realiste te Interit, te cilet do te tentoje ti realizojė dhe te konkurroje denjesisht ne ligen e kampioneve stinorin e ardhshem.
Skela titullar dhe 70 minuta nė fitoren e Cotbusit Nje fitore te ēmuar ka marre sot skuadra gjermane e Energie Cotbus, ne te cilen aktivizohet dhe mesfushori shqiptar, Ervin Skela. Sot, skuadra e shqiptarit ka pritur ne fushen e saj skuadren e Wolfsburgut, duke fituar me rezultatin 3:2. Vlonjati Skela ka qene perseri titullar per skuadren e tij dhe ka luajtur 70' minuat e para te kesaj ndeshjeje, per tu zevendesuar nga Bandrowski. Skela ka bere nje paraqitje te mire ne kete ndeshje dhe ne momentin e zevendesimit e ka lene rezultatin 3:1. Nje ndeshje qe per Cotbusin mund te ishte fituar paster, pasi udhėhiqte ndeshjen me rezultatin 3:0 deri ne minuten e 66', por miqte arrijne te shenojne dy here ne porten e vendasve. Kjo fitore ben qe skuadra e mesfushorit shqiptar te ndodhet ne vendin e 8-tė me 38 pike. Per Skelen kjo eshte ndeshja e dyte si titullar dhe e 3-tė me skuadren e re te tij. Golat u shenuan nga Radu 20', Munteanu 56', Kioyo 57, - Boakye 66', Makiadi 90'.
Mourinjo: 13 bosa tė lidhur me Ēelsin Bosi i Ēelsit, Hoze Mourinjo, pretendoi se puna e tij nuk ėshtė mė e lehtė, pėr shkak tė rrymave tė manaxherėve tė lidhur me gjahtarėt e katėrfishtė, siē i konsideron ai. Kohėt e fundit, spekulimet kanė qenė konstante nė lidhje me tė ardhmen e portugezit 44-vjeēar nė Stamford Brixh, edhe pse kontrata e firmosur prej tij skadon nė vitin 2010. Mourinjo, qė ėshtė lidhur me njė lėvizje tė mundshme drejt gjigantėve spanjollė tė Realit tė Madridit tha: Ėshtė shumė e vėshtirė tė punosh dhe tė marrėsh rezultat me njė ekip qė nuk ka paqe. Te Manēester Junaitid ka qetėsi; Arsenali nuk ka asgjė pėr tė fituar kėtė vit, por dhe atje mbretėron paqja dhe pa asnjė dyshim pėr tė ardhmen. E njėjta mund tė thuhet edhe pėr Liverpulin, i cili ka pronarė tė rinj dhe gjithkush flet pėr tė ardhmen e tyre nė terma pozitive, duke u fokusuar nė shumėn e parave qė duhet tė ketė Benitez pėr tė pėrforcuar ekipin. Nė kontrast, unė kalkulova numrin e trajnerėve qė janė listuar si trajnerėt e mundshėm tė Ēelsit, pėr sezonin e ardhshėm. Ka arritur nė 13. Emri i fundit ishte Mark Hjuxh, i pėrfolur javėn e kaluar. Megjithė marrėdhėniet e tij me pronarin Roman Abramoviē, tė cilat janė tendosur shpeshherė gjatė kėtij sezoni, Mourinjo hodhi poshtė zėrat pėr njė lėvizje tė tij drejt Madridit gjatė verės. Unė nuk dėshiroj qė emri im tė lidhet me Madridin apo me ndonjė klub tjetėr, pasi dua tė qėndroj te Ēelsi. Unė kam kontratė deri nė vitin 2010 dhe dėshiroj ta plotėsoj atė, - deklaroi ai. Futbollisti nigerian, Xhon Obi Mikel, beson se Ēelsi mund tė arrijė atė qė asnjė klub nuk e ka bėrė mė parė, fitimin e katėr trofeve brenda njė sezoni. Londinezėt perėndimorė kanė ngritur tashmė trofeun e Carling Cup (Kupės sė Ligės), ndėrsa reduktuan deficitin nė -3 pikė me Manēester Junaitid nė Premiership. Hoze Mourinjo, gjithashtu e rreshtoi ekipin e tij nė gjysmėfinalet e Ligės sė Kampioneve dhe tė Kupės sė Federatės Angleze (FA Cup). Blutė do tė pėrballen me Bllekbėrn nė katėrshen e fundit pėr Kupėn e Federatės dhe Mikel pretendon se ai i ka tė gjitha shanset pėr tė qenė nė finale.
Iraklis: Grumbullohen Fortuzi, Lila, Kolici, por Kraja pėrsėri jashtė Skuadra e Iraklisit te Selanikut do te kete ne perberjen e saj 3 shqiptare ne grupin qe do te perballohet kete fundjave ne ndeshjen e radhes me skuadren e Korfuzit. Kesaj kolonie shqiptare do ti mungoje mbrojtesi i ri i kesaj skuadre, Ervis Kraja, i cili edhe kėtė here tjeter nuk eshte grumbulluar nga trajneri Jovanoviē. Ndryshimi eshte se kete radhe eshte grumbulluar portieri i ri i shpresave tona, Enea Kolici, i cili ka shume mundesi te aktivizoheet, pasi portieri i pare i Iraklisit eshte i demtuar. Gjithashtu, jane grumbulluar dhe 2 shqiptaret e tjere, Andi Lila, i cili pritet te jete titullar dhe Fortuzi, i cili mund te aktivizohet disa minuta. Ne rast fitoreje, Irklisi mund te kete shpresa per qendrimin ne superligen greke, por ne rast humbjeje skuadra e 4 shqiptarve humb matematikisht shpresat per mbijetese. Nese Iraklis bie ne kategorine e dyte greke, Lila dhe Kragia dalin automatikisht lojtare te lire, ndersa Fortuzit i mbaron kontrata ne qershor dhe mesa duket duhet te kerkoje nje strehe tjeter per sezonin e ardhshem.
Partizani, pesė fitore radhazi, por frenohet Tirana, skuadra kryesuese, duke rihapur sezonin
Tirana, vetėm 5 pikė larg Vllaznisė Kampionati rihap problemin titull
Tirana ka bėrė padyshim atė qė mund tė quhet hapi fals, duke mos shkuar dot mė larg se njė barazim 1-1 nė stadiumin kombėtar "Qemal Stafa" dhe duke bėrė qė hendeku midis saj dhe ndjekėsve tė reduktohet nė pesė pikė. Tirana ishte e vakėt nė pjesėn e parė tė kėsaj ndeshjeje, ndėrsa Flamurtari ka synuar dhe sulmuar mė tepėr, duke e ndjerė mbase rrezikun e pėrfshirjes nė vorbullėn e frikshme tė rėnies nga Kategoria Superiore. Flamurtari ka fituar njė 11-metėrsh nė minutėn e 31-tė, por Nenaj tregohet i pasaktė nga pika e bardhė dhe Hidi shmang golin nė portėn e tij, duke ruajtur barazpeshėn nė rezultat. Por, do tė jetė sėrish sulmuesi vlonjat, Roland Nenaj, ai qė do tė korrigjojė shenjestrėn dhe do tė tregohet i saktė nė sekondat e fundit tė pjesės sė parė, duke goditur dhe duke mos i dhėnė asnjė shans portierit Hidi. Intervali i ndeshjes i gjen vlonjatėt nė epėrsi kundrejt kryesueses sė Kategorisė Superiore, Tiranės, pikėrisht nė fushėn e kėsaj tė fundit. Pjesa e dytė fillon me tri ndryshime pėr skuadrėn vendase, pasi trajneri Muēa kėrkon t'i japė mė tepėr impuls lojės sulmuese tė Tiranės, duke futur nė lojė tė riun Pema, mbrojtėsin Hajdari dhe elbasanasin Ēapja. Do tė jetė i sapofuturi Pema, ai qė do tė vijojė tė dalė ballė pėr ballė, i vetėm me gardianin e portės vlonjate, por sulmuesi i ri kryeqytetas godet dhe portieri vlonjat, Kyēyku, bėn mrekullinė, duke grushtuar topin dhe duke shmangur golin e barazimit. Ndėrkaq, vlonjatėt do tė detyrohen t'i luajnė 40 minutat e fundit tė ndeshjes me 10 lojtarė, pas daljes me karton tė kuq tė Beharit. Hajdari do tė vijojė tė ketė rastin e radhės pėr tė shėnuar pėr bardheblutė, pak minuta mė vonė, por sėrish pa rezultat. Po kėshtu, i pasaktė do tė jetė sėrish edhe i riu Pema, i cili do tė shkojė dėm njė tjetėr rast pėr tė shėnuar. Gjithsesi, do tė jetė njė tjetėr i sapofutur, Ēapja, ai qė do tė godasė pa shumė pretendime nga larg, por topi i goditur prej tij do tė shmangė ēdo lojtar dhe do tė prehet nė rrjetė. Tirana ka arritur tė barazojė, kur kanė mbetur edhe 7-8 minuta lojė nga koha e rregullt, por, pavarėsisht nga pėrpjekjet e saj dhe nga 5 minutat shtesė tė akorduara nga gjyqtari i katėrt, skuadra kryeqytetase nuk arrin tė thyejė qėndresėn e miqve, tė cilėt largohen nga "Qemal Stafa" me njė pikė mjaft tė vlefshme. Javėn e ardhshme, Tirana viziton Elbasanin, ndėrsa Flamurtari pret nė fushėn e vet Shkumbinin, nė njė ndeshje vendimtare pėr fatet e tė dyja skuadrave. Rezultatet e javės 27 Tirana - Flamurtari 1-1 Vllaznia - Elbasani 2-0 Partizani - Besa 2-1 Apolonia - Luftėtari 2-1 Shkumbini - Kastrioti 2-1 Teuta - Dinamo 3-1 RENDITJA 1 Tirana 57 17 6 4 2 Vllaznia 52 15 7 5 3 Partizani 51 15 6 6 4 Teuta 51 14 9 4 5 Besa 40 11 7 9 6 Elbasani 36 10 6 11 7 Dinamo 35 10 5 12 8 Flamurtari 29 8 5 14 9 Shkumbini 28 8 4 15 10 Kastrioti 26 6 8 13 11 Luftėtari 23 6 6 16 12 Apolonia 22 6 3 17 JAVA 28, 21 PRILL Elbasani - Tirana Dinamo - Vllaznia Besa - Teuta Partizani - Apolonia Flamurtari - Shkumbini Kastrioti - Luftėtari
Ndeshja e zhvilluar nė stadiumin Selman Stėrmasi ka nxjerrė fitues ekipin e drejtuar nga Hasan Lika, nė prani tė mė pak se 100 tifozave tė ndarė midis dy tribunave, asaj karshi dhe kryesore. Tė kuqtė kalojnė shumė shpejt nė avantazh, mbas njė gjuajtjeje spektakolare tė Elis Bakajt nga jashtė zonės. Minuta e dhjetė dhe vendasit janė nė epėrsi. Partizani ėshtė mė kėrkues dhe iniciator i tė gjithė aksioneve ėshtė autori i golit tė parė Elis Bakaj. Nė minutėn e 17-tė, mbas njė asist tė Abilaliaj i vetėm me portierin Dura ka gjuajtur me kokė, por nuk ka arritur tė dyfishojė. Tė kuqtė janė mė kėrkues dhe ushtrojnė presion mbi Besėn. Ekipi i Bicit dukej i lodhur nga ndeshje e mesjavės. Duhet tė vinte minuta e 39-tė, qė kavajasit tė rrezikonin seriozisht portėn e Shehut. Njė gjuajtje nga larg e Nuhiut godet shtyllėn e djathtė tė portės sė Partizanit. Pjesa e parė mbyllet me kėtė rezultat dhe me epėrsinė e dukshme tė vendasve. Pa kaluar dy minuta nga fillimi i pjesės sė dytė, Partizani dyfishon me Viktor Gjylėn. Mbas kėtij goli u krijua ideja se do kishim njė golead nga tė zotėt e shtėpisė. Bici, me ndėrrimet qė kreu nė pjesėn e dytė ndryshoi lojėn e Besės. Hyrja e Emiliano Velias nė lojė i dha tjetėr fytyrė ekipit mik. Nuk vonon dhe i sapohyri nė fushėn e lojės shėnon njė gol spektakolar nga njė distancė rreth 25 metra. E majta Velias ishte shumė e hidhur pėr portierin Shehu, i cili nuk mund tė bėnte asgjė pėr ta ndalur. Besa merr frenat e lojės nė dorė dhe kėrkon tė barazojė, por mbrojtja dhe portieri i Partizanit tregohen nė nivelin e duhur. Lika pėrdor kundėrsulmin dhe nė dy raste lojtarėt e tij pėr pak sa nuk trefishuan rezultatin. Nė minutėn e 88-tė, ekipi mik mbetet me dhjetė lojtarė, pasi mbrojtėsi Nana del me karton tė kuq nga loja. Tre minutat shtesė tė dhėnė nga arbitri i katėrt nuk kanė ndryshuar asgjė nė rezultatin e lojės. Lojtarėt miq kanė qenė mjaft tė acaruar nė pėrfundim tė ndeshjes me arbitrin Arianit Lulaj. Njė lumė tė sharash kanė shkuar drejt tij dhe ky i fundit, megjithėse ndeshja kishte pėrfunduar, nuk ka pėrtuar ti tregoj kartonin e kuq Belishės dhe Dragushės. Partizani, me fitoren e arritur tregon se ėshtė njė kockė e fortė kėtė vit nė Superligėn Shqiptare. Partizani kaloi me sukses edhe pengesėn e pestė me emrin Besa nė vrapimin e tij tė pėrhershėm pėr tė kapur vendin e dytė. Fitorja 2-1 e formacionit tė Likės me atė tė Bicit, qė e pėrfundoi takimin me nėntė lojtarė pas ndėshkimit me karton tė kuq tė Bikola Nana dhe Amarildo Berishės nė fundin e takimit, ishte e pesta radhazi. Mesfushori sulmues, Elis Bakaj, realizoi me njė kryevepėr golin e parė pėr tė kuqtė nė minutėn e 11-tė, pėr ta mbyllur pjesėn e parė me rezultatin 1-0. Goli i pestė i Bakajt nė kampionat, pas atij tė shėnuar me Teutėn. Dy minuta pas fillimit tė fraksionit tė dytė tė lojės, ishte Viktor Gjyla ai qė dyfishoi rezultatin. Interesant ėshtė fakti se dyshja Bakaj-Gjyla janė autorė tė fitores 2-0 tė Partizanit me Teutėn nė javėn e 13-tė. Reagimi i kavajasve ishte i menjėhershėm dhe shtatė minuta mė pas, beratasi Emiljano Veliaj me njė goditje tė bukur shkurtoi diferencėn nė 2-1, njėherėsh dhe goli qė vulosi rezultatin. Pėr Veliajn, ky ishte goli i pestė sezonal. Nė javėn e 28-tė, Partizani do tė presė Apoloninė e Fierit, ndėrsa Besa, e mbetur nė kuotėn e 40 pikėve dhe e shkėputur 11 pikė nga Partizani, do tė presė Teutėn, qė ka po aq pikė sa tė kuqtė.
PARTIZANI-BESA 2-1 Shėnues: Elis Bakaj 11, Gjyla 47/ Veliaj 52 Gjyqtarė: Lulaj, Biēaku, Goxhaj Kar Kuq: Nana, Belisha Faza e parė: Besa-Partizani 0-2 Faza e dytė: Partizani-Besa 0-0 Faza e tretė: Partizani-Besa 2-0
Josa shtrėngon Tiranėn nė + 5 ASA (ALbania Sport Agency) - Vllaznia me fitoren nė shtėpi kundėr Elbasanit (2-0) e reduktoi diferencėn nė pesė pikė me Tiranėn kryesuese, qė barazoi (1-1) me Flamurtarin nė Qemal Stafa, gjashtė javė pėrpara pėrfundimit tė kampionatit, duke hapur luftėn pėr titull. Java e 27-tė regjistroi pesė fitore tė ekipeve vendase (madje tre me rezultatin 2-1), ku ekipi i vetėm qė nuk shkoi te goli ishte kampioni nė fuqi, Elbasani, i ndėshkuar nė Loro Boriēi nga autogoli i Papuēiut dhe goli ish-lojtarit tė tij tė sezonit tė kaluar, Klevis Dalipit.
VLLAZNIA-ELBASANI 2-0
Kur kanė mbetur nė lojė edhe 18 pikė, Vllaznia regjistroi fitoren e tretė sezonale me Elbasanin: 2-0, 0-1, 2-0. Fabrika e Mirel Josės prodhoi tripikėshin e katėrt rresht, duke lenė dyshimet e krijuara tė asaj humbjeje (0-2) mė shtėpi me Shkumbinin, javėn e parė tė fazėn e tretė. Tė sigurt nė lojė dhe kėrkues nė rezultat, kuqeblutė shpėrdoruan disa raste pėrpara se tė finalizonin golin e parė (28), tė dhuruar nga devijimit i mbrojtėsit tė Elbasanit, Papuēiu, pas njė goditjeje tė Suad Licit. Goli i dytė i Vllaznisė mban firmėn e Klevis Dalipit, i cili dyfishoi rezultatin nė minutėn 32, me njė goditje tė fuqishme me tė majtėn. Ky ishte edhe goli i dytė i Dalipit, shėnuar kundėr ish-skuadrės mė tė cilėn u shpall kampion sezonin e kaluar, por qė tė shtunėn e shkurorėzoi edhe matetakisht mundėsinė teorike tė trefishimit tė titujve. Dalipi shėnoi golin e vetėm tė fitores 0-1 nė Elbasan tė Vllaznisė. Pėr sulmuesi 32-vjeēar ishte goli i tetė nė 27 javė kampionat. Vllaznia do tė pėrballet javėn e ardhshme me Dinamon, ndėrsa Elbasani pret nė shtėpi Tiranėn. Njė fitore e Vllaznisė e kombinuar me njė humbje tė Tiranės nė Ruzhdi Bizhuta do tė reduktonte nė dy pikė diferencėn. VLLAZNIA-ELBASANI 2-0 Shėnues: Fisnik Papuci (autogol) 28, Klevis Dalipi 32 Gjyqtarė: Latifi, Koreshi, Elezi Faza e parė: Vllaznia-Elbasani 2-0 Faza e dytė: Elbasani-Vllaznia 0-1 Faza e tretė: Vllaznia-Elbasani 2-0 Bilanci: 121 ndeshje; 61 fitore Vllaznia, 34 barazime, 26 fitore Elbasani. Golat: 197-113
INTERVISTA
Intervistė me mjeken okuliste, Suzana Zhuka
Infeksionet e syve, kryesisht nga pishinat
Periudha e verės dhe e pranverės pritet tė sjellė njė shtim tė numrit tė personave qė vuajnė nga infeksioni i syve. Sipas mjekes Zhuka duhet bėrė kujdes, sidomos me frekuentimin e pishinave verore dhe ambienteve me pluhur. Aktualisht, nė ambulancėn qendrore, numri i personave qė vijnė pėr vizitė arrin deri 50, por stina e verės pritet tė sjellė njė shtim tė kėtij numri. Pacineti i cili vuan nga infeksioni i syve ka skuqje tė syve, lotim, djegie, ndjenjėn e trupit tė huaj, d.m.th ndien sikur ka rėrė apo zhavorr. Kur ėshtė konjuktivit bakterial ka sekrecione tė vogla, tė cilat janė mukozė dhe mė pas bėhen mukoprilente. Kėshillat janė qė pacienti tė kurohet sa mė parė dhe tė mos e neglizhojė sėmundjen. Infeksione tė tilla nuk ndikojnė nė humbjen e shikimit thekson mjekja, por nėse neglizhohen infeksioni mund tė sjellė turbullim tė shikimit. Nė kėtė fazė pacienti trajtohet nė mėnyrė tjetėr dhe mė specifikuar. Fėmijėt dhe tė rriturit janė njėlloj tė predispozuar pėr tu prekur nga infeksionet e syve. Kryesisht, e rėndėsishme ėshtė qė fėmijėt e prekur nga konjuktivite bakteriale dhe virusale tė mos qėndrojnė me fėmijė tė tjerė, nė ēerdhe apo nė kopėsht, pasi kėto infeksione janė ngjitėse.
Cilat periudha janė mė tė rrezikshme pėr shfaqjen e infeksionit tė syve?
Nė periudhėn e pranverės dhe tė verės vėmė re qė ka shfaqje tė infeksioneve tė cipės sė bardhė, qė pėrfshin edhe kokordhokun e syrit, tė cilat quhen konjuktivite. Kėto konjoktivite grupohen nė konjuktivite bakteriale, konjuktivite virale ose virusale dhe nė konjuktivite tė pėrziera. Konjuktivitet, kryesisht, fillojnė tė shfaqen nė periudhėn e verės, si pasojė e ujit tė pishinave, ndėrsa konjuktivitet alergjike zėnė njė hapėsirė tė madhe nė periudhėn e pranverės dhe vijnė zakonisht nga polenet nga alergenėt e ambientit, natyrės etj. Ndėrsa, konjuktivitet bakteriale janė me natyrė bakteriale dhe vijnė nga ndotja e ambientit, nga pluhuri etj. Nė moshat shkollore kėto shkaktohen edhe nga papastėrtitė e duarve.
Cilėt prek mė shumė konjuktiviti i syve?
Kėto konjuktivite nuk ėshtė e thėnė se kapin vetėm moshat e vogla, fėmijėt, alergjikėt, por prekin edhe moshat e rritura. Kjo ndodh, sepse fėmijėve alergjenė, tė cilėt janė konstatuar mė parė me alergji, iu pėrsėritet cikli gjithmonė nė periudhėn e pranverės dhe bėhen konjuktivite alergjike sezonale. Pacienti, nė kėtė rast e di qė nė kėtė periudhė i fillon alergjia me kruarje tė syve, me djegie, ndaj edhe drejtohet tek mjeku.
Cilat janė shenjat qė hasen tek personat me konjuktivite?
Pacienti, zakonisht ankohet pėr skuqje tė syve, tė njėrit sy apo tė tė dyve, lotim, djegie, ka ndjenjėn e trupit tė huaj, d.m.th ndien sikur ka rėrė apo zhavorr, ka sekrecione tė vogla, sidomos kur ėshtė konjuktivit bakterial, qė nė fillim janė mukose dhe mė pas bėhen mukoprilente. Ndėrsa, nė shenjat e konjuktivitit alergjik primare ėshtė kruarja. Pacienti, nė tilla raste ka kruarje tė forta, tė padurueshme, skuqje tė syrit dhe fotofobi, d.m.th qė pacienti nuk i duron dot dritat e forta tė ambientit. Kėto mjekohen shumė mirė edhe me ndihmėn e mjekut, por problemi ėshtė se shėrimi duhet tė fillojė qė nga higjiena personale e individit, qė nga pastrimi i duarve dhe pėrdorimi i peshqirėve i cili duhet tė jetė personal dhe i pastėr. Gjithashtu, pacientit i jepet receta, lyret me pika, antibiotik, antiinflamator, kortizonik, por edhe pomada. Pacienti duhet tė rikontrollohet dhe mjekimi duhet tė kryhet deri nė fund dhe jo tė lihet pėrgjysmė. Ai porositet tė ketė kujdes nga kontakti me tė tjerėt, sepse konjuktivitet bakteriale dhe virusale janė ngjitėse, sidomos nė ēerdhe apo nė kopshte, ku mund tė infektohet i gjithė grupi. Kjo ndodh kur fėmijėt fshihen me tė njėjtin peshqir, ndaj ėshtė e nevojshme tė pėrdoret peshqiri personal. Sigurisht, duhet qė pacienti tė lajė duart para dhe pas pėrdorimit tė medikamenteve.
A mund tė ketė humbje tė shikimit nga infeksioni i syve?
Ekziston edhe njė shqetėsim tek tė sėmurėt, qė pyesin doktorėt nėse ka lidhje me shikimin ky infeksion, preket shikimi apo jo? Tė parit nuk preket. Nga ky infeksion nuk ka rrezik qė tė preket shikimi. Kėto janė infeksione tė jashtme, eksterne, tė cilat mjekohen shumė mirė dhe trajtohen. Por, nė rast se kėto nuk mjekohen ka edhe njė komplikacion qė nuk ėshtė vetėm prekja e cipės sė bardhė, por edhe tė kornesė (korneja ėshtė xhami i syrit). Nė kėto raste, kur infektohet xhami i syrit fillon tė turbullohet shikimi dhe bėhet si xham akulli. Atėherė, nė kėto raste kur nuk trajtohet faza e parė e konjuktivitit kalohet nė komplikacion imperatit dhe nė kėtė rast pacienti do tė akohet pėr humbje tė shikimit, duke thėnė se shikon si turbull. Kėtu kuptohet qė infeksioni ka avancuar shumė dhe infeksioni ka prekur edhe xhamin e syrit dhe kėtu duket qė problemi ėshtė shumė serioz. Ndjekja dhe terapia kuptohet qė ndryshon dhe mjekimi ėshtė ndryshe nga rasti i parė, pasi kėrkon edhe njė trajtim mė tė specifikuar. Me kėto raste vijnė nė ambulanca shumė persona, sepse kjo ėshtė lidhja e mjekut tė familjes, i cili dėrgon pacientin tek specialisti, duke sjellė rritje tė numrit tė pacientėve. Nė periudhėn e verės ka shumė persona me konjuktivite, sepse janė edhe konjuktivitet qė vijnė nga pishinat. Problemi i pishinave ėshtė shumė i shpeshtė gjatė periudhės sė verės, shkaku ėshtė se ato duhet tė jenė mė tė kontrolluara. Gjithashtu, edhe pėr vetė faktin se ndotja e ambientit ėshtė tepėr e lartė.
Sa ėshtė numri i pacientėve qė vijnė pėr vizitė nė ditė?
Numri i pacientėve qė vijnė pėr vizitė ėshtė goxha i lartė, ēdo ditė ka 50 persona qė vijnė pėr vizitė. Flas pėr rajonin qė ne mbulojnė dhe jo pėr rajonet e tjera.
Cilat janė infeksionet mė tė rrezikshme qė prekin fėmijėt?
Infeksionet mė tė pėrhapura dhe qė kapin vetėm fėmijėt janė infeksionet e rrėnjėve tė qerpikėve. Blefaritet janė tė shprehura vetėm tek fėmijėt. Ky ėshtė infeksioni i rrėnjės qė fillon me paskuarmos, skuarmos dhe me krustet qė janė rrėnjėt e qerpikut, tė cilat janė tė thata. Fėmija i kruan, i ngacmon me dorė me thonjė tė parera dhe gjatė kruarjes ngacmon dhe gjakos sytė. Bashkė me atė qė fėmija kruan vazhdimisht bien edhe qerpikėt. Ky ėshtė edhe rreziku qė ka infeksioni nė rrėnjėt e qerpikut dhe kėrkon tė trajtohet me shumė kujdes edhe nga prindėrit. Bisedoi: Alketa Alia
KRONIKA
Edhe dje u gjykuan dy. Nė dy javėt e prillit, 110 raste vjedhjesh nė gjykatė
Vjedhjet, mbi dy hajdutė hapin ēdo ditė gjykatėn
Vitin qė kaloi, nė fushėn e krimit kundėr pasurisė, pra tė vjedhjes, policia e kryeqytetit ka mundur tė evidentojė gjithsej 1466 vepra penale. Sipas tė njėjtave shifra, tė publikuara tre muaj mė parė, policia ka mundur tė zbulojė 748 prej tyre
Ēdo ditė, nė gjykatėn e Tiranės dorėzohen dy dosje tė reja pėr vjedhje, ndėrsa deri nė gjysmėn e parė tė prillit nė gjykatė kanė shkuar rreth 110 dosje tė tilla. Po kaq dosje kanė mbetur ende pa u pėrfunduar qė nga viti i kaluar. Por, kėto shifra tė gjykatės sė kryeqyetit nuk tregojnė shifrėn reale tė vjedhjeve qė ndodhin nė kryeqytet. Nė shumė raste, vjedhjet e vogla nuk denoncohen nė polici. Por edhe shifrat e policisė pėr arrestimet mbi vjedhjet janė nė tė njėjtat ritme si disa muaj mė parė, ndėrsa numri i tė rinjve tė pėrfshirė nė vjedhja ėshtė i konsiderueshėm. Edhe dje, gjykata e Tiranės ka lėnė nė detyrim paraqitjeje njė tė mitur, tė akuzuar pėr vjedhje. Policia e Tiranės ka mundur tė arrestojė dy ditė mė parė B. V, 17 vjeē, banues nė Vlorė, me arsim 8 klasė, i cili, nė zyrėn e dhėnies sė dėshmive tė penalitetit ka pėrfituar nga rasti dhe ka tentuar tė vjedhė portofolin e njė shtetasi. Ndėrsa, po dje nė gjykatė ėshtė paraqitur pėr caktimin e masės sė sigurosė Aldo Vaska, 19 vjeē, i cili ka qenė mė parė i dėnuar pėr vjedhje nė bashkėpunim me dy shtetas, tė cilėt kanė vjedhur njė argjendari, tė njė shtetasi. 19-vjeēari ėshtė lėnė dje nė qeli deri sa tė hetohet e gjithė ngjarja. Ndėrsa, nė kryeqytet, javėn qė u mbyll, kėta dy tė rinj nuk kanė qenė tė vetmit qė janė arrestuar pėr vjedhje. Njė numėr i konsiderueshėm personash janė arrestuar pėr kėtė akuzė. Komuniteti Rritja e numrit tė vjedhjeve ėshtė shoqėruar edhe me rrijtjen e evidentimt tė kėsaj vepre penale. Kėtė e tregojnė mė sė miri edhe shifrat e policisė. Ndėrsa, specialistėt e kriminalistikės kanė bėrė tė ditur se, bashkėpunimi i komunitetit me policinė ka bėrė qė njė numėr i madh vjedhjesh tė zbulohen nė pak orė. Nga arrestimi i njė vjedhėsi profesionit ėshtė arritur tė zbulohen edhe njė numėr i madh vjedhjesh tė tjera. Vetėm dje, nė gjykatėn e kryeqytetit janė paraqitur pėr tė marrė masėn e sigurisė 2 persona, pėr veprėn penale tė vjedhjes. Vepra penale e vjedhjes ėshtė njė ndėr mė tė pėrhapurat nė kryeqytet, ndėrsa zbulueshmėria e kėsaj vepre ėshtė nė rritje. Gjatė muajve tė parė tė vitit janė arrestuar me qindra persona, tė cilėt iu pėrkasin moshave relativisht tė reja, tė implikuar nė vjedhje ordinere apo tė organizuara. Shqetėsim i madh pėr komunitetin dhe policinė ėshtė bėrė pjesėmarrja e tė miturve nė krimin ordiner. Masat Vitin qė kaloi, nė fushėn e krimit kundėr pasurisė, pra tė vjedhjes, policia e kryeqytetit ka mundur tė evidentojė gjithsej 1466 vepra penale. Sipas tė njėjtave shifra, tė publikuara tre muaj mė parė, policia ka mundur tė zbulojė 748 prej tyre. Policia, sipas tė njėjtave shifra, ka mundur tė zbulojė vetėm gjysmėn e kėtyre krimeve. Nė krahasim me njė vit mė parė, sipas uniformave blu, janė zbuluar 14 pėr qind mė shumė vjedhje. Ndėrsa, pėrfshirja e tė miturve nė vepra tė tilla ka qenė e madhe. Sipas shifrave tė policisė nga 784 vepra penale, 94 janė kryer nga tė mitur. Ndėrsa, 107 tė mitur gjithsej janė pėrfshirė nė vjedhjet e kryeqytetit.
Tė miturit, Ismaili imiton tė tmerrshmin Saleo Stojani
Fenomeni Stojani nė pėrsėritjen e vjedhjeve ėshtė duke i lėnė vendin fenomenit Amarildo Ismailit, i cili ėshtė tani 17 vjeē dhe ka provuar shijen e prangave mė shumė se tre herė. Ndėrsa, sipas policisė, Stojani ėshtė larguar nga skena e kleptomanisė. I mituri vjedhės, i cili ėshtė nė proces gjyqėsor pėr mė shumė se 100 vjedhje nė kryeqytetin shqiptar, ka kohė qė nuk vepron mė nė Tiranė. Ndėrsa, gjatė arrestimit mė tė fundit tė tij, ai u kishte treguar planet agjentėve kriminalė. Por, jo vetėm Ismaili po trashėgon kėtė zanat, njė numėr i madh tė miturish, qė nė vitin 2006 kanė rezultuar tė jenė 107, po pėrdoren pėr vjedhje. Deri mė sot, asnjė i rritur nuk ka rėnė nė pranga pėr nxitje tė tė miturve nė krim. Sipas policisė, Stojani, vetėm 14 vjeē, kishte patur dėshirė tė largohej drejt Greqisė, pasi atje ka mė shumė mundėsi veprimi. Seanca e fundit gjyqėsore pėr masė edukuese ndaj Stojanit ėshtė shtyrė pėr mungesė tė tė miturit. Ndėrsa, tashmė, njė tjetėr fėmijė i ėshtė shtuar listės sė fėmijėve kontigjent kriminal. Por, edhe Ismaili e ka ditur mirė se nuk mund tė qėndrojė nė qeli pėr shkak tė moshės sė tij, po ashtu si edhe Stojani. Nė mungesė tė shkollės sė riedukimit tė tė miturve, nė sistemin e bugjeve shqiptare ka vetėm disa dhoma tė veēanta pėr tė miturit e dėnuar pėr vepra tė rėnda penale. Deri sa tė ndėrtohet burgu i tė miturve, i cili ėshtė projektuar tė ngrihet nė Kavajė, tė miturit e dėnuar pėr vepra penale tė vogla do tė qėndrojnė nė shtėpi, por ata qė nuk kanė shtėpi dhe prindėr, do tė vazhdojnė tė dalin nė rrugė dhe tė shtojnė numrin e vjedhjeve nė dosjen e tyre. Stojani, me miqtė dhe bashkėpunėtorėt e tij endacakė, prej dy vitesh vazhdojnė tė mbeten problem pėr vjedhjet e shumta nė komunitet, por edhe pėr policinė, e cila e ka pėrsėritur refrenin me qindra herė.
Tabela
Vjedhja, neni 134 Ēėshtje tė mbartura 3 Tė ardhura tė reja 4 Gjithsej 7
Vjedhja, neni 134 /1 Ēėshtje tė mbartura 51 Tė ardhura tė reja 66 Gjithsej 117
Vjedhja, neni 134 /2 Ēėshtje tė mbartura 35 Tė ardhura tė reja 38 Gjithsej 73
Neni 135 Vjedhja e kryer, duke shpėrdoruar detyrėn Tė mbartura 12 Tė reja 7 Gjithsej 19
Neni 137/1 Vjedhja e energjisė elektrike ose impulseve telefonike Tė mbartura 6 Tė reja 3
Neni 139 Vjedhja me dhune Tė mbartura 3 Tė reja 5
Neni 140 Vjedhja me armė Tė mbartura 4 Tė reja 1
EKONOMIA
Ministri i Ekonomisė i kėrkoi biznesit tė mbėshtesė formalizmin dhe tha se ligjit i trembet vetėm informaliteti
Ruli: Ligji pėr gjobat ka pėr qėllim parandalimin e evazionit, jo gjobitjen
Nė tė gjithė botėn, politikat qė ndiqen janė tė atilla qė rreken tė parandalojnė njė dukuri, - tha saktėsisht ministri. Qeveria shqiptare, me kėtė ligj tė ri pėr procedurat tatimore, kėrkon qė tė parandalojė shmangiet nga pagimi i taksave dhe nuk ka pėr qėllim tė rrisė arkėtimet apo tė vėrė nė vėshtirėsi biznesin
Ministri i Ekonomisė, Genc Ruli, tha dje nė njė takim me pėrfaqėsues tė biznesit nė Korēė, se pagimi i detyrimeve tatimore dhe i gjobave, pėrpara se tė ketė njė vendim tė organeve tė apelimit, ka pėr qėllim parandalimin e evazionit fiskal. Nė tė gjithė botėn, politikat qė ndiqen janė tė atilla qė rreken tė parandalojnė njė dukuri, tha saktėsisht ministri. Qeveria shqiptare, me kėtė ligj tė ri pėr procedurat tatimore kėrkon qė tė parandalojė shmangiet nga pagimi i taksave dhe nuk ka pėr qėllim tė rrisė arkėtimet apo tė vėrė nė vėshtirėsi biznesin, - vijoi ministri. Aktualisht, nė administratėn e doganave procedura qė ndiqet ėshtė e njėjtė me kėtė qė po kėrkohet tė bėhet edhe nė tatime dhe nė fakt, kjo nuk ėshtė njė e re, pasi nė Shqipėri, para pak vitesh kėshtu ka qenė. Ministri i Ekonomisė u kėrkoi pėrfaqėsuesve tė biznesit nė Korēė tė jenė partnerė nė kėtė sipėrmarrje tė re tė qeverisė dhe siguroi se asnjė biznes korrekt nuk do tė kishte asnjė problem, pėrkundrazi kėsaj i tremben vetėm bizneset qė kanė probleme me pagimin e detyrimeve tatimore. Qeveria, - tha ministri i Ekonomisė, - ka rėnė dakord qė tė marrė nė konsideratė kėrkesat e biznesit dhe pėr kėtė gjė, ajo ka vendosur qė sasia e vlerės sė gjobės qė do tė paguhet tė jetė vetėm 25% dhe mė pas tė pritet vendimi i organeve tė apelimit. Vendi ynė, - tha ministri, - po kėrkon tė rrisė standardet e zbatimit tė ligjit dhe po kėrkon gjithashtu tė pėrqasė edhe legjislacionin qė vepron nė kėtė drejtim me vendet e tjera tė Bashkimit Europian. Nė kėtė logjikė ėshtė edhe ligji i ri pėr procedurat tatimore, i cili, krahasuar me vendet e tjera tė Bashkimit Europian kėrkon qė tė paguhet njė masė mė e vogėl e vlerės sė gjobės para se tė shprehet gjykata. Kėsisoj, Italia e ka kėtė vlerė 50% ndėrkohė qė ka vende tė tjera qė e kanė edhe mė tė madhe kėtė vlerė. Reforma rregullatore qė ka nisur dhe qė brenda kėtij viti do tė pėrfundojė plotėsisht, do tė bėjė tė mundur qė biznesi tė ketė njė lirshmėri mjaft mė tė madhe, pėr tė ushtruar aktivitetin e tij dhe kjo ėshtė pjesė e asaj qė ėshtė quajtur klimė e re e biznesit dhe hapėsira mė tė mėdha pėr tė. Kjo reformė do tė ketė pėr pikė pėrmbyllėse tė saj krijimin e Qendrės Kombėtare tė Regjistrimit tė biznesit nė njė spoertel tė vetėm One stop shop. Ministri i Ekonomisė, Ruli, e quajti mjaft tė rėndėsishėm dialogun me biznesin, por quajti mjaft tė rėndėsishėm edhe bashkėpunimin e kėtij tė fundit me administratėn dhe kėrkoi mbėshtetje pėr tė realizuar formalizmin e ekonomisė.
Zv.ministri i Financave thotė se, FMN-ja kėrkon qė ndryshimet nė procedura tė bėhen nė fillimviti dhe uljet e taksave nė mesin e tij
Ndryshimet nė ligjin e procedurave nė tatime, nė bazė tė marrėveshjes me FMN-nė
Zėvendėsministri, Mima, thotė se, ligji i ri ėshtė nė kuadėr tė marrėveshjes me FMN-nė, pėr tė bėrė ndryshime nė pėrmirėsimin e procedurave tė mbledhjes sė tė ardhurave dhe se, nė tė vėrtetė, puna pėr pėrpilimin e kėtij projektligji ka nisur qė nga muaji nė nėntor i vitit tė shkuar dhe po tė mos ishin zgjedhjet lokale, tė cilat ngadalėsuan punėn e parlamentit, ky ligj do tė ishte miratuar qė para dy muajsh
Nė marrėveshjen e vendit tonė me misionin e Fondit Monetar Ndėrkombėtar ėshtė parashikuar qė ndryshimet nė procedurat tatimore tė bėhen nė fillim tė ēdo viti, ndėrsa ndryshimet nė shkallėn e taksave tė bėhen nė mesnin e ēdo viti. Zėvendėsministri i Financave, Florion Mima, tha se, ligji i ri i procedurave tė tatimeve ėshtė nė kuadėr tė marrėveshjes qė qeveria shqiptare ka me Fondin Monetar Ndėrkombėtar, pėr tė bėrė ndryshime nė pėrmirėsimin e procedurave tė mbledhjes sė tė ardhurave dhe se, nė tė vėrtetė, puna pėr pėrpilimin e kėtij projektligji ka nisur qė nga muaji nėntor i vitit tė shkuar dhe po tė mos ishin zgjedhjet lokale, tė cilat ngadalėsuan punėn e parlamentit, ky ligj do tė ishte miratuar qė para dy muajsh. Nė marrėveshjet qė kemi me Fondin Monetar, - tha zėvendėsministri, - ėshtė parashikuar qė tė mos bėhen ndryshime tė legjislacionit fiskal pėr shkallėn e tatimit nė fillim tė vitit, por ato tė bėhen nė mesin e tij dhe po nė kėto marrėveshje thuhet se ndryshimet nė procedurat tatimore duhet tė bėhen nė fillim tė vitit. Ligji i ri gjobave, siē quhet, ku njė biznes qė ka marrė njė gjobė duhet ta paguajė atė sė bashku me vlerėn e detyrimeve, para se tė ketė njė vendim tė gjykatave, ėshtė pjesė e marrėveshjes pėr tė pėrmirėsuar mėnyrėn e mbledhjes sė tė ardhurave dhe pėr tė mundėsuar mė sė shumti edhe formalizmin e ekonomisė. Nė ligjin e ri tė procedurave fiskale ka disa probleme, tė cilat, nė fakt, janė mė sė shumti probleme qė ngėrthejnė dobėsinė e sistemit tė drejtėsisė, i cili nuk mund tiu pėrgjigjet kėrkesės qė kanė bizneset dhe tatimet nė lidhje me vendimet e inspektorėve tė tatimeve. Zėvendėsministri i Financave tha se, fokusi kryesor i projektligjit tė procedurave tė reja nė tatime ka qenė mpakja e peshės qė mund tė ketė njė inspektor nė kontrollet ndaj njė biznesi. Duke mundėsuar me ligj pagimin e vlerės sė detyrimit tė tatimeve dhe tė njėzet e pesė pėr qind tė gjobės, duket sikur inspektorėt janė mė tė fuqishėm dhe mund tė bėhen arbitrarė, por, nė fakt, atyre me kėtė ligj nuk iu mbetet nė dorė asnjė mundėsi korruptimi, pasi biznesi nuk ka mė aq shumė arsye tė paguajė njė inspektor dhe anasjelltas, por ėshtė i detyruar tė shkojė nė gjykatė. Ligji, tashmė ėshtė shumė mė i qartė dhe lė pak vend pėr kompromis mes njė inspektori tė korruptuar dhe njė biznesi. Megjithatė, zėvendėsministri Mima, tha se, nė administratėn e tatimeve po vijion njė reformė mjaft e thellė, pėr ta bėrė atė mjaft transparente dhe mjaft tė paatakueshme, kur ēdo biznes do tė ketė tė drejtėn e tij tė ankohet dhe pėr kėtė, ai do tė ketė njė pėrgjigje.
Tatimi mbi pasurinė, do tė paguajnė tė gjithė
Tatimi mbi pasurinė nuk ėshtė njė taksė e rėndėsishme pėr buxhetin e shtetit, por identifikimi i pasurive dhe mbledhja e tatimit mbi pasurinė ėshtė njė element, i cili do tė bėjė qė edhe shumė taksa tė tjera tė mblidhen mė mirė e, pas kėsaj, do tė ndihmojė edhe institucione tė tjera qė kanė nevojė pėr kėtė informacion
Ministria e Financave ka bėrė gati njė bazė tė dhėnash pėr vjeljen e tatimit mbi pasurinė. Ministria e Financave do tė ndėrtojė njė bazė tė dhėnash tė sakta pėr pasuritė e ēdo personi. Burime nga kjo administratė bėjnė tė ditur se ka ardhur koha qė tė jetė e identifikuar ēdo pasuri dhe tė jetė identifikuar edhe personi qė e zotėron atė. Kjo, kryesisht do tė bėhet pėr efekt tė mbledhjes sė tatimit mbi pasurinė, pasi kjo administratė mban pėrgjegjėsi. Aktualisht, mbledhja e tatimit mbi pasurinė ka njė performancė, siē e quajnė zyrtarė tė administratės sė tatimeve mjaft tė dobėt e kjo, vetėm pėr shkak tė mungesė sė kėsaj baze tė dhėnash. Nė vitin aktual, nė buxhetin e shtetit ėshtė parashikuar qė tatimi pėr pasurinė tė mund tė mblidhet nė masėn e rreth 1.4 miliard lekėve ose rreth 14 milionė dollarėve. Ndėrkohė qė, me pėrpilimin e kėsaj baze tė dhėnash, domethėnė me identifikimin pėrfundimtar tė tė gjitha pasurive dhe tė gjithė personave deri nė fund tė vitit 2009 do tė kemi njė nivel tė ardhurash nga tatimi mbi pasurinė, qė do tė shkojė nė 2.8 miliardė lekė ose rreth 28 milionė dollarė. Pra, shihet se tė ardhurat nga tatimi mbi pasurinė do tė dyfishohen. Kėtu rol do tė luajė, jo vetėm identifikimi i pasurive, por edhe shtimi i tyre deri nė atė vit. Vetėm nga identifikimi i saktė i pasurive, tregojnė tė dhėna tė Ministrisė sė Financave, shteti humbet nė mbledhjen e tė ardhurave rreth 10 milionė dollarė. Ka njė mungesė tė data basave tė domosdoshme nė identifikimin e pasurive tė ēdo personi. Siē dihet, administrata tatimore ėshtė futur nė njė proces tė madh tė betejės me ekonominė informale dhe identifikimi i tė gjitha aseteve dhe i tė gjitha pasurive qė me ligj tatohen ėshtė pjesė e kėsaj pėrpjekjeje. Siē dihet, tatimi mbi pasurinė nuk ėshtė njė taksė e rėndėsishme pėr buxhetin e shtetit, por identifikimi i pasurive dhe mbledhja e tatimit mbi pasurinė ėshtė njė element, i cili do tė bėjė qė edhe shumė taksa tė tjera tė mblidhen mė mirė e, pas kėsaj, do tė ndihmojė edhe institucione tė tjera qė kanė nevojė pėr kėtė informacion.
Antikorrupsioni/ Doganat, tatimet dhe Drejtoria e Thesarit informatizohen
Ministria e Financave ėshtė nė proces implementimi tė projektit pėr informatizimin e sistemit tė thesarit. Sipas specialistėve tė Financave Publike, aktualisht po punohet pėr implementimin e projektit "Pėr informatizimin e sistemit tė thesarit" si dhe tė tatimeve dhe doganave, projekte tė cilat do tė pėrmirėsojnė fuqishėm infrastrukturėn ligjore tė fushės sė financave e tė kontabilitetit, duke plotėsuar nė kėtė mėnyrė edhe kėrkesat qė rrjedhin nga Marrėveshja e Stabilizim-Asocimit. Brenda kėtij viti pritet tė miratohet ligji organik i buxhetit tė shtetit, i kontrollit tė administrimit fiskal, ligji pėr kontabilitetin publik, ndėrsa ėshtė miratuar tashmė ligji i prokurimeve publike. Sipas kėtyre burimeve, miratimi i kėtyre ligjeve do tė rrisė efikasitetin nė pėrdorimin e fondeve publike dhe funksionimin ligjor tė ekonomisė nė tėrėsi dhe sidomos do tė reduktojė nė maksimum tė gjithė burokracitė dhe mundėsitė qė ēojnė nė spekulime me fondet.
Shkaqet, heqja e tarifės doganore pėr lėndėt drusore tė importit, si dhe ndalimi i prerjes sė pyjeve nė vend
10 mijė metra kub lėndė drusore nga importi, vetėm pėr 3 muaj
Importi i lėndės drusore nė vend, gjatė vitit 2006 e nė vazhdim ka shėnuar rritje progresive, njoftoi sot Drejtoria e Pėrgjithshme e Pyjeve dhe Kullotave. Sipas burimeve nga kjo drejtori, heqja e tarifės doganore pėr lėndėt drusore tė importit, si dhe ndalimi i prerjes sė pyjeve nė vend pėr pėrdorim pėrpunimi, ka bėrė qė importuesit e drurit t'u drejtohen tregjeve tė huaja pėr tė siguruar lėndėn e parė pėr biznesin e tyre. Kryesisht, importi i lėndės drusore bėhet nga Mali i Zi, Bullgaria dhe Kosova. Sipas kėtyre burimeve, janė importuar gjatė 3-mujorit tė parė tė kėtij viti 10 mijė metra kub lėndė drusore, nga rreth 7 mijė metra kub nė vitin 2006. Drejtoria e Pėrgjithshme e Pyjeve ka ndėrmarrė hartimin e strategjisė 10-vjeēare pėr ripėrtėritjen e pyjeve tė dėmtuar nė vend, duke pėrfshirė ndėrhyrje financiare dhe teknike nė manaxhimin e qėndrueshėm tė resurseve pyjore, shtetėrore dhe komunale
Ēmimet e artikujve blegtoralė ulen lehtė
Nė fund tė kėsaj jave, nė tregjet vendase tė shitjes sė ushqimeve, ēmimet nė pėrgjithėsi kanė regjistruar tė njėjtat nivele si njė javė mė parė. Sipas njė vėzhgimi tė pėrgjithshėm nga Drejtoria e Statistikės nė dikasterin e Bujqėsisė, rezultoi se, ēmimet e grurit dhe misrit, nė Tiranė kanė shėnuar pėrkatėsisht 34,3 lekė/kg dhe 35,1 lekė/kg, duke ruajtur tė njėjtin ēmim, si njė javė mė parė. Tė njėjtat nivele kanė shėnuar edhe produktet e bulmetit, djathė i bardhė e gjalpė, tė cilat u tregtuan 346,6 lekė/kg dhe 332,1 lekė/kg. Ndėrsa, ēmimi i vezėve nga 11 lekė/kokrra u ul nė 9 lekė/kokrra. Ēmimet e disa artikujve tė tjerė blegtoralė, si dhe fruta perimet kanė pėsuar ndryshime tė vogla me tendencė drejt uljes sė tyre, pėr shkak tė sezonit.
Kursi/ Dollari bie, Euro ngrihet lehtė
Valutat kryesore ndėrkombėtare, dollari amerikan (USD) dhe monedha e pėrbashkėt europiane (Euro), gjatė kėsaj jave qė po mbyllet kanė patur pozita tė kundėrta nė kursin e kėmbimit vendas dhe ndėrkombėtar. Sipas tė dhėnave tė bankave tė nivelit tė dytė dhe tė agjencive tė kėmbimit valutor nė Tiranė, 1 USD u kėmbye mesatarisht tė hėnėn me 93.5 lekė dhe dje, me 93.2 lekė. Ndėrsa, monedha e pėrbashkėt u kėmbye mesatarisht tė hėnėn me 125.4 lekė dhe sot me 126 lekė. Burime tė agjencive valutore bėjnė tė ditur se, kėto ndryshime janė ndikuar kryesisht nga bursat ndėrkombėtare, ku euro ka fituar terren nė kursin e kėmbimit me dollarin. Nė kėto bursa, ditėn e hėnė, 1 USD u kėmbye me 1.3443 Euro, ndėrsa tė premten nė mbrėmje, me 1.3534 Euro. Sipas ekspertėve ndėrkombėtarė, edhe publikimi i tė dhėnave jo pozitive mbi disa tregues tė ekonomisė amerikane dha ndikim negativ nė kursin ndėrkombėtar pėr valutėn amerikane, ndėrsa gjatė javėve nė vazhdim ekspertė ndėrkombėtarė parashikojnė njė forcim tė mėtejshėm tė Euros kundrejt Dollarit. Ndėrkohė, nė bursėn e New York-ut, njė fuēi nafte ditėn e premte arriti ēmimin prej 64 USD, ndėrsa ari u kuotua me 684 dollarė pėr once.
KOMENTE
Njė tė diel pa INDRO MONTANELLI-n
RAI: Lufta e Madhe
Nga BRUNO VESPA Fragmente nga libri
Dihet, ndėrkaq, se gabimi historik i DC-sė (Partia Demokristiane) ishte ai i tė marrunit mė tepėr me industritė shtetėrore dhe me shtėpitė e kursimit publik, ndėrsa PCI-ja (Partia Komuniste Italiane) fuste njerėzit e saj nė gjykata, nė shtėpitė botuese, nė gazeta, duke bėrė kėshtu pėr tė ardhmen investimin mė pėrfitues qė mund tė merret me mend, e duke ndėrtuar kėsisoji, Kalin e Trojės pėr tė rrėzuar me njė tė rėnė atė qė ajo e quante Regjimi i Vjetėr.
II.
Hera e parė e PCI-sė (Partia Komuniste Italiane)
Problemet mė tė mėdha aty i pati PCI-ja (Partia Komuniste Italiane) nė emėrimin e Curzi-t (pėr Guglielmi-n, ai ishte gjithnjė njė intelektual i kėtij krahu dhe duke qenė nė RAI qysh nga 1962-shi, pėr tė partia nuk pati shumė debate). Siē shkruajnė Claudio Ferretti, Umberto Broccoli dhe Barbara Scaramucci nė librin e tyre Mamma Rai: Gazetarėt komunistė e kujtojnė me ankth mbledhjen dramatike nė Botteghe Oscure (1) me Veltroni-n, Curzi-n dhe Bernardi-n (kreu i delegacionit komunist nė kėshillin administrativ) tė vendosur pėr tė bėrė njė RAI TRE tė re, ndėrkohė qė Giulietti, Morrione dhe tė tjerėt ishin krejtėsisht kundėrshtarė ndaj asaj qė ata e pėrcaktonin si njė Geto tė praruar dhe tė cilėt kėrkonin pozicione pushteti nė tė dy rrjetet e tjera. Njė frakturė kjo qė do tė mbesė nė vite si ndarėse e strategjive tė sė majtės nė krejt sektorin radioteleviziv. Emri i Curzi-t shkaktoi njė betejė, sepse dikush nė PCI dėshironte tė ripeshkonte Andrea Barbato-n, tė tjerėt do tė pėlqenin emėrimin e Miriam Mafai-t. I tregonte vetė Curzi, Maria Grazia Bruzzone-s: Me mua ishin Ingrao, Pajetta dhe vetė sekretari Nata, i cili thoshte: Nuk e kuptoj, pėrse kur njėherė i ofrojnė diēka njė komunisti, duhet ti bėjmė provėn e gjakut. Emėrimet e komunistėve do tė trajtoheshin pėr ēdo rast personalisht prej Agnes-it me Walter Veltroni-n. Drejtori i pėrgjithshėm i RAI-t kėmbėngulte pėr Curzi-n, tė cilin e njihte thuajse si xhepat e vet dhe i cili ia kishte mbėrritė qė edhe nė telegiornale-t e tjera tė viheshin drejtorė ata, tė cilėt kishin punuar me tė. Shkruante tė nesėrmen Enzo Forcella te Repubblica: A nuk ėshtė e domosdoshme tė kujtojmė tė gjithė artikujt, fjalimet, mbledhjet, tryezat e rrumbullakėta, manifestimet nė sheshe, me tė cilėt prej vitesh paditet sistemi i ndarjes sė posteve sipas kritereve politike, por dhe sponsorizimin politik dhe pėr kėdo qė kėrkon tė bėjė karrierė (madje shpesh edhe vetėm sa pėr tiu afruar asaj) nė njė ndėrmarrje publike, ėshtė pra i detyruar tė paguajė? Kėshtu, pėrsa i pėrket komunistėve, kjo padi, ky sponsorizim tash e mbrapa do tė bėhet mė shqetėsues. Tė paktėn nė RAI ndeshja po pėrfundonte. E pranojnė rregullin e ndarjes, marrin vendim qė diversiteti tė mos paguajė: ose qė nuk mund tė qėndrosh nė tė njėjtėn kohė brenda dhe jashtė sistemit. Kėshtu, pėr pasojė, gjithēka bėhej pėr tia arritur qė me kushtet mė tė mira tė realizohej hyrja e tyre nė dhomėn e butonave. Kushtet do tė ishin vėrtet tė mira: pėrveē kanalit tė tretė (TG3 kombėtare, si dhe RAI3) komunistėt fusin nė shtėpinė e tyre njė nėndrejtori tė pėrgjithshme dhe presidencėn e RAI Corporation, ambasada jonė e kulturės nė SHBA dhe mushkėria financiare, asokohe shumė e fuqishme. Por siē kemi parė, ata do tė kishin trupa tė tjerė tė gatshėm pėr pozicione shumė tė mira. Guglielmi pranon mė vonė pa asnjė vėshtirėsi se caktimi i tij i duhej PCI-sė, edhe pse pėr shkaqe tė njė turpi tė pakuptueshėm psikologjik tė katėr kėshilltarėt e administratės komuniste abstenojnė mu nė ēastin e emėrimeve. Curzi, nga ana e tij, kishte qenė qysh nė lindje njė flamur i kuq autentik. Me teserėn e PCI-sė nė xhep qysh djalė, ai kishte bashkėpunuar me Radio Pragėn, kishte qenė nė Unita dhe nė Paese Sera dhe mė pas njė prej pararojave komuniste tė RAI-t. Ndėrkaq, para se tė kthehej nė shėrbimin aktiv si nėndrejtor i Longhi-t, Fava siē e kemi parė - kishte qenė drejtues i zyrės sė propagandės sė DC-sė, edhe pse kishte portofolin e punonjėsit tė RAI-t. Disa vjet mė vonė, gjithnjė nė kėtė pozicion marrėveshės, ai do tė jetė komisar i partisė sė tij nė Calabri, ku nė vitin 2000, kishte hyrė pėr presidencėn e rajonit nė radhėt e PPI-sė (Partia Popullore Italiane). La Volpe kishte qenė kėshilltar komunal socialist i Bastia Umbra dhe mandej do tė bėhet parlamentar i DS-sė (Demokratėt e majtė). Tė gjithė profesionistė tė nderuar, kuptohet kjo, por tė gjithė militantė politikė tė deklaruar. Ndėrkohė, nuk dukej asnjė lėshim prej askujt. Megjithatė, kur pesė vjet mė pas flisja pėr DC-nė si drejtues referues i kanalit tė parė (siē kishte PSI pėr tė dytin dhe PCI pėr tė tretin), edhe pse duke qenė se nė RAI isha punėsuar me konkurs publik dhe nuk kisha hyrė asnjėherė, qoftė dhe nė njė rast tė vetėm nė njė seksion tė partisė apo tė merrja pjesė nė ēfarėdo mbledhje politike, mė qe hedhur mbi shpinė kryqi e madje dhjetė vjet mė pas, ndokush provonte tė ma vendoste pėrsėri atė mbi shpatulla. Por pėr kėtė do tė na jepet mundėsia tė flasim prapė. .
Curzi, revolucioni nė TV
Edhe nė telegiornale-n e Sandro Curzi-t, mbėrrin njė grup femrash: Federica Sciarelli, Daniela Vergara, Anna Scalfati, Bianca Berlinguer, Mariolina Sattanino dhe Rosanna Candellieri, edhe pse pa mbaruar ende pranverat nė gazeta pėr topmodelet nė kostum banje tė stinės (njė lloj zhytje e stilit femėror e llojit tė Vitit tė Ri nė Tevere). Nė librin e tyre Ferreti, Broccoli e Scaramucci na rikujtojnė se edhe Curzi merr nė punė nga jashtė tė gjithė bijtė e gazetarėve historikė tė sė majtės (dhe, bij tė tillė tė shquar, Tg3 kishte me tė vėrtetė shumė) duke i baraspeshuar me ndonjė redaktor demokristian tė sė djathtės sė partisė, tė paktėn nė vitet e para. Rregullat e lojės, ndėrkaq, parashikonin qė ata tė mos kishin asnjė rol, siē nuk kishin asnjė rol tė kėtillė komunistėt Roberto Morrione dhe Stefano Gentiloni nė telegiornale-t e Bernabeit. Por Tg3 pėrgatit lajme pėr njė histori tjetėr: revolucionin televiziv. Curzi sjell nė Tv informacionin militant, siē vetė ai e quante. Giacomo Devoto, nė fjalorin e tij, militantin e pėrcakton si atė qė imponohet nė njė pjesėmarrje aktive dhe tė qėndrueshme, nė kuadrin e funksioneve dhe marrėdhėnieve tė urdhrit kulturor ose politik. Telegiornale-t e Bernabei-t kishin qenė militante nė tė mirė tė kulturės dhe tė politikės demokristiane, nė kuptimin qė enfatizonin informacionin favorizues pėr qeverinė dhe pakėsonin atė kundėrshtar. Bernabei i baraspeshonte telegiornale-t me programin TV7 dhe me emisionet speciale qė analizonin ēėshtjet e mėdha sociale nė mėnyrė thuajse gjithnjė tė pakėndshme pėr klasat drejtuese. Nė dhjetėvjetėshin e parė qė pason Reformėn, qenė vėnė gėrshėrėt midis dy vijave informative: telegiornale-t ishin bėrė mė tė hapta pėr temat e mėdha, emisionet speciale parashtronin njė informacion krejtėsisht mė alternativ. Emilio Rossi, nė mėnyrė tė veēantė i jepte Tg1-shit njė karakter institucional, qė lart dhe poshtė, kurrė nuk u zbeh. Informacioni nuk binte asnjėherė nė propagandė: nėse Rossi dėshironte tė privilegjonte ideologjinė katolike dhe liberale, atij i ishte e mjaftueshme tė niste njė tė dėrguar tė aftė pėr nė Varshavė, pėr tė treguar sesi gjenerali Jaruzelski, me urdhėr tė Moskės, i mbyste farėrat liberatore qė shpėrndante Lech Walesa. Andrea Barbato i cili bėnte telegiornale-t dhe programet mė pranė PCI-sė, para se tė vinte Curzi pranonte qė Emanuele Rocco ta shtynte vendosmėrisht majtas shėnimin politik dhe ti jepte hapėsirė hetimeve tė njėanshme. Mu pėr kėtė ai e dėnoi TG2 qysh nė lindje me vetėm njė tė katėrtėn e dėgjimit nė krahasim me Tg1. Njė ndryshim i fortė audience midis giornale-ve vazhdoi edhe nėn drejtimin e Zatterin-it dhe tė Ghirelli-t, tė cilėt i jepnin giornale-ve njė theks tė fortė craxsian. Edhe sikur zgjedhėsit e DC-sė nuk do tė ishin katėrfishi i sė majtės, telespektatorėt e ēdo opinioni politik e kishin mėsuar tashmā (me ndonjė pėrjashtim gjithsesi tė dukshėm) qė nėse dėshironin tė dinin se ēka po ndodhte, gjithēka mė pranė sė vėrtetės, ata e mėsonin prej kanalit tė parė. Por kurrė, sidomos vitet e fundit, Tg2 nuk kishte si problem parėsor deligjitimitetin e kundėrshtarėve. Curzi e ndryshoi krejtėsisht kėtė kah. Deri asokohe kolegėt e tij me ngjyra tė ndryshme, me mė shumė apo mė pak shije merreshin me mbrojtjen e miqve. Telekabul, siē qe pėrcaktuar Tg3 (duke iu referuar kryeqytetit afgan, i pushtuar asokohe prej sovjetikėve), filloi tė godiste ashpėr kundėrshtarėt politikė. Nė kėtė kah mund tė themi se informacioni hapte rrugėt pėr atė qė pas pak viteve do ta bėnte gjykata. Gjatė Republikės sė Parė, pjesa mė e madhe e prokurorėve ishin pranė pushtetit qeveritar dhe madje duke e mbrojtur atė. Por nuk kanė mbėrritur deri te gjuetia e kundėrshtarit, pėrjashto ndonjė rast krejt tė rrallė, (siē me pa tė drejtė u inkriminua guvernatori i Banca dItalia, Paolo Baffi, si dhe arrestimi i padrejtė i drejtorit tė pėrgjithshėm tė Thesarit, Mario Sarcinelli nė 79-tėn, pėr rastin e ngjarjes sė Banco Ambrosiano). Me fillimin e viteve nėntėdhjetė, pėrkundrazi, disa gjykatės tė drejtimit kundėrqeveritar, nuk u kursyen pėr tė mbrojur miqtė e tyre, duke e bėrė kėtė nė kurriz tė shkatėrrimit tė kundėrshtarėve.
Rruga bėhet subjekt politik
Shkruan nė librin e saj Maria Grazia Bruzzone: Curzi ėshtė pėrfaqėsuesi i njė informacioni emotiv, krejt i rreshtuar me dikė dhe i njėanshėm, por ai parapėlqen pėrcaktiminmilitant, tė cilin e pėrdor drejtpėrdrejt si njė armė flakėhedhėse nė mbrojtje tė murit gjoja neutral dhe pėr tė thelluar agresivitetin pėrmes intervistave tė politikanėve tė kėtij kahu ose dhe tė intervistave tė njeriut tė rrugės. Mbi pėrdorimin e njeriut tė rrugės dhe mbi instrumentalizimin e mundshėm tė tij mund tė mbahet njė cikėl i tanė seminaresh universitare. Gjatė kursit tė vitit 1968-tė, mėnyra mė e mirė pėr tė mos shqetėsuar personalitetin me intervista tė patransmetuara, ishte tė vidhje ndonjė batutė, nė tregje, te njerėzit e rrugės, siē i quante Curzi. Do tė kuptonim shpejt se kėta njerėz tė rrugės, qė ndaleshin pėr tu intervistuar, ishin instrument i pėrsosur pėr tė transmetuar jo atė qė ata vetė mendojnė, por atė qė duam ne.
E zgjodhi pėr botim dhe e pėrktheu BESNIK DIZDARI
Tė dielėn e ardhshme Pjesa III dhe e fundit: Proceset e Samarkandės dhe politika si kronikė.
RRETHE
Tronditen qytetarėt, rikthehen imazhet e harruara Tritol nė mesnatė Benz-it tė mjekut
MIRDITĖ- Ka humbur qetėsia e banorėve, ndėrsa njė shpėrthim tritoli ka tronditur pothuajse krejt qytetin e Rrėshenit. Lėnda eksplozive ishte vendosur nė makinėn e mjekut S.Kala. Sipas policisė, ka qenė ora 02.10 minuta, kur shpėrthimi i njė sasie eksplozivi ka shkatėrruar makinėn tip Benz- Mercedez 250, me targa TR- 65.15 K, e cila ėshtė pronė e mjekut tė spitalit tė Rrėshenit, S.Kala. Automjeti ndodhej pranė dritares sė dhomės sė gjumit tė Kalės, banesa e tė cilit gjendet nė katin e parė tė kėtij pallati. Policia ėshtė gjendur nė vendngjarje, vetėm dy minuta pas shpėrthimit tė tritolit. Pas kėsaj, banorėt e traumatizuar kanė dalė jashtė, ndėrsa fėmijėt dhe tė moshuarit nuk kanė lėvizur. Pasi policia ka realizuar sigurimin e vendit tė ngjarjes, hetuesit kanė filluar punėn e tyre pėr zbardhjen e ngjarjes sė rėndė. Nga hetimet e para ėshtė identifikuar lėnda eksplozive e tipit tritol, njė kallėp i tė cilit ishte vendosur nė njė prej gomave tė automjetit. Kjo sasi eksplozivi ka shkatėrruar thuajse tėrėsisht makinėn dhe ka shkaktuar dėme materiale, thyerje xhamash, plasaritje suvash etj., nė ambientin pėrreth. Vetė mjeku banon nė katin e parė tė kėtij pallati. Fatmirėsisht, nuk ka tė lėnduar nė njerėz. Mjeku patolog, Kala, i njohur nė kėtė qytet, shprehet se ngjarja nuk ka lidhje me detyrėn e tij si mjek, pasi ai nuk di tė ketė krijuar konflikt mė asnjė pacient. Policia ka marrė pėr tre orė nė pyetje mjekun Kala, duke e pyetur atė pėr dyshimet, si dhe pėr tė gjitha lėvizjet e bėra gjatė ditės. Burime policore konfirmojnė se, mjeku Kala ka prezantuar habi tė madhe pėr ngjarjen, pasi, sipas tij, ai nuk kishte asnjė konflikt apo kėrcėnim tė mėparshėm. Ngjarja ėshtė konsideruar e rėndė dhe qė nė orėt e para tė ditės sė djeshme, nė Rrėshen kanė mbėrritur specialistėt mė tė mirė tė drejtorisė sė policisė sė qarkut tė Lezhės, sė bashku me drejtorin e policisė sė qarkut, z. Vladimir Kotori. Ndonėse thuhet se po punohet intensivisht pėr zbardhjen e ngjarjes, policia nuk ka marrė nė pyetje asnjė person tjetėr, pėrveē mjekut Kala, i cili u shpreh: Ė pėrjetova mjaft rėndė ngjarjen. Shpėrthimi ka qenė shumė pranė meje, vetėm dy metra. Pėr fat tė mirė, dy fėmijėt e mi tė vegjėl po flinin nė dhomėn qė ėshtė nė anėn tjetėr tė pallatit. Nė moment mendova se ishte ndonjė shpėrthim tek kabina elektrike. Mė pas vura re se ishte hedhur nė erė makina ime. Deponova nė polici tė gjitha pistat qė ata kėrkuan, por unė nuk mund tė them asgjė, pasi vetė nuk kam asnjė dyshim. Uroj qė policia tė gjejė sa mė shpejt autorėt. Gjon Marku
(LOLA ! KĖTĖ LERE PA FOTOGRAFI)
Ishin bėrė pengesė pėr ekzekutimin e vendimeve gjyqėsore Nga 500 000 lekė gjobė, gjashtė titullarėve
Masa e gjobitjes ėshtė marrė ndaj titullarėve tė Bashkive Korēė e Bilisht, ndaj drejtorit tė Shėrbimeve Publike tė Bashkisė Korēė dhe kryekomunarėve tė Mollasit, Vreshtasit dhe Pirgut
KORĒĖ- Zyra e pėrbarimit tė rrethit, gjatė tremujorit tė parė tė kėtij viti, ka ndėshkuar gjashtė titullarė institucionesh, tė cilėve u ka vendosur gjoba nė vlerėn 500 mijė lekė, pasi ishin bėrė pengesė pėr ekzekutimin e vendimeve tė formės sė prerė tė gykatės. Nė tė njėjtėn kohė janė realizuar sekuestrime ndaj debitorėve qė kanė pėrfituar kredi, por nuk kanė qenė korrektė nė shlyerjen e saj. Tė njėjtin fat kanė patur edhe debitorėt e KESH-it nė rrethin e Devollit. Informacioni i mėsipėrm ėshtė bėrė i ditur nga kryetari i zyrės sė pėrmbarimit Korēė, Artan Sima. Ėshtė bėrė e mundur ti shkohet deri nė fund ekzekutimit tė vendimeve gjyqėsore, pas forcimit tė bazės ligjore pėr sektorin e pėrmbarimit dhe kalimit tė tij nė vartėsi tė Ministrisė sė Drejtėsisė, - thotė Sima. Sipas tij, nė mjaft raste kanė qenė titullarėt e institucioneve tė qeverisjes vendore qė kanė zvarritur apo penguar ekzekutimin e vendimeve tė gjykatave, nga ana e zyrave tė pėrmbarimit. Gjobitja me nga 500 mijė lekė pėr secilin ėshtė bėrė ndaj titullarėve tė bashkisė sė qytetit tė Korēės, tė Bashkisė Bilisht, ndaj drejtorit tė Shėrbimeve Publike Korēė, por edhe ndaj kryetarėve tė komunave Mollas, Vreshtas dhe Pirg. Gjatė tremujorit tė parė tė kėtij viti, - sqaroi Sima, - janė ekzekutuar 215 tituj ekzekutivė, ndaj 510 vendimeve qė janė nė total, por ndėrkohė kanė filluar procedurat ligjore ndaj 295 titujve tė tjerė. Pėr asnjė rast nuk do tė tolerohet. I sigurojmė debitorėt e zyrės sė trajtimit tė kredive, por edhe gjithė debitorėt e tjerė se, nė zbatim tė vendimeve gjyqėsore tė formės sė prerė, do tė ndiqen tė gjitha dispozitat konform ligjit, ndėrsa do tė operohet fillimisht me gjoba nė masėn 500 mijė lekė dhe pas kėtij hapi, nėse nuk do tė zbatohet ligji, do tė shkohet deri nė ndjekje penale. Po ashtu janė ekzekutuar 215 tituj ekzekutivė. Nė sajė tė bashkėpunimit me zyrėn e trajtimit tė kredive dhe Policinė elektrike ėshtė bėrė i mundur sekuestrimi i 145 debitorėve, midis tė cilave shtėpi banimi, troje, traktorė dhe makineri bujqėsore ndaj 90 personave qė kishin pėrfituar kredi, por nuk kishin bėrė pėrpjekje pėr ta shlyerė atė. Nė tė njėjtin hark kohor janė sekuestruar edhe 55 debitorė tė KESH-it, nė rrethin e Devollit. Aktualisht, po punohet pėr ekzekutimin e 295 titujve tė tjerė. Edhe nė tė ardhmen do tė vazhdojė bashkėpunimi ndėrinstitucional, u shpreh Sima, duke thėnė se do ti shkohet deri nė fund zbatimit tė ligjit, qoftė ndaj debitorėve apo drejtuesve tė institucioneve. Seldi Hasanasi
Burg pa afat trafikantėve tiranas tė drogės
GJIROKASTĖR- Gjykata e Shkallės sė Parė e rrethit tė Gjirokastrės vendosi ditėn e shtunė qė tre tė rinjtė nga qyteti i Tiranės, midis tyre edhe futbollisti i KS "Luftėtari" Stafa, tė qėndrojnė nė dhomat e paraburgimit tė komisariatit tė Gjirokastrės deri nė pėrfundim tė ēėshtjes gjyqėsore. Arrestimi nė flagrancė i shtetasve Ivi Kola, 19 vjeē, Klodi Vangjo, 23 vjeē dhe 24-vjeēarit, Olgert Stafa, ėshtė quajtur ligjore dhe deri nė pėrfundim tė procesit gjyqėsor, ata do tė vazhdojnė tė qėndrojnė nė gjendje arresti. Tre ditė mė parė, nė afėrsi tė agjencisė sė udhėtarėve nė qytetin e Gjirokastrės, punonjėsit e policisė sė komisariatit tė Gjirokastrės kanė gjetur tė fshehur nėn tapetin e furgonit taksi, me targa FR 414 A, 1.2 kg lėndė narkotike tė llojit marijuanė. Gjatė bllokimit janė shoqėruar nė Drejtorinė e Policisė sė Qarkut Gjirokastėr 6 persona, por nga hetimet paraprake rezulton se dy tė rinjtė, Ivi Kola dhe Klodi Vangjo, ishin implikuar nė kėtė trafikim. Gjithashtu, prokurorėt e ēėshtjes kanė nxjerrė po atė ditė njė urdhėrarresti pėr futbollistin e KS "Luftėtari", Olgert Stafa, i cili rezultoi i implikuar nė ngjarjen e sipėrpėrmendur.
Policia, pranga hajdutėve ordinerė
ELBASAN-Rreth orės 12.00 tė ditės sė djeshme policia ka arrestuar shtetasin Fatmir Mustafai, 32 vjeē, lindur e banues nė qytetin e Elbasanit, pėr arsye, se ka qenė person i shpallur nė kėrkim, pėr konsumimin e veprės penale vjedhje me dhunė e njė banese. Ngjarja ka ndodhur njė muaj mė parė, kur Mustafai ka hyrė nė banesėn e shtetases Trėndelina Nuredini, banuese nė lagjen 5 Maji e pėr pasojė, duke pėrdorur dhunė ndaj kėsaj shtetaseje, i ka vjedhur njė sasi tė konsiderueshme sendesh me vlerė, tė cilat nuk bėhen tė ditura nga policia pėr arsye hetimi. Po ashtu, nė orėt e para tė mėngjesit tė djeshėm, uniformat blu bėnė tė mundur ndalimin e shtetasit Albert Zarif Gjini, 25 vjeē, lindur e banues nė fshatin Mollas tė rrethit tė Elbasanit. Ndalimi i 24-vjeēarit u bė pėr arsye se, mė datė 12.04.2007 ėshtė shpallur nė kėrkim, pasi mė datė 05.04.2007 ka vjedhur nė fshatin ku banon njė motor Jamaka, pronė e shtetasit me iniciale A. S, banor i po kėtij fshati. Prova materiale ėshtė gjetur dhe ėshtė sekuestruar dhe ėshtė vėnė nė dispizicion tė Prokurorisė sė Rrethit Gjyqėsor Elbasan. Vepra penale parashikohet nga neni 134 i Kodit Penal vjedhje, ndėrkohė qė materialet nė ngarkim tė 24-vjeēarit i kanė kaluar prokurorisė sė Rrethit Gjyqėsor Elbasan. Suela Azemi
Paditet dėmtuesi i matėsave elektrikė
SHKODĖR - Nis procedimi penal ndaj njė 49-vjeēari, i cili akuzohet se ka dėmtuar boksin e matėsave elektrikė tė njė pallati. Porcedimi ėshtė bėrė nė bazė tė kallėzimit penal tė bėrė nga njė punonjės i KESH-it nė komisariatin e policisė. Shtetasi Shyqyri Hajrullahu, 49 vjeē, akuzohet pėr dėmtimin e njė boksi tė matėsve tė energjisė elektrike nė njė pallat nė lagjen Qemal.Stafa tė qytetit tė Shkodrės. Pas hetimeve tė kryera, rezultoi se 49-vjeēari ėshtė autor i kėtij akti dhe ndaj tij do tė procedohet penalisht. Materialet nė ngarkim tė 49-vjeēarit i kaluan Prokurorisė sė Rrethit Gjyqėsor Shkodėr pėr veprėn penale shkatėrrim i pronės. Ky shtetas do tė ndiqet nė gjendje tė lirė.
Protesta pėr ngritjen e depozitave tė reja tė karburanteve Kėshilli i qarkut shkel vendimin e qeverisė
LEZHĖ- "Njė minė me sahat pėr ambientin dhe banorėt". Kėshtu ėshtė cilėsuar prej specialistėve tė mjedisit dhe kreut tė komunės, dhėnia e lejes nga ana e Kėshillit tė Qarkut tė Lezhės, pėr ngritjen e disa depozitave tė naftės. Kėshtu, banorėve tė Shėngjinit do tu shtohen edhe dy depozita tė tjera nafte, njėra prej tė cilave sapo ka nisur ndėrtimin nė afėrsi tė depozitave tė djegura tė Taēi Oil, kurse tjetra pritet tė ndėrtohet nė Kune. Kjo ndodh, ndėrsa akoma deri tani nuk janė larguar precipitatet e ndotjes sė naftės sė derdhur nga depozitat e Taēit, qė vetėm pak muaj mė parė u dogjėn, duke rrezikuar jetėn e banorėve. Puna pėr vendosjen e depozitave tė reja vazhdon dhe kėtė e vėrteton po tė shkosh drejt qytezės sė Shėngjinit, ku nė tė majtė tė rrugės, fare pranė ish-depozitave tė "Taēi Oil", shikon fadroma e makina tė tonazheve tė rėnda qė, pasi kanė hapur njė shesh tė madh, po e mbushin me ēakull e gurishte. Burime nga banorėt protestues deklarojnė se, nė vitin 2006, me anėn e njė vendimi, Kėshilli e Qarkut tė Lezhės i ka dhėnė lejen zyrtare pėr ndėrtimin e cisternave tė naftės, nė njė shesh tė ndodhur nė mes tė lagunės sė Knallės, firmės "Uldedaj". Dhėnia e kėsaj leje ėshtė zyrtarizuar pas vendimit tė qeverisė, e cila urdhėron grumbullimin e tė gjitha depozitave tė karburanteve nė Porto Romano tė Durrėsit. I pyetur rreth efekteve qė mund tė ketė kjo tek banorėt dhe mjedisi, specialisti i ruajtjes sė mjedisit Xh. Mato, i cili e ka inspektuar kėtė zonė, thotė se, "realizimi i kėtij objekti ėshtė nė kundėrshtim tė plotė me tė gjitha ligjet. Faktin e ndėrtimit tė depozitave qė rrezikojnė banorėt e zonės e ka denoncuar edhe kryetari i komunės, Luigj Prelaj. Ai shprehet se, "sheshi pėr vendosjen e depozitave tė karburanteve po ngrihet nga firma Uldedaj. Unė e kam ngritur si shqetėsim kėtė edhe tek pronarėt e firmės, nga tė cilėt kam marrė kėtė pėrgjigje: Kompania e karburanteve Uldedaj ka marrė lejen e posaēme pėr ndėrtimin e kėtij objekti. Vendimi mban Nr. 27, dt. 16.11.2006 dhe pėr ta vėrtetuar kėtė firma ka tė gjithė dokumentacionin ligjor. Ndėrkohė, specialisti i mjedisit Xh. Mato kėmbėngul se, vendimi i dhėnė nga autoritetet vendore ėshtė njė skandal i vėrtetė. Se ēmund tė ndodhė prej vendosjes sė kėtyre cisternave, mjaft tė kujtojmė pasojat mjedisore qė la djegia e cisternave tė Taēi Oil, nė mesin e muajit dhjetor. Me pėrfundimin e ngritjes sė tyre, Shėngjini do tė ketėr katėr sheshe depozita karburantesh, pėrkatėsisht njė nė hyrje tė qytetit, dy nė mes tė lagunės sė Knallės dhe njė nė zemėr tė qytetit. Gjon Marku
Nuk ėshtė pėrcaktuar ende njė datė pėr manifestimin Eksod 99 Obelisku mban peng festėn e kosovarėve
Kryetari i ri i bashkisė, Hasan Halilaj, nė njė takim me drejtues tė kėshillit kombėtar tė Eksod 99 dhe pėrfaqėsues tė qeverisė sė Kosovės, ka kėrkuar pėrfundimin sa mė parė tė obeliskut
KUKĖS-Ende nuk ėshtė pėrcaktuar ndonjė datė pėr mbajtjen e manifestimit tė madh Eksod99, njė festim i pėrvitshėm ky, qė zhvillohet nga Mitrovica e largėt deri nė qendėr tė qytetit tė Kukėsit. Manifestimi mbahet nė pėrkujtim tė krizės kosovare tė viti 1999, por, nėse vitet e shkuara festimet janė bėrė edhe pse ende nuk ishte ngritur vepra monumentale simbol, kėtė vit ėshtė vendosur qė dita festive tė mbahet kur obelisku memorial, i nisur sė ndėrtuari tre vite mė parė, tė jetė gati. Kryetari i ri i bashkisė sė qytetit tė Kukėsit, Hasan Halilaj, nė njė takim me drejtues tė kėshillit kombėtar tė Eksod 99 dhe pėrfaqėsues tė qeverisė sė Kosovės, ka kėrkuar pėrfundimin sa mė parė tė kėtij obelisku, ndėrsa ėshtė mendur qė data 10 qershor, e cila pėrkon me pėrvjetorin e Lidhjes Shqiptare tė Prizrenit, tė jetė dita e marshimit dhe e pėrurimit tė obeliskut. I lėnė nė gjysmė prej kaq kohėsh, mė nė fund firma sipėrmarrėse e punimeve pėr ndėrtimin e obeliskut, nė pėrkujtim tė krizės nė Kosovė ėshtė rikthyer pėr ta pėrfunduar atė nė Kukės. Sipas drejtuesve tė saj, Ministria e Kulturės e Kosovės shtoi kėtė radhė edhe 40 mijė euro pėr obeliskun Eksod 99, qė po ndėrtohet nė qytetin e Kukėsit, fonde me tė cilat mendohet se do tė pėrfundojė rreth 95% e volumit total tė punimeve. Ideja pėr ndėrtimin e kėtij kompleksi memorial, pranė tė cilit mendohej qė tė ndėrtohej edhe njė muzeum me vlera kombėtare, u hodh nga kėshilli kombėtar Eksod99, njė organizatė joqeveritare me qendėr nė Prishtinė, e cila siguroi dhe fondin e nevojshme prej 80 mijė eurosh, qė gjykohej se do tė kushtonte ky obelisk. Sipas tyre, financimet ishin siguruar nga Asosacioni i Komunave tė Kosovės dhe projekti nė fjalė u hartua nga skulptori dhe arkitekti Xhavid Lokaj, nga Prishtina. Tenderi i zhvilluar po nė Prishtinė pėr ndėrtimin e obeliskut tė Kukėsit u fitua nga njė firmė kosovare, e cila filloi punimet dhe arriti ta ngrejė veprėn monumentale nė 8 m, nga 24.5 m qė duhet tė jetė gjithsej lartėsia e kullės. Bashkia e Kukėsit siguroi truallin, miratoi sheshin dhe lejen e ndėrtimit, por punimet u ndėrprerė prej kohėsh. Takime tė herėpashershme janė zhvilluar nė Kukės dhe Prishtinė, por nuk janė gjetur zgjidhjet e mundshme pėr tė pėrfunduar objektin. Sipas idesė sė hedhur nga kėshilli kombėtar i Eksod 99, do tė ndėrtoheshin tre kulla tė tilla, dy prej tė cilave me pėrmasa 8 herė mė tė vogla se ajo e Kukėsit, nė Mitrovicė dhe nė Xėrxė tė Gjakovės, duke simbolizuar rrugėn e dhimbjes tė pėrshkuar nga tė parėt refugjatė kosovarė tė ardhur nga Mitrovica nė Xėrxė deri nė Kukės. Kulla e Mitrovicės dhe e Xėrxės ka pėrfunduar prej kohėsh, ndėrsa nė Kukės gjithēka ka mbetur njė masivė betoni, pa kuptim dhe vlerė. Data 16 prill, ēdo vit ėshtė pėrkujtuar nga mijėra kosovarė tė organizuar, tė cilėt udhėtonin drejt Kukėsit pėr tė rikthyer kujtesėn e gjithė asaj qė ndodhi 6 vite mė parė, por, kėtė vit, kjo datė ėshtė shtyrė. Bujar Muēmata
Ndotja, kontroll bizneseve dyshuese
KUKĖS- Ndaj 171 subjekte private, qė janė evidentuar se kanė ndikim tė ndjeshėm nė mjedis, po ushtrohet kontroll i vazhdueshėm nga specialistėt e zyrės rajonale tė mjedisit. Shefi i kėsaj zyre, Tasim Cengu, saktėsoi se, pėr 3 muajt e parė tė kėtij viti u ėshtė dhėnė leja mjedisore 105 subjekteve private, ndėrsa vazhdon kontrolli i dokumentacionit edhe pėr 66 subjekte tė tjera private, qė kanė kėrkuar lejen mjedisore. Nė lidhje me kontrollet e ndėrmarra, Cengu sqaron se, ndikim pozitiv ka edhe bashkėpunimi me biznese tė tilla qė ndikojnė nė mjedis, tė cilat e kanė pranuar kėtė, gjė qė e tregon edhe fakti i dyfishimit tė tė ardhurave nga taksa mjedisore, nė krahasim me tė njėjtėn periudhė tė vitit tė kaluar. Sipas Cengut, "kjo ėshtė rrjedhojė e dyfishimit tė firmave private qė kanė kėrkuar kėtė leje tė domosdoshme pėr ushtrimin e aktivitetit privat". Ndėrkohė, biznese tė tilla, si ato qė shfrytėzojnė pasuritė nėntokėsore, ku nė shkallė qarku ushtrojnė aktivitet privat 17 firma, apo qė punojnė nė autostradėn Morinė-Kukės-Durrės janė shqetėsimi mė i madh pėr komunitetin. Por, edhe mungesa nė qendrat urbane tė kėtij rajoni tė vendgrumbullimeve tė plehrave, veēanėrisht nė qytetin e Kukėsit, mbetet shqetėsues edhe pėr mbrojtjen mjedisore. "Shkaku kryesor i zvarritjes sė zgjidhjes sė problemit ėshtė se ende nuk ėshtė gjetur njė vend i pėrshtatshėm pėr ngritjen e linjės sė grumbullimit tė plehrave tė qytetit", - pranojnė drejtuesit e bashkisė.
Mjedisi, 15 % e banorėve vuajnė nga alergjitė
VLORĖ- Rreth 15 pėr qind e banorėve tė rrethit tė Vlorės kanė shfaqur probleme tė alergjisė ndaj faktorėve tė ndryshėm dhe pasojave qė krijohen prej tyre. Specialistja alergologe, E.Hysi, tha se, ēdo muaj, nė poliklinikė dhe nė spital paraqiten mesatarisht 70-80 pacientė, tė cilėt shfaqin simptoma tė qarta tė astmės bronkiale. Sipas Hysit, probleme tė kėsaj natyre, stimulohen nga faktorė tė ndryshėm, ku pėrfshihen ndotja e mjedisit, agjentė atmosferikė, elementė tė tjerė alergogjenė, etj. Po sipas saj, nė kėto kushte, pėrveē mjekimit tė specializuar, qytetarėt janė kėshilluar tu shmangen faktorėve qė bėhen nxitės tė astmės bronkiale. Sipas tė dhėnave, njė pėrqindje tė rėndėsishme nė numrin e pėrgjithshėm tė atyre qė vuajnė nga astma bronkiale dhe forma tė tjera tė astmės e zenė fėmijėt.
Kolonel Kasapi: Vazhdon sensibilizimi pėr ushtarė profesionistė
Peqinasit i shmagen shėrbimit ushtarak
Nė rang qarku, plani i mobilizimit ėshtė realizuar: 25% rrethi i Peqinit, 85% Elbasani dhe 90% Librazhdi. Janė vendosur 110 gjoba, vlera e ēdonjėrės prej tyre ėshtė 30 mijė lekė
(BOX) KUSHTET PĖR USHTAR PROFESIONIST
Kandidati duhet tė ketė shkollėn e mesme Kandidati duhet tė ketė kryer shėrbimin ushtarak Kandidati duhet tė jetė i pajisur me certifikatė nga Brigada e Stėrvitjes Bazė --------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ELBASAN-Qendra e Rekrutim-Mobilizimit tė qarkut tė Elbasanit vazhdon intensivisht punėn pėr sensibilizimin e rekrutimin e ushtarėve profesionistė nė radhėt e Forcave tė Armatosura. Ky sensibilizim bazohet nė VKM, si edhe nė urdhrin e Ministrisė sė Mbrojtjes Pėr rekrutimin e ushtarėve profesionistė. Kolonel Fatri Kasapi ka deklaruar se, ushtari profesionist duhet tė jetė i aftė nga ana tekniko-profesionale. Me kėtė ligj, ushtarėve profesionistė u garantohet puna, pasi mbi bazėn e dokumentacioneve, ata lidhin njė kontratė me ushtrinė, por i krijohen edhe mundėsi tė aftėsive tekniko-profesionale. Por, mė e rėndėsishmja, sipas Kasapit, ėshtė fakti qė kėtyre ushtarėve iu krijohet mundėsia pėr tė marrė pjesė nė misionet paqeruajtėse jashtė shtetit, ku pėrveē trajtimit financiar nga qeveria shqiptare, marrin njė trajtim tė veēantė nga misionet paqeruajtėse, ku atyre u caktohet tė shkojnė. Nė Qendrėn e Rekturim-Mobilizimit, tė qarkut tė Elbasanit qė nga muaji tetor i vitit 2006 e deri nė muajin prill tė kėtij viti numėrohen 26 persona tė cilėt kanė hyrė nė radhėn e ushtarėve profesionistė. Sepse, qė tė aprovohesh pėr tu bėrė pjesė e kėsaj armate, duhet tė plotėsosh edhe disa kritere, siē janė shkolla e mesme, ushtari duhet tė ketė kryer mė parė shėrbimin e detyruar ushtarak dhe tė jetė i pajisur me certifikatė nga Brigada e Stėrvitjes Bazė. Sipas Kasapit, ka edhe ushtarė profesionistė tė cilėt kanė pėrfunduar shkollėn e lartė, pėrkatėsisht ciklin e ulėt, por edhe Fakultetin Ekonomik. Ndėrsa, pėrsa u pėrket rekrutėve tė rinj nė radhėt e ushtrisė, Kasapi kėrkon mė shumė vėmendjen e pushtetit lokal, pasi, sipas tij, ligji nuk ka gjetur mbėshtetjen e duhur nė rrethin e Peqinit, qė ėshtė edhe rrethi mė problematik, pėrsa i pėrket rekrutimit tė ushtarėve tė rinj. Nė rang qarku, nga muaji janar- prill 2007, plani ėshtė realizuar nė masėn 25 pėr qind nė rrethin e Peqinit, 85 pėr qind nė Elbasan dhe 90 pėr qind nė Librazhd. Aktualisht, nė kėtė periudhė kohore janė rekrutuar 196 ushtarė tė rinj, ndėrkohė qė, sipas kolonel Kasapit, faza e parė e rekrutimit vazhdon deri nė fund tė muajit prill, Brenda sė cilės, nė total janė 294 rekrutė tė moshės nga 19-27 vjeē qė duhet tė mobilizohen. Ndėrkaq, pėr tė gjithė ata rekrutė, tė cilėt nuk paraqiten nė Qendrėn e Mobilizimit Ushtarak, mbas marrjes sė njoftimit, vendosen gjoba, qė pėr fazėn e parė ėshtė 30 mijė lekė. Deri tani janė vendosur 110 gjoba. Duke parė shmangien e jo pak tė rinjve nga shėrbimi i detyrueshėm ushtarak, Qendra e Rekrutim-Mobilizimit tė qarkut i ka bėrė thirrje pėr ndihmė policisė sė rendit, prej strukturave tė sė cilės ka gjetur mbėshtetjen e plotė. Kasapi tha se, kėto tė fundit, kanė bėrė njė punė mjaft tė mirė dhe i janė pėrgjigjur tė gjitha kėrkesave tė kėsaj qendre, pėrsa i pėrket kapjes sė atyre shtetasve, tė cilėt i shmangen shėrbimit tė detyrueshėm ushtarak. Suela Azemi
Masa e sigurisė pėr tė deportuarin nga Italia
Bitozi-gjykatės: Nuk kam lidhje me bandėn e Kateshit
TIRANĖ-Dje, paradite, nė Gjykatėn e Tiranės i ėshtė komunikuar masa e sigurisė tė pandehurit Ermir Bitozi. Ky i fundit akuzohet tė jetė pjesė e bandės sė Kateshit, por ai e ka mohuar njė gjė tė tillė nė sallėn e gjyqit. Ermir Bitozi, i cili ėshtė sjellė nga Italia njė javė mė parė, ka deklaruar se, nuk e njeh fare Tan Kateshin dhe as qė ka dėgjuar ndonjėherė pėr tė. Por, prokurori i ēėshtjes ka deklaruar se, Bitozi, nga qyteti i Elbasanit akuzohet pėr njė ngjarje tė rėndė tė ndodhur mė 1998-ėn, me pasojė vdekjen e dy personave. Pėr kėtė ngjarje, prova mė e sigurtė ėshtė se gjurmėt e gishtave tė Bitozit ndodhen nė armėn e krimit. Gjykata e Krimeve tė Rėnda, me njė vendim tė tre viteve mė parė ka caktuar masėn e sigurisė arrest me burg pėr veprat penale tė vrasjes me paramendim dhe armėmbajtjes pa leje. Dosja Bitozi ėshtė ende nėn hetim nga Prokuroria e Krimeve tė Rėnda. Megjithėse ka pasur njė proces gjyqėsor qė ka zgjatur 11 muaj, organi i akuzės i ka kėrkuar gjykatės tėrheqjen e akteve pėr hetime tė mėtejshme, kėrkesė qė ėshtė pranuar nga gjykata, por qė ka hasur nė kundėrshtimet e avokatit tė Ermir Bitozit, i cili ka kėrkuar nga trupi gjykues hedhjen poshtė tė kėrkesės dhe pafajėsinė e klientit tė tij. Ky i fundit vazhdon tė ngelet i dyshuari kryesor i policisė, si autori i mundshėm i ngjarjes sė ndodhur mė 30 janar tė 1998. Nė kryqėzimin e rrugėve Pjetėr Bogdani dhe Vaso Pasha nė qendėr tė ish-bllokut, Bitozi dyshohet tė ketė qėlluar me armė zjarri njė automjet nė tė cilin udhėtonin shtetasit Elidon Mahmuti, Indrit Farruku dhe Altin Sorra. Nga tė shtėnat e armėve kanė gjetur vdekjen e menjėhershme Elidon Mahmuti dhe Indrit Farruku, ndėrsa Altin Sorra ka mundur tė shpėtojė, duke u larguar nga mjeti. Hetimet e kryera dhe ekspertimet e shenjave tė gishtave, treguan se i dyshuari kryesor i masakrės ėshtė 31-vjeēari Bitozi. Rajmond Belo
Kapet nė Rinas me thika, detyrim paraqitjeje
TIRANĖ- Gjykata ka komunikuar dje masėn e sigurisė detyrim pėr paraqitje ndaj Sokol Backės. I pandehuri ėshtė arrestuar tre ditė mė parė, nė ambientet e aeroportit tė Rinasit, me njė thikė nė ēantėn e shpinės. Backa ka pohuar dje pėrpara togave tė zeza se, nuk ishte nė djeni tė thikės nė bagazhet e tij dhe se nuk e kuptonte se si ishte gjendur aty. Ndėrkohė, gjykata ka vendosur qė i akuzuar tė ndiqet nė gjendje tė lirė pėr veprėn penale ta armėmbajtjes pa leje. 44-vjeēari ėshtė kapur teksa po tentonte tė kalonte kufirin nė drejtim tė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės, me njė thikė tė pėrmasave tė mėdha nė ēantė R.Belo
Hajdutėt rrahin pronarin e motorit
BERAT-Uniformat blu tė komisariatit tė policisė kanė prangosur shtetasit Jani Vangjeli, i dtl 1960 dhe shtetasin Arjan Kajo, i dtl. 1977, pasi dy ditė mė parė kanė konsumuar veprėn penale tė vjedhjes sė njė motori. Shtetasit Vangjeli dhe Kajo kanė lindur nė lagjen Ēlirim, tė qytetit tė Beratit dhe janė banorė banorė po tė kėsaj lagjeje. Tė dy kėta shtetas kanė qenė tė dėnuar edhe mė parė pėr veprėn penale plagosje e lehtė, ndėrsa Kajo ka qenė i dėnuar edhe pėr armėmbajtje pa leje. Ngjarja pėr tė cilėn akuzohen shtetasit Vangjeli dhe Kajo ka ndodhur rreth orės 21:30, nė lagjen Muzakaj, kur ata kanė tentuar ti grabisin motoēikletėn 22-vjeēarit Olgert Idrizi, nga fshati Zhitom, i cili, pasi i ka pikasur ėshtė afruar pėr tė mbrojtur motorin e tij. Por, ka parė veten nėn dhunėn e dy grabitėsve, tė cilėt e kanė qėlluar me mjete tė forta. A.Kaja
|
|
