EDITORIAL

Liria dhe Tregu

Ridvan Bode

Ministėr i Financave

Kontrata qė iu ofroi qytetarėve tė saj qeverisja e koalicionit nė pushtet dhe mori mbėshtetjen e tyre, konsistonte thelbėsisht nė rivendosjen dhe respektimin e lojės sė lirė tė tregut si princip ekonomik; ndėrthurjen e pėrgjegjėsisė personale me progresin shoqėror, si princip shoqėror; rindėrtimin e shtetit tė sė drejtės, si prioritet juridik qė pėrafron shėmbėlltyrėn e shtetit tonė me modelin perėndimor; zhvillimin e lirisė sė veprimit tė lidhur ngushtė me dinjitetin njerėzor, si bosht moral; tė gjitha kėto pėr tė mundėsuar qė demokracia nė vend tė marrė kuptimin e saj tė vėrtetė.

Implementimi i kėsaj kontrate shoqėrore liberale, qė konsiston para sė gjithash nė ridimensionimin e lirisė dhe tė drejtės, po has nė pengesa jo tė vogla dhe jo vetėm nga kundėrshtarėt politikė tė saj, por edhe nga grupe tė caktuara interesash, tė cilat kanė gjetur zhvillimin e tyre nė njė ambient tė amullisė ligjore, duke siguruar hapėsira pėr lirinė e tyre nė kufizim tė lirive tė tė tjerėve dhe interesit tė gjithė shoqėrisė.

Liria, si liri e tregut, liri e fjalės, liri e lėvizjes dhe dhjetėra liri qė vendosin nė qendėr individin, nėnkupton para sė gjithash njė situatė, ku asnjė individ nuk mund t`i nėnshtrohet vullnetit diskrecional tė tjetrit. Ajo nėnkupton mundėsinė pėr tė bėrė zgjedhjet mė tė mira personale nė respekt tė tė tjerėve dhe tė rregullave tė pėrbashkėta, tė vendosura nė mėnyrė tė ligjshme.

Liria nėnkupton ekzistencėn dhe zbatimin e njėllojtė tė LIGJIT si burim i sė drejtės, si njė vullnet kushtetues i vendosur nga pėrfaqėsuesit e pushtetit ligjvėnės, si njė zakon i sjelljes sė pėrditshme tė individit. Nė kėtė kuptim, liria e individit ėshtė e drejta e pėrdorimit tė aftėsive personale pėr tė maksimizuar interesat e tij, duke manifestuar njė mėnyrė sjelljeje koherente me interesat e pėrbashkėta tė formuluara nga ligji. Ėshtė SHTETI, institucionet e tij, qė synon maksimizimin e njė interesi “tė pėrgjithshėm”, por qė nė tė vėrtetė kėnaq interesat personale tė gjithsecilit.

Ky koncept i lirisė, i pranuar dhe i zbatuar nė mėnyrė mė tė plotė nė sistemin ekonomik e politik perėndimor e qė po progreson me shpejtėsi nė vendet e ashtuquajtura nė tranzicionin postkomunist, ka provuar deformime shpesh thelbėsore nė realitetin tonė. Pėrpjekjet me dashje, qė tė banalizojnė lirinė pėr tė vendosur dhe ruajtur me ēdo kusht kaosin, nė fakt janė atentati mė i rėndė kundėr saj. Kjo “liri” e pėrēudnuar nė fakt ėshtė dhuna e njė pakice qė, pėr shkak tė dobėsive tė theksuara tė shtetit pėr tė ushtruar funksionet nė mbrojtjen dhe garantimin e saj, iu kufizojnė dhe iu mohojnė lirinė tė tjerėve.

Tashmė ėshtė thuajse e gjithėpranuar se thelbin e lirisė e pėrbėjnė liritė ekonomike e interesat individuale dhe ato primojnė para ēdo konsiderate tjetėr. Ky liberalizėm ekonomik nėnkupton nė mėnyrė tė veēantė lirinė e aktorėve ekonomikė nė tė drejtėn e zgjedhjeve tė tyre tė paimponuara nga tė tjerė faktorė apo fuqi. Kjo liri e sjelljeve individuale ushtrohet nė njė kontekst institucional, i cili ėshtė ekskluzivisht tregu dhe qė pėrbėn njėkohėsisht edhe arbitrin e vetėm qė rregullon sjelljen korrekte tė individėve. Kėrkimi nga gjithsecili i njė pozite optimale pėr maksimizimin e objektivave individuale ēon nė njė situatė tė pėrgjithshmė efikase vetėm me kusht qė gjithsecili tė respektojė “rregullat e lojės”.

Nė kėtė pikė del nė pah pėrbėrėsi tjetėr themelor i lirisė ekonomike, pėrgjegjshmėria e zhvilluar si vetėpėrgjegjshmėri. Aktorėt ekonomikė janė tė lirė nė veprimet e tyre, me kusht qė tė pranojnė pėrgjegjėsitė pėr veprimtarinė e tyre dhe pasojat qė rrjedhin prej tyre. Pėr kėtė arsye, mėnyra liberale e tė funksionuarit tė shoqėrisė njerėzore ėshtė tipar vetėm i shoqėrive tė pėrparuara dhe tė evoluara, ku individėt kanė tė zhvilluar nė shkallėn mė tė lartė vetėpėrgjegjėsinė dhe vetėdijen.

Liberalizmi ėshtė e kundėrta e anarkisė dhe “ligjit tė xhunglės”, sepse bazohet nė procedura progresiste shoqėrore siē ėshtė tregu, i cili pėrjashton raportet qė bazohen mbi forcėn dhe imponimin joligjor, atribute kėto qė nė kėtė sistem i gėzon vetėm shteti i sė drejtės. Tregu pra, pėrbėn njėrėn prej shtyllave thelbėsore tė ekonomive tė lira dhe pėr kėtė arsye ekonomitė e lira quhen ndryshe “ekonomi tė tregut”. Ai ėshtė jo thjesht njė vend, por njė procedurė komplekse informimi, vendimmarrjeje, seleksionimi, progresi, vėrtetėsie etj, mė e magjishmja pėr nga mėnyra e funksionimit dhe rezultati.

Konkurrenca ėshtė njėra prej karakteristikave thelbėsore tė ekonomisė sė tregut. Ajo nėnkupton njė garė luajale dhe tė lirė tė kompanive e individėve. Avantazhet qė i dedikohen tregut janė atribute tė vetė konkurrencės sė zhvilluar nė tė. Vetėm tregjet e hapura dhe tė lira janė konkurruese. Asnjė monopol publik apo privat nuk mund t’i rezistojė dot gjatė dhe nuk mund t`i mbijetojė konkurrencės, nėse garantohet hapja e tregut dhe liria pėr tė hyrė nė tė.

Prej vitesh ekziston njė konflikt i brendshėm nė tregun tonė, qė vjen pėr shkak tė mungesave ose mosrespektimit tė rregullave tė njėjta nė tė. Komisionerėt e BE-sė 2-3 vjet tė shkuara nė konstatimet pėr ekonominė tonė vlerėsojnė se, “Ekonomia shqiptare mbetet jokonkurruese dhe klima pėr biznesin nuk ėshtė pozitive, ligjet tregtare janė tė papėrshtatshme … Pėr mė tepėr, njė ekonomi informale ende mė e pėrhapur po e shkatėrron kėtė konkurrencė”. Ruajtja e njė status quo-je tė tillė do tė ishte rrėnuese pėr ekonominė dhe pėr shoqėrinė nė tėrėsi. Njė program reformash ėshtė ndėrmarrė nga ana e qeverisė dhe po bėhet implementimi i tyre edhe me konsulencėn e institucioneve financiare ndėrkombėtare.

Ēfarė pėrmbajnė reformat pėr rivendosjen e konkurrencės sė lirė nė treg?

Sė pari, ato marrin nė konsideratė nevojėn pėr ta bėrė ekonominė tonė konkurruese dhe pėr tė krijuar njė ambient miqėsor pėr biznesin dhe nxitės pėr shtimin e vėllimit tė investimeve direkte nė ekonomi. Krijimi i njė ambienti tė tillė ekonomik nuk mund tė pretendohet nė kuadrin e informalitetit tė pėrhapur tė ekonomisė sonė (sipas BB-sė nė 2004-trėn, ekonomia informale arrin deri nė 60% tė xhiros ekonomike tė vendit).

Pėr formalizimin e tregut, pakėsimin e ekonomisė informale dhe uljen e evazionit fiskal ēėshtja e parė qė kėrkon zgjidhje urgjente ėshtė ulja e barrierave administrative dhe fiskale pėr tė lehtėsuar daljen nė dritė dhe pėr t`u futur nė tregun e pjesės jo tė ligjshme tė ekonomisė.

Ky ambient atraktiv pėr ekonominė e fshehur synohet tė realizohet pėrmes:

a.-Uljes sė barrierave administrative pėrmes sė ashtuquajturės reformė rregullatore qė synon uljen e kohės dhe kostos pėr regjistrimin dhe ēregjistrimin e bizneseve nga 40 ditė nė vitin 2005-sė, nė 8 ditė nė 2007-tėn dhe nė njė ditė tė vetmė pėr 2008-tėn. Ajo pėrfshin gjithashtu pėrgjysmimin e licencave dhe patentave, si dhe tė kostove tė tyre, modernizimin e regjistrit tregtar, lidhjen online tė institucioneve qė kryejnė shėrbimet ndaj biznesit, si dhe njė sėrė lehtėsirash tė tjera.

b.-Uljes sė ngarkesės fiskale pėr ta bėrė mė oportune regjistrimin nė organet fiskale dhe deklarimin e plotė tė xhiros ekonomike tė gjithsecilit. Brenda njė periudhe dyvjeēare, gati tė gjitha taksat e tatimet po pėrgjysmohen nė krahasim me nivelin e vitit 2005-sė. Nga korriku i kėtij viti ne do tė kemi tatimin mbi fitimin 2.5 herė mė tė ulėt nga niveli i dy viteve mė parė, taksėn mbi biznesin e vogėl 2 herė mė pak, taksėn mbi punėn 30% mė pak, taksat doganore drejt heqjes tėrėsore, tatimi mbi tė ardhurat personale tė pėrgjysmuara pėr nivelin maksimal, duke shkuar te flate tax 10%.

Kėto hapėsira tė reja, tė krijuara pėr lirinė e tregut kanė dhėnė rezultatet e tyre pėr pakėsimin e informalitetit. Numri i bizneseve tė dala nė dritė ėshtė shtuar me 28% dhe rreth 40 mijė tė punėsuar i janė pakėsuar tregut tė zi tė punės. Tė ardhurat, edhe pse ngarkesa fiskale po pėrgjysmohet, vijojnė tė rriten me 15-18% nė vit.

Ulja e barrierave pėr tė hyrė nė treg dhe sidomos ulja e ngarkesės fiskale, ka goditur jo pak “avantazhet” nė konkurrencė tė asaj pjese “tė vendosur” tė bizneseve qė vazhdojnė tė qėndrojnė nė informalitet dhe tė rrėnojnė pandershmėrisht konkurrentėt e tyre.

Pėr kėtė arsye, reforma pėr formalizimin e tregut ka njė aspekt tė dytė, atė tė pėrmirėsimit tė kuadrit ligjor qė synon tė garantojė lirinė e tregut. Bėrja e ligjeve konsistente dhe nė standarde tė ekonomive liberale perėndimore ėshtė njė prioritet imediate pėr tė garantuar konkurrencėn e lirė.

Ligji dhe zbatimi korrekt i tij ėshtė njė tipar thelbėsor i tregut. Garantimi i barazisė nė shanse ėshtė kushti i parė pėr tė rikthyer konkurrencėn nė tregun tonė. Kuadri ligjor aktualisht nuk ėshtė i pėrshtatshėm ose nuk zbatohet nė mėnyrė korrekte qė shteti tė mund tė garantojė tė drejtėn dhe lirinė e individit nė nismėn e tij ekonomike. Situata rėndohet edhe mė shumė, nėse i referohemi difekteve tė mėdha qė ka sistemi ynė i drejtėsisė dhe administrimit fiskal, edhe pėr shkak tė korrupsionit. Fuqizimi i masave ligjore dhe implementimi konsistent i tij, duke eliminuar njėherazi hapėsirat pėr subjektivizėm dhe interpretim tė diferencuar, pėrbėjnė nė fakt thelbin e ndryshimeve tė marra kėto ditė dhe qė po debatohen nė publik.

Konkurrenca do tė ishte e krahasueshme me njė garė, nė tė cilėn marrin pjesė vetėm vrapues me vlera tė njėjta qė transportojnė pesha tė barabarta dhe ku fituesve do t`iu duhej tė ndanin ēmimet me humbėsit. Nė fakt, shumė hileqarė, qė deri sot nė garė peshėn e tyre iua kanė kaluar mbi shpinė tė tjerėve, pėr tė qenė gjithmonė disa hapa pėrpara nė kėtė garė, nuk pranojnė ngarkesėn qė iu takon pėr tė qenė tė barabartė. Paketa e ligjeve tė ndėrmarra garanton ngarkesė tė njėjtė pėr garues tė barabartė dhe penalizim tė atyre qė nuk respektojnė rregullat e garės.

Ligjet e propozuara nuk janė fiksione juridike tė mendjeve tė pėrēartura qė shpikin modele apo sulmojnė tė tjera nisur nga interesa klienteliste. Pse i njėjti ligj (Kodi Doganor), qė ėshtė nė fuqi nga viti 1999-tė dhe qė ėshtė tetė herė mė represiv se propozimi i paketės ligjore quhet kushtetues dhe normal, kurse i fundit obscure? Pse nė Itali (2 herė mė ndėshkues), nė Austri (2 herė), nė Francė (deri 3 herė) e nė vende tė tjera me demokraci tė konsoliduar i njėjti ligj mė penalizues konsiderohet krejt normal, kurse nė mbretėrinė e informalitetit tonė quhet antidemokratik dhe mohues i lirisė sė tregut? Ftoj kritikėt qė tė paktėn tė gjejnė njė vend perėndimor, ku gjykatat pezullojnė ekzekutimin e vendimeve administrative pėr nxjerrjen e taksave, pėr shkak tė ankimimit. Ky “panik” mediatik ėshtė i padrejtė dhe i nisur vetėm nga interesat klienteliste tė atyre qė nuk pranojnė tė njėjtat rregulla dhe tė njėjtat kontrolle, pėr tė mbajtur nė kėmbė “perandorinė” e skllavėrisė sė lirisė ekonomike.

Ēlirimi i tregut nga vargonjtė e informalitetit dhe konkurrencės sė pandershme do tė shėnojė njė epokė tė re pėr lirinė ekonomike. Ndarje kaq tė thella nė sjelljet botės sė aktorėve ekonomikė kėrkojnė edhe njė reflektim dhe mirėkuptim tė pėrbashkėt me komunitetin e biznesit nė kuptimin jo tė gradualitetit tė implementimit tė ligjeve sesa tė minimizimit tė pasojave qė ka lėnė ajo situatė anormale. Edhe ky aspekt do tė konsiderohet nė kohėn e duhur nga qeveria krahas implementimit rigoroz tė kuadrit ligjor, pasi pėrfitues tė lirisė nė treg mundėsisht tė jenė qė tė gjithė.

Sė treti, reformat marrin nė konsideratė pėrmirėsimin administrativ, ndėrtimin e njė administrate profesionale dhe para sė gjithash tė pakorruptuar. Korrupsioni sikurse edhe formaliteti janė rrėnues njėlloj tė tregut. Nė kuptimin liberal, korrupsioni ėshtė gllabėrim i lirisė sė tjetrit nė interes tė atij qė pėrdor pushtetin abuzivisht. Shpėrthimi i kėtyre vargonjve “paqėsorė”, shpesh nė dukje tė pranuar apo tė vetėstimuluar nga biznesi, pėrbėn njė program tjetėr tė kėsaj reforme tė ndėrmarrė nė kuadrin e Sfidave tė Mijėvjeēarit. Nisur nga eksperiencat jo tė kėndshme tė derisotme, ėshtė i mirėkuptueshėm dyshimi i asaj pjese tė biznesit qė nuk ka besim nė zbatimin e njėllojtė dhe korrekt tė ligjit qė lidhet me penalitetet. Kufizimi i hapėsirave pėr subjektivizėm administrativ, rritja e profesionalizmit, modernizimi i informacionit dhe dokumentimit fiskal nė tėrėsi, rritja e masave ndėshkuese ndaj korrupsionit dhe abuzimeve administrative, pagimi ndaj bizneseve nga shteti i tė gjitha pasojave qė rrjedhin prej kėtyre veprimeve, janė pjesė pėrbėrėse e rregullimeve ligjore dhe reformave tė ndėrmarra. Pėr tė mėnjanuar efekte tė mundshme negative nga zbatimi jokorrekt i ligjeve, po pėrmirėsohet paralelisht institucioni i apelimit dhe kalimi i gjykimeve nė gjykatėn administrative, ligji i sė cilės tashmė ėshtė draftuar dhe do tė miratohet sė shpejti.

Tregu si institucion ėshtė para ēdo gjėje tempulli, ku testohet adhurimi dhe respekti ndaj lirisė. Respektimi i lirisė sė tregut, i konkurrencės sė drejtė, i shanseve tė barabarta, i ligjeve tė tij pėrbėn kontributin mė tė madh tė gjithsecilit pėr krijimin e njė shoqėrie tė lirė dhe tė drejtė. Ne nuk kemi nevojė tė inventojmė e tė ndėrtojmė modele virtuale e pa perspektivė. Rruga e nisur drejt lirisė nuk pranon dyzime dhe ka nevojė pėr progres nė vijim.

POLITIKA

Partia Republikane hedh nė tryezėn e bisedimeve kandidaturėn e Godos pėr postin e Presidentit tė Republikės

Godo: Do e pranoj kandidimin vetėm nė rast se vendi hyn nė krizė

Kur nuk na ndajnė shumė ditė deri tek hapja e bisedimeve pėr Presidentin e Republikės, mazhoranca ka hedhur nė tregun e politikės njė tjetėr emėr pėr president, emėr i pėrfolur dhe nė vitin 2002 pėr kėtė post. Sabri Godo, president nderi nė Partinė Republikane, ėshtė propozuar si kandidat pėr President i Republikės nga kryetari i kėsaj partie, Fatmir Mediu, i cili e vlerėsoi figurėn e Godos, si njė ndėr mė tė spikaturat nė politikėn e vendit. Kėtė deklaratė Mediu e bėri gjatė zhvillimeve tė asamblesė sė Partisė Republikane. “PR-ja ka nderin tė propozojė Sabri Godon si kandidat pėr oresident, si njė nga kandidaturat mė intelektuale dhe mė tė spikatura tė jetės politike dhe shoqėrore shqiptare, me vlera tė padiskutueshme kombėtare, si figurė konsensuale", - tha Mediu

Por vetė Godo shprehet se do tė pranojė tė hyjė nė garėn presidencale, vetėm nėse paraqitet ndonjė rast krize nė jetėn e vendit, pra, nė rast se bllokohen kandidaturat e para qė do tė paraqesin partitė politike pėr kėtė post. Sipas tij, propozimi i PR-sė shkon nė dobi tė dinjitetit tė kėsaj partie, por edhe nė dobi tė zgjidhjes sė krizės. “Propozimi i PR-sė shkon nė dobi tė dinjitetit tė kėsaj partie. Ne jemi parti brenda koalicionit, por jemi dhe parti mė vete dhe ruajmė tė drejtėn tė bėjmė propozimet tona. Unė e kam thėnė dhe pėrsėritur disa herė nė shtyp, edhe nė tė kaluarėn se nuk hyj nė garėn pėr president dhe kėtė e kam thėnė me sinqeritet dhe nuk ka qenė ndonjė lojė e imja. Edhe kur jam deklaruar se do tė votoj pėr kandidaturėn e Bamir Topit, e kam pasur me bindje dhe vazhdoj ta kem. Kam pasur si rezervė vetėm njė mendim: nėse pėr kombinacionet politike tė habitshme qė ndodhin nė Shqipėri do tė krijohet ndonjė moment krize, i atillė qė do tė duhet tė pėrdoren disa emra pėr zgjidhjen e saj dhe ndėrmjet kėtyre emrave mund tė jetė dhe emri im, atėherė nuk kam tė drejtė tė them se nuk dua t'ia di se ē`do tė bėhet pėr kėtė vend, sepse unė kam bėrė njė investim politik dhe nuk do tė ma falte as PR-ja dhe as njerėzit qė besojnė tek unė", - tha Godo

Sabri Godo njihet pėr qėndrimet e tij nė opinionin politik pėr ēėshtje tė mprehta tė politikės shqiptare, sidomos pėr ato qė kanė tė bėjnė me ligjin e pronave, reformat nė drejtėsi, apo dhe qėndrimet e tij pro ēėshtjes kombėtare. E ndėrkohė qė nga ana e mazhorancės konfigurohen tashmė dy kandidatura, opozita ende nuk po vendos pėr njė kandidaturė presidenciale, pasi enden shpreson se mund ta pėrdorė kėtė ēėshtje pėr ta ēuar vendin nė zgjedhje tė parakohshme. Ky opsion ėshtė kundėrshtuar ashpėr jo vetėm nga forcat politike shqiptare tė mazhorancės, por edhe nga njė pjesė e opozitės. Nga ana tjetėr, faktori ndėrkombėtar i ka cilėsuar zgjedhjet e parakohshme nė vend si faktor destabilizimi dhe qė shkakton vonesa tė ndjeshme nė rrugėn tonė drejt integrimit tė vendit.

Partia Demokratike shprehet se ajo tashmė e ka shpallur kandidaturėn presidenciale

Patozi: Ne jemi shprehur se do ta mbėshtesim kandidaturėn e zotit Topi

Por nga ana e saj, PD-ja duket se ėshtė e vendosur tė mbėshtesė kandidaturėn e saj pėr postin e presidentit. I pyetur pėr kėtė ēėshtje, deputeti i mazhorancės, Astrit Patozi, u shpreh se tashmė forca politike qė ai pėrfaqėson e ka krijuar kornizėn e kandidaturės sė presidentit, duke iu referuar nė kėtė mėnyrė figurės sė Bamir Topit. Nė lidhje me kandidaturėn e PR-sė, Patozi  u shpreh se Partia Demokratike nuk ndalon iniciativėn e asnjė force politike qė tė hedhė nė tregun politik opsionet e saj. "Nuk ka ndonjė koment lidhur me propozimin e zotit Godo si kandidaturė e mundshme pėr president nga PR-ja, gjithsesi, ėshtė njė ofertė e pėrsėritur dhe kam respekt jo vetėm pėr PR-nė, por edhe pėr zotin Godo nė veēanti. Mė lejoni qė tė shpreh se pikėpamja e PD-sė ėshtė njė dhe e pandryshuar. Ne kemi kandidaturėn tonė solide dhe ne nuk i heqim asnjė presje asaj qė kemi thėnė nė vijimėsi, por sigurisht, ne nuk mund tė paragjykojmė dhe tė ndalojmė iniciativat, sidomos tė aleatėve tanė lidhur me kėtė ēėshtje. Tė jeni tė sigurt se ne i kemi votat pėr ta zgjidhur ēėshtjen presidenciale nė bashkėpunim me aleatėt", - tha Patozi.

Ndėrsa duke komentuar deklaratėn e Petro Koēit pėr ēėshtjen e presidentit aktual, deputeti i PD-sė u shpreh se, "nė rast se presidenti aktual pėr PS-sė apo pėr disa nga drejtuesit e saj nuk duhet tė shkojė nė pension, atėherė ata mund tė shikojnė mundėsinė e kandidimit tė tij nė strukturat e reja drejtuese tė PS-sė qė do tė dalin pas kongresit tė majit", - tha Patozi

Ministri i Mbrojtjes shprehet se Shqipėria duhet tė qėndrojė larg krizave politike, nė rast se aspiron tė hyjė nė NATO

Mediu: I domosdoshėm bashkėpunimi politik dhe shmangia e krizave

Ministri i Mbrojtjes, Fatmir Mediu, u shpreh dje se antarėsimi i Shqipėrisė nė strukturat euroatlantike kėrkon medoemos shmangien e krizave dhe bashkėpunimin mes tė gjitha krahėve tė politikės. Mediu i bėri kėto deklarata nė asamblenė e PR-sė, ku ministri i Mbrojtjes mban postin e kryetarit tė partisė. "Anėtarėsimi i Shqipėrisė nė NATO kėrkon shmangien e krizave politike dhe bashkėpunim mes tė dyja krahėve tė politikės". Realizimi i kėtij objektivi kėrkon shmangien e krizave politike nė vend, bashkėpunimin mes tė dyja krahėve tė politikės, nė kuadėr tė detyrimeve konkrete pėr reformat e detyrueshme, duke filluar nga ajo kushtetuese, reforma zgjedhore nė drejtėsi, ajo e pronės, etj", - tha ai. Ndėrsa duke folur pėr qėndrimin e PR-sė nė ēėshtjet e reformės zgjedhore, zoti Mediu u shpreh nė favor tė ndryshimit tė sistemit zgjedhor. "Jemi pėr ndryshimin e sistemit zgjedhor nė njė sistem proporcional kombėtar apo rajonal. Po ashtu, tė ndryshohet ndėrtimi i komisioneve tė QV-ve, nė mėnyrė qė tė shmangen ndėrhyrjet e forcave politike, ndėrtimi i njė regjistri pėrfundimtar dhe me karta identiteti sipas standardeve, duke shmangur situatat si ato qė u krijuan me certifikatat, tė ketė njė pėrcaktim mė tė qartė tė rolit tė KQZ-sė dhe Kolegjit Zgjedhor, etj", - tha Mediu

Kryeparlamentarja theksoi se ditėn e mėrkurė parlamenti i Hungarisė do tė ratifikojė MSA-nė

Topalli: Shqipėria hapa intensive drejt BE-sė

Kryetarja e Kuvendit, Jozefina Topalli, theksoi ditėn e djeshme se Shqipėria po ecėn intensivisht nė rrugėn e reformave dhe integrimit nė BE. Sipas Topallit, kjo ka ardhur nga njė guxim i lidershipit nė fushėn e reformave.

“Pavarėsisht se ka qenė njė periudhė e debateve tė shumta dhe tė nxehta brenda vetė Bashkimit Evropian mbi fenomenin e zgjerimit, Shqipėria ka arritur tė ketė njė sukses tė dukshėm, natyrisht pėr shkak tė guximit, lidershipit tė fortė dhe tė reformave qė ajo ka ndėrmarrė si rezultat edhe i angazhimeve dhe detyrimeve qė BE-ja na ka vendosur pėrpara”, - theksoi Jozefina Topalli gjatė njė konference pėr shtyp nė ambientet e jashtme tė Kuvendit. Nga ana tjetėr, Topalli theksoi se pritet qė ditėn e mėrkurė nė parlamentin e Hungarisė do tė kalojė pėr ratifikim marrėveshja e Stabilizim-Asocimit.

“Pas lajmit tė mirė qė dje kemi marrė dhe qė ėshtė pėrcjellė nga mediat pėr nėnshkrimin e marrėveshjes pėr liberalizimin e vizave nga ministri i Brendshėm dhe ministri i Drejtėsisė, sot vjen njė lajm tjetėr i mirė pėr shqiptarėt, njė lajm qė vjen natyrisht si rezultat i suksesit tė reformave, tė cilat mazhoranca i ka realizuar gjatė kėsaj periudhe. Kryetarja e parlamentit tė Hungarisė tė mėrkurėn e ardhshme gjithashtu do tė kalojė pėr votim nė parlamentin e Hungarisė marrėveshjen e Stabilizim-Asocimit”, - deklaroi kryeparlamentarja Topalli. Sipas Topallit, mund tė konsiderohet si njė arritje qė nė njė kohė kaq tė shkurtėr shumica e parlamenteve tė vendeve nė Bashkimin Evropian ratifikojnė MSA-nė mes Shqipėrisė dhe BE-sė.

“Nė njė kohė rekord vetėm prej 10 muajsh nga ratifikimi i marrėveshjes nė Parlamentin Evropian, Shqipėria ndoshta si njė rast shumė i veēantė ka mundur qė nė 10 muaj tė realizojė 10 marrėveshje nga 10 vende anėtare tė BE-sė. Kjo sigurisht ėshtė njė arritje e jashtėzakonshme po tė kujtojmė qė Maqedonisė iu deshėn 3 vite pėr tė ratifikuar MSA-nė, kur BE-ja pėrbėhej vetėm nga 15 anėtarė”, - deklaroi Jozefina Topalli, duke shtuar se, “me kėto ritme qė ka marrė ratifikimi i kėsaj marrėveshjeje nga anėtarėt e BE-sė besoj se shqiptarėt duhet tė ndihen shumė mirė”.

Fatjona Mejdini

Patozi: Projekti pėr transmetimet numerike zhduk informalitetin nė media

Deputeti i Partisė Demokratike, Astrit Patozi, deklaroi ditėn e djeshme se projekti i ri pėr transmetimet numerike nė Shqipėri i pret rrugė vijueshmėrisė nė mėnyrė progresive tė informalitetit nė media.

“Nisma ligjore e njė grupi deputetėsh tė PD-sė pėr projektligjin e transmetimeve numerike nė Shqipėri, ėshtė njė nismė pozitive dhe nė sensin e duhur pėr tė gjithė legjislacionin shqiptar, por nė veēanti nė sferėn e transmetimeve televizive nė vend. Ka shumė argumente, pse ky ligj ėshtė i domosdoshėm dhe ėshtė pozitiv, por nė radhė tė parė ky projektligj, i cili pritet sė shpejti tė shndėrrohet nė ligj, legalizon informalitetin ekzistues nė Shqipėri, pėr tė cilin bien dakord tė gjithė”, - theksoi deputeti i komisionit tė Medias, Astrit Patozi. Sipas tij, ky projekt i hap rrugė pėrafrimit tė legjislacionit vendas me atė tė Bashkimit Evropian nė lidhje me frenimin e transmetimeve pirate.

“Shqipėria rrezikon qė tė marrė penalitete tė rėnda, pėr shkak tė kėrkesave tė pėrsėritura tė shumė kompanive tė distribuimit kinematografik nė lidhje me tansmetimet pirate qė ndodhin kryesisht nė transmetimet numerike. Ky ligj i jep fund piraterisė, sepse vendos njė marrėdhėnie institucionale mes operatorėve ekzistues dhe operatorėve potencialė tė mundshėm, qė mund tė vijnė nesėr, me shtetin dhe institucionet, qė ėshtė KKRT-ja”, - deklaroi Patozi, duke shtuar se pirateria ėshtė njė fenomen qė nuk mund tė tolerohet mė.

F. Mejdini

Ministri i Brendshėm, Bujar Nishani, shpjegon procedurat

Lehtėsimi i vizave, pėrfitojnė dhe tė pėrndjekurit politikė

Shqiptarėve do t`iu duhen dhe disa muaj, derisa dokumenti tė nėnshkruhet nga vendet anėtarė tė BE-sė dhe mė pas tė ratifikohet nga parlamenti shqiptar, por e rėndėsishme ėshtė qė kjo marrėveshje do tė implementohet brenda kėtij viti

Ministri i Brendshėm, Bujar Nishani, deklaroi dje, se nga marrėveshja e vizave me vendet e BE-sė do tė pėrfitojnė edhe tė persekutuarit politikė, si dhe tė gjithė personat, tė cilėt kanė tė afėrmit e tyre nė vendet e BE-sė. Nga ana e tij, ministri i Brendshėm e cilėsoi firmosjen e kėsaj marrėveshjeje si njė hap tė rėndėsishėm pėr integrimin e vendit nė BE, i cili konfirmon edhe njėherė progresin e qeverisė shqiptare nė pėrmbushjen e standardeve. Gjatė konferencės pėr shtyp, tė organizuar pėr kėtė qėllim, Nishani u shpreh se, negociatat pėr regjimin e ri tė vizave kanė filluar nė nėntor tė vitit 2006-tė, ndėrsa nė dhjetor tė po kėtij viti filluan bisedimet nė nivel teknik.

Ndėrkohė, shqiptarėve do iu duhen dhe disa muaj, derisa dokumenti tė nėnshkruhet nga vendet anėtare tė BE-sė dhe mė pas tė ratifikohet nga parlamenti shqiptar, por e rėndėsishme ėshtė qė kjo marrėveshje do tė implementohet brenda kėtij viti, gjė e cila shėnon njė hap tepėr pozitiv nė jetėn e vendit. “Ky ėshtė njė moment shumė i rėndėsishėm pėr integrimin e vendit nė Bashkimin Evropian dhe konfirmon progresin e qeverisė shqiptare nė pėrmbushjen e standardeve nė kėtė proces. Zv/presidenti Fratini deklaroi se ky moment tregon pėr njė pėrparim tė madh qė ėshtė bėrė nė stabilitetein e vendit dhe ēėshtjet e sigurisė. Negociatat politike pėr regjimin e ri tė vizave nisėn nė nėntor tė 2006-tės, ndėrsa raundi teknik pėr negocimin e kėsaj marrėveshjeje filloi nė dhjetor 2006-tė. Dhe vetėm pas pak muajsh u bė e mundur mbyllja e kėtyre negociatave nė nivel teknik pėr t`i hapur rrugė ceremonisė sė djeshme nė Zagreb”, - tha Nishani.  Sipas ministrit tė Brendshėm, qytetarėt do tė mund tė lėvizin lirshėm nė vendet e BE-sė dhe marrėveshja synon qė tė lehtėsojė nė mėnyrė tė ndjeshme procedurat pėr kėtė qėllim. “Qytetarėt shqiptarė do tė mund tė lėvizin lirshėm drejt vendeve tė BE-sė. Marrėveshja pėr regjimin e vizave parashikon lehtėsimin e procedurave pėr pajisjen e shtetasve me vizė-kalimi pėr nė vendet e BE-sė”, - u shpreh ministri i Brendshėm. Sipas tij, nė takimin e Zagrebit, u kėrkua zbatimi i standardeve tė Bashkimit Evropian nė ēėshtjet e drejtėsisė dhe nė ēėshtjet e brendshme. “Kjo do t`i shėrbejė edhe mė shumė integrimit dhe realizimit tė kushteve tė marrėveshjes sė Stabilizim-Asocimit.

Marrėveshja pėr lehtėsimin e vizave ėshtė njė arritje e qeverise shqiptare nė procesin e zbatimit tė MSA-sė”, - tha Nishani. 

Nga ky regjim vizash pėrfitojnė:

Qytetarėt qė vizitojnė tė afėrmit e tyre me banim nė vendet e Bashkimit Evropian

Biznesmenėt

Studentėt

Akademikėt

Gazetarėt

Pėrfaqėsuesit e Shoqėrisė Civile

Zyrtarėt e administratės

Tė persekutuarit politikė

Aplikuesit e paketave turistike dhe njė kategori thuajse gjithpėrfshirėse e shoqėrise shqiptare .

LSI-ja pėrshėndet firmosjen e marrėveshjes pėr lehtėsimin e regjimit tė vizave, hesht PS-ja

Haxhinasto: Ky ėshtė njė hap i rėndėsishėm pėr gjithė shqiptarėt

Lėvizja Socialiste pėr Integrim ka pėrshėndetur dje, me anė tė sekretarit ndėrkombėtar, Edmond Haxhinasto, marrėveshjen pėr lehtėsimin e regjimit tė vizave me BE-nė. Ndėrkohė, nė heshtje e ka kaluar kėtė hap tė rėndėsishėm pėr vendin Partia Socialiste, e cila ėshtė dhe partia mė e madhe opozitare nė vend. Askush nga krerėt e kėsaj partie nuk u prononcua dje pėr njė eveniment, pėr tė cilin strukturat shtetėrore, qoftė tė asaj tė mazhorancės sė djeshme, qoftė tė sė sotmes kanė kohė qė po punojnė. Ndėrkohė, Haxhinasto nė fjalėn e tij u shpreh se ky ėshtė njė hap i rėndėsishėm nė drejtim tė lėvizjes sė qytetarėve dhe iu kėrkoi strukturave tė specializuara tė shtetit tė realizojnė sa mė parė njė regjim tė ri vizash, duke hequr tė gjitha vizat pėr vendet e rajonit. “Vlerėsojmė se kjo marrėveshje ėshtė njė hap i rėndėsishėm nė drejtim tė lėvizjes sė lirė tė qytetarėve shqiptarė drejt BE-sė, si kurorėzim tė njė pune tė gjatė tė tė gjitha strukturave shtetėrore tė vendit. LSI-ja iu kėrkon strukturave tė specializuara tė shtetit, veēanėrisht Ministrisė sė Punėve tė Jashtme, tė realizojnė sa mė parė njė regjim tė ri tė lėvizjes sė qytetarėve shqiptarė duke hequr tė gjitha vizat pėr vendet e rajonit dhe tarifat pėrkatėse pėr to, duke e bėrė rajonin njė zonė tė lėvizjes sė lirė”.

  Gjatė konferencės pėr shtyp, Haxhinasto shprehu gjithashtu qėndrimin e LSI-sė pėr ēėshtjen e Kosovės. “Misioni faktmbledhės i Kėshillit tė Sigurimit pėr Kosovėn, tė jetė koncesioni i fundit qė i bėhet Rusisė pėrpara angazhimit tė saj pėr njė rezolutė tė re pėr pėrcaktimin e statusit tė Kosovės. Plani i presidentit Ahtisaari ėshtė realizuar nė pėrputhje tė plotė me parimet e Grupit tė Kontaktit, pjesė e tė cilit ėshtė edhe Rusia. Kosova ndodhet nė njė administrim ndėrkombėtar qė nga viti 1999-tė dhe nuk mund tė pritet qė statusi i saj pėrfundimtar tė pėrcaktohet nė negociata dypalėshe midis Prishtinės dhe Beogradit”, - tha Haxhinasto.

Koēi: Nuk firmos pėr kandidatura pėr president

Nėnkryetari i grupit parlamentar tė Partisė Socialiste, Petro Koēi, deklaroi gjatė njė prononcimi pėr mediat se, "pėr hir tė respektit qė kam pėr presidentin, Alfred Moisiu, nuk do tė firmos pėr asnjė kandidaturė qė vjen nė parlament, qoftė nga e majta, qoftė nga e djathta".

I pyetur nėse do tė firmosė kandidimin e Fatos Nanos pėr president, zoti Koēi u shpreh se, "presidenti nė fuqi, Alfred Moisiu, ėshtė produkt i ēiftit Nano-Berisha, por nė fakt, ai rezultoi njė president vėrtetė kushtetues, ndaj pėr hir tė respektit qė kam pėr zotin Moisiu unė nuk do tė firmos pėr asnjė kandidaturė qė vjen nė parlament, qoftė nga e majta, qoftė nga e djathta".

Ndėrsa lidhur me zgjedhjet e parakohshme, zoti Koēi theksoi se, "mendoj se vendimin pėr PS-nė duhet ta marrin strukturat vendore, anėtarėsia e partisė, por megjithatė, mendoj se zgjedhjet e parakohshme duan burra dhe jo kalamaj".

SPECIALE

Rubrika e letrave/ Si mund tė mėsosh pėr pėrfitimet e energjisė, rillogaritjes dhe invaliditetit

Kompensimi i energjisė, ja kur mund

ta pėrfitojnė 2 pensionistė shtesėn

Pėrse jo tė gjitha pensionet minimale nuk janė nė shifrėn e 10 mijė lekėshit? Cilat janė pėrfitimet e njė invalidi nga shtesat? Kur mund ta pėrfitojnė shtesėn e energjisė dy pensionistė sė bashku? Cilėt janė pensionet qė janė rillogaritur?

Pėr kėto pyetje dhe tė tjera shqetėsime, gazeta “Tema” do tė hapė ēdo tė shtunė njė rubrikė lidhur me shqetėsimet e pensionistėve. Pėrgjigjet e sotme janė shkėputur nga grupi i pyetjeve mė tė pėrsėritura drejt specialistėve tė sigurimeve shoqėrore.

Pyetja 1: Jam i datėlindjes 8.2.1928. Kam periudhė tė pėrgjithshme sigurimi 18 vite e 9 muaj. Ėshtė folur nė media qė, pas datės 1.12.2006 nuk do tė ketė pensione nė masėn nėn 10 000 lekė nė muaj. Nė muajin dhjetor nuk e mora njė pension tė tillė. Lutemi na sqaroni si qėndron nė fakt problemi?

Jeni i datėlindjes 8.2.1928. Keni periudhė tė pėrgjithshme sigurimi 18 vite e 9 muaj. Nga data 1.1.1989 keni pėrfituar pension tė pjesshėm pleqėrie  (meqė nuk kishit periudhėn e nevojshme prej 25 vitesh pėr tė pėrfituar pension tė plotė), sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 “Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė”. Masa e pensionit ėshtė llogaritur nė raport me periudhėn e sigurimit qė kishit dhe ėshtė caktuar 262,5 lekė nė muaj. Kjo masė pensioni ka pėrfituar rritje gjatė viteve sipas VKM-ve “Pėr rritjen e pensioneve” dhe nga data 1.7.2006 ka arritur nė 7 148 lekė nė muaj.

Gjithashtu, pėrfiton edhe 350 lekė nė muaj kompensim energjie elektrike, si dhe 150 lekė nė muaj kompensim buke.

Nė zbatim tė VKM-sė, nr. 401, datė 21.6.2006 “Pėr kompensimin e tė ardhurave mujore tė pensionistėve” nga data 1.11.2006 keni pėrfituar kompensim mujor shtesė nė masėn 500 lekė. Nė pikėn 3/b, tė VKM-sė, nr. 763, datė 27.11.2006 “Pėr kompensimin e tė ardhurave mujore tė pensionistėve” thuhet qė pensionistėve qė marrin pensione tė pjesshme pleqėrie, tė cilėt para datės 1.12.2006 kanė tė ardhura mujore nėn 9 240 lekė, t’u shtohet shuma deri 760 lekė nė muaj. Masa individuale e kompensimit llogaritet, duke shumėzuar masėn e plotė tė kompensimit me masėn e pensionit mujor, pjesėtuar me masėn e pensionit minimal. Bazuar sa mė sipėr, nga data 1.12.2006 keni pėrfituar njė kompensim mujor nė masėn 659 lekė. Gjithsej, tė ardhurat mujore tuajat, pėrfshirė edhe kompensimin e energjisė elektrike dhe tė bukės, nga data 1.12.2006 arrijnė nė shumėn 8 805 lekė.

Pyetja 2: Jam pėrfituese e pensionit tė invaliditetit. Kam kėrkuar tė pėrfitoj kompensimin e energjisė elektrike, pėr tė cilėn kam pėrgatitur dhe paraqitur dokumentacion pėrkatės nė agjencinė e sigurimeve shoqėrore, por pėrgjigjja ka qenė negative. Ju lutem, mė sqaroni, mė takon apo jo kompensimi i energjisė elektrike.

Nė pikėn 1/b,  tė VKM-sė nr. 565, datė 9.8.2006 “Pėr mbrojtjen e shtresave nė nevojė, nga rritja e ēmimit tė energjisė elektrike” thuhet qė pėrfitojnė kompensimin pėr efekt tė rritjes sė ēmimit tė energjisė elektrike kryefamiljarėt, qė pėrfitojnė pension invaliditeti, shtetėror dhe nuk kanė anėtarė tė familjes tė punėsuar nė sektorin publik ose tė vetėpunėsuar nė sektorin privat. Nga informacioni qė morėm nga Drejtoria Rajonale e Sigurimeve Shoqėrore, sipas certifikatės sė gjendjes familjare tė paraqitur pranė agjencisė sė sigurimeve shoqėrore, rezulton qė nuk jeni kryefamiljare. Sa mė sipėr, nuk mund tė jeni pėrfituese e kompensimit tė energjisė elektrike sipas VKM-sė sė sipėrcituar.

Pyetje 3: Nė vitin 1992 kam pėrfituar pension tė parakohshėm pleqėrie. Mė pas, nė vitin 1995 kam mbushur moshėn pėr pension tė plotė pleqėrie, tė cilin e pėrfitoj aktualisht. Sipas ligjit “Pėr rillogaritjen e pensioneve”, pensioni im duhet tė ishte rillogaritur, gjė e cila nuk ndodhi nė fakt. Lutemi, sqaroni se pėrse nuk kam pėrfituar nga rillogaritja.

Nė nenin 1, tė ligjit nr. 9588, datė 25.7.2006 “Pėr rillogaritjen e pensioneve”, thuhet qė: “Nė kuptim tė kėtij ligji, quhen pensione pleqėrie nė qytet pensionet e caktuara sipas ligjit nr. 7703, datė 11.5.1993 “Pėr sigurimet shoqėrore nė Republikėn e Shqipėrisė”…”.

Ju, nė vitin 1992 keni pėrfituar pension tė parakohshėm sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 “Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė”. Edhe pensioni i pleqėrisė, megjithėse e keni pėrfituar nė vitin 1995, iu ėshtė llogaritur sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 “Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė”. Llogaritja dhe caktimi i pensionit tė plotė tė pleqėrisė ėshtė bėrė nė mbėshtetje tė pikės 7, tė nenit 88 “Tė drejtat e pėrfituara” tė ligjit nr. 7703, datė 11.5.1993 “Pėr sigurimet shoqėrore nė Republikėn e Shqipėrisė”, ku thuhet qė personat qė marrin pension tė parakohshėm, kur plotėsojnė moshėn pėr pension pleqėrie sipas ligjit nr. 4171, datė 13.9.1966 “Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė” e marrin pensionin nė masėn 70 % tė pagės qė i ėshtė llogaritur pensioni. Por, jo mė shumė se pensioni maksimal i pleqėrisė tė caktuar nė ligjin nr. 4171, datė 13.9.1966 “Pėr sigurimet shoqėrore shtetėrore nė Republikėn Popullore tė Shqipėrisė”.

Mbėshtetur sa mė sipėr, pensioni juaj i pleqėrisė, nuk mund tė rillogaritet sipas ligjit nr. 9588, datė 25.7.2006 “Pėr rillogaritjen e pensioneve”.

Pyetje: Jemi dy pensionistė qė jetojmė tė ndarė nga fėmijėt. Pėrfitojmė pensione pleqėrie shtetėrore. Dėgjuam nė media qė pensionistėt nga data 1.7.2006 do tė pėrfitojnė kompensimin e energjisė elektrike nė masėn 500 lekė nė muaj, por ne nuk e kemi pėrfituar njė kompensim tė tillė. Pse?

Nė pikėn 1/c, tė VKM-sė nr. 565, datė 9.8.2006 “Pėr mbrojtjen e shtresave nė nevojė, nga rritja e ēmimit tė energjisė elektrike”, ndryshuar me VKM-nė nr. 46, datė 31.1.2007 “Pėr njė ndryshim nė vendimin nr. 565, datė 9.8.2006, tė Kėshillit tė Ministrave, “Pėr mbrojtjen e shtresave nė nevojė nga rritja e ēmimit tė energjisė elektrike”, thuhet qė kryefamiljarėt qė pėrfitojnė pension pleqėrie, shtetėror, ose qė pėrfitojnė pension pleqėrie fshati, por qė janė me banim nė qytet dhe nuk kanė anėtarė tė familjes, tė punėsuar nė sektorin publik apo tė punėsuar nė subjekte, juridike e fizike, private a tė vetėpunėsuar nė sektorin privat, brenda territorit tė Republikės sė Shqipėrisė”, duke filluar nga data 1.1.2007 pėrfitojnė kompensimin e energjisė elektrike nė masėn 500 lekė nė muaj.

Nė pikėn 1/c, tė Kapitullit II, tė Udhėzimit nr. 10, datė 26.9.2006 (i pėrbashkėt) tė Ministrisė sė Financave, Ministrisė sė Brendshme, Ministrisė sė Ekonomisė, Tregtisė dhe Energjitikės dhe Ministrisė  sė Punės, Ēėshtjeve Sociale dhe Shanseve tė Barabarta ėshtė pėrcaktuar qė pensionisti, nė mėnyrė qė tė pėrfitojė kompensimin e energjisė elektrike, duhet tė deklarojė numrin e kontratės me degėn e shitjes sė energjisė elektrike shėnuar nė faturėn e shitjes.

Pėr tė pėrcaktuar nėse ju jeni pėrfitues i kėtij kompensimi, duhet tė paraqisni pranė DRSSH-sė dokumentacionin pėrkatės mes tė cilit edhe kontratėn me degėn e shitjes sė energjisė elektrike.

RAJONI

Zgjidhja e ēėshtjes sė Kosovės mund tė nėnkuptojė copėzim

Serbia planifikon tė sfidojė Perėndimin dhe tė copėzojė Kosovėn nėse kjo e fundit fiton kėtė vit pavarėsinė, thonė analistė dhe politikanė tė ndryshėm.Dhe, nė opinionin e disa ekspertėve perėndimorė, copėzimi, njė shkėmbim territori apo njė transferim popullsie mund tė reflektojė mė mirė realitetet dhe dėshirat e grupeve etnike tė pėrfshira, sesa plani etnik pėr tė cilin Perėndimi ėshtė kaq dogmatik. ''Elefanti nė dhomė, qė askush nuk do ta pranojė, ėshtė se serbėt dhe shqiptarėt nė Kosovė nuk duan tė jetojnė sė bashku nė njė shtet'', thotė profesori i Universitetit tė Mbrojtjes Kombėtare nė Uashington, Steven Meyer. ''Duam apo nuk duam, njė gjė e tillė duhet respektuar'', thekson ai. ''Nėse Kosovės do t'i lejohej njė votė mbi atė qė kėrkojnė njerėzit dhe mbi ata me tė cilėt kėta njerėz duan tė jetojnė, atėhere do tė kishim realitete tė tjera nga ato qė nxisin sot SHBA-ja, Bashkimi Evropian dhe i dėrguari i posaēėm i OKB-sė, Martti Ahtisaari'', shton Meyer.  Pjesa veriore e Kosovės mbi lumin Ibėr banohet nga 40 000 serbė. Rreth 60 000 tė tjerė jetojnė nė enklava tė izoluara nė jug, tė rrethuar nga dy milionė shqiptarė etnikė.  Aleatėt e NATO-s dhe Bashkimi Evropian e refuzojnė copėzimin. Por, nė realitet Kosova ėshtė e copėzuar. Nė pikėpamje tė administrimit, tė rrjetit telefonik, tė ujėsjellėsave dhe tė energjisė elektrike, veriu i Kosovės nuk ka lidhje me Prishtinėn. Ligjet e miratuara nga Kosova dhe dekretet e OKB-sė kalojnė pa u vėnė re dhe serbėt pėrdorin mė shumė targat dhe dinarin serb sesa targat ''KS'' dhe euron. Meyer thotė se plani i Ahtisarit ''do tė institucionalizojė komunat me baza etnike nė dy krahėt'' duke krijuar bazat pėr ''zonat serbe... pėr tė shpallur pavarėsinė e tyre''. Trekėndėshi verior i Kosovės ka qenė njė zonė e ndaluar pėr liderėt shqiptarė qė nga koha e luftės. Policė civilė nga Serbia patrullojnė qytetin e ndarė tė Mitrovicės nė hyrje tė saj. Ndėrkohė, burimet serbe thonė se qeveria nė Beograd po blen pa zhurmė shtėpi shqiptare nė veri tė Kosovės.

Frika nga copėzimi    

Perėndimi i frikėsohet faktit se ēdo diskutim zyrtar i copėzimit do tė provokojė sulme shqiptare kundėr serbėve, nė enklavat e rrethuara duke shkatėrruar kėshtu premtimet pėr bashkekzistencė paqėsore. Kjo gjė mund tė rinxisė trazirat ndėrmjet shqiptarėve nė kufijtė e Kosovės nė Luginėn e Preshevės dhe Maqedoni, ku NATO-ja arriti t'ia dalė nė ndalimin e luftimeve nė vitet 2001 dhe 2002. Liderėt shqiptarė tė Preshevės kanė kėrcėnuar po kėshtu, nėse Kosova ndahet, ndėrkohė qė ish-luftėtarėt shqiptarė etnikė nė Maqedoni nuk janė fashitur krejt. Njė tjetėr domino ballkanike mund tė jetė nėn efekt, nėse pavarėsia e Kosovės do tė nxisė serbėt e Bosnjes pėr t'iu bashkuar Serbisė. Nėse plani i Ahtisaarit pėr pavarėsinė e Kosovės ''del nga shinat'' nė OKB, Meyer thotė se ''njerėzit do tė fillojnė tė shohin njė numėr alternativash, pėrfshirė edhe copėzimin''.     Dhe, nėse ky plan del me sukses, pėrėsri do tė mund tė ketė ''dhunė dhe eksod serb nė veri''. Amitai Etzioni, profesor nė Universitetin George Washington, thotė se pėrpjekjet e OKB-sė pėr tė krijuar njė shtet multietnik kanė qenė ''njė dėshtim i plotė, i pamatur dhe autoritar''. ''Grupet etnike janė po kaq larg njėri-tjetrit sa ē'kanė qenė pėrpara luftės'', deklaron Etzioni. ''Ne kemi nevojė pėr ndarje'', thekson ai

Nga Matt Robinson dhe Ellie Tzortzi

Nju Jork, pėrfundon  konferenca "Pėrgatitja

e Strategjisė pėr 120 ditėt e para pėr Kosovėn"

Ka pėrfunduar dje nė Nju Jork konferenca "Pėrgatitja e Strategjisė pėr 120 ditėt e para pėr Kosovėn", e cila iu kushtua periudhės sė tranzicionit nė Kosovė dhe u pėrqėndrua nė 120 ditėt e para pas marrjes sė vendimit pėr statusin. Gjatė kėsaj periudhe, siē parashikohet dhe nga plani i Kryenegociatorit Martti Ahtisaari, pėrgjegjėsitė do  kalojnė nga UNMIK-u, tek institucionet vendore dhe do vendoset misioni i ri europian nė Kosovė. Nė kėtė konferencė, ku kanė folur dhe ish-presidenti amerikan, Bill Klinton dhe nėnsekretari amerikan i shtetit, Nikolas Bėrns, Kosova u pėrfaqėsua nga Ekipi i unitetit dhe pėrfaqėsues tė bashkėsive etnike. Kjo konferencė u organizua nga Rockfeller Brothers Fund. Presidenti i Rockfeller Brothers Fund, Stephan Heintz, tha para dy ditėsh nė njė intervistė pėr radion Europa e Lirė se fondacioni qė ai drejton e njeh shumė mirė Kosovėn dhe se qėllimi i takimit ėshtė tė ndihmohen kosovarėt qė tė fokusohen nė 120 ditėt e para, duke e konsideruar kėtė "njė periudhė kritike, qė parashihet si kohė tranzicioni nė planin e Ahtisaarit". Heintz pėrmendi si sfida tė kėsaj periudhe miratimin e kushtetutės, kornizės ligjore pėr zgjedhjet,  vendosjen e marrėdhėnieve tė reja me praninė civile ndėrkombėtare, qė do jetė misioni i BE-sė dhe fillimin e zbatimit tė decentralizimit, siē propozohet nė planin Ahtisaari.

Vonesat, nė dėm tė Kosovės

Doris Pak, kryetare e delegacionit tė Parlamentit Evropian pėr Evropėn Juglindore nė intervistė pėr DW thekson, se misioni faktmbledhės i Kėshillit tė Sigurimit nuk do tė sjellė ndonjė tė re.

Mė 19 prill nė Kosovė mbėrrin misioni faktmbledhės i Kėshillit tė Sigurimit. Njė ndėr kėrkesat e kėtij misioni ėshtė pėrpilimi i njė raporti gjithėpėrfshirės mbi zbatimin e standardeve tė pėrcaktuara. Misioni nuk do tė sjellė ndonjė gjė tė re, sepse gjithēka ėshtė nė planin e Ahtisarit si dhe nė raportet qė kanė dhėnė nė Nju Jork, kryeadministratori Ryker dhe paradhėsite tij, thotė Doris Pak. “Unė mendoj, se ky mision ėshtė nė thelb vetėm njė shtyrje e vendimit tė domosdoshėm tė Kėshillit tė Sigurimit. Por nėse ky mision do tė ndihmojė pėr tė pėrshpejtuar vendimin qė duhet tė merret nė Kėshillin e Sigurimit, atėherė s“kemi pėrse tė jemi kundėr”, thotė Pak. Lidhur me njė vendim pėr tė ardhmen e Kosovės nė Kėshillin e Sigurimit ka zėra, se ky proces mund tė ndodhė nė fund tė shtatorit. E pyetur pėr kėtė zonja Pak thotė, se nuk do tė spekullojė, por sa mė shumė qė tė shtyhet ky vendim aq mė shumė do tė veshtirėsohet ai: "Sa mė shpejt qė tė arrihet nė njė rezolutė tė Kėshillit tė Sigurimit qė do tė ēojė nė zgjidhjen pėrfundimtare tė statusit tė Kosovės, aq mė mirė ėshtė pėr tė gjithė rajon, aq mė mirė ėshtė pėr Serbinė dhe pėr Kosovėn dhe pėr tė gjitha shtetet pėrreth. Serbėt duhet ta lėnė pas vetes tė shkuarėn dhe duhet tė shohin drejt sė ardhmes duke ndjekur njė politikė qė t“i afrojė ata me Bashkimin Evropian. Ata mund t“ia dalin vetėm pasi tė jenė ēliruar prej kėsaj barre."

Ēfarė kuptohet me njė pavarėsi nėn mbikqyrjen e Bashkimit Evropian dhe si do tė angazhohet BE-ja nė Kosovė?

"Pavarėsia do tė duhej tė shpallej nga Kosova dhe nga vendet qė duan do ta njohin kėtė pavarėsi, sigurisht kėtė do ta bėjmė edhe ne, nėse kjo ėshtė dėshira e Kėshillit tė Sigurimit. Por kuptohet, qė pėr kėtė duhet tė pėrmbushen kushtet e pėrcaktuara nė planin e Ahtisarit. Nė mėnyrė qė tė pėrmbushen kėto kushte ėshtė i nevojshėm funksioni mbikqyrės i BE-sė. Ne kemi nevojė atje pėr njė prezencė qė tė kujdeset lidhur me pėrpjekjet pėr decentralizimin e parashikuar nė planin e  Ahtisarit, pėr respektimin e tė drejtave tė minoriteteve dhe tė ēėshtjeve tė kufirit. Tė gjitha kėto duhet tė vihen nė jetė, ndaj ėshtė e rėndėsishme qė ne tė pėrgatitemi si njė prezencė politike, por ne nuk do tė ndėrhyjmė nė punėn e qeverisė si OKB-ja. Ne vetėm do tė kujdesemi pėr zbatimin e kritereve tė pėrcaktuara nga Marti Ahtisari."

Pavarėsi e kufizuar do tė thotė krijimi i njė shteti tė ri, pra do tė  kemi nė Ballkan dy shtete shqiptare, gjė kjo qė mund t“u hapė oreksin rajoneve tė tjera. A ka parashikuar bashkėsia ndėrkombėtare mekanizma, se si mund veprohet nė njė rast tė tillė?

"Unė mendoj, qė oreks ka gjithmonė, por nuk duhet tė bėhen lėshime patjetėr. Nėse do tė kishte njė tjetėr zgjidhje pėr kėtė ēėshtje, atėherė ajo do tė merrej nė konsideratė, por nė rastin konkret nuk ka zgjidhje tjetėr. Ndaj duhet tė avancojmė tani me kėtė zgjidhje dhe duhet tė pėrpiqemi qė ta sigurojmė atė nė atė mėnyrė qė tė mos ketė pretendime tė tjera. Ne duhet tė ndjekim rrugėn e pėrcaktuar tani nga Ahtisari dhe duhet tė angazhohemi me gjithēka kemi mundėsi pėr tė krijuar njė konstrukt, qė brenda kėtij plani tė realizohen tė gjitha ato qė janė tė nevojshme: tė drejtat e minoriteteve, mbrojtja e trashėgimisė kulturore dhe decentralizimi. Ne duhet ta kemi tė qartė qė rastin e Kosovės nuk mund ta krahasojmė me rajone tė tjera nė Evropė, si p.sh. me Katalonjėn nė Spanjė. Katalonja asnjėherė s“ka jetuar nėn njė diktator Millosheviē, nė kėtė krahinė s“ka pasur asnjėherė regjim aparteidi nga ana e shtetit spanjoll. Ky ėshtė njė rajon nė Spanjė qė ka tė drejta tė caktuara tė decentralizuara, por qė nuk ka asnjė arėsye pėr t“u shkėputur nga shteti i Spanjės. Ndaj nuk duhet t“i ngatėrrojmė gjėrat. Unė e kam parė vetė atė qė ka pėrjetuar Kosova nė vitet 90-tė, njė regjim tė vėrtetė aparteidi, ndaj mendoj se kushdo duhet ta pranojė, qė ėshtė e pamundur qė ky rajon tė rivendoset nėn qeverinė serbe, pavarėsisht se cilat forca demokratike janė atje nė pushtet. Madje kjo nuk ėshtė e mirė as pėr vet Serbinė. Serbėt e dinė tashmė, se me njė shumicė shqiptare brenda shtetit tė tyre ata nuk do tė kenė paqe. Unė mendoj, se asnjė prej politikanėve zyrtarė nė Serbi nuk ka ndonjė interes tė qeverisė Kosovėn, por ata janė tė interesuar qė ta mbajnė kėtė vend, e kjo nuk e zgjidh problemin."

Nada Steinmann 

REPORTAZHI

Njė udhėtim dhe vėshtrim historik nė njė nga perlat e natyrės shqiptare, nė Rivierė

Toka jonė, e bijve tanė!

Nga Eglantina Bajrami

Mbretėresha e bukurisė natyrore shqiptare, Vlora, ėshtė si njė flutur e shkruar qė nuk tė bėhet ta lėshosh nga duart e nuk ngopesh sė pari.

Tė tillė e ka bėrė natyra, tė tillė e kanė bėrė njerėzit. Vlora ėshtė zemra e turizmit vendas e tė huaj, e cila rreh fort nė detin e kaltėr tė Jonit, nė brigjet e lakuara tė tij dhe nė ajrin si kristal, qė si njė tis i purpurt ka mbėshtjellė anembanė bregun. Vlorėn, historia qė na vjen nga lashtėsia e pėrmend me emrin Aulona. Ajo ishte njė nyje lidhėse e rrugėve tokėsore e detare. Tė shumta janė vendbanimet e lashta neolitike tė shek. IV-III p.e.s., pėr to dėshmojnė veglat prej guri, qeramike e pikturat si nė fshatin Velēė, nė fshatin Vajzė, Kalaja e Kaninės, Oriku, Amantia, tjetėr qendėr nė fshatin Ploēė. Qyteza ilire tė njė rėndėsie tė veēantė ishin Kanina e Himara.

Riviera ėshtė pjesė e kurorės shqiptare, ndriēuar nga margaritarė. Himarėn e gjejmė nė thellėsinė e shekujve. Ajo ėshtė njė krahinė etnogjeografike nė jugun e rrethit tė Vlorės, nė brigjet e Jonit. Njihet me emrin “Bregdeti i Sipėrm” dhe si Riviera shqiptare. Proceset e fuqishme tektonike dhe vėrshimi shkatėrrues i dallgėve tė detit kanė krijuar njė vijė bregdetare tė gjarpėruar me shumė gadishuj tė vegjėl, kepa, gji dhe limane, qė i japin bregut tė detit bukuri tė rralla dhe vlera tė mėdha turistike. Bregu ėshtė monumenti mė i shkėlqyer i trashėguar nga natyra me bukurinė e njė mjeshtėrie tė pakapshme. Pamjet madhėshtore tė afrojnė optimizmin pėr jetėn, freskinė e ndjenjave, bukurinė e shpirtit. Kuadri gjigant i njė bote tė tėrė qė pėrfshihet nė tė ėshtė burimi nga vazhdon tė rrjedhė me vrull e tė gurgullojė papushim frymėzimi i kristalte, ku njomi buzėt muza e ēdo bregasi. Bimėsia ėshtė mesdhetare, valanidhi ėshtė druri mė i lartė karakteristik i zonės, gjithashtu ka masive tė ilqes qė gjenden nė pėrroin e Kudhėsit. Ndėr drurėt e rrallė qė rriten vetėm nė bregdetin e Himarės, janė pambuku i egėr dhe euforbia. Me nocionin Himarė kuptohej njė shtrirje gjeografike qysh nga Himara e mirėfilltė bregdetare, deri nė trevėn e Tepelenės, duke pėrfshirė tėrė malėsinė e Kurveleshit deri nė Butrint.

Pėrgjatė rrugės Vlorė-Himare shtrihen disa fshatra si: Palasa (Paleste), sipas tė dhėnave kėtu nė shek. 1 para Krishtit zbarkoi Ēezari, ku u ndesh me Pompeun dhe ky i fundit pas pėrleshjes u kurua nė plazhin e Jalit.

Dhėrmiu (Drimades) i pėrmendur qė nė vitin 45 p.e.s. me plazhin e tij tė virgjėr e me rėrė tė pastėr, ku spikat magjia e botės sė nėnujshme tė Jonit.

Iliasi im i vogėl, me shtėpitė me gurė, pjergullat e ullinjtė ofrojnė panoramė tė mrekullueshme tė zonės.

Ēfarė peisazhi i ēuditshėm! Lumi i Viroit i (Petazmes), pėrroi i Bletės kanė ēarė dhe kanė sharruar shkėmbinjtė pėrgjatė shpateve tė maleve deri nė gjirin e Gjypesė. Iliasi, fshat nė bregdetin e Jonit, dėshmohet si vendbanim i lashtė qė nė shek. e I p.e.r. Helios, (Diell, Gr.) me kalanė e Teutės ilire tė Katafiqit. Kėto gjurmė fortifikimesh tregojnė jo vetėm pėr autoktoninė iliro-arbėrore, por edhe pėr forcėn e qėndresės sė rolit strategjiko-ndėrlidhės tė bregdetit me krahinat e brendshme tė Labėrisė. Vunoi me Jalin kurativ, qyteti i Himarės, Kudhėsi, Piluri dhe Qeparoi. Banorėt e zonės njihen pėr kultivimin e ullinjve, agrumeve etj. Gjatė udhėtimit mund tė vizitoni disa objekte kulti shumė tė njohura si: kisha e “Shėn Mėrisė” (shek.XIII-XIV p.k.), kisha e “Shėn Mitrit” (shek.VII-XIV p.k.), kisha e “Shėn Kollit” e “Shėn Ilias” e “Shėn Onufrit”.

Njė nga objektet mė interesante ėshtė kalaja e “Ali Pashės” nė Porto Palermo dhe shpella e “Peshkatarit”. Nė Himarė me interes ėshtė shpella e Spilesė qė ruan edhe legjendėn e Odisesė.

Qeparoi, fshat i veshur me gjelbėrim tė pėrhershėm me agrume e ullinj, njihet qė nė shek. IV p.k nėpėrmjet fortifikimeve tė kalasė sė Karosit.

Himara, si pėr tė gjithė bregasit edhe pėr mua, ėshtė njė perlė e artė plot shkėlqim. Prejardhja e toponimit “Himarė” vjen nga fjala “Kimeret” d.m.th. himariotėt, qė banojnė prej shekujsh nė trojet e tyre. Himara ėshtė mė shumė sesa ėshtė folur e shkruar. Ajo ka qėndruar dhe qėndron pėrpara botės e veshur nė mėnyrė tė hijshme dhe sa e thjeshtė, aq edhe e madhėrishme, bri Maleve tė Vetėtimės, anės Detit Jonian, duke folur shqip e greqisht. Ajo ėshtė krahinė e pėrmendur dhe e lėvduar qė nė kohėn e Homerit, shek. VIII, i cili thekson se kėtu gjendet popullsia e himerėve (himariotėve).

Ata i ka lidhur me njėri-tjetrin rrezja e dritės qė ka patur secili nė vetvete, e cila ka bėrė qė tė jenė mė tė qetė, mė tė sigurt, pėr tė jetuar tė lirė, tė pavarur, si evropianė.

“Nga mot i guximshėm himarioti……

nėpėr pllaja e male tė madhėrishme,

nėpėr brigje deti tė shenjtėruar...”

Nevoja e vetėruajtjes nga asimilimi osman, romak apo sllav, pėr tė jetuar ditėt e veta dhe “kur janė tė zemėruar” ėshtė mė e fortė se stuhitė e viteve dhe shekujve qė shkuan. Himara ishte njė qytet bregdetar i Kaonisė. (Kaonet- tė pasundueshmit sipas Tuqiditit). Kaonėt, fis iliro-epirot, qė banonin gjatė bregut tė Jonit prej Thyamis (sot, Kallemi, lagje e Dhėrmiut), nė jug tė Maleve tė Vetėtimės deri nė krahinat e brendshme tė luginės sė Drinos. Po sipas Tuqiditit, koinoi (himarioti) i Kaonisė nuk njihte pushtetin e mbretit. Dėshmohet me kėtė emėr qė nė shek. IV p.e.s.

Nė mesjetė, mes katėrmbėdhjetė fiseve ilire, ajo ishte qendėr e rėndėsishme administrative me fron princėror.

Himara me fshatrat e saj dėshmohet se kanė qenė tė banuara qė nė kohėn e paleolitit (XII-XXX vjet p.e.s.). Gėrmimet arkeologjike nė shpellėn e Spilesė nga arkeologu italian Cardini (punimet nė gurė, sterall, kocka etj.), tregojnė qė kjo trevė ka qenė me tė njėjtat kultura tė paleolitit dhe tė neolitit. “Himariotėt ndoshta janė raca mė e bukur nė botė”, - shprehet ai.

Mė shumė interes janė studimet shkencore, ku dėshmojnė se himariotėt janė pellazgė. Kalaja e vjetėr nė fshatin Himarė ėshtė dėshmi e faktuar e shek. IV p.e.r.

Ndonėse Virgjili i mbiquan si “hajdutė tė papėrkulur e tė rrezikshem”, e vėrteta nga mjaft studiues qėndron nė faktin se kjo akuzė ėshtė lidhur si nyje e pazgjidhshme me qėndresėn dhe kundėrshtimin pėr t’u bėrė skllevėr. Me asgjė tjetėr. Kėtė e dėshmon edhe Bajroni. Poeti i pėrmend ata nė kėngėt e tij, sikundėr tregojnė vargjet: “e kush ėshtė mė trim sesa himarioti esmer?”, apo “Tė bijtė e Himarės qė s’falin as mikun...”.

Asnjė lloj invazioni nuk i tundi nga vendi.

E ē’tė shkruash mė parė pėr kėtė vend tė rrallė me njerėz tė mrekullueshėm.

Trimėria dhe bėmat e bijve tė bregut s’kanė tė sosur.

“Dhamian, trėndafil me erė,

i paudhi ē’tė ka prerė...”

Dhamiano himarioti ėshtė njė ndėr trimat qė priten nė 1537-tėn me luftė ushtrinė osmane tė komanduar nga vetė Sulltani. Dhamianua i njohur pėr aktin e tij heroik u vra duke e vėnė tė gjallė nė hell. Pėr nder tė tij, duhet tė ngrihet njė permendore nga mė tė lartat.

E kaluara e pėrbashkėt heroike ėshtė e madhe, ashtu siē ėshtė e madhe edhe e tanishmja dhe e ardhmja. Nė Himarė e mė gjerė, veē hapit tim dėgjoj mbi tokė edhe hapat e himariotėve tė mi, me tė cilėt dua tė bashkoj penėn dhe zemrat, pėr ditė mė tė mira.

Shoh mirė e qartė se Himara do tė kontribuojė pėr integrim. Mė shumė duhet bėrė pėr Bregun, ku monologu i nėnės tė mos ndihet mė nė vatrat shqiptare:

Jam grua plakė, me kėmbė nė varr, pa njeri,

pėr njė gote ujė, te ēezma mezi zvarritem,

si nė kllapi pyes: ē’faj kam bėrė Perendi,

nė kėtė moshė nga bijtė tė braktisem?

Shqipėria nuk mund tė futet nė botėn evropiane pa integruar mė parė Himarėn. Nė krahėt e Jonit ėshtė toka jonė, e fėmijėve tanė.

Bregu ėshtė vendi i tė parėve tė mi. Kam mall pėr vendin tim, pėr vendin e tė parėve. Mall qė nuk rresht kurrė dhe mė ndjek pas “si mendim i mundimshėm”. Mall qė merr formėn e hijes sė ullirit, tė pjergullės, tė njerėzve!.....

Mall qė ēel vazhdimisht “si sythi i biskut tė limonit, nė pranverė”! Nė ēdo udhėtim mundohem tė lė mbrapa mendimet e mia tė mundimshme, por ato mė ndjekin si tė ēmendura, me jehojnė tė stuhishme me emra tė ndryshėm.

O kujtimet e mia, mendimet e mia, 

shtriheni me radhė

nė njė shtrat tė rrėmbyeshėm,

tė pathyeshėm,

deri nė bregun e Jonit.

KULTURA

Zbulohen dy gjigantėt e Paēos

Suzana Varvarica Kuka

Kisha hapur mbi tavolinėn e punės njė shkresė tė verdhė, tė vjetėr, tė kohės komuniste,  gjasat na thonė ta quajmė tė tillė dhe pasi mė duhet tė merrem me shresėn, por t`ju them tė drejtėn e kuptova shumė mirė klithmėn gazmore dhe tė pikėpyetur tė njė artisti tė ri qė sapo e pa mė tha: “Ku e ke gjet mi “Goc” kėt letėr”? E mėsuar dhe e kėnaqur me shprehjet e tyre interesante, vazhdoja ta vėzhgoja njė dokumentacion tė shkruar tė vitit 1973. Nė tė majtė tė shkresės sė verdhė, fakti i shtypur me makinė shkrimi, dallohet emėrimi Skulptor, emri Janaq Paco dhe firma e tij, nė tė djathtė Drejtor, Vangjel Toēi e firmosur prej tij. Nė krye tė shkresės qėllimi AKT-MARVESHJE. Teksti tregon se Janaq Paēo ka lidhur njė kontratė pagesė me Muzeun Arkeologjik tė qytetit tė Durrėsit, pėr dy skulpturat e tij tė titulluara “Gladiatorėt”, tė cilat duhet t`i mbarojė nė qershor tė vitit 1974 dhe se pėr kryerjen e tyre nė materialin kalimtar tė allēiut ka marrė njė shumė prej 4.000 lek tė vjetra tė asaj kohe. Shkruhet dhe se: nė rast se skulptori nuk do tė arrij t`i realizojė, dy gladiatorėt, brenda kėsaj date, ėshtė i detyruar tė rikthejė shumėn e lartpėrmendur nė 15 dhjetor 1973.

Jemi nė vitin 2007, tridhjetė e katėr vite mė pas, pėr dikė e pabesueshme, nė se mendon vitet e vėshtira tė njė shkatėrrimi gjithėpėrfshirės. Dhe, pėr tė tjerė nuk ėshtė aspak ēudi, kur mendon se janė nė vendin e duhur dhe nėn edukatėn e mėsuar pėr tė ruajtur veprėn e artit. Ajo, qė tė nxit ėshtė se, Gladiatorėt, duhet tė vendosen nė vendin e tyre, aty ku skulptori Paēo, ndėrmjet mė tė mirėve skulptorė shqiptarė tė shekullit XX, i ka menduar. Dhe ēka ėshtė shumė e rėndėsishme ėshtė se “Gladiatorėt” ekzistojnė, janė ende nė magazinat e Muzeut Arkeologjik, natyrisht tė dėmtuara, por tė riparueshme dhe me mundėsi tė mėdha restaurimi.

Gladiatorėt

Gladiatorėt janė shfaqur pėr herė tė parė nė territoret e qytetėrimit tė lashtė tė Lydias nė Azinė e Vogėl, pikėrisht nė Izmirin e Turqinė sė sotme moderne dhe rreth viteve 660 para Krishtit. Mė pas faqet e historisė, me gladiatorėt dhe betejat e tyre, na njohin kur pėrmenden vendbanimet dhe mėnyrat e tė jetuarit etrusk, tė cilėt i fakton zbulimi arkeologjik i “Kokės sė luftėtarit etrusk”, pėrmendur nė disa libra, por edhe tek “Cruelty and Civilization”, i Roland Auguet, Paris 1970. E pėrmend kėtė fakt pasi duke krahėsuar pasqyrimin e kėsaj ko