EDITORIAL

Mjekėsia private si alternativė

Arben Runa

Tė flasėsh pėr mjekėsinė private sot, nuk ėshtė mė njė term i konsideruar tabu si disa vite mė parė.

Tė mėsuar me kėtė term nė fushat e tjera tė ekonomisė dhe tė zhvillimit, tė zhveshur mė sė fundi nga mentaliteti i trashėguar, ku privati shihej si armik, tė lodhur dhe nga premtimet e pambajtura tė institucioneve shtetėrore, njerėzit nė pėrgjithėsi kanė filluar ta pranojnė mė me lehtėsi idenė se edhe shėrbimi shėndetėsor njė ditė prej ditėsh mund t’i besohet manaxhimit tė njė sipėrmarrjeje private.

Jo vetėm pėr faktin se institucionet mjekėsore, private tashmė kanė lulėzuar, duke iu bėrė karshillėk institucioneve publike, por edhe pėr faktin se edhe nė vetė mjekėsinė e quajtur publike, qė konsiderohet si falas, sot, sipas studimeve mė tė fundit tė BB-sė, rreth 60 % tė shpenzimeve i paguan vetė pacienti nga xhepi nė mėnyrė informale, pra nė njėfarė mėnyre ata janė privatė tė palegalizuar e tė pataksuar. Ēdokush mund tė mendojė se tashmė, s’ka mė asgjė pėr tė humbur.

Ėshtė e kotė tė justifikohesh me “sindromėn e strucit”, duke thėnė qė atė qė s`e shohim, nuk ekziston, ky ėshtė tashmė njė realitet i dhimbshėm qė duhet korrigjuar e duhet futur nė rrugė formale.

Alternativa e sotme qė shtrohet pėr zgjidhje nuk ėshtė zotėsia e zyrtarėve pėr tė mohuar me sa tė mundemi fenomenin privat dhe informalitetin e shėrbimit publik, por mėnyra sesi t’i bėjmė kėto dy sisteme qė tashmė ekzistojnė pavarėsisht prej njėri-tjetrit komplementarė dhe nė funksion tė njė qėllimi.

Nė fund tė fundit, pacientėt e kanė kuptuar me intuitė mė parė se vetė zyrtarėt se edhe mjekėsia ėshtė njė aktivitet ekonomik qė nė fund tė muajit del me njė bilanc pozitiv apo negativ dhe qė sa mė mirė tė llogariten tė ardhurat dhe shpenzimet, aq mė i mirė do tė jetė edhe shėrbimi qė do tė ofrohet nė muajin pasardhės.

Sistemi shėndetėsor, i trashėguar prej komunizmit ishte njė sistem tepėr i centralizuar, ku Ministria e Shėndetėsisė ishte pronare e gjithēkaje dhe pėrgjigjej pėr gjithēka, pėr shpėrndarjen e burimeve themelore, pėr emėrimet e personelit, pėr strukturėn, pėr organizimin, pra ishte vetė prodhuese e shėrbimit shėndetėsor, vetė blerėse, vetė konsumatore, vetė kontrolluese, ēka pėrbėnte njė paradoks prej tė shumė syresh tė asaj kohe.

Parė nė kėtė kėndvėshtrim, ajo kohė nuk ofron asnjė shembull tė sektorit privat as pozitiv e as negativ, madje solli edhe njė dėmtim tė traditės sė kėsaj fushe, tė krijuar mė parė.

Tė vetmet pėrpjekje ose nisma tė sektorit privat filluan pas viteve `90-tė, madje ishin iniciativa tepėr tė ndrojtura krahasuar me fushat e tjera, ku lulėzoi vrullshėm ekonomia e tregut, pasi ishte njė kontradiktė e dyfishtė edhe nė mentalitet, edhe nė ekonomi.

Pacientėt, tė mėsuar me shėrbimin socialist, shėndetėsor, ku shteti pėrgjigjet pėr gjithēka, pavarėsisht se nė fushat e tjera e pranuan me lehtėsi ekonominė e tregut, nuk ishin tė gatshėm tė hiqnin dorė vullnetarisht nga njė sėrė pėrfitimesh qė i siguronte shteti i dikurshėm, socialist.

Por edhe personeli shėndetėsor nuk ėshtė se qe i pėrgatitur t’iu ofronte ndonjė lloj alternative tjetėr nė sektorin privat nga ajo qė ofrohej nė atė publik.

Tė mėsuar me po atė edukatė pune, po me tė njėjtat pajisje, nė pamundėsi pėr tė blerė pajisje moderne, diagnostikuese, personeli shėndetėsor, privat ofronte vetėm atė qė duhej pėr momentin dhe qė s’ndryshonte aspak prej asaj qė gjenin nė spitalin shtetėror pacientėt.

I mbetur nė kėtė dilemė, personeli shėndetėsor filloi tė pėrdore mjeksinė publike nė mėnyrė gjysmė private dhe kjo veē tė keqes qė i detyronte njerėzit pėr njė shėrbim, pėr tė cilin kishin paguar njėherė nga taksat, duhet tė paguanin sėrish nė dorė, sillte dhe tė keqen tjetėr se, sektori i quajtur publik, por qė tanimė s’qe tėrėsisht i tillė, bėhej i pakonkurrueshėm, pasi kostot e tij i pėrballonte buxheti i shtetit, ndėrsa fitimin e merrte mjeku nė dorė, ēka deformonte mekanizmat e tregut konkurrues.

Megjithatė, pėr 15 vjet duket se sektori mjekėsor privat e ka gjetur mes vėshtirėsive rrugėn e rritjes sė tij, ndonėse me shumė sakrifica.

Sot, sektori privat, ende tepėr i vogėl, po rritet me shpejtėsi dhe krahas ofertės, edhe kėrkesa pėr shėrbimet e kėtij sektori njeh vetėm rritje, megjithė ēmimet e larta qė ofron aktualisht.

Sigurisht, gjendja e dobėt e sistemit tonė, shėndetėsor, shtetėror qė nuk iu jep kėnaqėsinė e pritur konsumatorėve tė kėtij shėrbimi, ėshtė faktori kryesor qė po e rrit edhe spekulativisht kėtė sektor, sepse jo tė gjithė pacientėt i drejtohen privatit, pėr shkak tė njė niveli mė tė lartė, profesional, mjekėsor sesa pėr pajisjet e reja, diagnostike, pėr mirėsjelljen e treguar dhe pėr vėmendjen e kushtuar, pra dhe pėr motive jo tėrėsisht mjekėsore.

Megjithatė, biznesi i kėsaj fushe ende nuk mund tė quhet biznes i mirėfilltė, mjekėsor, pra i plotėsuar si biznes, sepse mė shumė ka preferuar tė investojė nė fushėn e diagnostikės, por jo tė shėrbimit, madje nė shėrbimin spitalor ende nuk ka ndonjė pėrpjekje serioze.

Jo vetėm pėr faktin se spitalet edhe nė sistemin publik konsiderohen si kuti tė zeza, ku fondet s’dihet ku humbin, por edhe tė legjislacionit tė paqartė e pėr mė tepėr pėr shkak tė konkurrencės jo tė ndershme qė njė spital publik qė punon si privat duke pėrdorur mjetet e shtetit i bėn privatit tė mirėfilltė, duke u bėrė kėshtu i pakonkurrueshėm, meqė punon nėn kosto.

Ato tė pakta qendra private qė janė serioze, janė tė ngritura nė Tiranė, ndėrsa nė rrethet e tjera mungon kjo ofertė alternative, pra, shpėrndarja e kėtij biznesi nė zonat jashtė Tiranės nuk ėshtė e mirė.

Pėr hir tė sė vėrtetės, qendrat private nė tė shumtėn e rasteve ofrojnė teknologji tė larta, diagnostike pėr shkak tė investimit nė aparatura moderne qė nė shėrbimin publik ose mungojnė, ose qėndrojnė tė prishura nė mėnyrė tė pėrsėritur, por edhe pėr shkak se ato nuk kanė nevojė as pėr plan biznes e as pėr ide tė qarta e pėr organizim tė mirė pėr tė llogaritur tė ardhurat qė sjellin nė favor tė pronarit.

E keqja mė e madhe ėshtė se Ministria e Shėndetėsisė nuk ka mekanizma tė mirė kontrolli pėr cilėsinė, me tė cilėn e ofrojnė shėrbimin shėndetėsor, si dhe s`ka mekanizma mbrojtės pėr pacientėt nga abuzimi mjekėsor.

E pra, pak a shumė kjo ėshtė gjendja, me avantazhet dhe tė metat e kėtij sektori nė ekspansion deri diku kaotik.

Kemi dy sisteme pėrballė njėri-tjetrit, atė shtetėror qė vuan difektet e organizimit, mungesėn kronike tė fondeve, abuzimet e klaneve mjekėsore dhe pėrballė tij, sistemin mjekėsor privat, qė ndonėse ende i dobėt, ka tendencėn e qartė tė njė rritjeje tė vrullshme dhe ekspansioni qė s’mund tė mos merret nė konsideratė.

Tė dy sistemet janė ngujuar nė llogoret e tyre dhe shohin njėri-tjetrin me njė armiqėsi tė shprehur, e cila shpesh prodhon dhe konflikte pėr mbrojtje supremacie, xhelozira se cili ėshtė mė i miri, duke vigjiluar me gishtin nė kėmbėz pėr njėri-tjetrin, gjė qė shėrbimit medikal nė tėrėsi nuk ėshtė se i sjell ndonjė tė mirė.

Modelet mjekėsore qė ofrojnė vendet pėrreth nesh janė nga mė tė ndryshmet.

Ka modele ku mjekėsia i besohet tėrėsisht institucioneve publike, ka dhe modele ku mjekėsia i besohet privatit dhe shteti d.m.th., sigurimet, blejnė shėrbimin e tyre tėrėsisht apo pjesėrisht, por ka dhe modele mikse, ku shteti di tė shfrytėzojė mirė edhe publiken, por edhe ofertėn qė vjen nga sistemi privat.

Modeli miks duket se ėshtė zgjidhja mė e mirė pėr kushtet e vendit tonė, edhe pėr tė mos shkuar dėm investimet kolosale, private tė fushės, por edhe pėr tė hequr nga supet e shtetit njė pjesė tė barrės qė ky i fundit ka provuar se nuk mund ta mbajė ose e ka mbajtur keq.

Pėr tė integruar sistemin e sotėm, ekzistues, privat me atė shtetėror ose publik ka tri mėnyra.

E para, qė tė pėrdorim me efikasitet sistemin privat, ekzistues (investimet nė pajisje moderne qė ka bėrė ky sektor, por edhe ato qė mund tė bėjė me kapitalin e lirė qė ka nė dispozicion janė njė shtysė e mirė nė zhvillimin e mjekėsisė, njė shtysė qė sektori publik do t’i duhen vite ta bėjė ose s`do ta bėjė dot kurrė)

E dyta, tė inkurajojmė dhe drejtojmė zgjerimin e kėtij sektori privat nė ato drejtime, ku kemi mė shumė nevojė dhe ku ofruesi publik e ka tė vėshtirė ose tė pamundur tė shtrihet.

E treta, t’i konvertojmė ofruesit e sotėm tė shėrbimit publik nė ofrues tė pavarur ose privatė dhe t’ia lėmė vetė rregullimin mekanizmave tė tregut, duke pėrsosur mekanizma qė mbrojnė pacientin nga abuzimi medikal.

Le t`i shqyrtojmė me radhė:

Sistemi privat, ekzistues mund tė pėrdoret fare mirė duke e kontraktuar dhe afruar me publikun edhe nė zona tė varfėra rurale, ku ai sot pėr sot nuk ka interesa tė investojė. Duke i vėnė njė barrikadė nė zonat urbane, ku nevojat i plotėson fare mirė dhe ai ekzistues, shtetėror, kontraktimi me tė mund tė bėhet mė i lehtė dhe me sa mė pak burokraci, atje ku shėrbimi publik nuk arrin pėr njė arsye apo njė tjetėr.

Edhe ISKSH-ja apo kompanitė e tjera qė mund dhe duhet tė liberalizohen sa mė shpejt, mund tė pėrdorin njė sistem miks tė blerjes sė shėrbimit nga publikėt dhe privatėt njėkohėshisht me tė njėjtėn sasi parash qė pėrdor edhe deri me sot, duke nxitur kėshtu konkurrencėn midis tyre dhe pėr rrjedhojė, edhe rritjen e cilėsisė.

Njė mundėsi tjetėr ėshtė qė prej sektorit privat, ekzistues tė blihen vetėm disa shėrbime qė dalin jashtė paketės bazė qė mbulon sot, aktualisht shėrbimi publik si disa ekzaminime dhe analiza, gjė qė do t’i jepte frymėmarje sistemit tė brishtė, privat, por do tė lehtėsonte dhe barrėn nga supet e drobitura tė sistemit shėndetėsor, publik

Pėrsa i pėrket ēėshtjes sė dytė, pra nxitjes dhe inkurajimit tė sektorit privat, kjo mund tė bėhet fare mirė duke kontraktuar dhe licencuar, si dhe akredituar kėtė sektor nė zona tė caktuara me kushte mė tė favorshme qė do tė shėrbejnė si nxitje pėr zhvillimin e tij. Licencat e reja mund tė ofrohen si pėrparėsi nė zona qė s’janė tė mbuluara mirė nga sistemi publik.

Rruga e tretė pėr t’i kthyer ofruesit e sotėm tė shėrbimit nė subjekte private, sigurisht ėshtė dhe rruga mė e lehtė, mė e mirė, sepse tregu vetėrregullohet pėr fare pak kohė, por edhe mė e rrezikshmja, sepse shtresėn e varfėr e lė pa mbrojtje sociale. Kjo rrugė do tė nxiste njė lloj kapitalizmi tė egėr qė do tė linte jashtė vėmendjes shtresat e varfėra qė s`e arrijnė dot shėrbimin, si fjala vjen pensionistėt dhe invalidėt.

Pikėrisht kjo ka qenė edhe arsyeja, pėrse ISKSH-ja preferoi t’i shndėrrojė nė autonome qendrat ekzistuese, shėndetėsore dhe jo nė private, pasi sot, nė tregun mjekėsor nuk ka mekanizma rregullues dhe mbrojtės tė majftueshėm qė sigurojnė kontrollin e cilėsisė sė shėrbimit qė ofrohet dhe mbrojtjen e pacientit ng abuzimi.

Megjithatė, kjo nuk do tė thotė qė sektorė si laboratori, radiografia apo tė tjera shėrbime qė kanė nevojė pėr mirėmbajtje dhe rinovim teknologjie, tė mos i besohen tėrėsisht privatit, i cili e ka provuar se e bėn mė mirė se shteti dhe asnjėhere s’thotė s’ka pėr asgjė.

Sidoqoftė, sot, tregu privat nuk ėshtė mė thjesht njė alternativė qė ia vlen ta marrėsh nė konsideratė, pėrkundrazi ai sot, ėshtė njė partner qė po bėhet pėrditė e mė i fuqishėm.

Nė vend qė ta shohim si armik tė sistemit publik, ka ardhur koha ta shohim si partner.

Edhe strategjia afatgjatė e qeverisė pėr shėndetėsinė parashikon qė kujdesi shėndetėsor, sidomos ai parėsor do tė sigurohet nėpėrmjet mjekėve tė pėrgjithshėm, tė pavarur, tė kontraktuar individualisht ose nė grupim mjekėsh .

Projekti i ri i ISKSH-sė me kontraktimin e ri, tė bazuar nė produktivitet, cilėsi dhe performancė, duke siguruar njė autonomi reale, e bėn tė mundur kėtė objektiv.

Kjo mėnyrė ėshtė e vetmja qė pėr momentin bėn njė shkrirje tė mirė tė dy sektorėve nė ndihmė tė njėri- tjetrit, pasi ka nė vetvete stimujt qė i kanė munguar deri mė sot Ministrisė sė Shėndetėsisė, por qė ka brenda saj edhe elementė tė ekonomisė sė tregut, tė konkurrencės, ka faktorė nxitės dhe motivues si pėr personelin, edhe pėr pėrdoruesit e shėrbimit publik dhe privat.

E vetmja gjė qė mbetet pėr t’u bėrė ėshtė thjeshtimi i licencimit nga ana burokratike proceduriale, si dhe forcimi i njė sistemi monitorimi qė do tė vigjilojė mbi aktivitetin e kėtyre dy sektorėve, duke e kthyer kėshtu shtetin vetė nė rregullator dhe instrument qė korrigjon padrejtėsitė qė mund tė sjellė tregu i liberalizuar.

Nė fund tė fundit, mjekėsia gjithnjė do tė ketė mė pak fonde se ē’ka nevojė, sepse kjo ndodh edhe nė vende shumė mė tė pasura se Shqipėria, atėherė, pėrse ta shmangim ofertėn qė vjen nga tregu privat, kur nuk na kėrkon as fonde, as projekte, por vetėm t’i japim mundėsinė tė hyjė nė garė dhe le tė fitojė mė i miri.

Sepse pacienti nuk do tė dijė, nėse mjeku qė e viziton ėshtė publik apo privat, ai do vetėm qė paratė qė janė vėnė nė dispozicion tė shėndetit tė tij t’i kthehen nė njė shėrbim sa mė tė mirė dhe tė mos e paguajė dy herė, sepse, siē thonė kinezėt, nuk ėshtė dhe aq e rėndėsishme ngjyra e maces, nėse ėshtė e bardhė apo e zezė, e rėndėsishme ėshtė qė ajo tė kapė minj.

Dhe qė mjekėsia ta kryejė misionin e saj ka nevojė pėr frymėmarrje, pėr liri, duke i liberalizuar tė gjitha shėrbimet, sigurimet, tarifat e pagesės, ndėrsa shteti tė jetė vetėm monitoruesi dhe rregullatori, por kurrsesi pronari i gjithēkaje si deri mė sot.

Plagjiatura dhe prestigji

Mehmet Kraja

Universiteti i Prishtinės ndihet i tronditur dhe i lėnduar, sepse njerėzit e tij, dikur tė rrethuar me mitin iluzionist tė iluminizmit, pėrnjėherėsh u shfaqėn nė sytė e botės nė njė pamje tjetėr, krejt tokėsore, madje tė shėmtuar. Njerėzit e universitetit tashmė e ndjejnė se tė qenit sėrė e zgjedhur e shoqėrisė, e ka ēmimin e vet dhe se qėndrimi i gjatė nė shkallėn e lartė tė hierarkisė shoqėrore, pėrveēse privilegj, ėshtė njėkohėsisht edhe sakrificė morale: nė njė shoqėri me vlera tė rrėnuara, ti duhet tė qėndrosh i papėrbaltur, ndryshe je i destinuar tė biesh edhe mė poshtė, tė humbėsh jo vetėm prestigjin dhe reputacionin, por edhe dinjitetin. Ky ėshtė ēmimi qė tani po paguan universiteti i Prishtinės, ēmimi i qėndrimit tė gjatė nė zonėn joreale tė iluzionizmit. Rrėshqitja e tij, e shpejtė dhe e sigurt nė zonėn gri tė realitetit ėshtė proces i dhimbshėm pėr ata qė botėn e kanė parė mė dioptri tė deformuar. Ėshtė proces i dhimbshėm edhe pėr ata njerėz tė universitetit, qė, nė kėtė fazė tė rrėmujshme tė tronditjeve shoqėrore, me shumė sakrificė kanė provuar tė ruajnė integritetin moral dhe profesional. Tė tillė ka, doemos, por nė kėtė degradim tė pėrgjithshėm ata gjithnjė e mė shumė duken specie tė rralla, madje jo shumė tė besueshme pėr kėtė realitet.

Pėrveē kėsaj, ky ėshtė ēmimi qė paguan universiteti i Prishtinės pėr periudhėn dhjetėvjeēare tė funksionimit jashtinstitucional dhe tė disa viteve mė pas tė pėrzierjes flagrante tė politikės nė tė. Nga kjo qė ndodh tani me plagjiaturat, universiteti i Prishtinės nuk mund tė amnistohet, askush brenda tij dhe jashtė tij, tė gjithė ata qė kanė manipuluar me universitetin pėrgjatė dy dhjetėvjetėshave tė fundit, sepse kriza e vlerave nė kėtė institucion nuk ėshtė shfaqur si imanencė e brendshme, ndonėse as kjo nuk pėrjashtohet, por mė shumė si njė ndėrfutje e imponuar e kaosit. Universiteti ka dėshtuar tė ruajė autonominė, integritetin, rendin vleror. Pse, ēfarė kanė menduar njerėzit e kėtij institucioni, se do tė shesin provime, se do tė bėjnė dhe tė mbrojnė disertacione sezonale, se do tė shpėrndajnė tituj shkencorė dhe universitarė pa asnjė kriter, se do tė vjedhin pronėn e huaj, intelektuale dhe pėr tė gjitha kėto njė ditė tė mos paguajnė asnjė ēmim? Nėse dikush ka pritur tė ndodhė kėshtu, nuk i ka tė qarta ligjėsitė e kėsaj bote.

Tani, universiteti i Prishtinės gjendet nė udhėkryq: do tė arrijė tė rivendosė rendin e vlerave, apo do tė vazhdojė degradimin e mėtejshėm. Fakti se skandalin e plagjiaturave e zbuluan dhe e denoncuan mediet dhe jo strukturat universitare, ėshtė krejt i natyrshėm pėr rrethanat e sotme, por rezistenca mė e fundit qė vjen nga universiteti i Prishtinės pėr tė mos e ēuar kėtė proces deri nė fund, flet pėr njė rrudhje, pėr njė stepje, pėr njė tėrheqje, nė mėnyrė qė skandali tė mbyllet sa mė shpejt. Pse? Sepse, kėshtu, u dėmtuaka reputacioni i universitetit tė Prishtinės, se ky proces i “lustracionit” qenka i dėmshėm pėr prestigjin e kėtij institucioni, se ai mund tė keqpėrdoret, e kėshtu me radhė. Kėta zėra, sė fundi, dėgjohen nga forumet universitare ose nga njerėzit e pėrfshirė nė kėto forume, pastaj nga pedagogėt dhe tė tjerė njerėz tė kėsaj provenience. Mbase do tė dilte i besueshėm shqetėsimi i tyre, sikur kjo pėrkujdesje pėr universitetin e Prishtinės tė mos vinte post festum, sikur ata mė parė tė bėnin vetė njė komision pėr vlefshmėrinė e teksteve, njė komision tjetėr pėr vlefshmėrinė e planprogrameve, njė komision tė tretė pėr vlefshmėrinė e titujve shkencorė dhe njė komision tė katėrt pėr vlefshmėrinė e titujve universitarė. Tė gjitha kėto nuk i kanė bėrė. Njė mijė e dyqind pedagogėt e universitetit tė Prishtinės nuk kanė denoncuar asnjė rast tė shkeljeve tė mėdha qė janė bėrė nė kėtė institucion. Kjo ka bėrė qė ēėshtjen e rendit vleror nė universitetin e Prishtinės ta marrė nė dorė opinioni dhe opinioni nuk funksionon me rregulla akademike: do tė ketė teprime, deformime, keqpėrdorime, por tė gjitha kėto vijnė si pasojė e dėshtimit fillestar, qė universiteti tė zhvillojė vetė njė proces “lustracioni”, aq tė domosdoshėm pėr tė.

Ē’ėshtė e vėrteta, askush nuk ka besuar se vjedhja e pronės intelektuale nė universitetin e Prishtinės mund tė kishte marrė pėrmasa tė kėtilla. Madje shumė njerėz ende nuk e besojnė kėtė, jo pse akoma ruajnė tė fshehur nė vete mitin e vjetėr pėr kėtė institucion, por ndoshta mė shumė pėr faktin se nuk duan tė besojnė se njerėzit e shkencės abuzojnė aq lehtė, se janė aq tė paqėndrueshėm, se punojnė aq pak, se aq lehtė shkelin mbi ligjet dhe rregullat, se janė aq shkurtpamės. Por tani, si i thonė njė fjale, ka plasur marrja. Sikundėr mund tė vėrehet, nuk bėhet fjalė mė pėr incidente tė izoluara, por pėr njė dukuri. Prandaj, ndalja e procesit tė “lustracionit” nė kėtė fazė, pavarėsisht se me ēfarė justifikimi, paraqitet jo vetėm e dėmshme pėr universitetin e Prishtinės dhe pėr shoqėrinė kosovare, por edhe e pamundur, sepse, tani e tutje, nuk do tė jenė tė paktė zėrat nė universitet dhe jashtė tij qė do tė kėrkojnė me ngulm tė vihet nė vend nderi i nėpėrkėmbur. Nė vetė universitetin e Prishtinės nuk janė tė paktė ata qė ndihen tė lėnduar nga kjo stigmė. Duhet besuar se nė opinion janė akoma mė shumė tė tillėt qė nuk duan tė shkelet kaq rėndė kodi moral i njė shoqėrie.

POLITIKA

Disa deputetė tė majtė theksuan se ndryshimet janė bėrė vetėm nė bazė militantizmi

Pėrēahen deputetėt e majtė, vota pėr qeverinė

Deputetėt socialistė kanė pėrkrahur me votėn e tyre ministrat e sė djathtės. Nuk ka ndodhur njė gjė e tillė vetėm me Nard Ndokėn, qė ka marrė njė numėr rekord votash, por me pothuajse tė gjithė ministrat qė janė votuar dje. Grupi parlamentar i PS-sė ėshtė shfaqur krejt i pėrēarė, kur pėr ministrat e rinj kanė votuar deputetėt Rajmonda Stefa, Fatmir Xhafa, Taulant Balla, Erion Braēe, Arben Malaj etj. Pėrvec Ndokės, socialistėt kanė zgjedhur tė hedhin votėn e tyre pro dhe pėr Majlinda Bregun, madje dhe pėr emrin e zv/kryeministrit, Gazmend Oketės. Kreu i grupit parlamentar, Pandeli Majko, nuk ka qenė i pranishėm nė votimin e radhės, ndėrsa grupi ėshtė shpėrbėrė. Votimi vjen nė prag tė njė diskutimi tė rėndėsishėm, siē ėshtė ai pėr presidentin. Njė emėr si ai i Bamir Topit duket se do jetė nė tryezėn e konsensusit pėr presidentin dhe votat nė favor tė tij, edhe nga e majta, tanimė duken qartazi.

Deputetėt e opozitės deklaruan ditėn e djeshme se ishin kundėr ndryshimeve nė kabinetin qeveritar. Nėnkryetari i grupit parlamentar tė PS-sė, Petro Koēi, theksoi se ndryshimet nė qeveri nuk do tė arrijnė tė pėrmirėsojnė gjėrat qė janė bėrė gabim nga kabineti deri tani. Sipas Koēit, kėto mund tė quhen ndryshime nė qeveri, por jo nė qeverisje.

“Kjo qeveri do tė jetė e njėjta dhe konfliktuale. Ndryshimet nė qeveri nuk erdhėn pas njė analize dhe kryeministri nuk ka pasur kurajėn as sot nė Kuvend dhe s`e ka bėrė as nė strukturat e brendshme tė PD-sė. Qeveria ka dėshtuar nė fushat mė kryesore”, - theksoi nėnkryetari i grupit tė PS-sė, duke shtuar se futja e emrave tė rinj nė qeverisje ka pasur si kriter vetėm militantizmin. Nga ana tjetėr, kryetari i PSD-sė, Skėnder Gjinushi, theksoi se ndryshimet nė qeveri duhet tė ishin tėrėsore dhe jo tė pjesshme.

“Unė jam kundėr ndryshimeve, duhet tė bėhen tėrėsore. Kriteri i kėtyre ndryshimeve ka qenė tė jesh zėdhėnės dhe tė kesh marrė pjesė nė njė komision hetimor, tė dėshtuar”, - deklaroi kryetari i PSD-sė, Skėnder Gjinushi. Nga ana tjetėr, deputetėt e grupeve parlamentare nė koalicion me PD-nė theksuan se ndryshimet kanė ardhur nė momentin e duhur, duke i parė ato si pozitive.

F.M

Nard Ndoka, ministri mė i votuar nga parlamenti, me 100 vota

Moisiu dekreton qeverinė,

parlamentin e miraton

Deputetėt me 78 vota vendosėn qė Gazmend Oketa tė jetė zv/kryeministri i ri. Nga ana tjetėr, emėrimi ish- zv/kryeministrit, Ilir Rusmali, nė postin e ministrit tė Drejtėsisė u votua me 77 vota nga deputetėt e mazhorancės. Deputetėt vendosėn t`i jepnin 76 vota deputetit tė PD-sė, Bujar Nishani dhe 77 vota pėr ministrin e ri tė Turizmit, Kulturės, Rinisė dhe Sporteve, Ylli Pango. Ministrja e re e Integrimit, Majlinda Bregu, arriti tė marrė 81 vota

Presidenti, Alfred Moisiu, vendosi ditėn e djeshme tė shpallė dekretin e tij pėr ndryshimet nė kabinetin “Berisha 2”. Nga ana tjetėr, mbasditen e djeshme, me anė tė procedurės sė pėrshpejtuar, Kuvendi miratoi emrat e ministrave tė rinj me njė numėr votash nga 76 deri nė 100. Kėshtu, nėpėrmjet zėdhėnėses sė tij, presidenti Moisiu e ka bėrė publik kėtė dekret njė ditė para se afati kushtetues tė skadojė.

“Presidenti i Republikės, Alfred Moisiu, ka marrė mė datė 13 mars 2007-tė propozimet me shkrim tė kryeministrit, Sali Berisha, pėr shkarkimin dhe emėrimin e disa ministrave nė qeveri. Nė pėrputhje me nenin 98, pika 1 e Kushtetutės sė Shqipėrisė, presidenti emėron ministrat e rinj brenda 7 ditėsh, pra, pėrpara datės 20 mars 2007-tė”, - theksoi zėdhėnėsja e presidentit nė daljen e saj, publike. Nga ana tjetėr, Konferenca e Kryetarėve, e mbledhur pėrpara fillimit tė seancės sė mbasdites, vendosi qė nė rendin e ditės tė futen edhe dekretet e presidentit nė lidhje me emėrimet e reja nė kabinetin “ Berisha 2”.

Votimi i emrave tė rinj

Pasditen e djeshme, Kuvendi miratoi edhe 5 ndryshimet e bėra nė qeveri nga kryeministri Berisha. Kėshtu, deputetėt me 78 vota vendosėn qė Gazmend Oketa tė jetė zv/kryeministri i ri. Nga ana tjetėr, emėrimi ish- zv/kryeministrit, Ilir Rusmali, nė postin e ministrit tė Drejtėsisė u votua me 77 vota nga deputetėt e mazhorancės. Deputetėt vendosėn t`i jepnin 76 vota deputetit tė PD-sė, Bujar Nishani dhe 77 vota pėr ministrin e ri tė Turizmit, Kulturės, Rinisė dhe Sporteve, Ylli Pango. Ministrja e re e Integrimit, Majlinda Bregu, arriti tė marrė 81 vota, e cila gjithashtu do tė jetė edhe zėdhėnėsja e re e Kėshillit tė Ministrave. Mė shumė vota arriti tė marrė ministri i ri i Shėndetėsisė, Nard Ndoka, i cili u votua me 100 vota, duke marrė edhe mbėshtetjen e njė grupi deputetėsh opozitarė.

Fundi i dyshimeve

Shpallja e dekretit tė presidentit pėr 5 ndryshimet nė qeverinė “Berisha” i dha fund dyshimeve tė artikuluara nė media pėr ngurimin e tij nė lidhje me dekretin. Kėshtu, ditėn e djeshme morėn fund dyshimet mbi mospranimin e presidentit Moisiu tė disa emrave tė kabinetit tė riformatuar qeveritar. Qė prej ditės kur emrat e rinj, tė pėrzgjedhur nga Berisha shkuan nė Presidencė, nisėn dyshimet qė disa prej tyre nuk do ta merrnin dekretin e presidentit Moisiu. Shpallja e tij dje, nga zėdhėnėsja e presidentit pėr tė pesė emrat e rinj, i dha fund kėtyre dyshimeve. Nga ana tjetėr, edhe miratimi me njė shumicė tė theksuar nė Kuvend i emrave tė ministrave tė rinj, ishte njė tjetėr provė pėr kalimin pa probleme tė ndryshimeve nė kabinetin “ Berisha 2”.

Fatjona Mejdini

Opozita dyshuese, duke deklaruar se qeveria ka dėshtuar nė tė gjitha reformat

Kuvendi, debat pėr reformat e premtuara nga qeveria

Kryeministri Berisha jep afate konkrete pėr vazhdimin e reformės zgjedhore, asaj nė arsim dhe decentralizimit tė pushtetit lokal.

Kuvendi diskutoi ditėn e djeshme nė seancė plenare nė lidhje me reformat qė do tė kryejė qeveria e re.

Kryeministri Berisha gjatė seancės sė djeshme, plenare vazhdoi tė shpalosė reformat qė do tė kryejė qeveria e tij. Sipas tij, nė lidhje me reformėn zgjedhore sė shpejti do tė hapet tenderi ndėrkombėtar pėr pajisjen e qytetarėve me karta identiteti, pasaporta dixhitale dhe njė regjistėr elektronik. Berisha theksoi se pėr qeverinė prioritar do tė jetė procesi i decentralizimit, ku pushteti lokal do tė ketė mė shumė kompetenca.

“Ne nuk do t`i zvogėlojmė kompetencat kėtij pushteti, pėrkundrazi, do i shtojmė atij kompetencat”, - theksoi Berisha, duke shtuar se nė rastin e Bashkisė sė Tiranės, 11 minibashkitė dhe Kėshilli Bashkiak do tė marrin kompetencat qė iu takojnė. Nga ana tjetėr, Berisha theksoi se, sė shpejti, nė Kuvend do tė vijė projektligji “Pėr Arsimin e Lartė”, projekt i cili do t`i japė mė shumė formė reformės nė arsim. Nė kuadėr tė kėsaj reforme, kryeministri Berisha theksoi se vitin qė vjen do tė hapet universiteti

“Myzeqeja”, me korpus nė Fier dhe degė nė Lushnjė dhe Berat. Sipas tij, ligji “Pėr Akademinė e Shkencave” ėshtė njė reformė e rėndėsishme, nė momentin qė do tė fillojė zbatimi i tij. Nga ana tjetėr, Berisha theksoi se po vazhdon puna nė disa akse rrugore, kryesorė nė vend, nė mėnyrė qė tė gjitha premtimet qė janė bėrė tė zbatohen me pėrpikmėri. Sipas Berishės, reformat do tė jenė thelbi i punės sė qeverisė. Nga ana tjetėr, deputetėt e opozitės shprehėn dyshimin e tyre nė lidhje me reformat e premtuara nga kryeministri Berisha. Kryetari i Partisė Aleanca Demokratike, Neritan Ceka, theksoi se reformat kėrkojnė bashkėpunimin e tė gjitha palėve, duke theksuar se opozita ishte e gatshme pėr tė nisur nė ēdo kohė reformat. Kryetari i grupit parlamentar, PDS-LSI, Sabit Brokaj, theksoi se, qeveria ka dėshtuaR nė tė gjitha reformat qė ka ndėrmarrė dhe se nuk mund tė kishe mė besim te reformat qė ajo premton. Nga ana tjetėr, nėnkryetari i grupit tė PS-sė, Petro Koēi, theksoi se qeveria ka dėshtuar nė tė gjitha projektet qė ka ndėrmarrė, ku futet ekonomia, energjitika, arsimi dhe ēdo fushė tjetėr.

Kryeministri i kėrkon opozitės tė respektojė rregullat e lojės pėr zgjedhjen e presidentit si nė vitin 2002

Berisha: Procesi pėr presidentin, jo nė mėnyrė konspirative

Kryeministri, Sali Berisha, ka kėrkuar dje, nga opozita qė tė respektojė rregullat e lojės, duke i kujtuar kėsaj tė fundit kandidaturėn e pranuar nga opozita e asaj kohe tė Artur Kukės, emri i tė cilit u propozuanga ish-lideri i PS-sė Fatos Nano. Berisha u shpreh se ėshtė i gatshėm tė pranojė dhe ai njė kandidaturė tė sė majtės, por, sipas tij, askush tė mos mendojė se mund t’i imponojė mazhorancės presidentin, pėr shkak se kėsaj tė fundit i mungojnė katėr vota nė parlament.

Duke vlerėsuar rolin e mediave nė debatin pėr zgjedhjen e presidentit, kryeministri u shpreh se e konsideron si tė drejtė informimin e publikut pėr kėtė ēėshtje. Sipas tij, nė funksion tė kėtij informimi ėshtė dhe shpallja e kandidaturės sė Bamir Topit, disa muaj pėrpara. “Unė jam njė nga ata qė e vlerėsoj si tė drejtė kėtė, sepse publiku duhet tė dijė e tė informohet, pasi ky ėshtė njė proces qė nuk duhet tė shkojė nė mėnyrė konspirative, por njė proces qė duhet tė ndjekė rrugėn publike. Pala kundėrshtare ka paraqitur me zėra tė ndryshėm jo njė, por dy kandidatė. Mazhoranca ka paraqitur dhe ėshtė deklaruar se mbėshtet zotin Topi”, - tha kryeministri.

Duke iu rikthyer retrospektivės, kryeministri u shpreh se mazhoranca aktuale do tė ndiqte tė njėjtėn linjė pėrzgjedhjeje pėr kandidaturat si nė vitin 2002. “Kėtu dua tė bėj njė qartėsim tė rėndėsishėm. Dėgjoj edhe miq tė thonė se zoti Berisha duhet tė pranojė propozimin e sė majtės. Unė jam i gatshėm, por, dua t’iu rikujtoj se, 5 vjet mė parė unė pranova propozimin e sė majtės dhe e pranova para se ata tė pranonin propozimin tim. Prandaj duhet t’i referohen arkivit dhe memories historike. Nė rast se ne promovojmė njė kandidaturė, nuk bėjmė gjė tjetėr veēse riprodhojmė atė praktikė qe kemi pranuar. Nė rast se e mohojnė kėtė, ne nuk dalim jashtė memories sonė dhe jashtė asaj qė ėshtė e dokumentuar. 5 vjet mė parė qeveria propozoi dhe opozita e pranoi. Presidenti ėshtė zgjedhur realisht, pėr aq sa ishte tryeza, me konsensus dhe jo imponim. Ne jemi koalicioni qė morėm 54 pėr qind tė votave tė shqiptarėve, ėshtė e vėrtetė qė kemi rreth 80 vota, pra, na mungojnė, por ėshtė e vėrtetė qė arsyeja shkon jo nė drejtim tė inatit dhe ndėshkimit, por tė mirėkuptimit dhe konsensusit. Aktualisht, kjo ēėshtje nuk ėshtė nė rendin e ditės, por ėshtė nė diskutim dhe ėshtė mirė qė persiston. Presidenti zgjidhet pėr ēdo shqiptar dhe jo vetėm pėr deputetėt e zotit Berisha apo pėr zotin Rama e deputetėt e tij”, - u shpreh kryeministri

Qeveria e gatshme pėr decentralizimin, Rama duhet t`i njohė minibashkitė

Berisha: Ēdo bashkėpunim varet nga decentralizimi real i minibashkive

Kryeministri, Sali Berisha, tha dje se ėshtė i gatshėm tė bashkėpunojė me kryetarin Bashkisė sė Tiranės, dhe t`i japė asaj decentralizimin e kėrkuar, por, kur kjo e fundit tė respektojė dhe autonominė e njėsive bashkiake tė Tiranės. Kryeministri u shpreh se, nė rast se Rama kėrkon tė bashkėpunojė pėr decentralizimin, atėherė kėtė tė drejtė duhet t`iua japė dhe pushteteve tė tjera. “Pavarėsisht kush ka fituar, ne kemi njohur rezultatin e zgjedhjeve dhe kemi vullnetin e qartė pėr tė bashkėpunuar mbi baza ligjore e pėr tė thelluar procesin e decentralizimit. Por, mė duhet t’i them zotit Rama se ēdo bashkėpunim me qeverinė qendrore do tė kushtėzohet nga decentralizimi real i qytetit tė Tiranės. Decentralizimi i Tiranės ėshtė njė detyrim ligjor, madhor, i cili ka zero progres. Mungesa e kėtij decentralizimi e ka bėrė Tiranėn qytetin mė monocentrik tė planetit. Nė Tiranė ka njė bulevard, njė bllok dhe njė qendėr, por nuk ka asnjė qendėr tjetėr dhe jetė. Nė rast se zoti Rama dėshiron vėrtet tė bashkėpunojė pėr decentralizimin, do tė ketė tė gjithė gatishmėrinė tonė, me kushtin e vetėm decentralizimin e Tiranės, pėrndryshe Bashkia e Tiranės do tė jetė casus i veēantė dhe ju siguroj se ekzekutivi do tė pėrdorė tė gjithė pushtetin pėr tė imponuar decentralizimin. Nuk mund tė pranojmė njė Tiranė ‘me vende e popuj’. Tirana duhet tė jetė qytet qė zhvillohet nė mėnyrė tė harmonishme, me qendra, nė tė cilat gėlon jeta, zhvillimi kulturor dhe zhvillimi i gjithanshėm. Shumica e zgjedhėsve nė Tiranė janė socialistė, por kjo nuk na pengon aspak. Ministria e Financave dhe Thesari i Shtetit kanė marrė tė gjitha porositė qė disbursimet e grantit tė bėhen duke pasur parasysh banorėt e secilės minibashki. Mendoj se decentralizimi i kompetencave ėshtė interesi mė i mirė i qytetarėve tė Tiranės dhe ju siguroj se bashkisė qendrore i ngelen nė mėnyrė tė padiskutueshme kompetencat qė meriton tė ketė”, - u shpreh kryeministri

Mazhoranca shprehet e gatshme tė pranojė ēdo lloj sistemi zgjedhor, tė propozuar nga opozita

PD, pranojmė edhe mazhoritarin, por mos ketė “Dushk” brenda

Mazhoranca do tė pranojė ēdo lloj sistemi zgjedhor qė do tė propozojė opozita nė kuadėr tė reformimit tė kuadrit zgjedhor nė Shqipėri. Sipas tij, mazhoranca do tė ishte e gatshme tė pranonte qoftė sistemin proporcional, qoftė sistemin mazhoritar, me kusht qė ky i fundit mos parashikojė sistemin e “Dushkut”. “Nė mėnyrė tė pėrsėritur gjatė vitit tė shkuar edhe tani deklarojmė se pranojmė atė sistem zgjedhor qė do tė propozojė opozita. Ne nuk kemi asnjė vendim tjetėr. Nė rast se opozita shprehet pėr proporcionalin, ne jemi tė gatshėm pėr proporcionalin, nė rast se ajo shprehet pėr rajonal, proporcional, ne jemi tė gatshėm ta pranojmė. Nuk besoj se opozita do tė shprehet pėr sistemin mazhoritar, por, nė rast se do tė insistojė, do ta pranojmė edhe atė me kushtin e vetėm qė tė mos ketė “Dushk”, - tha Berisha. Nga ana tjetėr, kryeministri ka risjellė edhe njėherė nė vėmendje bojkotin e socialistėve nė zgjedhjet e Shijakut, duke akuzuar si hartues tė kėsaj strategjie liderin aktual tė opozitės.

Pesė anėtarė tė KQZ-sė votuan kundėr kėrkesės sė PS-sė

KQZ-ja rrėzon kėrkesėn e PS-sė pėr pėrsėritjen e zgjedhjeve nė Shijak

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve vendosi ditėn e djeshme tė mos pranojė kėrkesėn e Partisė Socialiste pėr pėrsėritjen e zgjedhjeve tė pjesshme, parlamentare nė Shijak. Kėshtu, me 5 vota kundėr dhe 4 pro u rrėzua kėrkesa e PS-sė pėr shpalljen e zgjedhjeve tė pavlefshme nė zonėn zgjedhore nr. 26, nė Shijak. KQZ-ja dėgjoi ditėn e djeshme edhe raportimin e Komisioni Zonal Zgjedhor tė kėsaj zone. Kryetari i KZZ-sė nr. 26, Artur Ajazi, theksoi se procesi, mė datė 11 mars, shkoi normalisht dhe komisionerėt e majtė nuk patėn asnjė arsye tė bojkotonin komisionet e niveleve tė dyta dhe tė treta. Sipas tij, fletėt e votimit mbetėn me njė vulė nga arsyeja e bojkotit qė i bėnė komisinerėt e majtė, por pėrsėri procesi vazhdoi normalisht dhe i qetė. Pėrshkrim tė kundėrt bėri nėnkryetari i KZZ-sė, Ilir Kulla, i emėruar nga Partia Socialiste. Sipas tij, gjatė procesit tė votimit dhe pas tij zgjedhjet kanė pasur probleme tė shumta dhe pėr kėtė ato janė tė papranueshme dhe duhet tė pėrsėriten. Avokati mbrojtės i kandidatit tė mazhoranncės, Osman Metalla, theksoi se tė gjitha pretendimet e avokatit tė PS-sė janė tė trilluara. Sipas Alibeajt, asnjė qendėr votimi nuk ka qėndruar e mbyllur pėr mė shumė se 30 min dhe se komisionerėt e opozitės kanė qėndruar nė pjesėn dėrrmuese tė QV-ve, pėrgjatė tė gjithė procesit tė votimit. Nga ana tjetėr, avokati i Metallės theksoi se, sipas Kodit Zgjedhor, fleta e votimit konsiderohet e pavlefshme, vetėm nė momentin qė asaj i mungojnė tė dyja vulat dhe nė rastin e Shijakut fleta ka qenė e vulosur me njė vulė. Avokati i Metallės theksoi se tė gjitha pretendimet pėr parregullsi tė zgjedhjeve nė Shijak janė trille tė Partisė Socialiste dhe se askush nuk ka ushtruar presion mbi askėnd gjatė procesit zgjedhor nė kėtė zonė. Tashmė, pritet qė brenda 5 ditėve Partia Socialiste tė depozitojė ankimin e saj nė Kolegjin Zgjedhor.

Fatjona Mejdini

Rama emėron 13 njerėzit e tij mė tė besuar nė krye tė PS-sė nė qarqe

Sterkaj, Harasani, Idrizi, Braēe,

Ēaēi, drejtuesit e rinj tė PS-sė

Rama emėron nė krye tė PS-sė nė 12 qarqe tė vendit njerėzit e tij mė tė besuar. Emrat e tyre janė shpallur nė kryesi. Sipas funksionimit tė ri tė PS-sė, nėnsekretarėt e ēdo qarku do tė drejtojnė punėt e partisė nė tė gjitha degėt e Partisė Socialiste nė komuna e bashki, gjatė procesit tė zgjedhjeve pėr krerėt e PS-sė nė rrethe dhe kryetarin. Nėnsekretarėt do tė koordinojnė lidhjen ndėrmjet kryetarit tė partisė dhe kryetarėve tė degėve tė PS-sė nė komuna dhe bashki. Kompetencat e 13 emrave tė zgjedhur prej Ramės i kapėrcejnė tė gjitha kompetencat e kryetarėve tė PS-sė nė komuna e bashki, duke bėrė qė 13 njerėzit e Ramės tė jenė tė vetmit zėra qė do tė dėgjohen prej tij gjatė gjithė kėtij procesi zgjedhor nė PS. Emrat e nėnsekretarėve janė miratuar nė mbledhjen e djeshme tė kryesisė sė PS-sė. Sipas funksionimit tė ri tė PS-sė, Paulin Sterkaj do tė drejtojė PS-nė nė qarkun e Shkodrės, Andis Harasani do tė drejtojė PS-nė nė tė gjitha degėt e saj nė Tiranė- fshat, Shpėtim Idrizi do tė drejtojė PS-nė nė tė gjitha nivelet e saj nė Tiranė-qytet, Erjon Braēe, nė qarkun e Beratit, Niko Peleshi, nė qarkun e Korēės, Musa Ulqini, nė qarkun e Lezhės, Albert Ēaēi, nė qarkun e Fierit, Qemal Minxhozi, nė qarkun e Dibrės, etj. Tė spikatur si mbėshtetės tė Ramės nė PS, disa prej tyre qė nė nisje tė karrierės sė tij, nė krye tė PS-sė dhe disa tė tjerė, tė aktivizuar fort pėr fitoren e Ramės mė 18 shkurt, krijojnė njė tablo tė plotė tė njerėzve tė besuar tė kryetarit tė PS-sė, Edi Rama, por qė nuk janė shquar asnjėherė pėr lidhje dhe kontribute tė spikatura nė zhvillimet e PS-sė.

Biografia

Po tė kthehesh pak nė kohė, vėren se shumica e emrave qė Rama ka miratuar si krerė tė rinj tė PS-sė nė tė gjithė vendin, nuk kanė kontribute tė spikatura nė PS. Madje, shumė prej tyre edhe anėtarėsimin nė kėtė parti e kanė realizuar muajt e fundit. Ndėr ta ka ish-zyrtarė tė strukturave tė partive kundėrshtare me PS-nė, por ka edhe emra qė janė akuzuar pėr korrupsion gjatė qeverisjes sė PS-sė. Me zgjedhjen e emrave tė rinj nė krye tė qarqeve, Rama ka shkelur tė gjitha premtimet e veta lidhur me reformimin e partisė. Ai pati premtuar se nė drejtimin e partisė do tė ketė figura me kontribute tė spikatura dhe se PS-ja do tė ndahet nga ata qė i dhanė damkėn e zezė tė lulėzimit tė korrupsionit. Ndėrsa nė krye tė punėve tė kėsaj partie, Rama ka zgjedhur konkretisht emra qė s’kanė kontribute, por dhe qė janė akuzuar pėr korrupsion. Kontributi i tyre mė i fortė ėshtė se ata ditėn tė dėshmojnė nė fushatėn e 18 shkurtit se janė mbėshtetės besnikė tė kryetarit tė partisė dhe pėr kėtė prisnin shpėrblimin. Zgjedhja e emrave qė do tė drejtojnė PS-sė tani e nė vazhdim, ka lėnė pas zyrtarė tė lartė tė kėsaj partie, tė cilėt kanė dhėnė kontribute gjatė historisė sė kėsaj partie, duke nisur qė nė themelimin e saj. Emrat qė dikur drejtonin punėt nė PS, tani nuk janė mė as pjesė e vendimmarrjeve masive tė kėsaj partie dhe aq mė pak pjesė e vendimmarrjeve tė saj, tė rėndėsishme. Nė mbledhjen e djeshme tė kryesisė sė partisė ka munguar sekretari i pėrgjithshėm i kėsaj partie, Pandeli Majko, nga i cili duket se ka mbetur vetėm teksti konkret i shkruar nė letėr pėr dorėheqjen e tij nga postet drejtuese nė PS.

Luljeta Progni

N/Sekretarėt Organizativė pėr ēdo qark janė emėruar pėrkatėsisht:

Qarku                        N/Sekretar

Tiranė                        Shpėtim Idrizi dhe Andis Harasani

Durrės                       Gazmir Bizhga

Dibėr                 Qemal Minxhozi

Shkodėr                     Paulin Sterkaj

Kukės                        Asllan Dogjani

Elbasan                     Agim Leka

Lezhė                        Musa Ulqini

Berat                 Erjon Braēe

Fier                           Albert Ēaēi

Vlorė                 Shpėtim Gjika

Korēė                 Niko Peleshi

Gjirokastėr         Florjan Hysi

Rama kalon tė gjitha vendimet pėr reformimin e PS-sė pa firmėn e sekretarit tė pėrgjithshėm. Majko refuzon t’i firmosė

Pandeli Majko “dorėhiqet” nga postet nė PS

Sekretari i pėrgjithshėm i PS-sė, Pandeli Majko, vazhdoi edhe dje, bojkotin ndaj mbledhjeve tė forumeve drejtuese tė PS-sė. Majko ka refuzuar tė firmosė dokumentacionet qė lidhen me reformimin e PS-sė, i cili ka filluar me ndryshime thelbėsore tė PS-sė nė njerėz. Sekretari i pėrgjithshėm socialist ka refuzuar tė jetė prezent nė mbledhjen e djeshme tė grupit parlamentar dhe tė kryesisė sė kėsaj partie, ku do tė miratoheshin 13 emrat e Ramės pėr tė krijuar stafin e ri tė drejtimit tė PS-sė. Pak ditė mė parė, sekretari i pėrgjithshėm socialist, Pandeli Majko, mungoi nė mbledhjen e Asamblesė Kombėtare tė PS-sė, njė prej mbledhjeve mė tė rėndėsishme tė kėtij forumi, ku dhe do tė prezantohej paketa e ndryshimeve thelbėsore tė PS-sė nė drejtim tė reformimit tė kėsaj partie, sipas modelit tė parashikuar mė parė nga Rama. Pėrveēse mungoi nė mbledhje, sekretari i pėrgjithshėm, socialist, Pandeli Majko, kishte refuzuar tė vendoste edhe firmėn nė materialet qė do tė prezantoheshin nė Asamblenė Kombėtare, duke dėshmuar se ėshtė tėrėsisht kundėr kėtij projekti tė kryetarit Rama pėr transformimin e partisė. Burime pranė PS-sė thanė se njė ditė para mbledhjes sė Asamblesė, Majko kishte zhvilluar njė debat tė ashpėr me kryetarin Rama, por edhe me sekretarin politik, Ben Blushi, pasi ky i fundit kishte shfaqur hapur pretendimet, madje edhe garancinė pėr mbėshtetjen e Ramės qė tė zinte vendin e tė dytit tė PS-sė, pozicion qė aktualisht nė mėnyrė zyrtare e gėzon Pandeli Majko. Qė prej kėtij momenti, Majko nuk ėshtė shfaqur as nė PS, duke lėnė tė hapur mundėsinė e dorėheqjes sė tij nga postet qė aktualisht ai mban nė partinė mė tė madhe tė opozitės. Ndėrsa nėpėr korridoret e selisė socialiste kanė nisur pėshpėrimat pėr dorėheqjen e mundshme tė Majkos, e cila ka mbetur vetėm tė zyrtarizohet me tekstin e zakonshėm pėr t’iu paraqitur mė pas nė mėnyrė zyrtare kryetarit tė PS-sė, Edi Rama.

Reagimet

Ndėrsa Majko ka shfaqur hapur kundėrshtitė e tij pėr lėvizjet e Ramės nė PS, duke refuzuar tė firmosė dokumentet e reformimit, tė tjerė zyrtarė tė lartė, socialistė, ku pėrfshihen anėtarė kryesie, deputetė apo krerė tė PS-sė nė rrethe, pritet tė pozicionohen nė mbėshtetje tė sekretarit tė pėrgjithshėm, Pandeli Majko. Vendimet e Ramės pėr tė ndryshuar radikalisht drejtuesit e PS-sė, por edhe mėnyrėn e funksionimit tė kėsaj partie, mendohet tė sjellin njė reagim tė ashpėr tė drejtuesve socialistė nė bazė dhe vetė elektoratit tė kėsaj partie. Socialistėt e Shkodrės nuk duket se janė shumė tė kėnaqur me “padronin” e tyre, tė ri, tė emėruar nga Rama si i pari i socialistėve tė tė gjithė qarkut. Tė njėjtin reagim, thuhet nė PS, pritet tė kenė edhe socialistėt e Tiranės, tė cilėt, sipas burimeve pranė PS-sė sė Tiranės, duket se janė mė tė kėnaqur nėn drejtimin e Besnik Bares sesa nė krye tė tyre tė vijnė Andis Harasani apo Shpėtim Idrizi, tė cilėt nuk njohin drejtuesit socialistė tė kėtij qyteti dhe aq mė pak pastaj elektoratin socialist tė Kasharit. Reagime tė ashpra pritet tė vijnė edhe nga socialistėt e Fierit, tė cilėt nuk duket se janė nė njė mendje me zgjidhjen e Ramės qė nė krye tė PS-sė sė qarkut tė jetė deputeti Albert Ēaēi. Tė gjithė zėrat kundėr kėsaj platforme ndryshimesh, tė cilat janė ekskluzivitet i kryetarit socialist, kanė prodhuar nė kėtė mėnyrė njė grup tė madh socialistėsh, tė cilėt pritet tė kenė njė ndikim tė konsiderueshėm nė prag tė kongresit, kur dhe do tė votohet platforma e Ramės pėr ndryshimet nė PS. Kongresmenėt aktualė tė PS-sė e kanė rastin e fundit pėr tė vendosur pėr zhvillimet nė PS dhe nga ana tjetėr, vota e tyre ėshtė vendimtare edhe pėr realizimin e strategjisė sė kryetarit aktual, Edi Rama, pėr reformimin e kėsaj partie.

L. Progni

Rama: Po pėrgatisim propozime konkrete

pėr konsensus me mazhorancėn

Pas kėrcėnimit tė hapur qė ish-kryetari socialist, Fatos Nano, i bėri kryetarit aktual tė PS-sė, Edi Rama, duke lėnė tė hapur mundėsinė e kandidimit pėr postin e kryetarit, Rama deklaron se po pėrgatit njė platformė zyrtare pėr konsensus me mazhorancėn. Rama tha dje, se PS-ja ėshtė duke pėrgatitur nė mėnyrė zyrtare propozimet qė sipas tij tė ēojnė nė paktin pėr konsensus me mazhorancėn. “Ne jemi tė vendosur qė pakti i propozuar prej nesh tė mos mbetet thjesht nė nivelin deklarativ. Do tė bėjmė njė propozim konkret nė ditėt qė vijnė, pasi vlerėsojmė se koha ėshtė shumė e ēmuar lidhur me kėto ēėshtje. Shqiptarėt kėrkojnė me tė drejtė njė politikė tė re nė aspektin e raportit tė partive politike me interesat e vendit dhe tė njerėzve. Kemi diskutuar edhe pėr fillimin e procesit historik tė zgjedhjeve nė Partinė Socialiste tė Shqipėrisė, ku gjithė anėtarėsia do tė votojė pėr kryetarin e PS-sė tė njėsisė pėrkatėse, administrative, pėr delegatėt e kongresit tė ri, kongres qė do tė pėrfaqėsojė edhe mė mirė socialistėt nė tė gjithė territorin, si dhe pėr kryetarin e PS-sė sė Shqipėrisė”, - tha dje, Rama. Propozimi zyrtar i PS-sė pritet tė pėrfshijė propozimet qė Rama publikoi pak ditė mė parė si kushte pėr bashkėpunim me mazhorancėn pėr shmangien e zgjedhjeve tė parakohshme.

KRONIKA

Gati procesi ndaj Muratajt dhe Bajramajt

Rivalėt e Lul Berishės,

nis numėrimi i akuzave

Deri nė vitin 1998-tė, Leonard Murataj ėshtė njohur si mik i Lulėzim Berishės, por mė pas miqėsia e tyre ėshtė prishur dhe Murataj ėshtė cilėsuar si njėri ndėr kundėrshtarėt e kapos sė Durrėsit

Fillon gjyqi nė ngarkim tė dy tė pandehurve, Leonard Murataj dhe Erald Bajramaj, tė akuzuar pėr vrasje dhe rrėmbim personi nė bashkėpunim. Dje, nė Gjykatėn e Krimeve tė Rėnda tė dy tė pandehurit, tė dyshuar si rivalėt e Lulzim Berishės dhe bandės sė tij, janė paraqitur para togave tė zeza, por pa mundur tė dėgjojnė kėrkesėn pėr gjykim. Gjyqi ėshtė shtyrė pėr javėn e ardhshme, ndėrsa pritet qė tė dy tė pandehurit tė dėgjojnė akuzat dhe tė pėrballen me dėshmitarėt e akuzės. Leonard Murataj, 40 vjeē, si dhe 30-vjeēari Erald Bajramaj, janė akuzuar pėr kryerjen e veprimeve kriminale me rrezikshmėri tė lartė, shoqėrore nga Prokuroria e Krimeve tė Rėnda. Sipas organit tė akuzės, aktiviteti i tyre shtrihet nė periudhėn e viteve 1998-tė deri nė vitin 2000, kohė pėr tė cilėn ata akuzohen tė kenė kryer vrasje me paramendim nė bashkėpunim, rrėmbim tė personit nė bashkėpunim, si dhe tė prodhimit e mbajtjes pa leje tė armėve e municioneve. Sipas prokurorisė, deri nė vitin 1998-tė, Leonard Murataj ėshtė njohur si mik i Lulėzim Berishės, por mė pas miqėsia e tyre ėshtė prishur dhe Murataj ėshtė cilėsuar si njėri ndėr kundėrshtarėt e kapos sė Durrėsit, Lul Berishės, tė arrestuar njė vit mė parė nė Maqedoni.

Akuza

Leonard Murataj dhe Erald Bajramaj janė akuzuar pėr vrasje me paramendim nė bashkėpunim, rrėmbim tė personit nė bashkėpunim, si dhe tė prodhimit e mbajtjes pa leje tė armėve e municioneve. Murataj sė bashku me Bajramajn dyshohet tė kenė vrarė shtetasin Nuri Ylmiu. Ky i fundit ėshtė babai i shtetasit Artan Ylmiu, pėr tė cilin tė pandehurit akuzohen se e kanė rrėmbyer. Dy tė pandehurit dyshonin se Artan Ylmiu kishte vrarė njė shokun e tyre tė grupit, me mbiemrin Tabaku. Pikėrisht pėr tė sqaruar kėtė rrethanė, ata marrin peng Artan Ylmiun dhe vrasin babain e tij, Nuri Ylmiun. Por, pasi kanė sqaruar gjithė rrethanat dhe kanė vėrtetuar se vrasja nuk ėshtė bėrė nga Artan Ylmiu, ata e lėshojnė. Kėto tė dhėna kanė dalė nė dritė vetėm pas arrestimit tė njė numri tė konsiderueshėm tė anėtarėve tė bandės sė Lulėzim Berishės, si edhe tė bandave rivale me tė. Prokuroria ka mundur tė mbledhė materialet dhe provat pėr tė vėnė nė pranga tė dy shtetasit nga Durrėsi. Leonard Murataj ėshtė arrestuar brenda nė lokalin “Center” nė qendėr tė Durrėsit. Avokatėt e dy tė pandehurve kanė kundėrshtuar menjėherė pas arrestimit tė gjitha akuzat e publikuara nga organi i akuzės. Tė njėjtėn gjė pritet qė tė bėjnė edhe pėrgjatė shqyrtimit gjyqėsor tė ēėshtjes nė ngarkim tė tė dy tė pandehurve.

Berisha –Murataj, pse u ndanė

Sipas hetuesve tė bandave tė Durrėsit, mėsohet se nė vitin 1998-tė, njė zėnkė me Lulėzim Berishėn e Leonard Muratajn, i cili dyshohet se kryente tė njėjtėn veprimtari kriminale si Berisha, ka shkaktuar ndarjen e tyre. Por nė akuzat e Prokurorisė sė Krimeve tė Rėnda nuk flitet pėr tė njėjtat akuza si tė Lulėzim Berishės dhe bandės sė tij. Sipas tė njėjtave burime, mėsohet se influenca mbi territore tė ndryshme apo tregje ka bėrė edhe ndarjen. Avokatėt janė shprehur se, Bajramaj dhe Murataj nuk kanė patur asnjėherė lidhje me grupin e Lul Berishės apo me rivalėt e tij. Pritet qė gjykimi tė zbardhė edhe mė tej kėto ngjarje tė rreth 10 viteve mė parė. Tė pandehurit nuk i kanė pranuar asnjėherė para hetuesve akuzat qė rėndojnė mbi ta.

Dy aksidente, shkarkohet

kreu i burgut tė Burrelit

Drejtori i burgut tė Burrelit, ku vuajnė dėnimin rreth 35 tė dėnuar me burgim tė pėrjetshėm, ėshtė liruar nga detyra dje, nė mesditė. Burimet zyrtare tė Drejtorisė sė Pėrgjithshme tė Burgjeve kanė bėrė tė ditur se motivacioni pėr kryegardianin e Burrelit, Haziz Duka, ka qenė paaftėsi nė drejtimin e kėtij institucioni, njė ndėr mė tė rėndėsishmit nė sistemin shqiptar tė burgjeve. Tė njėjtat burimet kanė bėrė tė ditur se shkak pėr kėtė lirim nga detyra ka qenė edhe pėrfshirja e kėtij tė fundit nė dy aksidente rrugore brenda njė muaji nė qytetin e Burrelit. Ndėrsa ende nuk ėshtė bėrė publik emri i drejtuesit tė ri tė burgut tė Burrelit, nė tė cilin vuajnė dėnimin rreth 200 tė dėnuar me dėnime mbi 20 vjet heqje lirie, si edhe me 35 tė tillė me burgim tė pėrjetshėm.

Trafikoi Isakun, 10

vjet burg pėr Mazrekun

Kreshnik Mazreku ėshtė dėnuar dje, nga gjykata me 10 vjet heqje lirie, i akuzuar si trafikant prostitutash, ndėrsa ėshtė shpallur i pafajshėm pėr akuzėn e pėrdhunimit. Gjykata e Krimeve tė Rėnda ėshtė duke shqyrtuar sėrish kėtė dosje, ndėrsa rreth njė vit mė parė, i pandehuri sė bashku me “kolegun “ e tij, Agim Kabashin, kanė qenė tė pandehur tė sė njėjtės dosje hetimore. Sipas organit tė akuzės, e dėmtuara, Rrahime Isaku, edhe pse ėshtė trafikuar nga tė pandehurit nė bashkėpunim dhe ka bėrė kallėzim penal ndaj tyre, u pėrpoq ta fshehė kėtė gjė. Kundėr tė pandehurve, vajza ka bėrė kallėzim nga Anglia, atje ku i pandehuri Kabashi e trafikoi, duke i marrė tė gjitha paratė e punės. Pasi ėshtė trafikuar nga tė pandehurit, vajza e dėmtuar ka bėrė martesė fiktive me Kabashin. Rrahime Isaku, nga Durrėsi, qė prej katėr vjetėsh ėshtė larguar pėr nė Angli sė bashku me tė pandehurin Agim Kabashi. Pas disa kohėsh, vajza e dėmtuar pranon tė martohet me tutorin e saj dhe deklaron se ka edhe njė djalė me tė. Kreshnik Mazreku ka trafikuar edhe shtetasen Flogerta Kovaēi. Pėr kėtė vajzė tė dėmtuar kanė dėshmuar familjarėt e saj, tė cilėt kanė akuzuar Kreshnik Mazrekun.

Mbetet nė qeli polici

mashtrues, Hanxhaku

Mbetet nė qeli Altin Hanxhaku, polici i rremė, i arrestuar me pistoletė lodėr qė shėrbente edhe si ēakmak. Gjykata e Tiranės ka vendosur qė ky shtetas, i cili me anė tė mashtrimit dhe presioneve kishte mundur tė pėrvetėsonte shuma tė mėdha parash, tė mbetet nė burg deri nė fund tė hetimeve. Pas survejimit disaditor u bė i mundur identifikimi i 35-vjeēarit Altin Hanxhaku dhe pasditen e sė shtunės edhe arrestimi i tij. Nė momentin e ndalimit, nė cilėsinė e provės materiale atij i janė sekuestruar njė dokument policie me mbishkrimin “Personel shėrbimi”, i cili dyshohet tė jetė i falsifikuar, njė radiomarrėse/dhėnėse, njė celular tip “Motorola”, njė ēakmak qė kishte trajtat e njė pistolete dhe njė palė pranga. Sipas organit tė akuzės, nga hetimet paraprake ky shtetas, duke u shtirur si oficer policie, ndėrhynte te njerėz tė ndryshėm, duke pretenduar qė kundrejt pagesės t’iu zgjidhte atyre tė gjitha problemet qė mund tė kishin me drejtėsinė. 35-vjeēari Hanxhaku iu ka marrė shuma tė konsiderueshme parash njerėzve tė ndryshėm, duke iu premtuar edhe zgjidhje tė ēėshtjeve gjyqėsore me anė tė kėrcėnimeve pėr arrestim. Ndėrkohė, dyshohet nga agjentėt e policisė gjyqėsore se polici fals, Altin Hanxhaku, mund t’iu ketė vendosur edhe gjoba personave tė ndryshėm, pasi, siē mėsohet, pėr tė realizuar qėllimet e tij, ai iu bėnte presion psikologjik, duke i kėrcėnuar ata se do kėrkonte shoqėrimin e tyre nė komisariat.

Cigaret e Kokės, japin

dėshminė dy tė fundit

Dy tė pandehur tė tjerė janė pyetur dje, nė lidhje me kontrabandėn e cigareve, tė kryer me anijet “Eni” dhe “Poseidon”, tė zbuluarar dy vjet mė parė nga Prokuroria e Krimeve tė Rėnda. Alfred Ēoba dhe Telah Shehu dje, kanė dhėnė disa detaje nė lidhje me shkarkimin e anijeve tė mėsipėrme nė portin e Durrėsit, ndėrsa tė dy tė pandehurit nuk kanė qenė shumė tė saktė nė kėto deklarime. Sipas mbrojtėsve, koha qė ka kaluar qė nga zhvillimi i ngjarjeve e deri mė tani, kanė bėrė qė memoria e tė pandehurve tė jetė jo e saktė. Ndėrsa pritet qė nė seancėn e radhės tė mbarojė edhe pyetja e tė pandehurve dhe tė fillojė edhe shqyrtimi i provave tė mbrojtjes. Nė kėrkesėn pėr gjykim, thuhet se mė 30 mars 2005-sė, nė Shkozet tė Durrėsit, tek ish-magazinat e ORMN-sė, pronė e tė pandehurit Fatmir Zotaj, janė gjetur e sekuestruar shtatė kontenierė me cigare kontrabandė tė markave; “Karelia Slims”, “Dorchester”, “Drina”, “Aura”, Kingston” e “Marlboro”. Nė kėta kontenierė ndodheshin 8563 koli me cigare, tė gjitha pa pullė fiskale e tė padeklaruara nė doganė, gjatė futjes nė territorin e Shqipėrisė. Nga hetimet ka rezultuar se kjo sasi cigaresh ėshtė ngarkuar nė portet e Malit tė Zi dhe ėshtė transportuar me anijet “Eni” dhe “Poseidon”, pronė e tė pandehurve Fatmir Zotaj e Ardian Cani. Kėto anije, nė datat 9, 19 dhe 29 mars tė vitit 2005-sė, nė orėt e para tė mėngjesit, janė futur nė akuariumin e portit tė Durrėsit, pa lejen e autoriteteve portuale. Nė vendngjarje janė gjetur e sekuestruar edhe katėr kontenierė tė tjerė, bosh. Nga hetimet ka rezultuar se anija “Eni” ėshtė shkarkuar rreth orės 03.00 tė 29 marsit dhe se njė ditė mė parė ėshtė nisur nga porti i Barit nė Mal tė Zi, nė orėn 18.30. Nė portin e Malit tė Zi, si destinacion i mallit ėshtė deklaruar porti “Portstaid”, nė Egjipt.

RRETHE

I zgjedhuri nga LSI-ja kundėrshtohet nga socialistėt. Pėrplasje edhe nė PS, nė lidhje me kėtė pėrzgjedhje

Shtyhet mbledhja, PS konteston kreun e kėshillit bashkiak

Partia Socialiste e Vlorės ka depozituar nė Gjykatėn Kushtetuese procesin e kontestuar prej tyre, tė zgjedhjeve tė reja nė Kėshillin e Bashkisė sė Vlorės. Lajmi ėshtė bėrė i ditur nga kryetari i PS-sė pėr Bashkinė e Vlorės, Eltar Dede, i cili ka qenė nė Tiranė, pikėrisht pėr depozitimin e njė kėrkese tė tillė, ndėrkohė qė ka zhvilluar dhe njė takim me kryetarin e PSSH-sė

VLORĖ - E planifikuar pėr t’u zhvilluar ditėn e martė, mbledhja e kėshillit tė bashkisė ėshtė shtyrė pėr njė afat tė pacaktuar.

Lajmin pėr shtyrjen e mbledhjes sė kėshillit tė bashkisė e ka bėrė tė ditur, sekretari i kėshillit tė bashkisė, Agron Gjipali. Sipas Gjipalit, deri nė njė takim midis kryetarit tė bashkisė, Shpėtim Gjika dhe kryetarit tė kėshillit tė bashkisė, Arben Sinani, pėr tė caktuar datėn e zhvillimit tė mbledhjes, nuk ka njė datė tė caktuar pėr mbledhjen

Dje, kryetari i kėshillit tė bashkisė, Arben Sinani, ka patur njė takim tė veēantė me sekretarin e kėshillit tė bashkisė, Agron Gjipali, nė lidhje me zhvillimin e mbledhjes.

Sekretari Gjipali nuk ka dhėnė hollėsira se ēfarė ėshtė biseduar nė takimin me Sinanin, ndėrkohė qė fakti qė pėr ditėn e martė nuk ėshtė caktuar zhvillimi i mbledhjes tregon se midis tyre nuk ėshtė arritur asnjė rezultat. Kryetari i kėshillit tė bashkisė, Arben Sinani, ėshtė zgjedhur nė njė proces tė kontestuar nga socialistėt nė kėshill. Edhe pse nga ana e kryetarit tė bashkisė, Shpėtim Gjika, nuk ka asnjė deklaratė nė lidhje me moszhvillimin e mbledhjes sė planifikuar pėr ditėn e martė, ka gjasa qė shkaku i shtyrjes sė mbledhjes tė jetė pikėrisht kontestimi qė socialistėt i kanė bėrė zgjedhjes sė Sinanit nė krye tė kėshillit tė bashkisė.

Partia socialiste e Vlorės ka depozituar nė Gjykatėn Kushtetuese procesin e kontestuar prej tyre, tė zgjedhjeve tė reja nė kėshillin e Bashkisė sė Vlorės.

Lajmi ėshtė bėrė i ditur nga kryetari i PS-sė pėr Bashkinė e Vlorės, Eltar Dede, i cili ka qenė nė Tiranė, pikėrisht pėr depozitimin e njė kėrkese tė tillė, ndėrkohė qė ka zhvilluar dhe njė takim me kryetarin e PSSH-sė, Edi Rama, nė lidhje me zhvillimet nė kėshillin e bashkisė.

Kėrkesa e depozituar nė Gjykatėn Kushtetuese ka pėr qėllim pavlefshmėrinė e zgjedhjeve tė reja pėr kryetarin, nėnkryetarin dhe anėtarėt e rinj tė kėshillit tė qarkut.

Sipas kryetarit socialist, nė zgjedhjet e reja nė kėshillin e bashkisė janė shkelur ligjet themelore tė qeverisjes vendore, tė cilat janė sanksionuar qartė edhe nė Kushtetutėn e Shqipėrisė dhe nė tė tilla kushte, vetėm Gjykata Kushtetuese mund tė vendosė pėr pavlefshmėrinė e kėtyre zgjedhjeve. Pretendimet e socialistėve konsistojnė nė faktin se Sinani nuk ka fituar numrin 23 tė votave, aq sa e parashikon ligji, si dhe ėshtė votuar njėherėsh pėr tre procese votimi, duke krijuar anomali, jo vetėm nė zbatimin e ligjit, nė procesin e votimit, por edhe procesin e numėrimit tė votave, pa harruar edhe faktin se kutitė e votimit janė hapur dhe numėruar pa prezencėn e komisionierėve tė PS-sė.

Dede ka deklaruar se, kėshilltarėt e PS-sė nuk do tė marrin pjesė nė zgjedhjet e kėtij kėshilli deri nė vendimin e Gjykatės Kushtetuese.

Ergys Alushi

Analiza, shumė nxėnės janė analfabetė

VLORĖ- “Nė shkollat 9-vjeēare tė qytetit ka shumė nxėnės me mangėsi tė theksuara, tė cilėt duhet tė kategorizohen si analfabetė, duke dėshmuar pėr fiktivitetin nė shifrat qė tregojnė pėrqindjen e kalueshmėrisė sė nxėnėsve.”

Kėshtu deklarohet nė analizėn e Drejtorisė Arsimore tė Vlorės dhe duket se kjo ėshtė pjesa mė e sinqertė e kėtij institucioni, e cila pranon se nė shkollat e qytetit ka analfabetė, por edhe fiktivitet nė vėnien e notės, kalueshmėrinė dhe tė tjera probleme.

Nėse do tė bėjmė njė analizė tė analizės sė drejtorisė arsimore, tė mbėshtetur dhe nė disa opinione tė lira tė disa mėsuesve nė shkollat 9-vjeēare tė qytetit, rezulton se numri mė i madh i kategorisė sė analfabetėve ekziston nė kėto shkolla.

Pikėrisht nė kėto shkolla, tė cilat kanė edhe kalueshmėri nė nivele tė tilla tė larta si 90 dhe mė shumė %, analfabetėt janė tė shumtė dhe tė fshehur pas notės kaluese 5, duke zėnė gjithnjė e mė shumė vend mendimi i prindėrve, por edhe i mėsuesve se, edhe po nuk mėsoi le ta kalojė 9-vjeēaren, qė tė mos mbetet fare pa shkollė.

Dhe kėshtu, njė notė kaluese pesė ka vite qė prodhon analfabetė, tė cilėt, nė pjesėn mė tė madhe shkojnė nė shkollat e mesme dhe e lėnė shumė shpejt shkollėn ose vazhdojnė ta kryejnė atė, duke aplikuar pėrsėri metodėn, “paguaj qė ta kesh njė notė kaluese”, duke mbetur analfabetė edhe nė pėrfundim tė gjimnazit.

Njė tjetėr fenomen shqetėsues nė shkollat 9-vjeēare janė edhe klasat brenda shkollave tė kthyera nė fast-food apo byrektore, ku pronari i jep njė pagė mujore edhe drejtorit tė shkollės, pėr ta lejuar, jo vetėm qė tė shesė, por edhe tė mos i lejojė nxėnėsit tė dalin jashtė shkollės dhe oborrit, me qėllim qė atij t’i shiten tė gjithė byrekėt, sanduiēet dhe deri qoftet, ushqime kėto tė pakontrolluara nga askush.

E. Alushi

Kushtet e rėnda ekonomike e ēojnė nė aktin ekstrem nėnėn e dy fėmijėve

Tenton tė vrasė veten me ilaēet antidepresion

KUĒOVĖ- Ndoshta kanė qenė kushtet e vėshtira ekonomike, ato qė e kan ēuar 29-vjeēaren, nėnė e dy fėmijėve, tė marrė vendimin ekstrem tė dhėnies fund tė jetės me ilaēet antidepresion qė ajo pėrdorte pėr mė shumė se njė vit. Njoftime nga spitali civil rajonal i qytetit tė Beratit bejnė tė ditur se, rreth orės 12:30 tė ditės sė djeshme ka mbėrritur nė spital 29-vjeēarja, Dashuri Bėrzheta, banore e lagjes “Partizani”, tė qytetit tė Kuēovės. Nėna e dy fėmijėve kishte mė shumė se njė vit qė vuante nga depresioni dhe pėr kėtė kurohej nė vazhdimėsi sipas rekomandimit tė mjekut, por nė ditėn e djeshme, ajo i ka marrė tė gjitha tabletat dhe i ka gėlltitur ato njė e nga njė nė gojė. Mė pas, kanė qenė tė afėrmit e shtetases Bėrzheta, ata qė pas konstatimit e kanė shoqėruar pėr nė repartin e urgjencės nė gjendje kritike pėr jetėn, ndėrkohė qė mjekėt kanė konstatuar se ajo kishte konsumuar njė sasi ilaēesh dhe menjėherė kanė filluar qė ta nxjerrin atė nga gjendja e komės, duke i ofruar ndihmėn e parė mjekėsore. Sipas mjekėve tė repartit tė urgjencės, nėna e dy fėmijėve kishte konsumuar 20 tableta qė i shėrbenin pėr qetėsim gjatė kohės qė kishte probleme me depresionin. Tė afėrmit e 29-vjeēares kanė bėrė tė ditur se, ajo vuante nga shqetėsimet nervore dhe kurohej vazhdimisht, ndėrkohė qė, nė njė moment depresioni ka tentuar t’i japė fund jetės, duke konsumar gjithė sasinė e medikamenteve qė kishte nė banesė. Nė kohėn qė D. B ka konsumuar tė gjitha tabletat qė i shqėrbenin asaj pėr t’u qetėsuar, ajo ka qenė e vetme nė banesė, pasi bashkėshorti i saj kishte pak kohė qė kishte emigruar pėr nė Greqi, ndėrsa tė dy fėmijėt kan qenė nė shkollė. E papunė, me dy fėmijė tė mitur, gruaja duket se nuk ka pėrballur dot kushtet e vėshtira tė jetesės, ndėrkohė qė pėr tė zbutur kėto probleme, pak kohė mė parė, bashkėshorti i saj kishte vendosur tė emigronte drejt Greqisė, por pa mundur tė siguronte ende mirėqenie pėr familjen e tij, ēka ka sjellė njė gjendje depresioni pėr bashkshorten dhe nė njė moment tė tillė, ajo ka tentuar t’i japė fund jetės, por ėshtė shpėtuar nė ēastet e fundit nga familjarėt. Burime pranė repartit tė urgjencės nė qendrėn spitalore thanė se, gruaja ka marrė ndihmėn mjekėsore, por ende ndodhet nė gjendje kritike pėr jetėn.

A. Kaja

Vidhen elektromotorėt, puset e naftės mbeten pa punė

KUĒOVĖ- Mesa duket edhe vjedhėsit kanė planin e tyre tė punės. Kėtė radhė pre e vjedhjes janė bėrė dy elektromotorė, tė cilėt iu pėrkasin puseve tė naftės nė zonėn “FERMA 34” nė Kuēovė, duke i sjellė ndėrmarrjes sė ALBPETROLIT njė dėm prej disa mijėra lekėsh. Sipas burimeve nga sektori naftėnxjerrės i Kuēovės, bashkė me elektromotorat po vidhet dhe kablli elektrik me gjithė pajisjet qė ndodhen pėr t’i vėnė nė punė. Ngjarja ka ndodhur gjatė natės sė kaluar, kur persona tė paidentifikuar ende, tė pajisur dhe me mjete po tė paidentifikuara kanė ēmontuar dhe vjedhur dy elektromotora, por duket se nė pamundėsi pėr t’i trasportuar nė kohė kanė marrė vetėm njėrin prej tyre, ndėsa tjetrin e kanė hedhur nga shtrati duke e dėmtuar, por pa arritur ta marrin. Sė bashku me elektromotorin, ata kanė vjedhur dhe rreth 50 metra kabėll elektrik, sė bashku me paisjet e lėshimit, duke bėrė qė dy prej puseve tė dalin jashtė pune deri sa tė sigurohen elektromotora tė rinj. Kjo ka bėrė qė, veē dėmit material siē janė elektromotorėt dhe kablli tė shkaktohet dhe dėmi financiar, pasi puset kanė qenė nė efiēencė dhe llogaritur nė prodhimin e naftės bruto qė del nga nėntoka. Ky fenomen mėsohet se ka rreth 10 vjet qė ka nisur dhe dėmi qė i ėshtė shkaktuar sektorit ėshtė i madh, ndėrsa personat e papėrgjegjshėm qė kryejnė kėto veprime, ndoshta kėnaqen me ato pak lekė tė shitjes sė telit prej bakri, i cili pas shkatėrrimit tė elektromotorit shitet si skrap.

A. Kaja

Tropojė, sėrish probleme me tragetet

TROPOJĖ- Telashet pėr tragetet e linjės Fierzė-Koman e kthim nuk kanė tė sosur. Edhe pse ėshtė bėrė njė investim prej 6 milionė lekėsh tė reja, pėr tė ndėrtuar njė stacion ankorimi mė tė mirė se i pari, tragetet dhe pasagjerėt kanė vėshtirėsi. Kėshtu, specialistėt vendosėn qė stacioni i ankorimeve tė lėvizė nga fshati Dushaj pėr nė Rajė, por megjithėse investimi dhe pėrgatitja e vendit ka pėrfunduar, sėrish drejtuesit e trageteve dhe pasagjerėt kanė vėshtirėsi pėr tė hipur dhe zbritur nė traget, pasi sėrish vendi ėshtė i cekėt dhe ka rrėshqitje tė dherave. Kapiteni i tragetit, Jani Rama, thotė se, ėshtė shumė vėshtirė tė pėrballohet njė situatė e tillė.

"Ankorimi i trageteve nė Liqenin e Fierzės bėhet nė kushte jo normale, pėr arsye se kalatat e ndėrtuara nuk janė bėrė nė kuotėn e duhur dhe tė studiuara. Kėto ndėrtime janė bėrė kundra rrymės dhe trageti nuk ka mundėsi tė akorohet. Jemi detyruar qė tė marrim vetė mjete private pėr tė sjellė dhera e pėr tė mundėsuar ndaljen e tragetit nė stacion", - thotė ai.

Linja e trageteve ėshtė e vetmja rrugė lidhėse pėr 43 mijė banorė tė Tropojės me pjesėn tjetėr tė vendit, pasi nė shumicėn e kohės, sidomos nė dimėr, linja rrugore nga Bajram Curri nė Qafė Mali ėshtė e pakalueshme dhe shumė e vėshtirė. Po kėshtu edhe aksi tjetėr rrugor nga Kruma pėr nė Kukės ėshtė jashtė ēdo standardi. Edhe linja ujore Fierzė-Kukės e kthim ka vite qė ėshtė pezulluar. Madje, pėr tė mbėrritur nė qendrėn administrative qė ėshtė Kukėsi, tropojanėt duhėt tė kalojnė katėr herė kufirin nga Gjakova nė Prizren e kthim. Linja e trageteve dhe mosfunksionimi i saj ka bėrė qė shpeshherė udhėtarėt tė ndiejnė rrezik tė madh pėr jetėn e tyre. Rėnia e nivelit tė ujėrave dhe zbrazja pa paralajmėrim e tyre nga HC-Fierzė ka krijuar dallgė tė mėdha nė liqen, ndėrsa tragetet me mė shumė se 100 pasagjerė e 50 automjete janė pėrpirė nga rrymat e ujit. Rėnia e inerteve nga faqja e malit, sidomos nga pėrroi i Selcės, ka bėrė qė liqeni tė ndahet nė dysh nga mali i gurėve dhe dherave e tragetet tė mbeten nė ujė.

B. Muēmata

Ngjarja e rėndė ka ndodhur nė fshatin Boriē i Vogėl

Konflikti pėr pronėsinė, dy viktima

Si pasojė, ka mbetur i vdekur nė vend shtetasi 40-vjeēar Milenko Lekoliē, lindur dhe banues nė Boriē tė Vogėl tė rrethit Malėsi e Madhe dhe njėkohėsisht me tė ėshtė plagosur shtetasi Zako Jasho Matoloviē, 25 vjeē, lindur dhe banues edhe ai nė Boriē tė Vogėl, komshi me viktimėn

MALĖSI E MADHE - Njė konflikt pėr ēėshtje pronėsie pėr tokėn ka shkaktuar njė tė vdekur dhe njė tė plagosur. Autorėt e kėtij krimi kanė qenė komshinj tė tyre, pėrkatėsisht babai me dy djemtė e tij tė cilėt, pasi kanė qėlluar 2 viktimat janė larguar pa arritur tė kapeshin nga policia, tė paktėn deri dje pasdite. Ngjarja e rėndė ka ndodhur dje nė drekė, nė fshatin Boriē i Vogėl tė Rrethit Malėsi e Madhe. Sipas burimeve nga Drejtoria e Policisė sė Qarkut tė Shkodrės, ngjarja ka ndodhur dje nė drekė rreth orės 13.30. Si pasojė ka mbetur i vdekur nė vend shtetasi 40-vjeēar Milenko Lekoliē, lindur dhe banues nė Boriē tė Vogėl tė rrethit Malėsi e Madhe dhe njėkohėsisht me tė ėshtė plagosur shtetasi Zako Jasho Matoloviē, 25 vjeē, lindur dhe banues edhe ai nė Boriē tė Vogėl, komshi me viktimėn, i cili ndodhet i shtruar nė spitalin rajonal tė Shkodrės. Falė ndihmės sė parė mjekėsore, i plagosuri mėsohet se e ka kaluar fazėn e rrezikut pėr jetės. Sipas te dhenave tė para, vrasja rezulton tė ketė ndodhur pėr motive pronėsie.

Nė vendngjarje kanė shkuar menjėherė forcat e policisė tė komisariateve tė Malėsisė sė Madhe dhe Shkodrės si dhe ėshtė krijuar grupi hetimor nė bashkėpunim me Prokurorinė e Rrethit Gjyqėsor tė Shkodrės. Sipas tė dhėnave tė para, tė nxjerra gjatė hetimit tė kėsaj ēėshtjeje, vrasja rezulton tė ketė ndodhur pėr motive pronėsie.

Po sipas burimit tė mėsipėrm, autorėt e dyshuar pėr kryerjen e kėsaj vepre penale janė shtetasit: Mark Qerimaj, 56 vjeē dhe djemtė e tij, Gjin Marku, 33 vjeē dhe Nik Marku 17 vjeē, qė tė tre lindur dhe banues nė Boriē tė Vogėl tė rrethit Malėsi e Madhe.

Forcat e policisė nė vendngjarje po punojnė pėr dokumentimin e plotė tė kėsaj ngjarjeje si dhe kapjen e autorėve tė krimit qė janė larguar nė drejtim ende tė paditur.

Arben Lagreta

Godet me mjete tė forta fqinjėn, pas konfliktit pėr pronėn

SHKODĖR- Pronėsia ėshtė bėrė shkas qė njė 58-vjeēar i lindur nė njė zonė tė thellė malore dhe banues nė qytetin e Shkodrės tė godiste njė fqinjė tė tijėn me mjete tė forta. Ngjarja ka ndodhur paraditen e sė dielės, ndėrkohė qė pas denoncimit qė e dėmtuara ka bėrė ndaj tij nė komisariatin e policisė sė Shkodrės ėshtė kryer, po nė mbrėmje, arrestimi i agresorit.

Sipas burimeve nga komisariati i policisė sė Shkodrės, mbrėmjen e sė dielės, rreth orės 20.00, u bė arrestimi i shtetasit Fran Kol Fushani, 58 vjeē, lindur nė fshatin Mgull tė Komunės sė Pultit nė zonėn e Dukagjinit tė rrethit tė Shkodrės dhe banues nė lagjen periferike ”Skėnderbeg” tė kėtij qyteti, me arsim 7 klasė.

Gjithnjė sipas burimit tė mėsipėrm, arrestimi i kėtij shtetasi u bė, pasi rreth orės 11.00 tė datės 18 mars 2007, pėr motive pronėsie ka goditur me mjete tė forta shetasen V. N, duke i shkaktuar asaj disa fraktura tė rėnda nė trup.

Dje janė kryer veprimet e para hetimore dhe proceduriale, ndėrkohė qė materialet nė ngarkim tė shtetasit Fran Fushani i kaluan pėr ndjekje Prokurorisė sė Rrethit Gjyqėsor tė Shkodrės, pėr veprėn penale tė plagosjes sė rėnde me dashje, parashikuar nga neni 88 i Kodit Penal.

A. Lagreta

11-vjeēarja u rikthye nė orėn tre tė mėngjesit

Humbet vajza, gjendet pas 11 orėsh

SHKODĖR- Njė vajzė 11-vjeēare nga qyteti i Shkodrės ka humbur tė dielėn pasdite, por ėshtė gjendur vetėm 8 orė mė vonė, rreth orės 03.00 pas mesit tė natės sė djeshme, teksa po flinte nė pragun e banesės sė saj, pasi ishte kthyer vetė atje.

Sipas burimeve nga komisariati i policisė sė Shkodrės ka qenė ora 18.00 e pasdites sė tė dielės, kur familja Trashani, nė lagjen “Perash” ka humbur vajzėn e saj 11-vjeēare dhe pasi kėrkimet e para nuk i kanė dhėnė rezultat, prindėrit e saj kanė njoftuar policinė.

Sipas Fatmir Trashanit, babait tė vogėlushes: “angazhimi i policisė sė Shkodrės ka qenė maksimal. Ka qenė pikėrisht ndikimi dhe presioni i tyre ai qė ka sjellė vajzėn nė shtėpi.”

Ndonėse rrethanat e zhdukjes disaorėshe tė vajzės mbeten enigmatike, po sipas tė atit tė saj “e rėndėsishme ėshtė se vajza ėshtė mirė me shėndet.”

Gjithsesi, fjalėn nė vijim pėr kėtė zhdukje misterioze tė saj do ta ketė policia, e cila pritet qė tė zbardhė gjithēka.

Mėsohet se, vetėm pak kohė para zhdukjes, vajza 11-vjeēare ka qenė duke luajtur me dy moshatare pranė shtėpisė sė saj. Pasi kanė mbaruar lojėn, secila prej tyre i ėshtė drejtuar banesės sė vet.

Ndėrkohė, rreth orės 03.00 tė datės 18 mars, fėmija ėshtė gjetur nga prindėrit, duke fjetur nė katin e tretė tė banesės sė saj.

“Nė orėn 19.00 tė mbrėmjes, kur unė u ktheva nga puna nuk e gjeta vajzėn nė shtėpi. Atėherė iu dejtuam policisė dhe prokurorisė. Ata bėnė pėrpjekjet maksimale dhe i falenderoj sinqerisht nė emrin tim dhe tė familjes, miqve dhe dashamirėsve tė mi”, - vijon shpjegimet e tij pėr gazetarėt, Trashani.

Ndėrsa, duke sqaruar gjendjen e vajzės sė tij, menjėherė pas kthimit nė shtėpi nė atė orė tė vonė pas mesit tė natės, ai u shpreh: “Vajza ishte pak e traumatizuar dhe nuk mund ta pyesja. Besoj se do ta kalojė pa probleme kėtė traumė.”

A. Lagreta

SOCIALE

Pensionet private, reformat domosdoshmėri pėr standarde ndėrkombėtare

Guxholli: Institutet private tė pensioneve, tė domosdoshme

Ky institucion, gjatė veprimtarisė sė tij ka ndėrmarrė hapa konkrete nė fushėn legjislative, organizative dhe financiare, pėr krijimin e infrastrukturės sė nevojshme pėr fillimin e funksionimit tė fondeve private tė pensioneve

Institutet private tė pensioneve janė pėrhapur mjaft kohėt e fundit edhe nė vendin tonė dhe kontributet e tyre janė investuar nė bono thesari. Sipas nėnkryetares sė Autoritetit tė Mbikėqyrjes Financiare, Ermela Guxholli, nevoja e krijimit tė kėtyre institucioneve nisi nė rrethanat kur nė skemėn e pensioneve shtetėrore kontributet ishin tė larta dhe ofertat tepėr tė ulėta. “Nisur nga rrethanat aktuale tė zhvillimit tė sistemit tė Pėrgjithshėm tė Sigurimeve Shoqėrore nė Shqipėri, ku treguesit kryesorė tė funksionimit tė tij kanė shkuar drejt pėrkeqėsimit, me rezultatin qė skema shtetėrore ofron vazhdimisht pėrfitime tė ulėta me kontribute mjaft tė larta, u pa e arsyeshme dhe e domosdoshme krijimi i sistemit privat tė pensioneve, si pjesė e kėtij sistemi”, - u shpreh nėnkryetarja e Autoritetit tė Mbikėqyrjes Financiare, Ermela Guxholli. Kėshtu, pėr funksionimin e skemės private, nė tetor tė vitit 2004, filloi tė funksionojė Inspektoriati i Instituteve Private tė Pensioneve, nė varėsi tė Kėshillit tė Ministrave. Ky institucion, gjatė veprimtarisė sė tij ka ndėrmarrė hapa konkrete nė fushėn legjislative, organizative dhe financiare, pėr krijimin e infrastrukturės sė nevojshme pėr fillimin e funksionimit tė fondeve private tė pensioneve.

Ku investohet kontributi

Aktualisht, sipas nėnkryetares sė Autoritetit tė Mbikėqyrjes Financiare, Ermela Guxholli,

kontributi i dhėnė nga persona tė ndryshėm nė tė tria institutet e sigurimit tė pensioneve private ėshtė investuar nė bonot e thesarit. Sipas tė dhėnave, numri i personave tė siguruar pranė kėtyre institucioneve ėshtė mbi 2 500 pjesėmarrės, tė cilėt japin njė kontribut mesatar 980 lekė tė akumuluar dhe si 9-mujor arrijnė njė fond prej 12,4 milionė lekėsh.

Skemat suplementare

Sipas Guxhollit, skemat suplementare janė njė kontribut shumė i rėndėsishėm pėr ekonominė e tė moshuarėve. Duhet theksuar se, me vendim tė Kėshillit tė Ministrave dhe nėn varėsinė e kėtij tė fundit ka filluar tė funksionojė edhe Inspektoriati i Instituteve Private tė Pensioneve. Ndėrkohė, nėnkryetarja e Autoritetit tė Mbikėqyrjes Financiare, Ermela Guxolli, pohon se, “praktika sot tregon se, sa mė pak tė jetė e zhvilluar skema bazė shtetėrore, aq mė shumė zhvillohen skemat suplementare. Tashmė, sistemi i pėrgjithshėm i sigurimeve shoqėrore nė Shqipėri pėrbėhet nga dy skema ose kolona: skema e sigurimit tė detyrueshėm shtetėror - kolona e parė dhe skema e sigurimit suplementar privat - kolona e dytė.”

Alketa Alia

Problemet qė kėrkojnė zgjidhje

Nė institutet private tė pensioneve janė hasur edhe probleme tė cilat kėrkojnė zgjidhje. Sipas nėnkryetares Guxholli, skema e pensioneve private kėrkon njė reformim nė tėrėsi tė kėtij sistemi, duke pėrcaktuar kėshtu njė platformė tė qartė e tė sigurt tė kėtyre institucioneve. Sipas nėnkryetares sė Autoritetit tė Mbikėqyrjes Financiare, kjo kėrkon njė rishikim tė ligjit nė tėrėsi qė ka ēuar edhe nė formimin e tyre, duke berė tė mundur pėrafrimin e tyre e standarde ndėrkombėtare tė zhvillimit nė vend. Sipas saj, kjo kėrkon edhe njė stimul tė pėrfshirjes nė kėto skema nėpėrmjet krijimit tė iniciativave fiskale pėr subjektet dhe punėmarrėsit qė kontribuojnė nė skemat private tė pensioneve suplementare, duke rritur dhe forcuar njėkohėsisht edhe elementet e garancisė dhe miradministrimit tė tij dhe do tė sjellė domosdoshmėrisht rezultate pozitive edhe nė tregun shqiptar. Ndėrkohė, ajo shton se, pėr zhvillimin dhe stimulimin e fondeve private tė pensioneve ndikojnė edhe zhvillimet nė tregun e kapitaleve.

Shoqata turke ndihmon pensionistėt shqiptarė, bashkia bėn sehir

Shoqata Turke “Deniz Feneri”, me njohjen e vėshtirėsive ekonomike tė pensionistėve shqiptarė bėri tė mundur qė rreth 1000 famlje tė tilla tė marrin nga njė pako dhuratė me 30 kg ushqime. Sipas shoqatės sė “Unitetit Kombėtar tė pensioneve tė Pleqėrisė”, pritet qė tė vijnė edhe 1400 pako me veshmbathje e kėpucė pėr anėtarėt e shoqatės sė UKPP-sė. Ndonėse kjo ėshtė njė ndihmė humanitare, e cila nuk ka njė vlerė tė madhe pėr kėtė kategori njerėzish tė moshuar, ata shprehen se bashkia nuk i ka ndihmuar fare. Sipas tyre, Bashkia e Tiranės nuk ka bėrė asnjė lehtėsim, madje ulja e faturės sė kafesė nuk ėshtė lehtėsim, pasi atyre iu nevojitet njė qendėr ditore. “Sipas mendimit tonė, pėrvojės qė kemi dhe informimit tė marrė, hallka e parė pėr tė krijuar kushtet ndaj pėrkujdesjes pėr tė moshuarit janė qėndrat ditore pėr tė moshuarit”, - shprehen ata. Ndonėse i kanė kėrkuar ndihmė Bashkisė sė Tiranės zyrtarisht pėr t’i ndihmuar me fonde, pėrgjigjet kanė qenė negative, duke shtuar se, kėrkesa e tyre nuk ka patur baza ligjore. Ndėrkohė, pėr ngritjen e funksionimin e kėtyre qendrave ditore Kryqit tė Kuq i jepen nga bashkia 6 milionė lekė tė vjetra. Pra dy standarde nė zbatim tė ligjit.

Njė studim amerikan tregon se si mund tė trajtohet kanceri i prostatės

Kanceri nė prostat nuk shkakton vdekje

Sipas shkencėtarėve, shumica e personave me kancer nė prostatė nuk vdesin nga kjo sėmundje

Numri i personave qė vuajnė nga kanceri i prostatės ėshtė rritur sė tepėrmi nė tė gjithė botėn. Sipas njė studimi, shkencėtarėt kanė zbuluar se, shpesh trajtimi i tyre me operacione dhe me rrezatim ėshtė i panevojshėm. Nė bazė tė statistikave tė personave qė e vuajnė kėtė sėmundje vėrehet njė lloj pesimizmi tek ata, sepse mendojnė se po tė jesh me kancer rrezikon tė vdesėsh, por nė fakt, sipas tyre, kjo ėshtė njė ēėshtje qė jo gjithmonė pėrfundon ashtu si ata mendojnė. Ndonėse shumica prej tyre rrezikojnė tė pėrfundojnė nė operacion apo tė kryejnė trajtimin me rreze, sipas shkencėtarėve, shumica e personave me kancer nė prostatė nuk vdesin nga kjo sėmundje. Mbajtja e njė qėndrimi pritės pėr trajtimin e kancerit tė prostatit ėshtė njė vendim i vėshtirė e personal pėr ēdo njeri, ndaj ėshtė mė mirė ta presėsh rrezikun sesa tė shkosh vet tek ai, pohojnė shkencėtarėt. Sipas studimit mė tė fundit, mbipesha dhe mikrobet nuk mund t’i sjellin asgjė tė mirė njeriut, ndonėse mikrobet janė tė paevitueshme pėr njeriun. Nė fazat e para tė evolucionit, prania e tyre nė organizėm ka ndihmuar pėr ruajtjen e energjisė nė formė dhjami. Por shkencėtarėt thonė se, nė epokėn bashkėkohore tė ushqimeve me kalori tė lartė, kėto mikrobe duket se nuk i sjellin njeriut ndonjė gjė tė mirė.

Studimi

Nė njė studim tė kryer nga shkencėtarėt me minjtė nė laborator u vu re se, heqja e njė grupi mikrobesh tė caktuara bėn qė tė mos vėrehen shenja tė dhjamosjes, pavarėsisht nga lloji apo sasia e ushqimit. Nė bazė tė kėtij studimi, shkencėtarėt zbuluan se, si rrjedhojė, minjtė u treguan rezistentė ndaj mbipeshės qė krijohet si rezultat i niveleve tė larta tė yndyrnave dhe sheqerit. Ata zbuluan se, minjtė mbipeshė kanė mė shumė baktere tė njė lloji tė veēantė, ndėrsa minjtė nė peshė normale kanė mė shumė baktere tė njė lloji tjetėr. Shkencėtarėt, gjithashtu kontrolluan edhe njė numėr njerėzish dhe nxorėn tė njėjtat rezultate dhe ashtu si tek minjtė, kur analizuan gjenet e mikrobeve panė se ato, jo vetėm ndikojnė nė ruajtjen e kalorive, por edhe zgjedhin se cilat kalori tė ruajnė dhe mbajnė ato kalori qė depozitohen nė dhjamė. Megjithatė, ata shprehen se ėshtė ende herėt pėr tė folur, nėse mbipesha shkaktohet nga ndryshimet nė mikrobet e zorrėve apo kėto ndryshime shkaktohen nga mbipesha. Sipas shkencėtarėve, pėr ta kuptuar ende mė mirė kėtė proces tė pranisė sė mikrobeve nė organizmin tonė dhe ndikimin qė mund tė ketė nė shfaqjen e sėmundjeve tė ndryshme mund tė sjellė njė evolucion pėr tė patur njė peshė normale, duke eliminuar kėshtu problemet e shumta qė sjell mbipesha.

Alketa Alia

Qeveria gjermane, pr/ligj pėr legalizimin e emigrantėve me asistencė sociale

Nė 2009-ėn, marrin dokumentet 178 mijė emigrantė

Qeveria gjermane ka hartuar njė projektiligj, qė pret tė miratohet sė shpejti, nė tė cilin thuhet se do tė legalizohen 178 mijė emigrantė. Mes kėtyre tė fundit ka edhe emigrantė shqiptarė qė jetojnė prej kohėsh nė Gjermani, por me kusht qė deri mė 2009-ėn tė kenė gjetur njė punė tė qėndrueshme. Qeveria gjermane ka arritur njė kompromis pėr disa amendamente shtesė nė ligjin e emigrantėve, sipas tė cilave kėtij grupi tė toleruar emigrantėsh t’iu japė disa garanci ligjore. Nga kėto masa do tė pėrfitojnė edhe gratė e kėtyre emigrantėve, por ato duhet tė jenė mbi 18 vjeē dhe tė tregojnė se e zotėrojnė mirė gjuhėn gjermane. Edhe fėmijėt e tyre mund tė pėrfitojnė edhe nga asistenca sociale gjermane. Kancelarja gjermane, Anxhela Merkel, kėrkon qė t’iu jepen mė shumė tė drejta kėtyre emigrantėve, po kėshtu edhe tė Gjelbrit, ndėrkohė qė konservatorėt kundėrshtojnė, pasi nėse ata pėrfshihen tek asistenca sociale gjermane, kjo bie mbi kurrizin e taksapaguesve gjermanė. Ndėrkohė, ashtu si edhe vitet e mėparshme, Ministria greke e Rendit lehtėsoi lėvizjen e emigrantėve tė huaj nė Greqi me rastin e festės sė Pashkėve. Ky lehtėsim bėhet pėr ata emigrantė qė nuk kanė arritur tė marrin lejet e qėndrimit ose qė u ka skaduar ajo. Sipas deklaratės zyrtare tė Ministrisė greke tė Rendit, iu lejohet edhe kėtyre kategorive emigrantėsh tė udhėtojnė drejt atdheut tė tyre, duke filluar qysh prej datės 25 mars deri nė datėn 25 prill, pra njė afat prej njė muaji dhe tė kthehen pėrsėri nė Greqi brenda kėsaj date. Kjo, pėr arsye se konsiderohen edhe ata qytetarė tė ligjshėm, deri sa administrata greke tė pozicionohet pėr lejen e tyre tė re tė qėndrimit. Ministria greke e Rendit ka nxjerrė njė urdhėresė me procedurat qė ata duhet tė ndjekin pėr tė kaluar mė pas kufirin pa probleme. Edhe pėr personat qė u ka skaduar leja e qėndrimit parashikohet qė emigrantėt tė kenė me vete pasaportėn, e cila nuk ka skaduar, lejen e qėndrimit qė ka skaduar, si dhe vėrtetimin qė kanė dorėzuar dokumentet dhe kėrkesėn pėr marrjen e lejes sė re, para skadimit tė sė vjetrės, sipas kategorive qė parashikon ligji.

Pronari i rrugės, 2 orė nė ditė pėr tė kaluar banorėt

Nėse nuk kapin orarin qė ka pėrcaktuar pronari i rrugės, qytetarėt tė cilėt kanė shtėpitė nė atė zonė, mbeten tė bllokuar brenda shtėpive tė tyre derisa tė vijė orari i mbrėmjes. Duket si njė histori qesharake, por kėtė ankth se mos u mbyllet dera e shtėpisė ose mė saktė rruga e vetme qė i ēon nė shtėpitė e tyre, kanė mbi njė javė qė po e pėrjetojnė 10 familje nė Laprakė. Ndėrkohė qė, gjykata i ka dhėnė tė drejtė pronarit tė tokės Pėrparim Shira, kėto familje janė tė detyruara tė dalin dhe tė hyjnė pėr nė shtėpitė e tyre sipas orarit qė ka pėrcaktuar ky person. Banorėt shprehen tė indinjuar nga heshtja qė po mbajnė institucionet pėrkatėse, sepse kėto 10 familje kanė kėrkuar ndihmė nė bashkinė qendrore, nė njėsinė bashkiake nr.7, si dhe i kanė kėrkuar ndihmė edhe vetė kryeministrit tė vendit. Por deri tani, ata nuk kanė marrė asnjė pėrgjigje. Janė plot 50 qytetarė, tė cilėt nuk kanė asnjė rrugė ku tė kalojnė, pasi rrugės sė vetme qė ata mund tė kalojnė, i ka dalė pronari i tokės, i cili e ka fituar me njė vendim gjykate. Ēėshtja e kėtyre familjarėve ka mbi tre vjet dhe nuk po gjen njė zgjidhje. Ndėrkohė qė, pronari i rrugės, para katėr ditėsh ka vendosur qė tė mos lejojė asnjė njeri tė kalojė, duke e bllokuar rrugėn me baleta tjegullash dhe i ka vėnė drynin derės kryesore. Banorėt kanė kėrkuar qė tė lihet tė paktėn njė hapėsirė toke, ku ata tė mund tė kalojnė, sepse kjo rrugė ėshtė e vetmja ku kėto 10 familje mund tė kalojnė. Gjithashtu, ata kanė shpjeguar se pronari i rrugės ka dy ditė qė ka vendosur orare pėr tė kaluar. Ka vendosur njė orar nė mėngjes dhe njė orar nė darkė, ku nė mėngjes, kėto 10 familje mund tė dalin nga shtėpia e tyre brenda njė kohe prej njė ore dhe po e njėjta gjė ėshtė dhe nė orarin e mbrėmjes. Ndėrkohė qė, ata shprehin njė shqetėsim edhe pėr fėmijėt e tyre, tė cilėt nuk po kapin oraret e shkollės.

Ambasada shqiptare nė Athinė, sistem i ri pėr legalizim certifikatash

Emigrantėt mund tė legalizojnė dokumentet pa qenė prezent

Ambasada shqiptare nė Greqi ka njoftuar se do tė bėhet njė bashkėpunim midis postės shqiptare dhe asaj greke, pėr tė lehtėsuar legalizimin e certifikatave tė emigrantėve qė jetojnė atje. Sipas ambasadės sonė nė Athinė, pėr tė patur njė shėrbim tė tillė duhet fillimisht qė tė kemi njė informim tė zgjeruar tė komunitetit tė emigrantėve shqiptarė, tė cilėt janė edhe masa kryesore qė kėrkojnė shėrbimet konsullore tė ambasadės shqiptare. Tė dhėnat tregojnė se, rreth 80% e shėrbimeve qė zėnė vendin kryesor tė shėrbimit konsullor kundrejt personave tė tretė nė Athinė kanė tė bėjnė me legalizim certifikatash, ndaj edhe vėnia nė zbatim e njė shėrbimi modern qė u shpėton kohė emigrantėve shqiptarė konsiderohet mjaft i dobishėm. “Pėr tė arritur kėtė ėshtė menduar qė nė bashkėpunim me postėn shtetėrore greke, (pėrveē informimit me anė tė shtypit dhe shoqatave tė emigrantėve pėr tė cilat ambasada shqiptare ka) tė dhėna tė shpėrndahen nė disa zona tė Greqisė, atje ku masiviteti i komunitetit shqiptar ėshtė mė i ndjeshėm fletėinformuese nė lidhje me shėrbimet qė mund tė kryhen nė distancė. Informimi i bashkatdhetarėve tanė do tė bėhet me anė tė njė fletėpalosjeje nė dy gjuhė, shqip dhe greqisht dhe do tė pėrmbajė elementet kryesore dhe tė gjitha shėrbimet qė ofron ambasada shqiptare nė Athinė, pa qenė nevoja e paraqitjes fizike tė emigrantėve”, - thuhet nė deklaratėn e ambasadės. Sipas ambasadės sonė nė Athinė, mėnyra e pagesės sugjerohet qė tė bėhet me parapagesė nga vetė emigrantėt shqiptarė, tė cilėt duhet tė mbulojnė koston e pagesės sė shėrbimit postar nė tėrėsinė e vet plus koston e shėrbimit konsullor shqiptar.

BOX

Shėrbimet qė do tė ofrohen nga ambasada shqiptare nė Athinė pėr emigrantėt, pa qenė nevoja qė kėta tė fundit tė paraqiten personalisht janė:

Legalizim i certifikatave personale   -     ēmimi 20 euro

Legalizim i certifikatave familjare  -    ēmimi 20 euro

Legalizim i certifikatave martesore  -    ēmimi 20 euro

Legalizim i certifikatave tė vdekjes -   ēmimi 20 euro

KULTURA

Proza romaneske e Izet Shehut

Sadik Bejko

-Shkrimtarėt e tjerė edhe vetė Izet Shehu nė poezinė dhe nė tregimet e tij kanė folur pėr natyrėn kriminale tė sė kaluarės sonė, pėr vrasjen e humanitetit nga ajo kohė, pėr varret pa emėr, pėr burgjet e asaj kohe… Nė kėtė roman ai e shtron ndryshe mungesėn e plotė tė lirisė sė individit, kthehet nga dramat e parrėfyera tė jetės sė pėrditshme tė gruas, te kėto tragjedi qė nxijnė dhe ashtu tė shuara nė heshtje. Gra tė privuara edhe seksualisht

Nė njė rrėfim, bisedor qoftė ky apo i shkruar, merr shumė rėndėsi toni qė i pėrcjell ngjarjet dhe gjėndjet. Pėrmes ngjyrave tė kėtij toni vjen e regjistruar dhe e gjallė gjithė ajo tėrėsi bote gjer dhe hollėsitė e saj, pra, gjithėsa pėrmban lėnda qė kumtohet. Regjistrat e kėtij toni, ngjyrimet e tij janė disi fluturuese dhe tė pakapshme, pasi, nė rend tė parė, ne ia vėmė veshin asaj qė po rrėfehet. Si qenie logjike mundet tė jemi ose jo tė njė mendjeje me atė qė na kumtohet, me atė qė po flet. Por nė tė dyja rastet, pa kuptuar, ndėrhyn e na merr me vete, na ndiell a na lė shtang toni, i cili i jep rrėfimit njė pėrmasė tjetėr. Njoftimet mbi ngjarjet janė tė pėrfshira nė avujt, nė ngjyrat, nė pozicionimin e zėrit tė rrėfyesit. Ftohtėsia apo vlaga e tonit janė jo vetėm sfondi, thellėsia, po edhe shpejtėsia a pėrkulshmėria e ujėrave pėr nga rrėshqet, shtrihet a degėzohet rrėfimi. Njoftimet e kėtj toni (disa njoftime ekstra) mund tė na nguliten po aq sa edhe kumtet e drejtpėrdrejta tė rrėfimit qė nė vijim vizaton tipat, karakteret, ngjarjet. Kėto mund tė kapen mė me lehtėsi, mund dhe tė analizohen prej logjikės sonė. Toni prapė mbetet aty, ėshtė brenda ngjarjeve; ėshtė edhe pėrsipėr tyre.

E nisa me tonin e rrėfimit se rrėfimtari nė romanin “Vetėm njė grua” tė Izet Shehut ėshtė  personazh i romanit. Ėshtė njė burrė i moshuar, me plagė nga e kaluara, pastaj dhe njė i lodhur nga e sotmja e Shqipėrisė, nga shoqėria e ashtuquajtur e tranzicionit. Do s’do, me kalimin e viteve, mosha njeriun e vė nė skaj. Si pėr protestė, nė skaj dhe mė pėrtej se nė skaj e degdis veten e tij ky lloj njeriu. Pėr tė mos e rėnduar mė vetveten. Njė tėrheqje jo pėr t’u fshehur, mė shumė pėr t’u mbrojtur, pėr tė mbrojtur thellėsitė. Njė liqen, njė lumė, njė park me pemė, njė kafe e mėnjanuar. Kjo lloj tėrheqjeje kėrkon prehjen, bukurinė, mbase dhe pak lėndė pėrmbajtėsore qė nuk lidhet domosdo me kėto vise tė qetėsisė sė pėrjetshme. Njė marrėdhėnie e shtuar me vetveten dhe e rrudhur me tė tjerėt. Pra, kėrkohet pak poezi. Poezi qė vjen nga fryma dhe pamjet e mjediseve, po edhe nga lėvizjet e brendshme qė duan qetėsim. Qetėsimi, nė mos ardhtė prej zbulimit tė tė fshehtave fisnikėrisht tė ruajtura sė brendshmi, sė paku, tė vijė prej shfrimit tė pengjeve dhe tė gulēeve tė sė shkuarės. (Ja, kudo tė shkojmė, kudo tė futemi, nuk shpėtokemi dot prej vetes sonė). Shfrime tė tilla ēojnė nga pastrimi dhe tėharrja e sė keqes qė ka bėrė vend brenda nesh. Kėtė pastrim dhe ēlirim nga barrėt e kujtesė ku ta gjesh? Pėr mė tepėr kur brenda vetes ke shumė trungje qė nxijnė.

Kėshtu hapet ky roman i Izet Shehut. Dy tė moshuar, shtyrė nė pėriferitė e njė qyteti, ku me rrėfimet e njėrit, vjen dhe ēlirimi i tjetrit. Sė paku, tashmė kaq gjė mund ta kenė. Tė pinė njė kafe lirshėm, tė shėtisin nėn pemė, ta zbrazin zemrėn paq, pa asnjė pengesė, pa asnjė gardh, pendim a mėdyshje. Asgjė s’mund t’u merret pėr keq. Tė kėqijat e sė shkuarės kanė qenė tė tilla, sa, edhe duke i rrėfyer, edhe sikur tė shlirohesh pak prej tyre, nuk i bėhet dėm askujt. Jo se nė tė sotmen, amullia dhe e keqja morėn fund. Jo, ato gėlojnė e tė fundosin edhe sot. Por e sotmja nuk i prek mė drejtpėrsėdrejti kėta tė moshuar. Nuk u pėrket mė atyre. Ky ēift i poetizuar i dy tė moshuarve vetėm sa do tė zbrazet pak nga tė kėqijat e kohės sė tyre. Vetėm kaq. Rrėfehen histori rrėnqethėse, vizatohen gjėndje tė tėrheqjes dhe tė simpatisė sė fortė midis dy tė moshuarve.  Ky ėshtė sfondi poetik nė fillim dhe nė fund tė romanit.

Rrėfimtari nuk e fsheh dalldinė e njė simpatie tė fortė qė i rrėmben dy tė moshuarit pėr njėri-tjetrin. Nuk e fsheh qė e mirėkupton dhe e fal nė tė metat, madje dhe nė mėkatet e saj gruan qė sapo ka njohur. Kjo dalldi dhe ky mirėkuptim sikur e pastron dhe e dlir atė grua. Kjo e moshuar vazhdon ta dojė jetėn, ėshtė ende e pashme dhe e do praninė e njė burri nė krahun dhe nė jetėn e saj. Ėshtė njė grua, “Vetėm njė grua”, siē na thuhet dhe nė titullin e romanit. Njė grua… E ka pėrbaltur jeta, ėshtė varrosur pėr sė gjalli nga mė tė afėrmit e saj, vetėm dhe vetėm se ka dashur kaq gjė: tė jetė grua. Kėshtu i ka ndodhur asaj. Ajo asnjėherė nuk ka hequr dorė tė jetė e tillė, ka dashur me patjetėr tė plotėsojė, sė paku, thellėsitė e saj mė themelore e mė tė pacipa: tė gjejė njė burrė qė do ta kėnaqė edhe fizikisht si femėr. Ndryshe, ajo ikte, i linte, i braktiste burrat. Dhe nuk ka braktisur pak: katėr burra njėri pas tjetrit. Familja e martonte (jeta e kish vėnė nė qarkun e ngurtėsuar: o te prindi, o te burri) dhe ajo e pranonte martesėn si fatalitet, si kėrkesė tė sajėn, si dėshirė pėr t’u plotėsuar si grua. Nė se kjo nuk ndodhte, ajo prapė u kthehej nė derė tė afėrmve tė saj. Ajo s’mund tė mos ishte femėr, grua.

Njė temė kjo jo e zakontė nė letrat tona. Kjo temė na kthen pas te njė e kaluar qė sapo e lamė. Shkrimtarėt e tjerė edhe vetė Izet Shehu nė poezinė dhe nė tregimet e tij kanė folur pėr natyrėn kriminale tė sė kaluarės sonė, pėr vrasjen e humanitetit nga ajo kohė, pėr varret pa emėr, pėr burgjet e asaj kohe… Nė kėtė roman ai e shtron ndryshe mungesėn e plotė tė lirisė sė individit, kthehet nga dramat e parrėfyera tė jetės sė pėrditshme tė gruas, te kėto tragjedi qė nxijnė dhe ashtu tė shuara nė heshtje. Gra tė privuara edhe seksualisht. Etja seksuale dhe mohimi i saj, mos zėnia nė gojė e njė “turpi” tė tillė, e poshtėronin dhe e degradonin njeriun, nė kėtė rast gruan, nė intimitetin mė tė thellė. Rebelimi i kėsaj gruaje kundėr martesės si formalitet, kundėr njė shoqėrie patriarkale dhe komunisto-puritane ėshtė i pabujė, pa thekse politike. Por kėshtu godet mė mirė nė shenjė. Kjo vajzė nga familje tė thjeshta minatorėsh vetėm kaq gjė ka kėrkuar nga jeta: tė gjejė burrin qė e bėn tė ndjehet grua. Asgjė mė shumė. Familja e saj, qė t’i mbyllė gojėn vajzės, vetes dhe botės, pra, pėr zakon, e ndien si detyrė qė t’i gjejė njė burė, t’i sigurojė njė ēati mbi kokė. Tė gjetėm burrė, tė bėmė njė dasėm, ē’do mė tepėr: nėnshtroju fatit. Kėtu mbaronte detyra e familjes. Tej kėsaj, je apo nuk je e kėnaqur nga shtėpia e re, nga burri, nga tė tjerat, kėto ishin tė tepėrta edhe t’i zije nė gojė. Klisheja ishte: vajza e ka fundin nė martesė, gruaja e ka vendin te burri. Personazhja e kėtij romani thotė: ju mė jepni njė burrė dhe unė e pranoj. S’po kėrkoj tė tjera. Por, nė se burri im nuk mė jep sė paku njė shtrat tė ngrohtė, atėherė unė nuk kam ē’e dua martesėn dhe burrin. Unė po i pranoj tė gjitha: zakonet, varfėrinė, nėnshtrimin. Vetėm njė gjė nuk e fal: burrin qė nuk ėshtė burrė. Si t’ia bėjė vėllai i saj minator, vėllai qė me punėn e krahėve tė tij mban e ushqen katėr gojė, gruan, nėnėn fėmijtė, si t’ia bėjė ai qė e marton tre-katėr herė kėtė motrėn e tij dhe ajo nuk zė vend? Shkon dhe nga shkon dhe prapė i pėrplaset nė prag. Ky minator, mė sė fundi, me sy tė errur nga tėrbimi, njė natė ngre barominėn e hekurt tė minierės dhe i bie sė motrės nė kokė. E pėrgjak, e lė pa frymė. E pandehin tė vdekur dhe e varrosin nė breg tė Vjosės nė njė natė me furtunė, me qėllim qė ujėrat e dallgėt ta degdisin nė pakthim. As varr tė mos ketė. Nėna nė kėtė rast mban anėn e djalit; edhe ajo merr pjesė nė krim.

Duke mos u mbajtur nė efektet dramatike, as nė efektet e jetės seksuale (thamė qė pikėnisja ėshtė nga nga e sotmja, rrėfimet vijnė nga njė vend me drunj tė bleruar nė breg tė njė liqeni) autori, pas kėsaj varrosjeje me vlera mė tepėr simbolike, personazhen e tij e ēon nė njė teqe bektashinjsh. Nė njė vend tė shkėputur nga shoqėria, vend ku ajo e merr veten shpirtėrisht. Teqeja ėshtė njė vend prehjeje dhe meditimi pėr kėtė grua tė pėrgjakur e tė sakatuar nga jeta. Ngjyrat e bardha tė teqesė, e blerta e korijes rreth e rrotull saj, tipat njerėzorė tė dervishėve, bujaria dhe pėrkushtimi i tyre i pėrditshėm ndaj njerėzve, jeta e pėrkorė, tėrheqja nga jeta vizatohen me hollėsi. Teqeja ėshtė nga vendet me pėrshkrimin mė tė plotė nė roman. Kėtė grua atje e presin ashtu siē ėshtė, pa e pyetur: nga je, kush je, ku shkon? Teqeja ėshtė njė vend bujarie qė pret dhe pėrcjell cilindo, pa e gjykuar, pa asnjė kushtėzim. Personazhja e vrarė dhe e tallandisur nga jeta aty pėson njė pėrndritje tė brendshme. Pėrndritje qė ka tė bėjė me mohimin e sė kaluarės sė saj dhe kapėrcimin nė njė jetė tjetėr, jetė ku tė vendosė vetė pėr fatin e saj. Mohon familjen, mohon tė shkuarėn, ndėrron dhe emrin. Ajo nuk duhet tė ishte mė plehu i shtėpisė sė babait. Pleh qė duhet nxjerrė nga shtėpia. Nuk duhet tė ishte mė femra qė vetiu, qė me lindjen e saj, ėshtė e rrezikshme, e pistė dhe qė pastrohet dhe merr emrin njeri, grua, vetėm nė se mbillet nė vatrėn e njė burri, e njė shtėpie tjetėr.

Mbas kėsaj ngjarjet rrokullisen po njėsoj. Kjo grua jo se e gjeti pėrfundimisht lumturinė, por tashmė e ka gjetur vetė familjen. Tashmė… i lind dhe instinkti i mėmėsisė.

Parė nga e sotmja, ėshtė shėruar ajo (ne) nga gjithė helmet e sė shkuarės?

Njė dramatikė e rėndė e mbrun nė thelb kėtė roman. Drunjtė e njė parku, shėtitjet nėn kėta drunj e mbulojnė atė. Njė vend i pėrkohshėm prehjeje dhe mirėkuptimi. Ngadalėsim, ndalesė nė njė stol parku pas ecjes sė rėndė. Po a nuk kishte kėrkuar ajo kaq gjė nė jetėn e saj: mirėkuptim, mirėsi dhe prehje. Me kėtė mesazh dhe mė kėtė ton tė trishtimit poetik, nė fund dhe nė krye tė tij, tė prek ky roman, kjo prozė e re e Izet Shehut.

Qė ata tė dinė ēdo tė thotė dhembje

Drita, duke u gdhirė 19 shkurti i vitit 1981, u kthye nė simbolin e femrės, mendimet e sė cilės duhen lexuar, pėr tė njohur edhe mė mirė sistemin e egėr tė diktaturės komuniste shqiptare.  

Drita Ēomo, na ka trashėguar njė jetė tė shkurtėr prej 23 vitesh, njė ditar qė filloi mė parė se 13 prill 1976 dhe ka mbaruar 9 shkurt 1981, si dhe disa poezi. Tė thėna kėshtu kėto fakte sjellin njė pamje shumė tė thjeshtė, por qė pėrmbajnė njė pamje krejt tė ndryshme, nė se lexon dhe pėrqendrohesh tė dish rreth librit me titull “Drita qė vjen nga humnera”. Ai na jep njė pamje me amplituda, qė nė tė shumtėn e rasteve janė tė tilla tė dhembshme e tė bėjnė tė mendohesh nėn trysninė e pyetjeve e nė raste tė tjera janė pamje tė tmerrshme, tė cilat tė neveriten.

Ditari i Dritės, sė pari, ėshtė njė pasuri idesh dhe ndjesish tė njė vajze, e cila rritej ēdo ditė, por asnjėherė nuk arriti tė madhohej, tė bėhej grua, e tė bėhėj dikushi nė tė gjallė. Sė dyti ditari i saj ėshtė njė hapsirė e hapur, ku unė dhe i gjithė brezi im na ipet mundėsia pėr tė parė jetėn e ndryshme tė moshatares sonė tė ndryshme. Tė gjitha fjalėt e shkruara nė ditar janė ide dhe emocione, tė cilat mė bėjnė tė ndihem fajtore pafaj dhe mė duhet t’i bėjė tė gjithė fajtorė edhe pse nė dukje pafaj.

Ditari i shkruar nuk ėshtė thjeshtė njė histori e zvarritur e veprimeve tė zakonshme tė njė dite e mė pas tė njė dite tjetėr. Ai na pėrcillet nė formėn e historisė sė vėrtetė tė jetės sė njė vajze me njė botė tė paanė, qė vuante persekutimin e ndyrė dhe sėmundjen e egėr, qė vuante fatin e familjes dhe e tė afėrmve tė saj. Ajo vuante dhembshurinė pėr nėnėn e heshtur dhe mallin e pashuar pėr babain e pėrvuajtur e tė dėnuar. Ajo e pafjalė e vuante vdekjen dhe me forcė e vuante jetėn.

Ditari ėshtė miku mė i afėrt i Dritės. Ndėrkohė ėshtė njė libėrth, qė gjithkush, kjo vetėm njė kėshillė, do tė bėnte mirė t`i referohej nė vėshtirėsi dhe nė ndihmė tė proceseve tė pastrimit ndėrgjegjėsor dhe shpirtėror. Ai na rrėfen shumė pėr dinjitetin dhe personalitetin e Drita Ēomos. Ajo e donte natyrėn, njeriun dhe kohėn. Tre elementė cilėsor, qė trajtojnė formimin e njė njeriu, qė tenton tė bėj pjesė nė shoqėri si i plotė dhe i arsyeshėm. Nė asnjė ditė nuk i ka anashkaluar pėrshkrimet pėr kėto cilėsi. “...Mbrėmje tė arta, net tė kaltra hėnore, Tirana mė jep gjallėri...e dua jetėn, nėnėn, babain, dajot, botėn deri nė dhėmbje tė shpirtit... ”. Kur i shkruante kėto fjalė, tė cilat shprehin shkurtimisht tė gjithė jetėn dhe dėshirat e saj, ditari na kujton se kishte ardhur nga Cėrriku, nga humbėtirat e persekutimeve, tė varfėrisė, tė punės sė rėndė si punėtore e gjelbrimit dhe ishte e shtruar nė spitalin Onkologjik, ku i kishin hequr 12 gjėndra kanseroze.

Shprehja e Dritės “...dua deri nė dhėmbje tė shpirtit” ėshtė njė shprehje qė pėrmbledh ēdo fjalė tjetėr, qė nuk mund tė krahėsohet me njė tė dytė dhe qė mund tė thuhet pėr tė gjitha llojet e dashurisė. Ėshtė njė shprehje, ku pėrfshihet gėzimi dhe trishtimi i saj. Ato vijnė si fjalė tė thjeshta por qė tė trondisin. Kush mund tė dojė deri nė dhembje. Vetėm njė njeri qė ndjen nė aftėsinė e tė pamundurės, ndjen pamundėsinė pėr tė ndihmuar, ndjen dėshirėn pėr tė jetuar drejt dhe me tė vėrtetat. Ndjen se tė jetuarit po i shkon dėm, ndjen se pėrballja finale ėshtė e afėrt. Ditari na tregon se ajo kishte ndjerė disa dashuri tė papėrmbushura nėn kėtė shprehi.

Ajo nuk kishte arritur asnjėherė t’i plotėsonte ndjenjat e saj pėr njerėzit qė e rrethonin, pasi do tė mbetej nėn shoqėrinė e mjediseve tė dhomave tė spitalit mė fatal, ku do ta rrethonte vazhdimisht gjėma e vuajtjeve dhe vdekjeve njerėzore. Nė spital kishin filluar t`i vdisnin mikeshat dhe miqtė njė nga njė. Sytė dhe shpirti i saj kishin parė fėmijė e pleq tė vdisnin, pasi kishin kaluar dhembje tė tmerrshme. Trupi i saj nuk ishte ngrohur asnjėherė nga pėrkėdheljet e nėnės, e babait apo e tė tjerėve. Sa shumė do tė na dėrmojė shpirtėrisht shprehja e saj: “Ėshtė e tmerrshme po ta mendosh, po ne nuk e dijmė pėrse jetojmė, jeta ėshtė e vėshtirė…po nuk dite tė qendrosh rrėzohesh…Megjithatė unė do tė qendroj, do tė jetė shumė e vėshtirė, po unė kam besim…”

Drita donte deri nė dhembje mendimin dhe zhvillimin e tij. Shpesh herė zbulon nė ditarin e saj pasazhe filozofike. Edhe jetėn e donte duke e menduar paulėrima dhe pashprehje frikėrash. Do tė mendonte pėr tė kundėrtėn e saj vdjekjen, duke shkruar se: “...ajo (jeta), kurr nuk ėshtė absolutisht  e tmerrshme, gjithmonė ekziston diēka qė mund tė jetė akoma mė e tmerrshme (vdekja)...Vetėm tė jetė gjallė...(pėr babain e saj)... ” Kėshtu, Drita kishte zbuluar se mė e tmerrshmja ėshtė vdekja, duke pranuar ēdo vuajtje tė tmerrshme nė jetėn e saj dhe tė njerėzve si ajo.

Drita i donte lulet, festat, kėngėt, muzikėn klasike, dashurinė, gjuhėt e huaja, feminitetin, por mbi tė gjitha donte letėrsinė, pėr tė cilėn ka lėnė tė gjitha gjurmėt e veta nė ditarin e saj. Sa shumė tituj dhe autorė ajo na kujton nėpėrmjet faqeve tė tij, sa shumė respekt na ka transmetuar ajo pėr librin, personazhet dhe autorėt e tyre. Vullneti i saj, besimi pėr jetėn dhe dėshira pėr tė nxėnė e drejtuan drejt librit dhe letėrsisė, jo si mjete ngushėllimi apo kalimi kohe, por ato janė shenjat mė tė forta tė dinjitetit tė saj, janė shenja tė aftėsisė pėr t’i pėrthithur si nocione tė dijes, si nocione tė kulturės dhe tė rritjes sė saj. Ajo vendosi tė vetshkollohej, pasi e kishte tė qartė qė nuk do t`i jepej mundėsia tė ulej nė sallat e leksioneve.

Sipas ditarit libri i fundit ėshtė “Zonja me kamelie”. Atėherė mė 9 shkurt 1981, kur ajo filloi tė shuhej prej dhimbjeve dhe tė donte shumė e mė shumė tė kishte pranė njeriun, djalin, qė nuk shprehu asnjė shenjė mėrzie, u kėput komunikimi dhe fuqia e saj pėr tė shkruar nė ditar. Pėrse ky titull do tė mbetet i pėrzgjedhur dhe i fundit? Mendoj se rastėsisht, pasi kaq njohuri kam, por kur tentoj tė hyj mė thellė nė gjurmėt e kohės sė saj, nė gjurmėt e tė gjithė njėrzve, zbuloj dėshirėn pėr tu haruar nė dashurinė sensuale tė shpirtit. Nė kėtė ēast frymėmarrja e kishte paralajmėruar se vdekjen nuk mund ta luftonte dhe, sė fundi i`u desh ta luftonte nė vetmi, pa nėnėn, paskėnd, nė koma, pa oksigjen, nė torturė.

Nė se kemi menduar se nuk ėshtė krim tė persekutosh politikisht atė qė ėshtė kundra, nė se kemi menduar se nuk ėshtė krim t`i a heqėsh lirinė e ta burgosėsh njė tė tillė, nė se kemi menduar se vdekjen e kemi hak tė gjithė. Po tė lėsh tė vdesė njė vajzė tė zgjuar e tė bukur 23 vjeēare, me buzė tė thara, gjak tė helmuar, frymėnguēuar e shpirt mbaruar, pa nėnėn pranė a ėshtė krim? Vdejka nė vetmi e Dritės sė pafajshme, e shpallur armikja e brezit tim dhe armikja ime, nga komunistėt, nga aktivistėt e rinisė, nga klasa punėtore, nga fshatarsia kooperativiste, nga inteligjenca popullore ėshtė njė krim i pėrbashkėt i 50-tė viteve nėn diktaturė. Kėshtu vdiq Drita Ēomo, me 19 shkurt 1981, bashkėmoshatarja ime, pa nėnėn e saj tė mirė, tė heshtur e sot e lutur tė jetė e fortė. Tė gjithė duhet tė mendojmė se ky ėshtė njė krim.      

Suzana Varvarica Kuka

(Nė ditėn e 6 marsit 2007, kur njė projekt u shkrua, pėr tė kujtuar e mos u harruar Drita Ēomo).

-Nė shtėpinė muze tė ish diktatorit rus Stalin nė Moskė dhe Gjeorgji, ėshtė gjetur shpata e pashait t ė  Shkodrės Hodo Sokoli qė hoqi spaletat osmane duke organizuar kryengritje tė armatosur ndaj turqve

Zbulohet mė e panjohura, shpata e tronditėsit tė perandorisė sė Romės, heroit kartagjenas Hanibal Kurtali

Shpatat e Perandorėve qė emigruan prej muzeve tė Shqipėrisė

Tre relike me njė simbolikė tė fuqishme si shpatat dhe pėrkrenarja e Gjergj Kastriot Skėnderbeut, Shpata e Hodo Pashė Sokolit dhe Shpata e Hanibal Kurtalit janė larg vendit tė origjinės. Drejtoria e pėrgjithshme e  Arkivave tė shtetit  ka kėrkuar nga ambasada austriake kthimin e armėve tė Skėnderbeut prej Muzeut tė Vienės duke u mbėshtetur nė rregulloren e Uneskos pėr kthimin e objekteve arkeologjike e historike nė vendin  e Origjinės.

Por nė shtėpinė muze tė ish diktatorit rus Stalin nė Moskė dhe Gjeorgji, ėshtė gjetur shpata e pashait t ė  Shkodrės Hodo Sokoli qė hoqi spaletat osmane duke organizuar kryengritje tė armatosur ndaj turqve.

Ndėrsa mė e panjohura, shpata e tronditėsit tė perandorisė sė Romės, shpata e heroit kartagjenas Hanibal Kurtali, qė mbajti tė rrethuar si Pirro i Epirit kryeqendrėn latine, ka qėndruar qė prej 400 vjetėsh nė qendėr tė Tiranės nė Teqen Pazari, qendėr e besimit islamik Alevian.

Nga kujtimet e Sheh Muamer Pazarit buron kjo e vėrtetė :

“U vura nė kėrkim tė relikave shekullore tė kėtij Institucioni, si (Tyrbes 400 vjeēare): topuza druri dhe hekuri luftarak, harqe thikash  ½ hane pėr luftrat e shenjta tė asaj kohe kundra tė pabesėve dhe zotrave tė putave.

Njekohėsisht dhe 12 shpata, ndėrmjet tyre dhe shpata e Hanibalit Kurtashi tė Kartagjenės, 1500 vjet para erės sė re. Nga kėto kemi gjetur njė pjesė nė Muzeun Kombėtar. Mora kontakt me zyrtarėt. Pashė listen e teqes Halvetiane, nga ku i kishin marrė. Pėr kėtė duhej vendim Qeverie, si dhe pėr shpatat, njė pjesė e tyre ishin nė Krujė. Shpata e Hanibalit nuk u gjend,megjithė interesimin tim tė madh. Po ashtu dhe njė bibilotekė shekullore me dorėshkrime tė vyera, tė vjetra. Njė pjesė e madhe e tyre humbėn, ndėr to dhe faksimilia e telegramit tė dėrguar nė 26 Nėntor 1912 nga Ismail Qemali, Sheh Ahmed Pazarit dhe prijėsve patriotė tė tjerė qė ngritėn flamurin e pavarėsisė nė Tiranė.”

KOMENTE 

Bashkia e Tiranės, mars 1997

Orhan Sakiqi

 Ish-kKryetar i Kėshillit Bashkiak, Tiranė

Marsi i 1997-tės do tė mbesė nė historinė e Tiranės si muaj ankthi, muaji kur qytetarėt mbylleshin herėt nė shtėpitė e tyre, muaji i pasigurisė, muaji kur pėr ditė me radhė nuk ndiheshin forcat e rendit, muaji kur shumica e institucioneve nuk funksiononin. E kjo ndodhi pėr shkak tė rėnies sė firmave piramidale, kur tė nxitura nga forca tė errėta, grupe keqbėrėsish vepronin haptas kudo nė qytet. Nuk dua t’i hyj analizės sė firmave mashtruese, ku si shpėrblim pikėrisht kėto ditė doli nga burgu kryetarja e firmės mė tė madhe, por dua tė pėrmend punėn jo tė vogėl qė bėmė ne, tė zgjedhurit vendorė tė asaj kohe, pėr tė qetėsuar gjendjen, pėr tė dhėnė pak shpresė se kishte shtet. Nė fakt, shteti i madh, pra qeveria ishte jashtė loje pėr mjaft ditė.

Qė mė 27 janar 1997-tė, kryetari i bashkisė, z. Albert Brojka dhe Kėshilli Bashkiak iu drejtuan me njė deklaratė qytetarėve tė Tiranės pėr gjendjen e krijuar. Aty u tregua qartė se nuk do tė lejohet krijimi i “Komiteteve” nė Tiranė, ku forca drejtuese dhe vendosėse do tė jetė bashkia e dalė nga zgjedhjet e tetorit 1996-tė. U ftua popullsia e Tiranės tė jetė e qetė t’i shmanget provokimeve dhe shkatėrrimeve me dashje. U ftuan forcat politike, qytetarėt me influencė dhe komunitetet fetare tė jepnin ndihmėn e tyre nė kėto ditė tė papara pėr Tiranėn.

Por, fatkeqėsisht, tė frymėzura edhe nga ngjarjet nė jug, edhe nė Tiranė gjendja po keqėsohej dite pas dite. Qytetarėt e Tiranės duhet t’i kujtojnė besoj ato ditė e sidomos netė tė frikshme, ku qyteti ishte pa polici dhe ruhej vetėm aq sa mundej nga forcat e Gardės sė Republikės. Hapja e burgjeve e depove tė armatimit ishin ngjarjet qė pasuan. Ndėrkohė, mė 9 mars, tė ftuara nga Presidenti i Republikės, u nėnshkrua marrėveshja e partive politike, shqiptare pėr krijimin e njė Qeverie tė Pajtimit Kombėtar, me pėrfaqėsimin e tė gjitha forcave politike.

Nė kėto kushte aspak tė mira, mė 15 mars 1997-tė, u mblodh nė njė mbledhje tė jashtėzakonshme Kėshilli Bashkiak i qytetit Tiranė. kryetari i bashkisė, z Brojka, informoi pėr gjendjen nė Tiranė dhe pėr veprimtarinė e kėtyre ditėve tė pėrfaqėsisė sė forcave politike e komuniteteve fetare pėr qetėsimin dhe normalizimin e jetės. Pas diskutimeve, Kėshilli Bashkiak i Tiranės doli me kėtė njoftim publik:

1-Mbėshtet fuqimisht Qeverinė e Pajtimit Kombėtar dhe angazhohet me tė gjitha forcat pėr realizimin e detyrave tė caktuara nė programin e saj.

2-Pėr tė ushtruar autoritetin e vet nė mėnyrė efektive nė pėrputhje me kushtet e krijuara u vendos qė pranė 11 njėsive bashkiake tė atashohen edhe pėrfaqėsues tė forcave politike, pėrfaqėsive fetare dhe anėtarė tė Kėshillit Bashkiak.

3-Kėshilli Bashkiak pėrmes kėshilltarėve tė shpėrndarė nė 11 njėsi bashkiake do tė kėrkojė qė tėrė strukturat e pushtetit lokal nė Tiranė tė vihen nė eficiencė tė plotė.

4-Pėr t’iu pėrgjigjur situatės sė krijuar nė Tiranė, Kėshilli Bashkiak do tė ushtrojė autoritetin e tij, ligjor, veēanėrisht pėr probleme jetike tė qytetarėve qė kanė tė bėjnė me furnizimin me bukė, ujė dhe energji eletrike etj. Nė funksion tė saj u vendos qė Kėshilli Bashkiak tė mblidhet nė mėnyrė tė vazhdueshme.

Nė mbledhjen e datės 19-03-`97-tė u theksua edhe njėherė se vetėm pushteti vendor, ekzistues ėshtė ai ligjor. Aty u mor nė analizė ēdo njėsi bashkiake dhe u ra nė konsensus qė:

-Drejtuesi i pėrfaqėsisė tė zgjidhet nė mėnyrė kolegjiale.

-Pėrfaqėsuesit tė ushtrojnė ndikimin e tyre tek anėtarėt dhe simpatizantėt e partive, te qytetarėt e thjeshtė sipas njohjes sė tyre, duke i pėrfshirė nė veprimtari konkrete.

-Nė objektet jetike pėr popullatėn tė bėhet dezhurn 24 orė.

-Pėrfaqėsia nė njėsitė bashkiake tė organizojė mbledhje tė protokolluara, ku do tė zbėrthehen vendimet dhe urdhrat pėr t’i analizuar pastaj nė mbledhjen e radhės nė Kėshillin Bashkiak tė Tiranės.

Kėshtu pra, hap pas hapi, me pėrgjegjėsinė e tė zgjedhurve tė tė gjitha forcave e sidomos me ndihmėn e qytetarėve arritėm qė Tirana tė mos kishte probleme serioze pėr ato ditė tė vėshtira.

Mė vonė puna filloi tė lehtėsohej me riorganizimin e rajoneve tė policisė, ku ata filluan patrullimin nė rrugėt e qytetit.

Kėto radhė nuk i shkruaj qė ne tė marim ndonjė medalje. Aspak, ne bėmė vetėm detyrėn. Por njė gjė ėshtė e vėrtetė: Edhe ne mund tė ishim mbyllur nė shtėpi pėr tė parė ose dėgjuar stacionet e huaja si Euronews etj., siē bėnė kolegėt e institucioneve tė tjera ose mund tė rrinim nė radhė pėr tė blerė ushqime pėr “kohėn e vėshtirė”, apo mė keq akoma, t’i hipnim ndonjė avioni apo anijeje pėr jashtė shtetit. Jo, ne ndenjėm nė krye tė detyrės. Dritat e bashkisė ishin tė vetmet tė hapura natėn nė sheshin “Skėnderbej”. Nė punė ishin qė nga kryetari i bBashkisė deri te porteri. Asnjė polic nuk kishte nė hyrje tė bashkisė. Nė njė takim qė pata me Presidentin e Republikės mė 10-03-1997-tė, ai e njohu kėtė vullnet tonin e kjo na dha krahė pėr tė kaluar atė muaj tė vėshtirė qė mos u pėrsėrittė kurrė!

Kur tė shkruhet historia e bashkisė, mbase dikush do tė kujtohet t’i shtojė edhe kėto radhė tė miat.

EKONOMIA

Miratimi qė herėt i buxhetit, ligji i ri prokurimeve dhe ekzisteneca qė vjet e projekteve janė arsyet e kėtij rezultati

Investimet, ēelen tė gjitha fondet e tremujorit

Gjithashtu edhe koha e mirė, pėrsa i pėrket motit, ka bėrė qė nė shumė objekte infrastrukturore tė punohet dhe tė pėrgatiten situacionet e pėrfundimit tė fazave tė caktuara tė punimeve, nė mėnyrė qė, nė bazė tė tyre tė jepen edhe fondet. Administrata ka mundur qė kėtė vit, pėrkundėr tė gjithė ecurisė sė viteve tė fundit, tė mund tė realizojė pėr herė tė parė investimet e parashikuara

Paratė e parashikuara pėr investime pėr tremujorin e parė tė kėtij viti nė buxhetin e shtetit janė disbursuar tė gjitha nga degėt e Thesarit. Tė dhėna tė Ministrisė sė Financave bėjnė tė ditur se, administrata ka mundur qė kėtė vit, pėrkundėr tė gjithė ecurisė sė viteve tė fundit, tė mund tė realizojė pėr herė tė parė investimet e parashikuara. Faktor vendimtar nė kėtė gjė ka qenė miratimi nė njė kohė shumė mė tė shpejtė i ligjit tė buxhetit vitin e shkuar dhe hyrja nė fuqi e ligjit tė ri tė prokurimeve publike. Nė tė vėrtetė, saia e parave tė parashikuara pėr investime nė kėtė tremujor tė parė ėshtė e vogėl, e krahasuar me atė qė do tė disbursohet nė muajt e ardhshėm, por megjithatė, fakti qė nė kėtė fillimviti ka njė ecuri tė tillė ėshtė njė shenjė qė adminitrata do tė mund tė vėrė nė punė njė buxhet investimesh prej shtatėqind milionė dollarėsh dhe qė nuk do tė ketė sforcime si vitin e kaluar, kur njė sasi mjaft e madhe parash u disbursua nė dy muajt e fundit tė vitit tė shkuar. Sipas tė dhėnave nga Ministria e Financave, investimet e parashikuara pėr tremujorin e parė kapin njė vlerė qė shkon deri nė nėntėdhjetė milionė dollarė amerikanė. Njė gjė tjerėr e rėndėsishme, e cila ka bėrė tė mundur ēeljen e shpejtė tė fondeve nė kėta tre muaj ka qenė edhe ekzistenca e projekteve tė pėrgatitura qė nga viti i kaluar, ku njė pjesė e tyre kanė nisur tė zbatohen qė nė atė vit. Gjithashtu, edhe koha e mirė, pėrsa i pėrket motit, ka bėrė qė nė shumė objekte infrastrukturore   tė punohet dhe tė pėrgatiten situacionet e pėrfundimit tė fazave tė caktuara tė punimeve, nė mėnyrė qė, nė bazė tė tyre, tė jepen edhe fondet. Siē dihet, nė rrugėn Durrės-Morinė ėshtė punuar pa ndėrprerje dhe atje janė ngritur kampingje dhe kantiere tė vėrteta, tė cilat  po bėjnė tė mundur realizimin e punės nė kohėt e parashikuara. Siē dihet, njė vlerė e caktuar parash i jepet njė kompanie, pasi ajo, nė bazė tė tenderit tė fituar kryen punėn e marrė pėrsipėr. Pra, fakti qė janė dhėnė para, do tė thotė qė punėt janė kryer. Nė momentin qė kompania fiton njė tender, asaj nga buxheti i shtetit i jepet vetėm dhjetė pėr qind e vlerės sė punės nė para dhe nėntėdhjetė pėrqindėshi i jepet kur mbaron puna. Fakti qė nė vend janė disa objekte tė mėdha dhe tė rėndėsishme, me vlera mjaft tė mėdha parash tė hapuara, pra ku kryhet punė, bėn tė mundur qė pas ēdo segmenti tė mbaruar tė ēelen fonde tė reja. Ėshtė hera e parė qė nė Shqipėri  financohen objekte tė rėndėsisė sė tillė, ku kėrkohen shumė para, si segmenti rrugor Durrės-Kukės.

BB: Shqiptarėt, 14 milionė USD pėr depozita dhe puse

Qytetarėt shqiptarė kanė shpenzuar pėr tė ndėrtuar depozita tė ujit dhe pėr tė hapur puse mbi katėrmbėdhjetė milionė dollarė. Banka Botėrore, nė njė raport tė sajin bėn tė ditur se, rreth shtatėdhjetė pėr qind e qytetarėve tė qendrave kryesore urbane kanė njė depozitė tė ujit tė pijshėm dhe kjo gjė ka kėrkuar njė shpenzim tė konsiderueshėm, sepse, mesatarisht, njė depozitė e tillė kushton deri nė treqind e pesėdhjetė dollarė.

Ndėrkohė, nė lidhje me qytetarėt qė kanė hapur njė pus pėr tė marrė ujė, Banka Botėrore vlerėson se, rreth njėzet pėr qind e familjeve qė banojnė nė fshat ose nė periferitė e qyteteve e kanė bėrė njė tė tillė.  Njė pus ka njė kosto qė shkon nga njė mijė e pesėqind deri nė dy mijė dollarė amerikanė dhe njė kosto totale e tė gjithė kėtyre puseve do tė ishte rreth  nėntė milionė dollarė.

Kredia e re pėr ekonominė i kalon 55 miliardė lekėt

Kredia pėr ekonominė nė Shqipėri, nė muajin e fundit tė vitit tė shkuar arriti tė jetė rreth shtatėdhjetė pėr qind mė e lartė se njė vit mė parė nė tė njėjtėn perudhė tė vitit. Afėrsisht, pėr ēdo muaj tė kėtij viti, duke nisur qė nga janari, kemi patur njė rritje tė kredisė pėr ekonominė, me rreth pesė miliardė mė shumė sesa vitin e shkuar. Kredia e re ka arritur tė jetė nė total, rreth pesėdhjetė e pesė miliardė lekė. Tė gjithė kėto tė dhėna janė bėrė tė njohura nga Banka e Shqipėrisė, e cila, pėrpos tė tjerash, thotė se, fakti qė kredia pėr ekonominė ėshtė nė tė tillė tregues, do tė thotė se ajo ėshtė njė ekonomi qė lėviz, por edhe mjaft e ekspozuar nga problemet qė mund tė shfaqė njė nivel i lartė kredie. Ndėr problemet thelbėsore qė mund tė vijnė nga nivel nė rritje i kredive ėshtė edhe rreziku i moskthimit tė tyre, ē’ka mund tė sillte njė  dobėsim tė menjėhershėm tė sistemit bankar. Nė fakt, niveli i kredive pėr ekonoimnė ka filluar tė rritet qė nga vjeshta e vitit 2005 dhe deri mė tani, nė fillimin e 2007-ės, asnjė problem nuk ėshtė shfaqur. Ka shenja se biznesi dhe ekonomia, nė tėrėsi, kanė arritur njė shkallė tė atillė, sa mund tė mos kenė probleme me kthimin e kredive. Po ashtu, edhe bankat kanė arritur tė ngrejnė njė rrjet tė atillė analistėsh tė kredive qė bėjnė tė mundur ruajtjen e ekuilibrave. Specialistė tė poltikave bankare thonė se, njė ekonomi qė merr kredi, tė cilat proporcionalisht rriten. do tė thotė se ajo ėshtė njė ekonomi nė zhvillim deri nė momentin qė sasia e kredive tė kėqija, domethėnė e kredive qė nuk kthehen nė afat, nuk rritet. Banka e Shqipėrisė ka shfaqur nė kohė tė ndryshme njė lloj skepticizmi dhe droje pėr rritjen e kredive dhe ka kėrkuar qė tė ngrihet njė zyrė e informacionit tė kredive, e cila do tė bėnte tė mundur pasjen e njė regjistri apo tė njė baze tė dhėnash mbi klientėt dhe kreditė, duke mos rrezikuar kėsisoj qė njė klient tė mund tė marrė kredi nė banka tė ndryshme dhe ato tė mos kenė informacion. Po ashtu, edhe njė klient qė do tė kishte treguar mosrespektim afatesh nė kthimin e njė kredie ndaj ashk banke, tė mund tė mos merrte kredi nga njė bankė tjetėr, pėr t’u futur kėshtu nė njė rreth vicioz e mė pas, si nė njė zinxhir, sistemi bankar tė futej nė njė qerthiuth tė tillė.

“Sigma”, 60% e aksioneve iu shitet austriakėve

Kompania e dytė mė e madhe nė vend e sigurimeve “Sigma” i ka shitur gjashtėdhjetė pėr qind tė aksioneve tė saj njė kompanie tė njohur austriake pėr trembėdhjetė milionė euro. Tė dhėnat e bėra publike dje raportuan se, aksionerėt e kompanisė “Sigma” iu kishin dhėnė paketėn kontrolluese austriakėve pėr arsye strategjike, domethėnė pėr ta bėrė kėtė kompani njė lider tė kėtij tregu, jo vetėm nė Shqipėri. Siē dihet, “Sigma” ėshtė e pranishme edhe nė Kosvė dhe nė Maqedoni dhe pritet qė ajo tė zgjerohet edhe nė vende tė tjera tė rajonit.

Ndėrmarrjet e vogla dhe tė mesme do tė pėrfitojnė kredi prej Fondit Shqiptar pėr Garantimin e Kredive

Qeveria, ēelet fondi i veēantė i kreditimit pėr SME-tė

Hapja e fondit nė mbėshtetje tė SME-ve do tė jetė pjesė e planit strategjik tė zhvillimit tė kėtij sektori tė hartuar nga Ministria e Ekonomisė, i cili pritet tė pėrfundojė sė shpejti. Ky plan do tė synojė rekomandimin e politikave tė donatorėve dhe tė qeverisė nė shėrbim tė zhvillimit tė SME-ve, me orientim eksportet, ndėrkohė qė ministria ėshtė duke hartuar ligjin pėrkatės pėr realizimin e kėtij projekti

Qeveria shqiptare pritet tė hapė njė fond tė veēantė kreditimi pėr ndėrmarrjet e vogla dhe tė mesme (SME-tė), tė cilat kanė si objektiv eksportimin e produkteve tė tyre nė tregjet e huaja. Sipas Ministrisė sė Ekonomisė, ky fond do tė jetė pjesė mbėshtetėse e njė projekti “Pėr mbėshtetjen e SME-ve”, i cili ėshtė hartuar nga kjo ministri pėr tė stimuluar bizneset eksportuese nė Shqipėri. Fondi do tė jetė pjesė e krijimit tė Fondit Shqiptar pėr Garantimin e Kredive, i cili do tė pėrfshihet nė kėtė projekt. Ministria e Ekonomisė, ndėrkohė ėshtė duke hartuar ligjin pėrkatės, i cili do tė krijojė mundėsinė pėr hapjen e kėtij fondi, i cili shihet si mjaft i rėndėsishėm pėr tė mbėshtetur financiarisht kėto ndėrmarrje.

Ministria e Ekonomisė ėshtė duke hartuar gjithashtu planin strategjik tė zhvillimit, i cili do tė ndihmojė nė zhvillimin dhe fuqizimin e ndėrmarrjeve tė vogla dhe tė mesme, me synim, rritjen e eksporteve shqiptare nė tregjet e huaja, si dhe do tė ndikojė nė zvogėlimin e importeve. Ky plan strategjik ėshtė drejt pėrfundimit dhe sė shpejti do tė fillojė tė vihet nė zbatim nga ministria. Ky plan do tė synojė rekomandimin e politikave tė donatorėve dhe tė qeverisė nė shėrbim tė zhvillimit tė SME-ve, me orientim eksportet. Sipas pohimeve nga Ministria e Ekonomisė, bėhet e ditur se, zhvillimi dhe mbėshtetja e SME-ve, sidomos e ndėrmarrjeve prodhuese, tė cilat synojnė t’i eksportojnė produktet e tyre ėshtė prioritet i vėmendjes sė qeverisė. Sipas ministrisė, sektori i ndėrmarrjeve tė vogla dhe tė mesme ėshtė sot pėrfituesi kryesor i zhvillimit tė hapjes sė tregjeve dhe iniciativės sė lirė njerėzore. Sipas strategjisė kombėtare pėr rritjen e eksporteve, kėto ndėrmarrje janė potenciali kryesor i konkurrueshmėrisė sė ekonomisė shqiptare, pėrballė hapjes sė tregjeve tė huaja dhe kėto ndėrmarrje janė parė si ato qė kanė mundėsitė mė tė mėdha pėr tė shitur produktet e tyre nė tregjet e huaja. Pėr nxitjen e eksporteve ėshtė punuar pėr rritjen e cilėsisė sė produkteve dhe standardeve, ku deri tani, pėrafrimi i standardeve shqiptare sipas direktivave tė BE-sė ka arritur nė 60 pėr qind. Gjithashtu, janė hartuar njė sėrė politikash nė funksion tė pėrmirėsimit tė kėtyre bizneseve, ndėrmjet tė cilave ėshtė edhe skema e granteve, tė cilat do tė subvencionojnė projekte zhvillimi ndaj kėtyre bizneseve nė njė shumė prej rreth 250 mijė dollarėsh, si dhe njė sėrė shėrbimesh tė ofruara nga agjencia “Albinvest”, tė cilat do tė merren me informimin dhe konsulencėn teknike tė kėtyre bizneseve pėr tė hartuar politikat e duhura nė funksion tė aktiviteteve tė tyre. Po kėshtu, janė edhe njė sėrė projektesh tė organizmave tė huaja financiare si BERZH-i, tė cilat kanė kėto biznese nė fokusin e vėmendjes sė tyre.

Financat: Reforma e sistemit financiar do tė synojė rritjen e konkurrencės

Plani ekonomik afatmesėm qė qeveria ka hartuar pėr periudhėn 2006-2008 ka nė vėmendjen e tij njė sėrė reformash nė sistemin financiar shqiptar. Reforma e sistemit bankar do tė synojė nė krijimin e njė konkurrence tė efektshme dhe tė tregut financiar pėr zhvillimin ekonomik tė vendit. Kjo reformė do tė synojė tė zbatojė njė politikė licencuese tė tipeve tė pėrzgjedhura, duke u dhėnė prioritet bankav,e tė cilat kanė mundėsi tė fortė stabiliteti si dhe kanė sukses nė aktivitetin e tyre bankar. Nė kėtė drejtim, reforma do tė synojė pėrgatitjen e strukturės pėrfundimtare rregulluese pėr licencimin e bankave tė specializuara si banka zhvillimi, banka investimi si dhe pėr filialet e bankave tė huaja. Krijimi i Regjistrit tė Kredive nė Bankėn e Shqipėrisė, pėrbėn njė prej politikave mė tė rėndėsishme nė sistemin bankar, e cila pritet tė rrisė shkallėn e informacionit tė bankave rreth klientėve, duke ulur riskun nė procesin e huamarrjes si dhe duke krijuar mundėsi mė tė mėdha tė sigurisė sė klientėve nė banka. Pėrveē kėsaj, nė politikat qė do tė ndėrmerren deri nė vitin 2008, njė rėndėsi tė veēantė ka edhe krijimi i skemės sė kredisė kolaterale, si insitucion qė do tė asistojė nė inkurajimin e huamarrjes drejt ekonomisė, zhvillimin e sistemit bankar, lidhjen e ngushtė me pjesėn tjetėr tė ekonomisė dhe pėrmirėsimin e mekanizmave tė transmetimit tė ndėrmjetėsve bankarė. Pėrveē kėsaj, pritet qė privatizimi i kompanive tė sigurimit me kapital shtetėror tė ndikojė nė rritjen e kėtij tregu konkurrues dhe nė shtrirjen e pjesėmarrjes aktive nė kėtė segment tė tregut financiar nė jetėn ekonomike.

Financat: Do tė ulim taksat dhe borxhin publik nė dy vitet nė vazhdim

Qėllimi kryesor i politikės fiskale, tė qeverisė, gjatė tri viteve tė ardhshme do tė jetė ndjekja e njė strategjie fiskale qė do tė ruajė ekzistencėn e njė qeverie tė vogėl, e cila pritet tė rrisė efiēencėn, duke e bėrė qeverinė mė efektive nė mbėshtetje tė zhvillimit ekonomik. Kjo strategji bazohet nė reformat qė fuqizojnė manaxhimin fiskal dhe ajo do tė synojė tė rrisė efikasitetin, duke krijuar kushtet pėr tė ulur taksat, nė mėnyrė qė tė krijohen kushtet e pėrmirėsimit tė klimės sė biznesit si dhe pėr ta bėrė Shqipėrinė njė vend tėrheqės pėr investitorėt. Zvogėlimi i korrupsionit brenda institucioneve fiskale dhe ulja e kostos sė pajtimit do tė jenė komponentė kritikė tė kėsaj strategjie. Pėr kėtė arsye, sipas strategjisė sė pėrcaktuar nga Ministria e Financave, pėrpjekjet nė sistemin fiskal do tė pėrqėndrohen nė reformėn e administrimeve tė tė ardhurave, pėrmirėsimin e kapaciteteve tė manaxhimit tė borxhit dhe rritjen e cilėsisė dhe efikasitetit tė shpenzimeve.

Qėllim tjetėr i rėndėsishėm i politikės fiskale gjatė tri viteve tė ardhshme do tė jetė ruajtja e qėndrueshmėrisė fiskale, e cila parshikon qė borxhi publik tė vijė duke u reduktuar deri nė fund tė vitit 2010. Sė bashku me kėtė parashikohet qė tė ndiqet njė politikė fiskale, e cila do tė reduktojė ndjeshėm stokun e borxhit tė brendshėm. Bazuar nė kėtė politikė, huamarrja e brendshme neto parashikohet qė nė vitin 2008 tė arrijė nė 2.4 pėr qind tė GDP-sė, ndėrsa nė vitin 2010, ajo tė zbresė nė 2.3 pėr qind, nga 2.7 pėr qind qė ka qenė nė vitin 2005. Ministria parashikohn qė nė buxhetin e shtetit, niveli i tė ardhurave tė rritet. Pėrfitimet qė do tė vijnė nga pėrmirėsimi permanent i administratės tatimore do tė reflektohen nė reduktimin e barrės tatimore, tė cilat do tė favorizojnė mė tepėr mjedisin e biznesit.

SPORTI

Tregimet e vjetra dhe tė reja…

Dėnimi i dytė i Mexhid Haxhiut dhe Komiteti Ekzekutiv i FSHF-sė

Pėr ēudi, ai ngjason me tė parin. Ndonėse pėrmasat midis tyre nuk mund tė krahasohen, qoftė edhe pėr faktin se dėnimi i parė ka pasė mbrenda vetes disa dėnime, ndėrsa, ky i sotmi, ėshtė njė dėnim i vetėm. Ndryshimi qėndron nė atė se, dėnimi i parė ėshtė shumėvjeēar, madje dekadash. I dyti ėshtė i shpejtė, i rrufeshėm, i vetmuar. Ngjashmėria midis tyre qėndron nė atė qė edhe dėnimi i parė papritmas kishte jorrallė zhdėnime befasuese, si rrezet e vakta tė diellit mbas njė qielli tejet tė mvrejtun. Rreze qė ishin si njė mbushje e thellė me frymė, pėr tė mbijetuar, tė paktėn pėr do kohė. Mu kjo bėri qė nė njė farė mėnyre Mexhid Haxhiu i asokohe tė mbijetonte. Dėnimi i dytė, pėr ēudi ka edhe ai zhdėnimin e tij, por njė tė vetėm, sepse Mexhid Haxhiu edhe mbas tij ndjen rrezet e diellit tė mbas njė qielli tė mvrejtun, ia arrin tė mbijetojė gjithnjė pėrmes futbollit, tek shkon ēdo ditė te ekipet e tij tė dashur tė djemve, tash jo mė nė Vlorė, por nė Tiranė. Pa shkuar mandej te tjetra. Qė dėnimi i dytė i vjen, mbasi Shqipėria e ka nderua,r duke e kunorėzuar me titullin e madh “Mjeshtėr i Madh i Punės” dhe ky ėshtė paradoksi. Ndonėse para tij ka njė paradoks tjetėr: dėnimi i parė i pėrket regjimit autokrat tė shoqėrisė komuniste, ndėrsa dėnimi i dytė i pėrket sistemit tė demokracisė tė shoqėrisė sė lirė dhe tė hapur. Njė absurd!

Tregimi i Parė

Nė marsin e 1991-shit kishim udhėtuar sė bashku nga Tirana pėr nė Paris, pėr ndeshjet me pėrfaqėsueset e Francės pėr Kampionatin Evropian.  Mė 29 mars, unė kisha udhėtuar pėr nė Anxhers, pėr ndeshjen e 21-vjeēarėve, njė humbje 0-3 pėr Shqipėrinė, e ndėrsa nuk mė ishin shlyer ende emocionet e takimit me Rajmond Kopa-n legjendar dhe teksa hyra nė hollin e hotelit “Concord La Fayet”, aty jam ndaluar para Mexhid Haxhiut, i cili vinte nga takimi me tė jatin e tij, Galip Haxhiun, mbas 47 vjetėsh! Ngjarja ishte pėrtej ēdo lloj emocioni. Nuk mund ta harroj fytyrėn e Mexhidit. E di qė e pyeta vetvetiu: “Ku ishte babai, Mexhid?” Njė pyetje qė nuk kishte kuptim pėr tė marrė pėrgjigjen mė tė thjeshtė dhe mė tė pėrvujtė se kurrė: “Nė azil, ku tjetėr?”

Kjo nuk ishte dramė. Ėshtė pak t’i thuash kėshtu. Babai qė e takon djalin e tij mbas 47 vjetėsh, mbasi e kishte lėnė foshnje nė krahėt e nėnės.

Kur jemi kthyer nė Tiranė, mbas pak muajve, Mexhidi ka marrė penėn dhe ka shkruar esenė e tij oruelliane, pėr mua tė famshme: “Pasioni im - vuajtja ime…” Aty ėshtė e gjithė drama e dėnimit tė parė e shkruar nga njeriu Mexhid Haxhiu mė 1991, nė vitin e fundit tė dėnimit tė tij. Nuk mund t’ia pėrvetėsoj pėr kėtė tregim tė vitit 2007 teksa nxitem tė merrem me dėnimin e dytė tė tij. Vetėm do ta perifrazoj, sepse vetėm duke kujtuar atė shkrim tė rrallė tė tij do tė mund tė kuptojmė sesa i pafalshėm ėshtė dėnimi i dytė i Mexhid Haxhiut, ky i sotmi, nė demokraci, qė ka pėr autor jo regjimin komunist 1944-1991, por Komitetin Ekzekutiv tė Federatės Shqiptare tė Futbollit tė vitit 2006-2007.

X      X      X

Shkruante mė 1991-shin Mexhid Haxhiu:

“... Qė kur e mbaj mend veten time, mė ėshtė dukur sikur kam qenė gjithnjė i dyzuar, i pėrbėrė si nga dy njerėz bashkė. Unė dhe dikush tjetėr jashtė meje dhe larg meje. Unė dhe babai im. Dy njerėz tė ndryshėm. Secili nga ne ka bėrė jetėn e vet veē e veē, por vuajtjet i kemi hequr bashkė. Unė tė atij dhe ai tė miat.  Do tė flas pėr tė miat qė i di mirė. Tė tijat – vazhdojnė. Pata rastin dhe e njoha pas dyzet e shtatė vjetėsh. Jeton i vetėm, i harruar, i sėmurė, i plakur.  Jetė azili, diku nė Francė. Kaq di pėr tė, se njė herė e kam takuar. Pėr veten di shumė dhe i di mirė…

…Kam kaluar njė fėmijėri tė druajtur, disi tė trembur nga lufta e lavdishme e “klasave”…

…Rritesha dhe zgjatesha, por hija e biografisė paralele tė babait tim zgjatej akoma dhe gati mė mbulonte tė tėrin… Mė jepej nga natyra nė lėndėn e matematikės, por kjo gjė mė solli prapė fatkeqėsi.  Mėsuesi i matematikės, S. J, pasi pyeti “- Kush ėshtė ky?” rrudhi vetullat dhe mė uli nė vend sikur tė isha fajtor qė mė jepej tė zgjidhja problemet e matematikės, unė qė e kisha babanė jashtė… Pastaj, pėr ēdo gjė qė ndodhte mė thėrriste nė drejtori si nė hetuesi dhe mė kėrcėnonte: “E dimė kush jet ti, ku e ke babanė!”

M’u mėrzit shkolla. Qė ta harroja atė, mėsuesin kuestor,  fillova tė luaj futboll me shokėt. Ai tashti mė sulej, sidomos kur unė nga nxitja e shokėve dhe trajnerėve hyra nė skuadrėn e tė rinjve… Por topi i rrumbullakėt qė pėlqente tė mė ngjitej pas kėmbėve dhe shokėt e ngushtė qė s’mė ndaheshin mė shumė se topi janė “fajtorėt” e parė qė mė futėn nė kėtė rrugė mes vuajtjesh dhe gėzimesh. Ēdo ditė brenda meje grindeshin dy zėra. Zėri i shokėve dhe topit qė mė thėrrisnin “hajde” dhe zėri tjetėr qė mė kėrcėnonte “Mos! Biografia! Babai!”…

Trajnerėt mė jepnin njė tallon mė tepėr pėr ushqim, sepse nė shtėpi ishim katėr veta me njė rrogė tė nėnės qė e nxirrte me mundim si punėtore nėpėr kanalet e qytetit. Kėshtu me njė farė emri tė mirė si njeri dhe futbollist po gati i brishtė akoma fizikisht, i dhamė fund karrierės sime futbollistike civile pranė Flamurtarit...”

X      X      X     

Mexhid Haxhiu, tė mėdhatė e tij i ka fituar kur po iu  afrohej tė pesėdhjetave, apo po i kalonte ato, ndėrsa  mbi flokėt e tij kishin nisur tė dukeshin thinjat. Kishte qenė futbollist i Flamurtarit dhe i Partizanit nė plot 15 vjet,  por ‘Mjeshtėr i Merituar i Sportit’ do tė bėhej vetėm mė 1990-ėn; ‘Nderi i Sportit Shqiptar’, vetėm mė 2000-shin; fitues nė 11-shin e shekullit vetėm mė 1995-ėn; figura e shekullit pėr Vlorėn vetėm mė 2000-ėn; “Mjeshtėr i Madh i Punės”, vetėm mė 2005-ėn. Diplomėn e ILKF “Vojo Kushi” do ta merrte vetėm mė 1994-ėn; lincencėn ndėrkombėtare tė trajnerėve, nė Coverciano dhe Lileshall “National Center” nė Angli, vetėm mė 2001-shin. Lektor i dy Kurseve UEFA “B”, vetėm  tash sė voni nė vitet ‘2000. Tė mbrojturit e gjuhės angleze vetėm mė 1995-ėn. Trajner i Kombėtares sė Shqipėrisė pėr NEN 16, vetėm nė vitet ’90. I pari trajner shqiptar me lincencė angleze, vetėm nė vitet 2000. Anėtar i Kėshillit Kombėtar tė Sporteve, vetėm nė mesin e viteve ’90.

Mexhid Haxhiu dendėson vitet thuajse nė njė dekadė tė vetme, mbasi regjimi e kishte detyruar “t’i humbiste” pėr tri dekada nė kohėn e tij tė pamshirshme midis pasionit dhe vuajtjes.

X      X      X

Shkruante mė 1991-shin Mexhid Haxhiu:

“…Mė mobilizuan urgjent nė shėrbimin ushtarak. Drejt e nė klubin Partizani. Nė rreshtim pata grup gjeneralėsh. Njė kokė gjenerali i afrohet njė tjetre tė tillė pranė. Siē duket s’mė njihnin kush isha. Pėshpėritje midis dy kokave. Menjėherė dal nga rreshti dhe drejt e te komisari. Ēmobilizim i menjėhershėm, pa asnjė shpjegim. U ēudita. Njė javė ushtar. Pėr shtatė ditė i aftė dhe i paaftė pėr ushtar. Por Partizani – ndeshje ndėrkombėtare. Urgjent ushtar.  Pėrsėri i aftė bile edhe pėr tė luajtur. Nė tribunėn qendrore, fytyra tė shtrembėruara nga nervozizmi: “Ky djalė s’duhet tė luajė futboll me Partizanin… Pa kushte politike pėr tė qenė ushtar, shqiptar, futbollist qė nė tė vėrtetė i kisha tė trija. Nė kėto momente hamletiane “Tė luajė, tė mos luajė”, mė shumė vuante trajneri im, i nderuari dhe i ndjeri Loro Boriēi. Ai kishte shpirt tė ndjeshėm, ndjesi  tepėr tė zhvilluara drejtėsie demokratike dhe natyrė emocionale. Goja nuk i thosh dot ”Haxhiu mos u zhvish” dhe gjithnjė me shpresė se mbase luaja, po unė ndieja se pas kurrizit tim zhvishej gjithnjė njė lojtar tjetėr… Ndėrkohė, nga kryetari i Komitetit tė Sporteve tė Shqipėrisė vinin radhė shkresash nė formė vendimesh gjyqėsore, ku pėrshkruheshin hollėsisht kufizimet ligjore pėr mua: “1. Tė mos luajė me asnjė klub tė kryeqytetit;  2. Tė mos luajė me asnjė klub ushtarak;  3. Tė mos luajė nė ndeshje ndėrkombėtare;  4. Edhe sikur tė luajė ndeshje ndėrkombėtare kėtu, jashtė shtetit tė mos vejė (pikėn e pestė s’e mbaj mend). Gati sa s’urdhėronte: “Edhe sikur tė luajė, gol tė mos bėjė!”. Nuk u aktivizova me Spartakun e Plovdivit dhe nė spartakiadėn e ushtrive mike, megjithėse pėrgatitjet pėr rrugė i bėra si gjithė tė tjerėt. Bėra fotografitė, mora masėn e kostumit dhe tė kėpucėve. Bile bėra edhe vaksinat… sa pėr tė pėrcjellė tė vaksinuarit nė aeroportin e Rinasit dhe u ktheva kokė ulur nė repart. Pėrsėri ”fajtor pa faj” si gjithnjė dhe pėrgjithnjė.  Dashamirėt e klubit mė mbajtėn si fshehurazi sa tė ktheheshin ata nga Hanoi, mbase me fitore dhe zbuteshin orakujt dhe i mbanin me Partizanin. Ndodhte e kundėrta. Drejt e nė Gjirokastėr, brenda kodit prej pesė pikash tė kryetarit.  Po na doli pėrpara njė burrė me kapele, shefi i klubit tė “Traktorit” tė Lushnjės qė si manaxher i shkathėt kish arritur njė kontratė me gjeneralėt.  Mė kish shkėmbyer mua me njė agronom tė frutikulturės. Unė drejt e nė repartin e punės “i pavaksinuar” se nė reparte tė tilla shkonin mijėra e mijėra djem tė Shqipėrisė nga ata me cene nė biografi. Prap babai, hija e tij. Ushtar me mua si kudo. Nė stadium, nė dhomat e zhveshjes, nė stėrvitje, pranė topit, para se tė gjuaja pėr nė portė, sidomos kundėr Dinamos.  Mė kėshillonte ngadalė qė tė mos e dėgjonin trajnerėt dhe tifozėt: “Mos, ē’tė duhet qė tė bėsh gol”… Tashti gjeneralėt e Partizanit dhe tė Dinamos ishin tė qetė. Mė nė fund unė kisha vajtur atje ku mė takonte, nė gjirin e njerėzve tė “klasės” sime, ku vėrtet e ndieja veten si nė shtėpinė time.”

X      X      X

Dymbėdhjetė vjet mė parė, kam organizuar nė gazetėn “Sporti Shqiptar” qė drejtoja, pėrzgjedhjen referenduese tė 11-shes shqiptare tė shekullit nė futboll, pėrmes njė votimi krejt demokratik. Mexhid Haxhiu ishte njeri prej tė njėmbėdhjetėve. Nė proklamimin e numrit tė posaēėm tė gazetės, atė tė 10 janarit 1995, e portretizova kėshtu:

“Padyshim, talenti mė i fuqishėm i futbollit tė Vlorės, ku si anėtar i FLAMURTARIT dhe mė pas edhe i PARTIZANIT mbeti nė futbollin shqiptar si njė nga figurat mė tė mėdha. Vetėm 3 ndeshje me kombėtaren, por kurrsesi pėr faj tė tij, po thjesht pėr shkak tė pėrndjekjes sė vazhdueshme biografike. Ėshtė 1 herė kampion kombėtar dhe ndeshja e tij e fundit me fanelėn e Shqipėrisė ėshtė ajo brilante me Irlandėn e Veriut mė 1965. I duhet tė largohet nga kjo kombėtare vetėm 22 vjeē, ndonėse do tė vazhdonte tė luante futboll edhe mbi njė dekadė me Flamurtarin e tij. Sa mesfushor, aq edhe qendėrsulmues e sulmues, Mexhid Haxhiu, njeriu i teknikės fine, i goditjes elegante, i pasimit tė pagabueshėm, organizatori dhe golshėnuesi, njė model korrektėsie e kulture nė fushėn e lojės e jashtė saj, ishte ndėr ata futbollistė qė duartrokitej nė gjithė Shqipėrinė. Pėr tė, futbolli ishte njė pasion i madh dhe ai diti ta intepretojė kėsisoji. I futur midis dy brezave, atij tė viteve ’50 qė po largohej dhe atij tė viteve ’70 qė po vinte, Haxhiu krijoi njė shkollė tė veten rreth sė cilės, veēanėrisht nė Vlorė, do tė hidheshin rrėnjėt e Flamurtarit tė ardhshėm, i cili do tė merrte prej tij njė stil tė vetin,  qė drejtė me e thanė, do tė mbėrrinte deri nė nė vitet ’80. Kur e lė futbollin, i kushtohet detyrės fisnike tė  trajnerit tė fėmijėve dhe tė tė rinjve, sepse vetėm kaq i lejohej. Edhe nė kėtė rast, ai do tė krijonte shkollėn e tij tashmė tejet konkrete, duke pėrēuar kėtė stil deri nė ditėt e sotme. Me emrin e tij lidhet kryekėput suksesi i 16-vjeēarėve tė Shqipėrisė, tė cilėt trajneri Mexhid Haxhiu i ēoi pėr herė tė parė nė 16 mė tė mirėt e Evropės mė 1994-ėn.”  

X      X      X

Shkruante mė 1991-shin Mexhid Haxhiu:

“... Vazhdon odiseja ime pėr t’u kthyer pėrsėri nė Itakėn time, nė Vlorėn time, qė nė ēdo rast s’e ndėrroj me asgjė tjetėr, le tė jetė e mirė sa tė dojė. Kur iu afrova Lushnjės, Vlora ndėrhyri menjėherė. I dha Lushnjės disa futbollistė nė shkėmbimin tim… Kur grinden dy, fiton i treti, nė kėtė rast Vlora qė mė tėrhoqi. Por vetėm disa muaj, se pėrsėri Partizani, duke shkelur kėshtu njė nga tė pesė pikat e kodit penal futbollistik tė kryetarit… Tė dielėn luajta ndeshje miqėsore me pėrfaqėsuesen e Algjerisė dhe ”harrova” zėrin e brendshėm. “Pa dashur” shėnova gol. Zyrtarėt dhe pushtetmbajtėsit u trembėn mos shėnoja gol tė mėrkurėn edhe me Holandėn, prandaj nuk mė futėn nė ndeshje. Kryetari u qetėsua. Prap nenet e tij nė fuqi. Me Zvicrėn dhe Irlandėn e Veriut, kėtu po. Atje jashtė shtetit, jo. Pėrsėri, biografia, babai! Pėr atje, jashtė shtetit kishin lindur tė tjerė djem. Konkretisht nė vendin tim, pėr nė Irlandė e Zvicėr erdhi drejt e nė aeroplan, pa qenė asnjė ditė nė grumbullim, me valixhe nė dorė, njė futbollist, dhėndėrr aty…”

X      X      X

Vetėm tri ndeshje me kombėtaren: 1965: Shqipėria - Algjeria 1-1, Shqipėria - Zvicra 0-2, Shqipėria - Irlanda e Veriut 1-1. Njė arkiv krejt modest nė numrin e ndeshjeve, por tejt i pasur nė bilanc: 2 barazime, 1 humbje, 1 gol i shėnuar, ēka do tė thotė 50 pėr qind sukses. Diēka tejet e rallė pėr njė futbollist tė Kombėtares sė Shqipėrisė sė vogėl. Nė tė tri kėto ndeshje, Mexhid Haxhiu ka qenė ndėr mė tė mirėt. Me Irlandėn e Veriut njė kulm. Njė kulm evropian. Kulm shqiptar pėr tė mirė dhe kulm veri-irlandez pėr tė keq: 24 nėntor 1965. 11-shi i fotos qė shoqėron tregimin tonė. Loro Boriēi! Goli i historik i Zhegės! Loja e shkėlqyer e Mexhid Haxhiut. Eliminimi prej Botėrorit i njėrės prej skuadrave mė tė fuqishme qė ka patur ndonjėherė Irlanda e Veriut me nė krye George Best tė Manchester United. Kjo ėshtė ndeshja qė pengoi nė rastin e vetėm tė mundėsisė sė pjesėmarrjes sė britanikut George Best pėr tė luajtur nė njė Kupė tė Botės. Ky ėshtė pengu i madh i biografisė sė George Bestit legjendar. Vepėr e Mexhid Haxhiut dhe e shokėve tė tij, e cila befasisht do tė kthehej nė pengun e biografisė sė shqiptarit Mexhid Haxhiu. Madje, shumė mė e rėndė se pengu i Bestit - lojtarit mė tė mirė tė Evropės.

Kam shkruar nė “Libri i Kombėtares”:

“Loro Boriēi e linte ndėrkohė mbrėmjen e asaj tė mėrkure nėntori, duke shkuar i vetėm pėr nė shtėpinė e tij, i qetė tashma, duke e pritur me qetėsi tė plotė tė ardhmen e kėsaj kombėtareje, tė cilėn e kishte ndėrtuar vetėm pėr pak ditė, kur gjithė Tirana nuk merrej me gjė tjetėr, vetėm me mosluajtjen e Panos. Kishte triumfuar, duke thyer konceptin e "yllit tė vetėm" tė skuadrės, duke paraqitur nė fushė forcėn e kolektivit rinor. Kishte njė mbrojtje tė mrekullueshme tė Tiranės, kishte njė portier tė njė stili tjetėr, plot intuitė si Janku, ndėrkohė qė gjysmėmbrojtja e udhėhequr prej Lin Shllakut tė kudondodhur, sapo paraqiste pėr herė tė parė nė Shqipėri skicėn e atij qė nė Evropė po thirrej "mesi i fushės". Pėr trajnerin Boriēi, Mexhid Haxhiu ishte njė lojtar tejet i rėndėsishėm, njė qendėrsulmues herė i pėrparmė e herė i mbrapmė, njė lloj regjizori i sulmit, duke patur nė krah njė Ali Memė po kaq tė rėndėsishėm, ndėrkohė qė kapiteni Shllaku, gradualisht shndėrrohej pjesė e njė mbrojtjeje, ku Skėnder Halili mund tė ketė zhvilluar ndeshjen e tij tė jetės. Ėshtė vėrtet e ēuditshme se si Boriēi ia kishte arritur qė midis Foto Andonit, Medin Zhegės dhe "tė panjohurit" Bashkim Rudi tė Labinotit tė Elbasanit, tė krijonte njė treshe tė sinkronizuar aq saktė, kur qė tė tre dukeshin tipa tė ndryshėm futbollistėsh. E kishin njė gjė tė pėrbashkėt megjithatė: genin e sulmuesit. Nė 10 minutat e fundit tė lojės kanė qenė thuajse tė papėrmbajtshėm.

Ēfarė mund dhe duhej tė ndodhte pas kėsaj mrekullie befasuese tė futbollit shqiptar?

Kjo kombėtare duhej tė mbahej nė pėllėmbė tė dorės. Shqipėria dhe Loro Boriēi kishin realizuar zbulimin sensacional tė njė 11-she, thuajse spektakolare dhe puna e parė qė duhej bėrė ishte krijimi i kushteve pėr vazhdimėsinė e kėsaj kombėtareje tė rrallė. Ėshtė vėrtet fantastike kur kujton sot se, si me kėtė ndeshje historike tė Irlandės sė Veriut, shteti i vė pėrsėri drynin kombėtares. Ajo zhduket tė nesėrmen e barazimit sensacional me britanikėt pėr t'u harruar deri pėrtej njė viti e gjysmė. Cilėt kanė qenė ata njerėz qė i janė nėnshtruar njė mbylljeje tė tillė, cilėt kanė qenė ata zyrtarė tė sporteve e tė futbollit qė nuk kanė mundur tė kundėrshtojnė brenda logjikės sė asaj Shqipėrie tė vogėl, e cila po shfaqej disi sensacionale nė horizontin e futbollit evropian mbase? Ėshtė njė retorikė. Ata janė nėnshtruar ashtu siē nėnshtrohej i gjithė populli, nė tė gjitha fushat e jetės.

E ndėrsa vazhdojnė ndeshje kineze tė klubeve shqiptare qė sundojnė gjithė vitin 1966 me disa ndėrprerje tė Kupės Ballkanike pėr klubet, viti 1967 e thėrret kėtė kombėtare tė zhdukur qysh prej njė viti e gjysmė, nė ndeshjen e 8 prillit 1967 tė Dortmundit me RFGJ-nė nė premierėn e Kampionatit tė 3-tė Evropian. Ėshtė njė 6-0 i pamėshirshėm, ku tashmė, pas gjithė kėsaj ndėrprerjeje, formacioni i Boriēit ėshtė disi i shpėrbėrė, disi dhe eksperimental. Madhėshtia e Skėnder Halilit shkatėrrohet prej burgosjes kriminale tė njė shteti po kaq tė pamėshirshėm, duke rrėnuar jetėn e pafajshme tė njė prej shqiptarėve mė tė mėdhenj tė futbollit, tė njė talenti tė pėrmasave evropiane siē qe ky kollos i futbollit. Gėzim Kasmit i hiqet e drejta pėr tė luajtur futbollin e tij tė shkėlqyer, duke u internuar nė Ēorovodė dhe thika "biografi" pret nga kombėtarja edhe njė tjetėr talent tė pazėvendėsueshėm siē qe Mexhid Haxhiu.

Kanė ndodhur edhe kėto nė Shqipėrinė tonė, fatkeqėsisht sot tė harruara tashma, tė pakujtuara, tė flakura tej si episode tė mjegullt, kur kanė qenė aq tė qartė madje, diēka qė pėr fat tė keq shumėkush nuk do t'i mbajė as nė histori. Nė kėtė fund tė viteve '60, largimi nga kombėtarja i treshes sė saj unikale Halili-Kasmi-Haxhiu pėrbėn njė prej vendimeve mė tė pamėshirshme qė futbolli shqiptar kishte pėsuar nė historinė e tij. E praktikisht, kombėtarja ishte goditur, jo vetėm prej ndėrprerjes sė ndeshjeve tė saj qysh prej njė viti e gjysmė, por dhe prej humbjes tė kėtyre talenteve tė rralla.

Nė Kinė ishte kulmi i revolucionit kulturor, nė Shqipėri kishte mbėrritur, jo thjesht jehona e tij, por modelet e tij.

Kjo ka qenė njė ndėr goditjet mė tė pamėshirshme tė kombėtares dhe tė vetė futbollit shqiptar: burgosje dhe internime futbollistėsh, pjesė e sė cilės ėshtė edhe protagonisti ynė, Mexhid Haxhiu, i cili mbas vetėm tri ndeshjeve tė tij tė vetme, tė rralla, tė mrekullueshme qė do tė mbyllen me sensacionin e Irlandės sė Veriut, ia ndalojnė tė luajnė me tė.

Ishte vetėm 22 vjeē!

A i dinė anėtarėt e Komitetit Ekzekutiv tė FSHF-sė 2007 kėto histori? Tė paktėn disa prej tyre i dinė. Atėherė, qoftė edhe pėr kėtė histori qė ka bėrė bujė nė gjithė Evropėn, si ka qenė e mundur qė mbas 40 vjetėve t’i japin dėnimin e dytė Mexhid Haxhiut?...

BESNIK DIZDARI

 (Tregimi i Dytė tė martėn e ardhshme) 

NE FOTO: Kombėtarja e ndeshjes sė Irlandės sė Veriut nė 1-1 sensacional pėr Kupėn e Botės 1966,  e cila u godit rėndė prej regjimit, mbas kėsaj ndeshjeje tė madhe. Nga e majta: L.Shllaku, M.Janku, S.Halili, F.Frashėri, G.Kasmi, R.Ragami, M.Zhega, A.Mema, B.Rudi, M.Haxhiu, F.Andoni.