Nė mbrojtje tė lirive tė “Artan Gjermenit”

Nga Gent Strazimiri

Ekzaktėsisht, shtatė vjet mė parė, nė prill tė vitit 2000, njė oficer i Policisė sė Shtetit u ekzekutua sipas njė rituali tipik mafioz nė qytetin e Lushnjės. Vrasje e paralajmėruar, e pėrgatitur me shumė sqimė dhe vendosmėri pėr tė mos e fshehur autorėsinė, motivin dhe qėllimin e saj, i cili duket tė ketė qenė njė demonstrim pushteti dhe lirie absolute sė pari dhe mbi tė gjitha ndaj ligjit dhe shtetit. Ky ishte mesazhi qė duhet ta merrte vesh ēdo i ri, plak, burrė e grua, i madh e i vogėl nė Lushnjė dhe kėshtu u bė.

Ēdo i ri, plak, burrė e grua, i madh e i vogėl nė Lushnjė e mori vesh.

Viktima quhej Klenti Nini Bano, 28 vjeē, djali i vetėm i njė mėsueseje tė ve, i sapodiplomuar nė Akademinė e Policisė, i sapoemėruar pėr t’i shėrbyer shtetit nė komisariatin e Lushnjės, me detyrėn e “kufizimit tė lirisė” absolute tė krimit, detyrė qė duket se e ka marrė seriozisht. Kėtu duket se pėrfundon edhe historia e dhimbshme e inspektorit fatkeq, madje nė njė paqartėsi shumė tė madhe, pasi, sė bashku me kėtė hero tė harruar dhe heroizmin e tij, dikush ka pasur pushtetin dhe lirinė e mjaftueshme tė varrosė edhe tė vėrtetėn, natyrisht nė emėr tė ligjit dhe shtetit.    

Tri vjet mė vonė, vrasėsi i armatosur (ndoshta me tė njėjtėn armė), arrestohet dhe lirohet pas vetėm 40 ditėsh burg, me vendim tė Artan Gjermenit - gjyqtar, i lirė e i pushtetshėm t’ia pėrplasė edhe njė herė nė fytyrė tė gjithė Lushnjės e mė gjerė, mesazhin makabėr, kėtė radhė zytrarisht nė emėr tė ligjit e tė shtetit. Madje, po nė sy dhe pėr dijeni tė tėrė Lushnjės e mė gjerė, ishte i lirė tė shtonte pasurinė e tij, duke “blerė” pronat e banditėve, natyrisht “me pensionin e plakės”…

I pakufizuar nė lirinė e tij, Artan Gjermeni, duket se, gjatė gjithė periudhės nė tė cilėn banda nga ana e saj gėzonte liri tė pakufizuar, ka luajtur rolin e protektorit tė saj nė radhėt e drejtėsisė sė Lushnjės.

Nė kėtė pėrvjetor tė shtatė tė ekzekutimit tė inspektorit Klenti Nini Bano, kėtij heroi tė harruar, dilema absurde qė shteti ende nuk po e hedh dot pėrtej vazhdon tė jetė moskufizimi i lirisė sė “Artan Gjermenit”, jo vetėm nė gjyqėsor, por nė biznes, media, parlament, prokurori, presidencė e kudo.

Sa mė thellė zhytet i pari nė harresė, aq mė shumė lartėsohet “Artan Gjermeni” dhe natyrisht, liria e tij e shenjtė pėr tė nėpėrkėmbur, sfiduar, goditur ligjin, shtetin e shėrbėtorėt e tij tė devotshėm, madje deri nė krim.

Ėshtė e vėrtetė se, nė njė shtet demokratik, liritė janė tė shenjta e tė paprekshme, por ėshtė po aq e vėrtetė qė njė shtet ėshtė i paqenė, nėse nė emėr tė lirisė, “Artan Gjermeni” ėshtė i lirė tė vjedhė me taksat, tė monopolizojė biznesin, tė dhunojė parlamentin, tė vėrė nė shėrbim tė krimit prokurorinė, gjykatat, KLD-nė, mediat, madje tė rrijė nė krye tė shtetit nė krah tė flamurit kombėtar.

Nėse ajo qė me tė drejtė po quhet tendencė pėr tė kufizuar liritė e “Artan Gjermenit”, nuk konvertohet nė vendosmėri pėr tė shkatėrruar me tolerancė zero ēdo tentativė pėr ta bėrė tė bashkėjetojė me shtetin, ky vend, nė mėnyrė qesharake e krejt tė palavdishme, ėshtė i destinuar tė quhet “Gjermenistan”, madje me kryeqytet “Moisiabad”.

E nė njė vend tė tillė, e vetmja hapėsirė e lirė pėr “Klenti Banot” do tė jetė nėn tokė, pasi nė sipėrfaqe, liritė e “Artan Gjermenit” do t’i kenė rezervuar vetėm pluhurin e harresės.

POLITIKA

Zėdhėnėsja e qeverisė shprehet se sė shpejti mund tė mblidhet tryeza e partive tė koalicionit pėr tė qartėsuar qėndrimet

Bregu: Pėrgjegjėsia e koalicionit, e pėrbashkėt, ashtu si pėrfitimet

Zėdhėnėsja e Kėshillit tė Ministrave, Majlinda Bregu, deklaroi dje se tė gjitha partitė kanė pjesėn e tyre tė pėrgjegjėsisė pėr mosfunksionimin apo defektet e shfaqura sė fundi nė koalicionin qeverisės. Bregu, e cila ėshtė dhe anėtare e kabinetit qeveritar tha se qėndrimet brenda koalicionit duhet tė vijnė nė njė zė, pas konsumimit dhe debateve nė tryezėn e partive politike, pasi ky koalicion nė radhė tė parė ėshtė ngritur nė bazė tė bisedimeve dhe interesave politike tė ēdo partie. “Koalicioni ėshtė njė formacion i ndryshueshėm nė kuptimin e ideve, nė kuptimin e debateve. Unė do tė kisha preferuar qė debatet brenda pėr brenda koalicionit tė vinin me njė zė dhe me njė pėrfundim tė qenėsishėm pas njė konsumimi tė gjatė ndėrmjet palėve. Qė do tė thotė qė ky debat tė konsumohet njėherė nė tryezat e bisedimeve, pėrpara se qėndrimet tė fillojnė dhe tė kontestojnė njėra- tjetrėn. Sigurisht qė nė njė koalicion, unė mendoj se pėrgjegjėsia ėshtė e pėrbashkėt, sikurse janė tė pėrbashkėta dhe pėrfitimet e tė gjitha partive qė marrin pjesė nė kėtė koalicion”, - tha Bregu. Nga ana tjetėr, zėdhėnėsja e qeverisė nuk pėrjashtoi mundėsinė qė sė shpejti tė mblidhet tryeza e partive tė koalicionit, pėr tė diskutuar rreth qėndrimeve dhe bashkėpunimit tė mėtejshėm. “Pėrsa i pėrket pjesės sė dytė, qė ėshtė pjesa mė politike, sigurisht qė pėrderisa koalicioni ngrihet nė bazė tė disa negociatave politike, koalicioni nuk lind nė njė moment tė caktuar, a priori, por ka njė sėrė negociatash qė e shoqėrojnė atė. Procesi i diskutimeve tė vazhdueshme brenda koalicionit dhe i mbledhjes sė tryezės, pavarėsisht nga iniciatorėt, sigurisht qė ėshtė njė proces shumė i rėndėsishėm. Nuk mund t’ju them njė datė konkrete, por ėshtė njė proces”, - tha Bregu.

Qeveria shqiptare do tė hedhė sė shpejti nė tregun e debatit Planin Kombėtar tė Integrimit

Strategjia do tė zėvendėsojė planin e miratuar nė vitin 2001

Qeveria shqiptare do tė hedhė sė shpejti nė tregun e debatit publik draftin e Strategjisė Kombėtare tė Zhvillimit dhe Integrimit, i cili do tė zėvendėsojė strategjinė e miratuar nė vitin 2001. Zėdhėnėsja e qeverisė, Majlinda Bregu, tha dje se, vendi tashmė duhet tė ketė strategji afatgjata dhe qė nuk pėrmbysen pėr interesa politike. Nė kėtė kuadėr, Bregu bėri prezentė dhe hapat e ndėrmarra nga qeveria pėr procesin dhe hartimin e strategjive sektoriale dhe nėnsektoriale nga ministritė e linjės. “Strategjia Kombėtare pėr Zhvillimin dhe Integrimin do tė pėrfshijė programin e qeverisė, paketėn e detyrimeve qė rrjedhin nga marrėveshja e Stabilizim-Asocimit, reformat e anėtarėsimit nė NATO, si dhe ēdo prioritet nė investimet publike dhe nė ndihmėn e huaj. Dokumenti do tė ndėrthuret edhe me Planin e Buxhetit Afatmesėm.

Strategjia e re Kombėtare pėr Zhvillim dhe Integrim do tė shtrihet nė njė hark kohor 2007-2013-tė. Njė draft i Strategjisė Kombėtare ėshtė hartuar dhe do t’i vihet nė dispozicion publikut tė gjerė nė javėt nė vijim dhe do tė jetė subjekt i konsultimeve intensive. Dokumenti do tė diskutohet me tė gjitha grupet e interesit dhe donatorėt. Por konfirmimi i tij do tė vijė edhe pėrmes debateve nė komisionet parlamentare dhe nė formacionet politike tė opozitės dhe tė mazhorancės. Procesi i diskutimeve edhe nė grupet politike synon tė formėsojė njė qėndrimin tė pakontestueshėm pėr Strategjinė Kombėtare pėr Zhvillim dhe Integrim”, - tha Bregu.

Berisha: Deklaratat e Dules pėr Jalėn janė spekulime

Kryeministri, Sali Berisha, i ka konsideruar spekulime deklaratat e kreut tė PBDNJ-sė, Vangjel Dule, tė bėra nė njė media shqiptare, sipas tė cilit, prishjet e ndėrtimit tė Jalės janė bėrė pėr interesa personale tė kryeministrit. Me anė tė njė deklarate tė zėdhėnėsit tė kryeministrit, botuar nė faqen zyrtare tė Kėshillit tė Ministrave, thuhet se kryeministri si interes ka vetėm zbatimin e ligjit dhe tė gjitha interpretimet e tjera janė spekulime. “Bazuar nė njė deklaratė tė kryetarit tė PBDNJ-sė, Vangjel Dule, disa media nė njoftimet e tyre lidhin aksionin e policisė ndėrtimore nė Jalė dhe bregun shqiptar me interesa tė caktuara tė kryeministrit nė gjirin e Jalės.

Zėdhėnėsi i kryeministrit deklaron se kryeministri ka njė interes dhe vetėm njė, ligjin dhe zbatimin e ligjit. Ēdo interpretim tjetėr jashtė kontekstit ligjor ėshtė spekulim dhe i pavėrtetė”, - thuhet nė deklaratėn e Kryeministrisė.

Kreu i PAD-sė deklaron se s`do pranojė marrėveshje tė PS-sė me mazhorancėn pėr ēėshtjen e presidentit

Ceka: E majta s`po manaxhon dot fitoren e 18 shkurtit

“Mungon bashkėpunimi ndėrmjet partive tė opozitės nė pushtetin vendor”

Kryetari i PAD-sė, Neritan Ceka, tha dje se, partia e tij nuk do tė jetė pjesė e asnjė kompromisi pėr ēėshtjen e presidentit. Ai tha dje se, nuk po funksionon siē duhet bashkėpunimi ndėrpartiak i koalicionit tė majtė. "PAD-ja konstaton me keqardhje se fitorja e zgjedhjeve lokale tė 18 shkurtit nuk po manaxhohet si duhet, qoftė nė konsolidimin e bashkėpunimit midis forcave opozitare nė pushtetin vendor, qoftė dhe nė pėrgatitjen e zgjedhjeve tė parakohshme. Mė 18 shkurt, shqiptarėt votuan jo vetėm pėr bashkitė e komunat, por pėr planin tonė politik pėr zgjedhje tė parakohshme”, - tha Ceka.

Ai paralajmėroi partinė mė tė madhe tė koalicionit tė majtė se nuk do tė miratojė asnjėherė marrėveshje me mazhorancėn pėr ēėshtjen e presidentit, duke theksuar se zgjedhjet e parakohshme janė zgjidhja e vetme. Nė kėtė mėnyrė, ai hedh poshtė edhe mundėsinė e kandidimit nga ana e Partisė Socialiste tė ish-kryeministrit socialist, Fatos Nano, pėr postin e presidentit. Ceka tha se, njė konsensus me mazhorancėn nė momentin e zgjedhjes sė presidentit do tė ishte sipas tij njė kthim mbrapa. "Zgjedhjet e parakohshme janė tė paevitueshme dhe ne duhet tė pėrgatitemi sė bashku me aleatėt tanė, si dhe me forca tė tjera qė do tė bashkohen me ne, pėr tė shkuar drejt tyre, edhe pa e ndryshuar ligjin dhe pa pritur dokumente tė reja identiteti", - tha Ceka gjatė punimeve tė Asamblesė sė PAD-sė. “PAD-ja nuk do tė pranojė tė bėjė kompromis pėr ēėshtjen e presidentit. Nėse pėr kryeministrin Berisha konsensusi pėr kėtė ēėshtje ėshtė vetėm kandidati qė do t'i bindet atij, pėr t'i dhėnė kontrollin mbi prokurorinė, KLD-nė, Gjykatėn Kushtetuese, etj, kjo do tė ishte kthim mbrapa nė shtetin e dėshtuar tė vitit 1992-1997-tė. PAD-ja nuk do tė bėhet kurrė pjesė e asnjė pazari nė dėm tė institucioneve demokratike dhe historike", - tha kryetari i PAD-sė. Pėrsa i pėrket zhvillimeve mė tė fundit brenda PS-sė dhe debateve ndėrmjet grupeve brenda kėsaj partie, Ceka tha se PAD-ja mbėshtet konsolidimin e tė gjithė faktorėve qė siguruan fitoren, sipas tij, tė opozitės nė zgjedhjet e 18 shkurtit. “Ne nuk ndėrhyjmė nė punėt e brendshme tė PS-sė, por ne nuk mund tė bėjmė indiferentin nė ecurinė e mėtejshme tė njė force aleate, te kredibiliteti i sė cilės kemi investuar qė nga viti 1997-tė”, - tha kreu i PAD-sė. Ceka i bėri deklaratat nė mbledhjen e djeshme tė Asamblesė sė PAD-sė, ku dhe u vendos thirrja e kongresit tė saj mė 23 qershor 2007-tė.

Luljeta Progni

SPECIALE PER GERMENJIN

Dėshmia e tė penduarit dhe Inspektimi kryqėzojnė anėtarin e KLD-sė

Dokumenti, si e

mori dhe e liroi

Gjermeni Liēin

Gjatė hedhjes sė shortit dosja e Liēit, e cila nuk mban numėr, i ka rėnė pikėrisht Gjermenit. Po kėshtu, edhe ēėshtja tjetėr pa numėr, e cila i pėrket njė tjetėr shtetaseje, i ka rėnė Gjermenit, ndėrsa nė tė njėjtėn fletė tė procesverbalit njė gjyqtare nuk ka asnjė ēėshtje nė gjykim, ndėrsa emri i tė pandehurit ėshtė lėnė bosh

Dėshmia e Petrit Liēit, dhėnė dy vjet mė parė nė Gjykatėn e Krimeve tė Rėnda nė njė nga seancat qė kanė ndryshuar gjithė rrjedhėn e procesit, duket se e ka implikuar ish-kryetarin e gjykatė sė Lushnjės. Liēi gjatė dėshmisė rrėnqethėse, e cila ėshtė dhėnė nė tri seanca, ka deklaruar se ėshtė arrestuar nė janar tė vitit 2003 pėr armėmbajtje pa leje dhe ėshtė dėnuar vetėm me 40 ditė burg. Sipas dėshmisė sė Liēit, ky i fundit ishte informuar nga Erion Cici, me tė cilin kishte kontakt se e kishin liruar njerėzit e Enver Dondollakut. Ndėrsa po Cici i ka thėnė para se tė kryente atentatin ndaj Bardhyl Kurtit se nuk duhet tė bėhej aspak merak, pasi kishte disa njerėz nė polici dhe se “ata nuk mund t’i bėnin asgjė”. Nėse do tė kishte probleme, miku i Erionit (Cicit) nė polici do t’i ndihmonte pėr ēdo gjė, ka qenė premtimi i dhėnė. Erioni nuk i kishte thėnė kurrė se cilėt ishin kėta miq, nė komisariatin e policisė sė Lushnjės. Nė tė njėjtėn dėshmi Liēi ka bėrė edhe kėtė deklarim. Ndėrsa Liēi nuk ka pėrmendur emra gjyqtarėsh nė dėshminė e tij. Kontrolli i Ministrisė sė Drejtėsisė nė gjykatėn e Lushnjės ka zbuluar dhe vėrtetuar atė ēka i penduari i bandės ka dėshmuar.

Vendimi

Nė dokumentet zyrtare qė ministri Rusmali ka vėnė nė dispozicion tė gazetarėve ndodhej edhe vendimi i gjykatės sė rrethit tė Lushnjės, i cili mban datėn 23. 01. 2003. Liēi ėshtė gjykuar pėr veprėn penale tė armėmbajtjes pa leje dhe i ėshtė ulur njė e treta e dėnimit tė pėrgjithshėm prej tre muajsh dhe ėshtė lėnė i lirė vetėm me kohėn e paraburgimit. Ndėrkohė qė policia e Lushnjės nė atė kohė ka qenė nė gjurmėt e anėtarėve tė bandės pėr kryerjen e disa veprave penale. Por gjatė inspektimit qė Ministria e Drejtėsisė ka bėrė nė gjykatėn e Lushnjės, nė mes tė shkeljeve qė i janė gjetur kryetarit tė kėsaj gjykate, ėshtė gjetur edhe shkelja qė implikon Gjermenin nė bandėn e Lushnjės. Nė procesverbalin e datės 13 janar 2003, pėr hedhjen e shorteve janė hedhur gjithsej 87 dosje, ndėrsa tė regjistruara nė gjykatė janė 89 dosje. Ndėrsa nė numrin rendor, dosjet paraardhėse para Petrit Liēit dhe njė dosjeje tjetėr, e cila ėshtė futur nė gjykim pa numėr, ka qenė objekt padie “Zona e Albetelekom”. Ndėrsa dy dosjet e shtuara nuk kanė patur shumė lidhje me kėtė padi. Por, sipas procesverbalit mėsohet se, gjatė hedhjes sė shortit dosja e Petrit Liēit, e cila nuk mban numėr, i ka rėnė pikėrisht Artan Gjermenit. Po kėshtu, edhe ēėshtja tjetėr pa numėr, e cila i pėrket njė tjetėr shtetaseje, i ka rėnė Artan Gjermenit, ndėrsa nė tė njėjtėn fletė tė procesverbalit njė gjyqtare nuk ka asnjė ēėshtje nė gjykim, ndėrsa emri i tė pandehurit ėshtė lėnė bosh. Kėto janė shkeljet e konstatuara nė vitin 2005-sė nga Ministria e Drejtėsisė.

Reagimi i Gjermenit pas publikimit tė pėrgjimeve tė bisedave telefonike

“Nisur nga shkrimi i botuar nė “Gazeta Shqiptare” tė datės, 20.04. 2007-tė, ku ndėr tė tjera pėrmendet dhe aludohet pėr personin tim, nė bisedat e pėrgjuara nga autoritetet italiane gjatė vitit 2000-2004-tėr, tė anėtarėve tė bandės sė Lushnjės, sqaroj opinionin publik si mė poshtė: Kam sqaruar dhe deklaruar edhe mė parė, qė nė detyrėn time si kryetar i Gjykatės sė Rrethit Gjyqėsor Lushnjė, nuk kam patur asnjė kontakt dhe nuk kam favorizuar asnjėherė personat e pėrmendur nė kėtė shkrim, apo tė tjerė tė kėtij niveli, pasi jam frymėzuar gjithnjė nė punėn time nga zbatimi mė korrektėsi i ligjit. Dua tė sqaroj se nė lidhje me procedimet penale, tė filluara qysh nė vitin 1999-tė, nga ana e organit tė Prokurorisė sė Rrethit Gjyqėsor Lushnjė, ndaj kėtyre personave, gjykata qė unė kam drejtuar dhe unė personalisht, nė kėrkesat konkrete tė ardhura nga organi i Prokurorisė, kemi vendosur pėr personat e kėtij grupi kriminal vetėm masėn e sigurimit personal, atė tė arrestit nė burg. Gjithashtu, dua tė theksoj se, nė momentin kur ndaj kėtyre personave, tė kėtij grupi kriminal bėheshin hetime nga ana e organeve tė drejtėsisė shqiptare dhe kur situata e vendit dhe e institucioneve shtetėrore ka qenė ende e brishtė, pas ngjarjeve tė vitit 1997-tė, Gjykata e Rrethit Lushnjė dhe unė me cilėsinė e kryetarit tė saj, kemi bėrė detyrėn tonė me profesionalizėm dhe kurajė dhe sė bashku me organin e Prokurorisė, i kemi vendosur kėta persona pėrballė drejtėsisė, duke i hetuar ata nė gjendje arresti”.

Dėshmia

Petrit Liēi nė procesverbalin e mbajtur nė datėn 11 maj 2006-tė, i ėshtė pėrgjigjur kryetarit tė seancės gjyqėsore Xhelal Elezi.

Pyetje: Ēfarė njohjesh keni me Erion Cicin?

Pėrgjigje: Me Erionin jam njohur qė nė vitin 1998-tė nga Edion Xhafa dhe kėta ēunat e tjerė.

Pyetje: Keni ndonjė gjė pėr tė shtuar nė lidhje me vrasjen e mbetur nė tentativė tė shtetasit Bardhyl Kurti?

Pėrgjigje: Jo. Vetėm ato qė kam deklaruar mė parė para gjykatės (i referohet dėshmisė nė 2005-sėn).

Pyetje: Sa jeni dėnuar pėr veprėn penale tė “Armėmbajtjes pa leje” dhe kush ėshtė interesuar pėr ju?

Pėrgjigje: Jam dėnuar 40 ditė. Kur dola jashtė, mėsova se ishin interesuar njerėzit e Enver Dondollakut.

Ministri i Drejtėsisė flet mbi ēėshtjen e implikimit tė njė anėtari tė KLD-sė nė “Bandėn e Lushnjės”

Rusmali: Gjermeni, skandali i drejtėsisė

“Faktet janė neglizhuar, gjė qė ėshtė injoruar dhe mbuluar nga Prokurori i Pėrgjithshėm i Republikės sė Shqipėrisė”

“Skandal i turpshėm pėr drejtėsinė shqiptare!”. Kėshtu e ka konsideruar ministri i Drejtėsisė, Ilir Rusmali, ēėshtjen e implikimit tė njė anėtari tė Kėshillit tė Lartė tė Drejtėsisė nė aferat e bandės famėkeqe tė Lushnjės. Rusmali ka deklaruar dje, nė njė konferencė pėr shtyp se, do tė shfrytėzonte ēdo mundėsi dhe do tė ndjekė gjitha hapat qė i lejon funksioni, si dhe do tė pėrdorė tė gjitha hapėsirat qė i garanton ligji pėr tė ndjekur deri nė fund ēėshtjen qė implikon rėndė ish-kreun e gjykatės sė Lushnjės, aktualisht nė KLD, Artan Gjermenin. Madje, ministri i Drejtėsisė ka deklaruar dje se, do tė ndjekė jo vetėm ēėshtjen Gjermeni, por edhe tė gjitha rastet e tjera, ku drejtėsia i nėnshtrohet krimit. “Pėrpara tri ditėsh, nė cilėsinė e ministrit tė Drejtėsisė, kam marrė pjesė nė inaugurimin e punimeve pėr Gjykatėn e Krimeve tė Rėnda, nė Tiranė, ku kam shprehur vlerėsimin tim maksimal pėr modelin pozitiv tė pushtetit gjyqėsor qė ėshtė instaluar nė atė gjykatė”, - tha Rusmali, duke shtuar se, “si ministėr i Drejtėsisė kam vullnetin maksimal qė modelet pozitive t’i promovoj me gjithė fuqinė time, sepse vetėm kėshtu ne mund tė rrisim besimin e opinionit publik shqiptar te drejtėsia, sikundėr kam gjithė vullnetin qė tė denoncoj tė gjitha modelet e shėmtuara qė janė ende tė instaluara brenda pushtetit gjyqėsor”.

Banda

Denoncimi qė vjen nga tė dhėnat qė merren nga provat e dosjeve gjyqėsore qė administrohen nga gjykatat italiane dhe qė tregojnė lidhjen e drejtpėrdrejtė tė funksionarit nė fjalė me eksponentėt kryesorė tė bandės kriminale, ėshtė modeli mė i shėmtuar, i bėrė publik ndonjėherė. Sipas ministrit Rusmali, vėnia nė shėrbim e njėrit prej anėtarėve tė instancave mė tė larta tė drejtėsisė, tė njė bande kriminale pėrbėn shkelje, por mungesa e vullnetit pėr tė proceduar sipas ligjit ka bėrė qė prokuroria tė mos veprojė dhe tė lejojė tė vihet nė funksionim njė model i tillė. Ministri i Drejtėsisė ka deklaruar dje, gjatė konferencės, duke iu referuar prononcimit tė bėrė nga antari i KLD-sė, Artan Gjermeni, nė media, se nuk kishte asnjė lidhje me bandėn e Lushnjės, se “dua tė risjell nė vėmendjen tuaj, njė rast qė ėshtė bėrė publik dhe mė parė, por qė ėshtė neglizhuar, qė ėshtė injoruar dhe mbuluar nga Prokurori i Pėrgjithshėm i Republikės sė Shqipėrisė dhe nga eksponentėt mė tė lartė tė KLD-sė, me qėllim qė tė favorizonin njeriun e bandės tė kapte pushtetin gjyqėsor”. Sipas tij, nė gjykimin qė i ėshtė bėrė bandės sė Lushnjės nga Gjykata e Krimeve tė Rėnda, i penduari i bandės, Petrit Liēi, ka deklaruar njė nga rastet e pėrfshirjes sė drejtpėrdrejtė tė gjyqtarit dhe kryetarit tė gjykatės sė Lushnjės, nė lirimin e tij nga burgu”. Petrit Liēi ėshtė ndihmuar pėr t’u liruar nga burgu pėr akuzėn e “Armėmbajtjes pa leje” nga gjyqtari Gjermeni me ndėrhyrjen e Enver Dondollakut dhe kjo gjė ėshtė nė deponimet qė Liēi ka bėrė pėrpara Gjykatės sė Krimeve tė Rėnda.“Siē rezulton nga hetimi i i kryer nga inspektoriati i Ministrisė sė Drejtėsisė nė atė kohė, me veprim tė drejtpėrdrejtė, nė kundėrshtim me ligjin, Artan Gjermeni, jashtė procedurave tė shortit, nė dhunim tė procedurave tė shortit, ka marrė pėrsipėr drejtpėrdrejt gjykimin e ēėshtjes sė Liēit, nuk e ka hedhur nė short, e ka gjykuar vetė dhe pėr akuzėn e “Armėmbajtjes pa leje”, e ka liruar pas 40 ditėsh burg”, - nėnvizoi Ilir Rusmali, i cili pėrpara medias bėri publike edhe provat sė bashku me vendimin qė ka marrė nė atė kohė gjyqtari dhe kryetari i gjykatės sė Lushnjės, Artan Gjermeni, pėr kėtė ēėshtje.

Bandat

Rusmali ka theksuar se tė gjitha materialet nuk janė sekret dhe nuk janė tė panjohura, duke shtuar se nė kohėn e tyre ato i janė vėnė nė dispozicion Presidentit tė Republikės dhe KLD-sė, tė cilėt, sipas tij, nė atė kohė nuk kanė ndėrmarrė asnjė veprim pėr tė denoncuar rastin e shėmtuar tė kapjes sė pushtetit gjyqėsor nga bandat kriminale, por pėrkundrazi, kanė shėrbyer vetė si protektorė tė kėtij protektori tė krimit. “Drejtėsia dhe krimi i kanė rrugėt e ndara, jo tė pėrbashkėta, siē ka ndodhur deri mė sot me anėtarin e KLD-sė, Artan Gjermeni”, - nėnvizoi ministri i Drejtėsisė. Nė lidhje me shkarkimin e Gjermenit, Rusmali ka deklaruar se, “Hapat pėr lėvizje institucionale janė tė pėrcaktuara tė gjitha nė ligj. Unė marr pėrsipėr tė angazhohem qė t’ju informoj si ministėr i Drejtėsisė pėr hapat qė ministri i Drejtėsisė, jo politika, jo partitė politike, jo institucionet e tjera, do tė ndėrmarrė nė ndjekjen e kėtij skandali tė turpshėm tė drejtėsisė, do t’ju informoj, ashtu siē bėra dhe sot, ēdo ditė, kur unė do tė ndėrmarr njė veprim”.

Prokuroria: S’kemi dijeni pėr pėrgjimet e botuara

Prokuroria e Krimeve tė Rėnda ka qenė “e anashkaluar” nga faktet e botuara sė fundi nė media, ku implikohet edhe Gjermeni, ndaj dhe i ka kėrkuar zyrės sė Rusmalit qė tė pėrshpejtojė transferimin e kėtyre tė dhėnave nga pala italiane. “Prokuroria pėr Krime tė Rėnda deklaron me pėrgjegjėsi tė plotė institucionale se deklarimet e tė pandehurit Petrit Liēi gjatė shqyrtimit gjyqėsor tė ēėshtjes, janė dhėnė nė seancė me dyer tė hapura nė prani tė gazetarėve. Ato nuk janė tė dokumentuara nė mėnyrė tė plotė nė procesverbalin e seancės, nuk mbrohen mė nga sekreti hetimor, ndaj nuk ka asnjė pengesė ligjore qė tė shtyrtohen nga inspektoret e Ministrisė sė Drejtėsisė”, - thuhet nė njoftimin e Prokurorisė sė Krimeve tė Rėnda. Ndėrkaq, tė mbledhur menjėherė pas deklaratės sė ministrit, kjo prokurori ka njoftuar se, pas ristudimit tė proces-verbalit tė seancės gjyqėsore, ėshtė konkluduar se nė pėrmbajtje nuk rezultojnė fakte implikuese pėr persona konkretė. “Nga ana tjetėr, kjo prokurori deklaron zyrtarisht se nuk ka mbajtur tė fshehura fakte qė mund tė implikonin nė veprimtari kriminale apo nė mbėshtetje tė saj, persona konkretė, tė propozuar pėr detyrat e larta nė sistemin e gjyqėsorit. Tė dhėnat e bisedat e pėrgjuara nga autoritetet e huaja dhe tė botuara nė median e djeshme, nuk ndodhen nė aktet qė disponon kjo zyrė. Prokuroria pėr Krime tė Rėnda, me nismėn e saj ka kėrkuar vazhdimisht bashkėpunimin e autoriteteve tė huaja, me qėllim dokumentimin e plotė tė ēdo veprimtarie kriminale, tė kryer nga kjo organizatė. Prej disa muajsh, mbetemi nė pritje tė ekzekutimit tė letėrporosisė qė iu kemi dėrguar autoriteteve tė huaja dhe pėr fakte tė reja qė nuk kanė qenė objekt i gjykimit tashmė tė pėrfunduar nė tė dy shkallėt e gjykimit. Pėrfitojmė nga rasti pėr tė nxitur Ministrinė e Drejtėsisė, qė tė punojė pėr ekzekutimin sa mė shpejt tė saj, duke siguruar se kjo zyrė nuk do tė hezitojė tė procedojė ēdo person qė do tė rezultojė i implikuar nė veprimtarinė kriminale tė kėsaj bande”, - thuhet nė njoftimin e kėsaj prokurorie.

Njė pyetje

Pavarėsisht se emri i z. Gjermeni ėshtė pėrmendur nė kėto biseda telefonike, kjo nuk do tė thotė se ėshtė provė, mund tė jetė pėrmendur edhe kot?

Mbi bazėn e kėtyre bisedave telefonike, banda dhe eksponentė tė bandės do tė ndėshkohen nga drejtėsia italiane. Por e keqja ėshtė se drejtėsia shqiptare ėshtė ajo qė nuk ka filluar tė veprojė. Kėtu u pėrmendėn disa biseda telefonike, tė pėrgjuara nga kuestura italiane, por kemi edhe deklarime me vlerėn e provės tė bėra para gjykatės shqiptare nga njė i penduar i bandės. Kjo gjė ėshtė injoruar totalisht dhe ėshtė refuzuar nga Prokurori i Pėrgjithshėm. Kjo ėshtė njė fajėsi kriminale e njerėzve qė kanė pėr detyrė tė ndjekin njė ēėshtje tė tillė penale.

Pėrgjimi 1

TELEFONATA NR.157

Biseda bėhet nė gjuhėn shqipe, nė orėn 22.32 tė datės 6 mars 2003, mes shtetasve shqiptarė, tė quajtur, Enver Dondollaku, me nofkėn “Goni”, Aldo Bares, “Profesori” dhe Nardi 2, ose “I vogli”, (Leonard Prifti). Transkriptim nė formė pėrmbledhėse i telefonatės me nr. Imei, 350642073479560, i pėrdorur nga “Goni” (Dondollaku), i cili ėshtė telefonuar nga njė numėr karte i njė kompanie mobile nė Rumani, me nr.0040212317597, qė pėrdorej nga Nardi 2 ose “I vogli”, (Leonard Prifti), Nardi 2 (Leonard Prifti), pasi i kishte komunikuar “Gonit” (Dondollakut) numrin tjetėr tė Maksit (Maksim Ēelės qė ndodhej nė burg), i cili ėshtė 0682643766, ia kalon komunikimin “Profesorit” (Aldo Bares), tė dy diskutojnė pėr spostimet qė duhet tė bėjė “Goni” (Dondollaku) me ndihmėn e Nardit. “Goni” (Dondollaku) shfaq synimin e tė vepruarit, vetėm nė rast se do tė kishte punė pėr tė bėrė. “Profesori” (Aldo Bare) i thotė se ata duhet tė gjenin njė shofer tė mirė (korrier). “Goni” (Dondollaku) pyet se, pse Nardi nuk e gjen dot kėtė. Aldo Bare thotė se ky person duhet tė bėjė punėn e Xhaxhit (nofka e italianit Felice Dimitrio, nga Roma). “Goni” (Dondollaku) thotė se, nėse Nardi interesohet, mund ta gjejė personin e duhur nė Durrės. “Profesori” (Aldo Bare) mendon tė kundėrtėn. Goni thotė se nė Lushnjė ėshtė vetėm Agur Kanadaja, qė mund ta bėjė kėtė punė dhe, nėse i gjejnė kamionin, gjithēka ėshtė nė rregull. “Profesori” (Aldo Bare) e fton tė flasė me kėtė njeri (Agurin). Biseda vazhdon dhe tė dy diskutojnė pėr faktin se, “Goni” (Dondollaku) duhet tė shkojė te “Profesori” (Aldo Bare), por ai ka probleme me dokumentet, pastaj i thotė se policia po i kėrkon ata tė dy (Dondollakun, Aldo Baren) dhe se po kėrkojnė edhe “Tė voglin”, (Nardi 2, Leonard Priftin). “Profesori” (Aldo Bare) thotė se: “Dokumentet do t’i bėjmė nėpėrmjet Tan Gjermenit. “Goni” (Dondollaku) shpreh shqetėsim dhe pėr ata tė Interpolit. “Profesori” (Aldo Bare) i thotė tė ketė kujdes. E mbyllim bisedėn me kontrollin qė policia shqiptare ka bėrė nė shtėpinė e Nardit (Leonard Priftit).

(Botuar nė “Gazeta Shqiptare”)

KOMENTE

Beteja apolitike e Ramės

Fitim Zekthi

Partia Socialiste nė opozitė ėshtė duke u kreshpėruar paprerė, qė kur mbajti kongresin e fundit, nė betejėn me qeverinė mbi disa nisma tė kėsaj tė fundit pėr tė gjetur mjetet legale pėr tė shkurajuar informalitetin nė ekonomi. Kjo parti kėtė gjė e quan betejė pėr demokraci. Nė anėn tjetėr, qė nga kongresi i fundit, janė duke u pėrgatitur zgjedhjet e brendshme, ku anėtarėt me votim tė drejtpėrdrejtė do tė zgjedhin drejtuesit nė njėsi administrative dhe kryetarin e madh tė partisė. Askush nuk di asgjė se ē’po ngjet nė atė parti. Nuk dihet sesi po regjistrohen njerėzit dhe po bėhen anėtarė dhe nuk dihet fare se ē’programe apo platforma po gatiten tė hyjnė nė garė. Kjo nuk duket tė jetė aq e rėndėsishme, pasi jeta e njė partie ėshtė thjesht jeta e njė partie, e pėr mė tepėr e njė partie nė opozitė, por gjithė kjo heshtje pėr atė qė po ngjet aty dhe gjithė kjo gurosje e informacioneve prej atje ėshtė bėrė e padukshme, pėr shkak tė kreshpėrimit, siē u tha, tė kreut tė PS-sė nė betejėn medemek pėr demokraci. Gjithėherė, kryetari i tashėm i PS-sė nė situata tė vėshtira pėr tė ka gjetur mjete tė tėrthorta pėr t’i fituar betejat. Po tė shohėsh pak nė jetėn e tij politike, do tė vėsh re se ai qė nė krye, pak ditė pas themelimit tė Partisė Demokratike, kėrkoi tė merrte njė rol drejtues nė tė nė vitin 1991, duke mbajtur qėndrimin mė radikal nė njė mbledhje tė komitetit nismėtar dhe duke sharė dhunshėm Byronė Politike ende nė fuqi bashkė me presidentin e asaj kohe, duke pėrdorur njė fjalor mjaft tė ashpėr ndaj Enver Hoxhės dhe komunizmit, me idenė se kėsisoj ai do tė mund tė ishte njė individ qė meritonte tė drejtonte opozitėn e parė antikomuniste. Ky radikalizim prej egoizmit, i lexuar qartė, bėri qė ai tė mos gjente vend drejtues nė PD-nė e muajve tė parė tė jetės sė saj. Largimi nga PD-ja prej Ramės vijoi me njė tjetėr veprim edhe mė radikal tė tijin. Ai sė bashku me Ardian Klosin, Kasėm Trebeshinėn dhe Sejfi Protopapėn krijuan njė parti tė re, me anė tė sė cilės mendonin tė tėrhiqnin tė gjithė opozitarėt nė kėtė vend, duke filluar nga ballistėt, zogistėt e deri tek intelektualėt dhe punėtorėt qė ishin thuajse nė pjesėn mė tė madhe opozitarė. Kjo parti mbante njė emėr qė kėrkonte tė tingėllonte si demokristiane, por, meqė nė Shqipėri shumica janė myslimanė, atėherė e quajtėn demoislamike, pėr tė qenė mė tė pranueshėm. Me emrin e Sejfi Protopapės Rama kėrkonte tė tėrhiqte tė gjithė mbėshtetėsit e Ballit dhe tė Legalitetit, pasi ky ishte njeri mjaft i respektuar i diasporės shqiptare nė Amerikė dhe ish-drejtues eminent i Ballit Kombėtar. Elektoratin tjetėr opozitar duhet ta tėrhiqte Klosi me Trebeshinėn dhe vetė Rama. Fjalori i Ramės nė njė miting tė mbajtur nė atė kohė, me qėllim zėnien e vendit tė opozitės reale nė sy tė qytetarėve dhe nė sy tė diplomatėve tė huaj qė po atashoheshin nė Tiranė, ishte tejet radikal. Kjo parti megjithatė as qė iu ra nė vesh njerėzve. Me radikalizmin e parė Rama nuk fitoi gjė. Kur nė pushtet qe Partia Demokratike, Rama mbahet mend si njė shkrues artikujsh tė bukur, por krejt anarkistė dhe ekscentrikė. Nė ato shkrime ka edhe shumė e shumė urrejtje. Historia e mėpasme ėshtė e ajo e thirrjes nga Nano pėr tė zėnė Ministrinė e Kulturės, pasi kish mbajtur disa tė quajtura “Refleksione”, ku shau gjithēka kish ngjarė nė Shqipėri nga viti zero deri atė ditė. Radikalizmi kėtu u shkri me populizmin dhe fasadizimin. U lyen me bojė dhe ngjyra tė gjitha korridoret e zyrave dhe zyrat e ministrisė. Nisi festimi nė Pezė (si festa e hatashme nė Persepolis nė mes tė shkretėtirės nga Shahu i Iranit para se tė rrėzohej) me saze dhe zjarr partizan i pėrvjetorit tė konferencės sė `42-shit, me financimin e Ministrisė sė Kulturės. U fut nė modė shprehja e shėmtuar qė po ndiqet pėrditė nė pllakatet e ndonjė pune publike “Nėn kujdesin e ministrit tė .....”. U shpall bulevardi dhe godinat e ministrive monumente kulture, megjithė kundėrshtimin e ministrit tė Punėve Publike, Arben Demeti. U bė njė tender 750 mijė dollarė pėr lyerjen e pjesėve tė pėrparme tė tri ministrive. Nė fakt, qe prokurim i drejtpėrdrejtė, pa projekt dhe pa oponencė. Sėrish, kundėrshtimi i ministrit tė Punėve Publike nuk vleu. Radikalja dhe fasada e kishin bėrė yllin nė lindje tė socialistėve. Tri godinat e tjera, ministrja Esmaralda Uruēi, ministrja qė zuri vendin e Ramės, pėr tė njėjtėn punė i lyeu me 250 mijė dollarė, por kėtė herė ajo zhvilloi tender. Rama, nė atė kohė, akuzės sė ministres sė re iu pėrgjigj se ajo duhet tė hajė pėrshesh nė njė tas. Ishte bėrė kryetar bashkie. Nė kongresin e PS-sė, ku garonte Nano dhe Majko, mbajti anėn e kryeministrit dhe demonstrativisht nė sallėn e Teatrit tė Operas me autoritarizmin e tij, pa qenė delegat, fik dritat dhe iu thotė me megafon delegatėve tė mos pinė cigare, se janė nė njė sallė teatri, ndryshe nuk do t`i ndezė mė dritat. Mė pas mban anėn e Metės dhe sulmon egėr Nanon, edhe me epitete. Mė pas mban anėn e Nanos dhe pėr ta ligjėruar si kryetar dhe pėr tė margjinalizuar Meidanin qė kandidonte seriozisht ndaj Ramės, kandidon edhe Rama. Ishte ideatori i fushatės sė socialistėve me parullat mė tė ashpra nė zgjedhjet e 3 korrikut. Parullat mė luftarake tė para ndonjėherė nė fushata. Nxori sloganin “Mbro Tiranėn”, pėr tė treguar se ajo po sulmohej nga agresorė. Mė pas mori partinė dhe bėri njė opozitė kundėr asaj qė tha. Premtoi njė opozitė jo si ajo e Berishės, por bashkėpunuese. “Vendi ynė ėshtė mė i rėndėsishėm sesa partia jonė”, - tha. Por, nė fakt, pati bilbilė dhe tambure. Nė parlament ex catedra flisnin deputetėt qė kishin mė shumė frymė pėr bilbilat. Kundėrshtoi ēdo gjė, pasi me radikalizėm margjinalizonte Nanon, gjė qė e bėri. Kėtė bėri edhe me LSI-nė, kur nisi t’i blejė anėtarė nėpėr rrethe, derisa bilbilat e kishin radikalizuar aq shumė situatėn, sa LSI-ja shkoi vetė te Rama. Ajo kishte bėrė edhe llogaritė e veta, pasi njė Ramė i tillė asaj i intereson. Nė ēdo radikalizėm tė tij ka njė situatė qė fshihet. Pas fitores nė Bashkinė e Tiranės kėtė vit, nisi tė kėrkonte festė dhe tė falėnderonte, nė rrethet ku fitoi, pėr tė kėrkuar nė fakt tė njihej si fitues. E bėri kėtė, sepse e dinte qė i humbi votat popullore, prandaj e kėrkonte festėn, sepse kėrkonte tė njihej fitues dhe pati nė njė moment njė fjalor, ku kėrcėnoi me barrikada njerėzore, nė rast se gjykata apo KQZ-ja nuk njihnin fitoren nė dy njėsi. Kėrcėnimi me barrikada njerėzish dhe kėrcėnimi pėr tė nxjerrė nga zyra kryeministrin ėshtė njė gjė qė ndodh nė Zaire. U soll kėsisoj, se i trembej rezultatit qė nė vota ėshtė mė i dobėt se nė 2005-sėn. Radikalizmi ėshtė edhe nė betejėn e kėtyre ditėve mjeti pėr tė fshehur zhvillimin mė tė madh nė PS qė nga 1991-shi dhe pėr tė shuar kundėrshtarin. Nuk ka asnjė lidhje me lirinė e biznesit dhe me median e asfare me mbrojtjen e demokracisė. Ligji pėr gjobat nė tatime ėshtė njė ligj krejt normal dhe mė i butė se ai qė funksionon nė dogana dhe qė ėshtė bėrė nga PS-ja, dikur shumicė. Nė lidhje me mediat ai thjesht ka njė konflikt interesi, pasi ato nė shumicėn e tyre radikalizmin e tij e tjetėrsojnė nė profil modern politikani dhe jo nė atė qė ėshtė: totalitarizėm. Shkencat sociale e kanė provuar tashmė se pas ēdo radikalizmi si ky fshihet frika nga e vėrteta dhe ky ėshtė shtrati, ku lind totalitarizmi. Christophe Prochasson, njė nga historianėt mė autoritarė tė mendimit politik sot nė Francė, thotė se motorėt e politikės janė idetė dhe, nė rast se pasioni mbizotėron mbi to dhe kap nota radikalizmi, lind atypari menjėherė totalitarizmi.

Njė tė diel pa INDRO MONTANELLI-n

“RAI: Lufta e Madhe”

Nga BRUNO VESPA

Fragmente nga libri

“Dihet , ndėrkaq, se gabimi historik i DC-sė (Partia Demokristiane) ishte ai i tė marrunit mė tepėr me industritė shtetėrore dhe me shtėpitė e kursimit publik, ndėrsa PCI (Partia         Komuniste Italiane) fuste njerėzit e saj nė gjykata, nė shtėpitė botuese, nė gazeta, duke bėrė kėshtu pėr tė ardhmen investimin mė pėrfitues qė mund tė merret me mend, e duke ndėrtuar kėsisoji, Kalin e Trojės pėr tė rrėzuar me njė tė rėnė atė qė ajo e quante         “Regjimi i Vjetėr”.      

III.

Rruga bėhet subjekt politik

Dihet, pėrgjigjet janė pėrherė nė funksion tė pyetjeve. Nėse pyes dikė: A ėshtė mirė tė dėnosh njė njeri pa njė shkak tė drejtė, tė gjitha pėrgjigjet e parashikuara do tė ishin “jo”. Po t’i montoj pėrgjigjet duke ia hequr pyetjet, atėherė me qetėsi mund tė pėrftoj mendimin se tė gjithė janė kundėr ēdo reforme, bie fjala, tė nenit 18 tė Statutit tė punonjėsve. Pa mbėrritur te ky manipulim i skajshėm, nėse iua bėj dhjetė njerėzve tė njėjtėn pyetje tė pafajshme dhe korrekte rreth elementeve tė mundshėm tė konfliktit social dhe t’iu drejtoj pesė pyetje tė drejtuara nė njė kah dhe pesė tė tjera nė njė kah tjetėr, do tė ishte e mjaftueshme tė montoj nė njė numėr mė tė madh ato qė mė pėlqejnė mua, duke i dhėnė kėshtu emisionit drejtimin qė dėshiroj nė tė mirė tė synimit tim. Pa llogaritur ndėrkaq, se tė shfrytėzosh kėshtu “njerėzit” nė rrugė ose nė treg, nuk ka asnjė kuptim: kjo pengon krejtėsisht nxjerrjen e taloneve tė paanshme statistikore. Nėse shkoj dhe i pėrzgjedh “njerėzit” jo nė njė vend neutral (treg), por vetėm aty ku ndodhen “njerėzit” “e mi” dhe i intervistoj pėr njė programin “tim” “, madje duke i trajtuar si viktima tė programit tim (“Samarkanda”)”, ja pra ku mbėrrijmė te prishja e informacionit si forma mė sensacionale dhe mashtruese e propagandės politike.

Curzi kishte zotėsinė e jashtėzakonshme t’iua besonte “njerėzve” tė tij detyrėn e pėrfaqėsimit tė opinionit publik. Gjithmonė populli i majtė kishte dėshirėn pėr tė ngritur krye. Zakonisht gazetat e ashpra kritike dhe zhurmėmėdha si “Cuore” e “Tango” ishin pararojat “rrotulluese” tė atmosferes sė 2002-shit; e Sergio Staino dhe Michele Serra ishin paraardhėsit e Nanni Moretti-t dhe tė “Pancho ” Pardi-t. Fakti ėshtė se ēdo mbrėmbje, nė orėn 19, duke shtypur telekomandėn nė butonin e kanalit tre, ti nuk ndodheshe para njė telegiornale-je, por para shpalosjes sė njė revolucioni qė mbėshtetej tejet. Dhe jo vetėm sepse editorialet e rryeshėm tė drejtorit ishin pėrmbledhje tėrheqėse (mua mė qe kritikuar rreptė njė koment shumė i shkurtėr pėr vdekjen e Mario Scelba-s (1), vetėm sepse i veēoja atij pastėrtinė morale), por pėr shembull, edhe sepse prania nė ekran e Achille Occhetto-s e tejkalonte atė tė ēdo funksionari tė lartė tė shtetit apo tė ēdo lideri tjetėr politik. Revolucioni i vėrtetė qėndronte tjetėrkund, megjithatė. Vinte njė faks nė redaksi dhe Curzi thėrriste: “Populli na shkruan”; arrinin dhjetė fakse dhe Curzi thėrriste: “Populli i fakseve”. Kėshtu, sheshi bėhej subjekti politik italian mė i rėndėsishėm. Dhe Curzi shfaqej si njė gjeni autentik i komunikimit politik.

Proceset e “Samarkanda”-s

Drejtori i Tg3-shit kishte dy bijtė e Zeusit, qė tė dy tė rritur nė tė majtėn ekstreme: Corradino Mineo dhe Michele Santoro. Mineo, siēilian i Partanna-s, sot korrespondent i rehatshėm nė Paris, kishte ardhur nė RAI nga gazeta “Manifesto”. Curzi i besonte atij si nėndrejtor, pėrgjegjėsinė e politikės: njė zgjedhje tunduese, sepse pėrballė bashkėpunėtorit tė tij, ai dukej si tė ishte njė njeri i sė djathtės dhe ndodhte qė mbetej i impresionuar nga gjuha e “kreut tė tribusė” sė tij (pėr shembull, gjatė krizės kineze tė sheshit “Tien An Men”, Mineo i quante kolegėt e tij korrespondentė tė RAI-t, “rezidentė tė CIA”-s). Ndėrkaq, Michele Santoro, trumbeta e Salernos, nė rini kishte qenė drejtues i organizatės maoiste “Nė shėrbim tė popullit” dhe kishte ardhur nė RAI pas njė pėrvoje tė shkurtėr si funksionar i PCI-sė (Partia Komuniste Italiane).

Mė 1987-tėn, Giovanni Mantovani krijoi me tė njė program tė mbrėmbjes sė dytė, tė quajtur “Samarkanda”, prej emrit mitik tė qytetit uzbek tė traditės islamike. Mantovani ishte katolik dhe komunist si Italo Moretti (tė cilin Curzi e dėshironte nė cilėsinė e “njeriut imazh”), njė prej sa e sa gazetarėve demokristianė, tė cilėt do tė ndėrronin qėndrim nė vitet midis ’75-sės dhe 76’-tės, kur PCI-ja ishte vetėm njė hap larg fitimit tė shumicės parlamentare. (Kur ra Causescu, Moretti harroi tė thoshte gjatė gjithė telegiornale-s se kishte rėnė njė regjim “komunist”. Dhe ndodhi njė ērregullim i tanė i shpėrthyer sidomos nga Giuliano Ferrara, i cili i niste raketat e tij nga “Radio Londra” nė Canale 5. Mbiemėrimi “Telekabul” pėr giornale-n e Curzi-t u bė kėshtu njė ikonė).

Mantovani ishte ai qė drejtonte ciklin e “Samarkanda”-s, qė pati menjėherė sukses dhe qysh nga ’89-ta, kaloi si emision i mbrėmbjes sė parė. Gjithēka qe ndryshuar prej Santoro-s: studio nė fillim ishte krejt e zezė (“ngjyra qė veēohet… ngjyra qė fshin” do tė thonin autorėt).  Dhe “shifra” e “Samarkanda”-s nuk ishte studio, por sheshi, me tė cilin Santoro lidhej vazhdimisht dhe e sillte kėtė shesh pa mėshirė drejt e nė studio (dhe te miqtė e tij) pėrmes njė ekrani gjigant. Me kalimin e viteve, sheshi i Santoro-s u bė pra, njė “thurės rrjetash”, siē thirreshin gratė pariziane qė sillnin karrigen dhe fanelėn e bėrė me dorė pranė gijotinės dhe qė shpesh ngrinin vėshtrimin duke thirrur “Vdekje! Vdekje!”, nė mbėshtetje tė dėnimit, pėr t’u kthyer menjėherė mandej te kėmisha e hekurt.

Vetė Mineo, qė vinte prej ”Manifesto”-s dhe i cili nė fillim mbeti i trullosur prej “atmosferės prej shoku drejtues tė “Nė shėrbim tė popullit,” qė e pėrjetonte nė qėndrimin e Santoro-s, kishte folur kėshtu nė “Larg duart nga Tv”, shkruar prej Sandro Curzi-t: “Samarkanda tani mė pėlqen, ndonėse ende nuk mė bind. A mund tė flitet edhe pėr Siēilinė kėshtu – mė pyeste – siē bėn “Samarkanda”: nga njėra anė heronjtė, Orlando, Falcone, Libero Grassi, nga ana tjetėr tė kėqinjtė? Si palermitan gjithēka mė duket mė komplekse, mė e sfumatuar dhe e tmerrshme nė tė njėjtėn kohė, tė paktėn mė politike. Por mbetet fakt qė Santoro ia arrinte qė tė jetohej realiteti i Jugut dhe mua mė mbetej vetėm ta studioja, pėr historinė ndoshta”.

Kėshtu mbetet e vėrtetė se njė klasė e tanė drejtuese u procedua dhe u dėnua drejtpėrdrejt televizionisht. Qe mbajtė nė arrest pėr dy vjet, pa u hetuar dhe madje me kėrkesėn e vetė Caselli-t, ministri demokristian, Calogero Mannino, ēka u lirua vetėm pas gjashtė vjetėsh, i cili mė parė qe proceduar dhe dėnuar pikėrisht nė “Samarkanda”. Vetėm e vetėm sepse kishte bėrė dėshmitarin jo tė njė mafiozi, siē thuhej, por tė gruas sė njė zotnije qė disa vjet mė pas qe zbuluar se kishte qenė njė mafioz.

“Jeni tė kėnaqur qė kanė vrarė Lima”-n?

Kur mė 12 mars 1992 Salvo Lima u vra nė Mondello, Santoro i thėrriste me zė tė lartė sheshit : “Jeni tė kėnaqur qė e kanė vrarė Lima-n”? Natyrisht qė kjo ngjalli shumė revoltė, por RAI u mjaftua vetėm me njė “ndalim tė thirrjes” pėrmes gojės sė drejtorit tė pėrgjithshėm, Pasquarelli, si dhe nė ndalimin e transmetimit nga sheshi. Qe si njė gotė e ftohtė uji tė freskėt. Mirėpo, duke qenė se ishim nė kulmin e njė fushate dramatike elektorale, pėrgjegjėsit e “Samarkanda”-s do tė refuzonin tė vazhdonin pėr dy javė pa sheshin. Pasquarelli, me kėrkesėn e komisionit parlamentar tė kontrollit, e mbylli asokohe emisionin pėr pesėmbėdhjetė ditė, por ja qė shpėrthen revolucioni. Deri aty sa Forlani, sekreter i DC-sė, la tė kuptohej se nuk ishte me vendimin e drejtorit tė pėrgjithshėm, duke kėmbėngulur se mbyllja pėr “vetėm” dy javė do tė krijojė panevojė martirė, duke ēuar ujė nė mullirin e kundėrshtarėve politikė tė partisė sė tij.

Mė ’94-trėn, duke iu kthyer kėtyre viteve nė librin e shkruar me Mineo-n, Curzi theksonte: “Punėtorėt, sheshet e Tg3-shit dhe tė “Samarkanda”-s, lidhjet e drejtpėrdrejta midis njerėzve dhe jo vetėm, qenė gjithnjė ndėr mė tė fuqishmet. A ishte e gjitha kjo diēka “populiste” e “njė thirrjeje tė zmadhuar”, e “njėanshme”? Po, por vetėm nėse do tė udhėhiqeshim prej dy ideve tė gabuara: se mund t’u bėka njė informacion demokratik pa njė lėvizje, pa protagonizmin e njerėzve dhe se shėrbimi publik duhet dhe mundet tė jetė i gjithi bashkė, shéj i njė kulture unike progresiste-moderuese, herė mė progresiste e herė mė e moderuar”.

Mirėpo ja qė duhet kujtuar ndėrkaq, se nė gjithė televizionet publike tė botės perėndimore ėshtė ndjekur hap pas hapi njė vijė mė shumė a mė pak progresiste, mė shumė a mė pak e moderuar. Ndėrsa vetėm nė Itali pati alternativė revolucionare..

Kur kujtoj qė nė “Porta a Porta” kemi ndaluar duartrokitjet, kur kujtoj se njė njeri politik kėrkon qė tė vijnė pesė spektatorė tė tij (qė nuk do tė flasin) midis publikut dhe ne shpejtojmė tė ofrojmė ndėrkaq, po aq spektatorė (qė nuk do tė flasin) edhe tė kundėrshtarit tė tij, me gjithė vetėdijen time them se nuk besoj asesi qė njė televizion publik mund tė arrijė deri aty, ku arriti “Samarkanda” gjatė dhjetėvjetėshit qė kaloi…

……………………………………………………………………….

“Tė mos bėsh procese nė televizion”, nėnkupton qė tė mos merresh me faktet parėsorė tė kronikės italiane. Dhe kjo, nėse do tė bėsh me tė vėrtetė informacion, ėshtė e papranueshme. Duhet pra, tė merremi me ēfarėdo argumenti qė ėshtė nė interes tė opinionit publik. Megjithatė, nė ndryshim nga informacioni privat, ne tė televizionit publik jemi mbajtė duke u sjellė me baraspeshėn mė tė madhe dhe kujdesin mė tė madh, duke ia arritur qė tė paraqesim tė gjithė zėrat nė fushė.

E zgjodhi pėr botim dhe e pėrktheu

BESNIK DIZDARI

                        Fund

(Pėr dy kapitujt e parė shih gazetėn “TemA” tė 7 dhe 14 prillit)

-------------------------

SHĖN I PĖRKTH.:

(1)    SCČLBA (MĄRIO) (Caltagirone 1901 - Roma 1991): Poltikan. Ministėr i Brendshėm i Italisė (1947-`53 dhe 1960-`62), kryeministėr (1954-`55). Antifashist, antikomunist. Dorė e fortė kundėr manifestimeve tė Partisė Komuniste Italiane, duke ia arritur tė mbajė nėn kontroll militantėt e skajshėm tė kėsaj partie. Simbol i njė pastėrtie tė plotė morale tė njė politikani, njeri i njė jete tė thjeshtė dhe pa favore.

SOCIALE

Ndarja e tokės bujqėsore dhe konfliktet pėr ndarjen e kufirit ndėrmjet fshatrave nė vendin tonė

Fshatrat e veriut, pa kufij ndarės

Drejtori i manaxhimit tė tokės dhe ujit nė Ministrinė e Bujqėsisė, Esat Hasani, shprehet se, 124 fshatra, tė cilėt pėrfshihen nė 1 430 hektarė tokė, ende janė nė konflikt ndėrmejt tyre pėr tokėn

Ndarja e tokės bujqėsore ka lėnė ende nė konflikt kufirin e ndarjes nėpėrmjet fshatrave nė vendin tonė. Sipas drejtorit tė manaxhimit tė tokės dhe ujit nė MBUMK, Esat Hasani, ndarja e tokės ėshtė kryer nė bazė tė ligjit 7501 datė 19.07.1991 pėr tokėn, por 124 fshatra, tė cilėt pėrfshihen nė 1430 ha tokė, ende janė nė konflikt pėr tokėn ndėrmejt tyre. Probleme tė kėtij rasti, sipas tij, janė hasur nė Shkodėr, Fier dhe Vlorė. Ndėrkohė, ndėr vendet me mė pak probleme pėrfshihen Durrėsi, Korēa dhe Gjirokastra. Pushtimet e paligjshme tė tokave kanė qenė ndėr problemet mė tė hasura, ku janė evidentuar rreth 4 mijė ha tokė qė janė nė pronėsi tė 5 mijė personave. Fenomeni i shfrytėzimit apo i pėrdorimit tė tokės ėshtė hasur shpesh, ndėrkohė qė personat e refuzojnė marrjen e tapisė nė pronėsi pėr shfrytėzim si rezultat i beneficeve qė pėrfitojnė. Shfrytėzimi real i tokės nga njėra anė dhe refuzimi i aktit tė marrjes sė tokės nė pronėsi (tapitė) nga ana tjetėr, shfaqet nė mėnyrė masive nė rrethet e Kukėsit, Shkodrės, Malėsisė sė Madhe dhe Matit, ku pėrfshihet njė sipėrfaqe prej 16.000 mijė ha. Sipas drejtorit tė manaxhimit tė tokės dhe ujit, Hasani: “evidentohet se, nė qarqet e tjera, shfrytėzimi i tokės pa tapi nė fshatra tė veēantė dhe nė familje tė veēanta ekziston edhe nė qarkun e Tiranės nė 32 fshatra, ku 580 familje pėrdorin 332 ha tokė buqėsore pa tapi. Edhe nė Fier janė 1100 familje qė shfrytėzojnė pa tapi 1130 ha tokė buqėsore. Nė tėrėsi, nė shkallė vendi, numėrohen 25 mijė familje qė disponojnė dhe shfrytėzojnė njė sipėrfaqe prej 19.5 mijė ha tė pajisur me dokument pronėsie.”

Tokė nė kundėrshtim me ligjet nė fuqi

Dhėnia e pronėsisė sė tokės nė kundėrshtim me ligjin ėshtė kryer masivisht. Kėtė fakt e pohon edhe vetė specialisti i MBUMK-sė, sipas tė cilit, dhėnia nė pronėsi e hapėsirės sė tokės jobuqėsore nga komisionet e tokės, nė kundėrshtim me ligjin ėshtė realizuar nė plotėsimin e dokumentcionit pėr 157 ha pyll, 193 ha kullotė dhe 150 ha tokė e pafrytshme. Kėshtu, nė qarkun e Tiranės janė dhėnė 81 ha pyll, 66 ha tokė e pafrytshme, 26 ha kullotė. Nė qarkun e Vlorės janė dhėnė 21 ha pyje, 157 ha kullotė, 61 ha tokė e pafrytshme. Njė problem tjetėr ėshtė edhe dhėnia e tokės mė shumė sesa norma ligjore e pėrcaktuar. Pėr kėtė tregues ekzistojnė mundėsi verifikimi, megjithatė bazuar nė ankesat qė vetė familjet buqėsore kanė kryer kundrejt njėri-tjetrit si dhe verifikimeve tė rastit rezulton se, nė shkallė vendi, 760 familje zotėrojnė rreth 500 ha tokė nė total mė shumė sesa norma ligjore, tė pėrllogarituar mbi kriteret e vendimit tė Kėshillit tė Ministrave. Kjo dukuri ėshtė e evdientuar nė qarqet e Shkodrės, Beratit, Korēės dhe Vlorės.

Mbivendosje dypronėsie mbi tė njėjtėn sipėrfaqe toke 

Drejtori i manaxhimit tė tokave dhe ujit nė MBUMK shpjegon nė lidhje me kėtė se ky fenomen ėshtė njė nga shkaqet qė ka krijuar mjaft konflikte ndėrmjet familjeve buqėsore. Ky fakt evidentohet mė qartė nė pėrfundim tė procesit tė azhornimit qė realizohet nga rregjistri fillestar. Mbi ankesat e paraqitura mbi organet e qeverisjes vendore, por edhe direkt nė ministri, rezulton tė jenė me mbivendosje rreth 500 raste, nė njė territor qė pėrfshin mbi 80 fshatra tė vendit. Rastet mė tė shpeshta tė mbivendosjes vihen re nė rrethet e Burrelit, Vlorės, Beratit dhe Tiranės. Kėto janė disa nga problemet mė aktuale, me tė cilat ndeshet procesi i ndarjes sė tokės nė hapėsirat administruese nga ish-kooprativat bujqėsore, ku pėrfshihet sipėrfaqja mė e madhe e tokės sė ndarė. Nė kėtė hapėsirė pėrfshihen 152 mijė ha, nga tė cilat janė ndarė 126 mijė ha ose 82.9 pėr qind e saj. Fillimisht, ndarja e tokės ėshtė dhėnė nė bazė tė vendimit tė Kėshillit tė Ministarve, nr. 452, datė 17.10.1992 dhe nė vijim janė bėrė kalime nė pronėsi bazuar nė pėrcaktimet e ligjit 8053, datė 21.12.1995 pėr kalimin nė pronėsi tė tokės bujqėsore pa shpėrblim. Rezulton se konflikte pėr kufijtė e tokės janė evidentuar nė 150 fshatra, tė cilėt pėrfshijnė njė sipėrfaqe prej 1310 hektarėsh. Zėnie dhe pushtim tė tokės nė mėnyrė tė paligjshme evidentohet nė 7300 raste, nė njė sipėrfaqe prej 2100 ha. Dhėnie e akteve tė pronėsisė nė tokė jobujqėsore ėshtė kryer pėr 161 ha kullotė, 21 ha pyje dhe 143 ha tokė e pafrytshme. Nė dallim me reformat e tokės nė territoret e ish-kooperativės bujqėsore nė territoret e ish-NB-ve, kalimi i tokės nga pėrdorimi nė pronėsi evidenton procesin mė tė vėshtirė dhe mė me probleme tė reformės sė tokės nė tėrėsi. Ligji ka pėrcaktuar nė mėnyrė detyruese se, nuk lejohet kalimi nga pėrdorim nė pronėsi nė zonat e pėrcaktuara pėr zhvillim me pėrparėsi tė turizmit, sipas vendimit tė KM nr 88 datė 1.03.1993. Nė hapėsirat e tokave qė shtrihen brenda vijave kufizuese tė qyteteve dhe qendrave urbane, nuk lejohet kalimi nga pėrdorimi nė pronėsi tė asnjė personi, kur ky nuk disponon aktin e marrjes sė tokės nė pėrdorim, deri nė mars tė vitit 1996. Pas kėsaj date nuk lejohet vazhdimi i dhėnies sė tokės nė pėrdorim, nuk lejohet kalimi i tokės direkt nė pronėsi, nėse kjo mė parė nuk ėshtė disponuar nė pėrdorim. Evidentimi i pjesshėm ndėrmjet informacionit tė dėrguar nga qarqet, por edhe nga njohja direkte me gjendjen dhe zbatimi i dispozitave tė legjislacionit, rezulton me tė meta dhe veprime antiligjore tė dukshme.

Pronarėt

Figurojnė mbi 5200 raste “pronarėsh”, me aktin e marrjes tė pronėsisė nė pėrdorim para marsit 1996, qė pėrllogariten nė 4900 ha. Janė evidentuar dhėnie tė aktit tė marrjes sė tokės nė pronėsi (tapi) pa u disponuar mė parė akti i marrjes sė tokės nė pėrdorim nė 470 ha. Vetėm nė qarkun e Vlorės dhe tė Durrėsit janė dhėnė akte tė marrjes sė tokės nė pronėsi nė zonėn e zhvillimit me pėrparėsi tė Turizmit nė mbi 1350 raste, qė pėrfshin 1100 ha tokė, por nė tė njėjtėn kohė ka mungesė informacioni pėr Lezhėn, Kavajėn e Shkodrėn. Nė qarqet e Vlorės, Tiranės, Shkodrės janė dhėnė 3100 tapi, me njė sipėrfaqe rreth 1600 ha brenda vijave kufizuese tė qendrave urbane. Nė periferi tė qyteteve tė Durrėsit dhe Vlorės ka njė mbivendosje tė akteve tė marrjes sė tokės nė pronėsi me vendime tė lėshura nga komisionet pėrkatėse tė kthimit dhe kompensimit tė pronave nga ish-pronarėt. Kėto probleme i janė parashtruar dhe do t’i parashtrohen Komisionit tė Ndarjes sė Tokės, bėhet e ditur nga specialisti pėrkatės i ministrisė. Sė shpejti do tė paraqitet njė amendament i ligjit, i cili ka pėr qėllim dhėnien fund tė tė gjitha kėtyre mangėsive tė konstatuara gjatė gjithė kėtyre viteve, pėr tė gjitha ligjet e reformės sė tokės.

Alketa Alia

Porti detar, pėrfundon procesi i matjes sė thellėsisė ujore nė basen dhe kanalin hyrės

50 mijė euro pėr matjen e kanalit hyrės nė port

Kompania angleze “Clyside Surveys Ltd”, pėr katėr ditė radhazi, ka kryer tė gjitha matjet nė portin mė tė madh tė vendit, pa penguar veprimtarinė normale

Nė portin detar tė Durrėsit ka pėrfunduar ditėn e djeshme procesi i matjes sė thellėsive ujore nė basenin dhe nė kanalin hyrės tė tij. Specialistėt e kompanisė angleze “Clyside Surveys Ltd”, e cila ka fituar tenderin pėrkatės me vlerė 50 mijė euro, pėr katėr ditė radhazi ka kryer tė gjitha matjet, pa penguar veprimtarinė normale nė portin mė tė madh tė vendit. Zėvendėskapiteni i pėrgjithshėm i porteve, Hamdi Domi, shprehet se, “bashkėrendimi i orareve mes palėve tė interesuara mundėsoi vazhdimin normal tė veprimtarisė pėrpunuese tė mallrave si dhe lėvizjen e mjeteve lundruese”. Sipas tij, tragetet e linjave detare kanė lundruar sipas grafikėve tė paracaktuar, ndėrsa hyrje-daljet e anijeve tregtare janė kombinuar me hapėsirat kohore gjatė tė cilave specialistėt anglezė kryen matjet e thellėsive ujore. Burime nga Drejtoria e Autoritetit Portual bėnė tė ditur se, “rezultatet e kėtyre matjeve do tė bėhen tė njohura pas dy javėsh, duke pėrcaktuar pėrfundimisht thellėsitė e vėrteta tė pjesės nėnujore pranė kalatave me gjatėsi tė pėrgjithshme 2000 metra dhe kanalit hyrės tė portit me gjatėsi 3.2 km". Burimet thanė se, "matja e thellėsive batimetrike nė portin detar u krye me njė investim prej 50 mijė eurosh nga autoriteti portual". Ky proces ishte bėrė i domosdoshėm pas ndėrprerjes sė punimeve pėr thellimin e basenit portual dhe kanalit hyrės tė tij, projekt i cili nisi tė realizohej afro 3 vjet mė parė nga kompania daneze "Rhode Nielsen". Nė pėrfundim tė punimeve, nė kalatat e portit mė tė madh tė vendit do tė mundėsohej ankorimi i anijeve me kapacitet 15-20 mijė ton. Dragat thelluese tė firmės daneze duhet tė largonin 1.5 milion metėr kub materiale nga pjesa nėnujore e basenit dhe kanalit hyrės tė tij me njė gjatėsi 3.2 km, duke arritur thellėsitė nga 9-11 metra. Nga tė dhėnat paraprake mėsohet se kompania daneze ka kryer rreth 70 pėr qind tė punimeve tė parashikuara, por deri tani nuk njihen thellėsitė e sakta tė pjesės nėnujore nė portin mė tė madh tė vendit. Projekti me vlerė 3 milionė e 50 mijė euro nga Banka Europiane e Investimeve, u ndėrpre nė nėntor tė vitit 2005, kur mjetet e specializuara u larguan nga porti detar dhe kompania daneze kėrkoi njė dėmshpėrblim pėr pengesat qė, sipas saj, kishte hasur nė realizimin e thellimit tė portit. Tashmė, palėt kontraktuese i janė drejtuar gjykatės ndėrkombėtare, ndėrsa njohja e thellėsive tė pjesės nėnujore tė portit detar do tė mundėsojė manovrat dhe njė trafik detar mė tė sigurtė.

MASH: Pr/ligji pėr arsimin e lartė, disa grupe interesi shprehin vetėm interesat e tyre

Ministria e Arsimit ka njoftuar ditėn e djeshme se, prej 15 ditėsh, projektligji pėr arsimin e lartė po diskutohet me grupet e interesit nė Komisionin parlamentar tė Edukimit. Kjo ėshtė njė praktikė shumė e mirė dhe njė model pėr t’u ndjekur pėr tė gjitha nismat ligjore tė rėndėsishme. MASH-i ka 15 muaj qė ka zhvilluar kėtė dialog me tė gjitha grupet e interesit dhe duhet thėnė se, meqė interesat e kėtyre grupeve janė tė ndryshme edhe kėrkesat dhe pretendimet janė tė ndryshme, shpesh tė papėrputhshme dhe qė pėrjashtojnė njėra-tjetrėn. “Nė komisionin parlamentar janė paraqitur edhe disa grupe interesaxhinjsh, aspirata e vetme e tė cilėve ėshtė tė mbeten apo tė bėhen ēifligarė tė universiteteve. Ata e shohin projektligjin, vetėm nga kjo pikėpamje, ndaj edhe shpifin kundėr tij, kur u cenohen ose nuk u kėnaqen interesat e ngushta. Pėr fat tė keq, pjesa mė e madhe e grupeve tė interesit qė ka dhėnė sugjerime shumė tė vlefshme, nuk ka qenė e mbuluar mjaftueshėm nga mediat dhe opinioni publik nuk ėshtė informuar sa duhet. Sidoqoftė, e rėndėsishme ėshtė qė ata janė dėgjuar nga Komisioni i Edukimit nė Kuvend”, - thotė ministria.

MASH-i ka njoftuar se pret njė dialog tė mėtejshėm konstruktiv, por nuk mund tė pranojė asnjė ndryshim nė projektligj, qė cėnon modernizimin dhe rritjen e standardeve nė Arsimin e Lartė.

Ulen ēmimet e artikujve ushqimorė

Konsumatorėt gjatė kėsaj jave shpenzuan mė pak pėr blerjen e produkteve bujqėsore tė stinės. Sipas tė dhėnave nga Drejtoria e Statistikės nė Ministrinė e Bujqėsisė, Ushqimit dhe Mbrojtjes sė Konsumatorit, ēmimet e produkteve bujqėsore me pakicė nė tregjet e vendit kanė pėsuar njė ulje nė rreth 64 pėr qind tė tyre, nė krahasim me tė njėjtėn periudhė tė vitit tė kaluar. Vetėm 36 pėr qind e kėtyre produkteve kanė pėsuar njė rritje tė lehtė tė ēmimit. Sipas statistikave, ēmimet e perimeve reultojnė me uljen mė tė ndjeshme, nė krahasim edhe me javėn e kaluar dhe kjo, pasi nė treg po shiten, jo vetėm prodhimet e serave, por edhe tė fushės. Ndryshimi i ēmimit me tendencė ulje ėshtė ndjerė edhe pėr produktet e bulmetit, mishit dhe produktet e importit vaj, oriz, sheqer etj., tė cilat shėnuan ulje tė ēmimit tė tregtimit tė tyre nė masėn 1 pėr qind.

KULTURA

John Everett Millais, piktori rebel i stilit viktorian

Dhurata Hamzai

-Pikturat e tij tė hershme tė stilit para Rafaelian, ishin tė mrekullueshme, kur mendoje se ishin bėrė nga njė artist kaq i ri nė moshė. Ai bėnte piktura tė cilat tėrhiqnin menjėherė vėmendjen dhe sytė e shumė dashamirėsve, pasi i kushtonte shumė rėndėsi detajit, qė do tė thoshte se procesi i pėrfundimit tė njė pikture, pėr tė ishte tepėr i gjatė dhe i lodhshėm

“Shpesh herė mė kanė nėnvleftėsuar, por ēfarėdo qė mund tė jem, nuk jam kurrė i pakujdesshėm. Mund tė them me sinqeritet qė asnjėherė nuk kam pėrfituar nga tė tjerėt; gjithmonė kam qenė i ndershėm dhe punėtor...Pikturat e mia mė tė kėqija qė kam bėrė gjatė jetės sime, janė ato nė tė cilat kam punuar mė gjatė, dhe nėse do tė mė duhet qė gjysma e punėve tė mia tė shkojnė nė fund tė Atlantikut, atėherė unė nuk do tė qaj pėr kėtė”. Kėto rrėfime mund tė shėrbejnė mė tepėr si njė fillesė e autobiografisė sė piktorit tė famshėm John Everett Millais, tė cilat janė dokumentuar mė 1888. Kujtojmė se nė vitin 1886, u prezantua njė retrospektivė gjigande e veprės sė Millais nė Galerinė Grosvenor. Pas vdekjes sė tij, sir George Reid, presidenti i “Akademisė skoceze Mbretėrore tė Artit” ėshtė shprehur se “ai ishte njė nga njerėzit mė dashamirės, fisnik, tė ēiltėr dhe tė shoqėrueshėm qė ai kishte njohur ndonjėherė.”

Dihet qė reagimi kundėr Millais, pas vdekjes sė tij, ishte tepėr i ekzagjeruar, dhe tė gjitha deklaratat dashakeqe tė bėra, nuk mund tė justifikohen, as edhe nė ditėt e sotme. Ky piktor sė bashku me tė tjerė personalitete tė shquar si Leighton, Sargent, Watts, Burne-Jones, Waterhouse dhe shumė tė tjerė i pėrkasin plejadės sė ndritur tė artistėve viktorianė, tė cilėt u edukuan nė Akademinė Mbretėrore Britanike. Millais u shfaq si njė nga piktorėt mė tė suksesshėm tė kohės, tė periudhės viktoriane, pėrsa i pėrket portreteve. Disa nga kėto portrete janė jashtėzakonisht tė njohura, pavarėsisht nga kriteri tek i cili janė gjykuar tė vendosen. Nė vėshtrim tė parė ai nisej nga pėlqyeshmėria fizike e kėtyre portreteve, e cila mund tė themi se ishte e mrekullueshme dhe transmetohej nė portretet mė tė bukura qė janė pikturuar ndonjėherė, por qė kanė pėr ēdo vepėr njė personazh tė ilustruar pikėrisht nė kėtė aspekt. Nė pikturėn “Binjaket”, tė vitit 1876, Millais realizoi portretin e vajzave identike tė njė aristokrati tepėr tė pasur. Karakteret e shumėllojshme dhe tepėr joshėse tė Kates dhe ato disi nervoze tė personazhit Edith, janė ilustruar mė sė miri. Gjithashtu, portreti i Tennyson, i cili tashmė gjendet nė galerinė “Lady Lever”, ėshtė dramatik dhe i fuqishėm, dhe mund tė themi se bėhet fjalė pėr njė vepėr tė mirėfilltė arti. Pėr asnjė nga veprat nuk mund tė themi se portretet janė tė njė cilėsie uniformė. Pikturat mė tė famshme tė Disraelit duke vdekur, janė njė mundėsi e humbur, dhe disa nga pikturat e fėmijėve janė shumė mė tepėr sentimentale nga ē’duhej. Pikturat e mėvonshme, mund tė themi se kanė njė virtyt tė jashtėzakonshėm. Ato janė tepėr spontane, pėrdorimi i ngjyrės ėshtė brilant, me njė sipėrfaqe tepėr kremoze dhe tė larmishme.

Sulme nga shtypi, kritiku i njohur Ruskin ndihmon Millais

Pikturat e para tė prezantuara nė “Akademinė Mbretėrore”, dhe ato tė tjerat tė stilit para Rafaelian, fillimisht krijuan kontradikta tė shumta, tė cilat u ndoqėn nga sulme tė njėpasnjėshme. Njė nga kritikat mė tė spikatura ka qenė ai i Charles Dickens, i cili iu referua njėrės prej pikturave tė hershme tė Millais, me titull “Krishti nė Shtėpinė e Prindėrve tė tij”, i cili ėshtė prezantuar pėr herė tė parė nė vitin 1850, ku Dickens e konsideronte tė riun Jesus si njė “djalė gagaē tepėr tė prapambetur”. Ėshtė e vėshtirė tė kuptohet sot se pėrse kjo vepėr u prit me kaq shumė kontradikta, por pikturimi i familjes sė Krishtit, si tė ishte njė familje krejt njerėzore, tregonte mungesė tė theksuar tė respektit, pėr kohėn.

Kur kėta artistė u konsideruan si para Rafaelianė, as vetė nuk ishin tė mendimit se Rafaeli ishte artisti mė i mirė i tė gjitha kohėrave. Megjithatė, atėherė kritikat dhe sulmet e shumta kundėr Millais arritėn kulmin. Si rezultat i kėtyre sulmeve iu kėrkua kritikut tė njohur tė artit, gjatė asaj periudhe, John Ruskin, qė tė ndėrhynte. Ky i fundit e bėri kėtė duke shkruar njė letėr gazetės “The Times”, nė emėr tė artistėve tė rinj. Nga kjo ndėrhyrje lindi edhe takimi ndėrmjet Ruskin dhe Millais, i cili mė pas rezu