EDITORIAL

Pesėdhjetėvjetori i njė suksesi

Majlinda Bregu

Sot, BE-ja mbush 50 vjeē. Ky moment shėnon pėrvjetorin e Traktatit tė Romės, zanafilla e njė bashkimi qė zgjerohet vazhdimisht. Nga njė klub ekonomik, me 6 shtete, BE-ja ėshtė rritur kėto 50 vjet duke u bėrė njė entitet politik me 27 shtete anėtare, 500 milionė banorė dhe pėrbėn bllokun mė tė madh tregtaro-ekonomik nė botė. Vėrtet Bashkimi Evropian ėshtė 50 vjeē, por Evropa jo. Pjesa mė e madhe e literaturės sė fundit mbi integrimin evropian, si dhe mbi historikun e Bashkimit Evropian thotė se shtytja drejt krijimit tė njė bashkimi tė shteteve evropiane ka filluar pas Luftės sė Dytė Botėrore.

Shqipėria jonė ėshtė pjesė e Evropės si njė realitet gjeo-politik, por akoma nuk ėshtė anėtare e Bashkimit Evropian. Nė fillim tė viteve `90-tė, tė bindur se Bashkimi Evropian ishte pėrgjigjja mė e mirė pėr ėndrrat dhe aspiratat e rinisė dhe intelektualėve, parulla “E duam Shqipėrinė si gjithė Evropa”, kishte tagrin e njė tė drejte historike, tė mohuar dhunshėm pėr vite tė tėra nga njė klikė qė pėr interesa tė pushtetit tė saj synoi pėr rreshtimin nė anėn tjetėr tė bllokut dhe vetminė politike e ekonomike tė vendit. 

Kanė kaluar shumė kohė qė nga vendosja e marrėdhėnieve diplomatike Shqipėri-Komuniteti Ekonomik Evropian mė 1991-shin, ku shpresa dhe kėmbėngulja e shqiptarėve “u lodh” nėpėr labirinthet historike, politike, institucionale, ekonomike, kulturorė. Po rruga e gjatė u bė me krye, nė qershorin e kaluar, ku nė Luksemburg, nė Kėshillin e  Ēėshtjeve tė Pėrgjithshme dhe Marrėdhėnieve me Jashtė, u nėnshkrua marrėveshja e Stabilizim-Asocimit dhe marrėveshja e Pėrkohshme pėr Bashkėpunimin Tregtar.

Zbatimi i marrėveshjes sė Stabilizim-Asocimit (MSA) dhe sidomos integrimi i Shqipėrisė nė BE nėnkupton mirėqeverisjen, forcimin e shtetit ligjor dhe institucioneve, efektivitetin e tyre nė luftėn ndaj krimit dhe korrupsionit, forcimin e kapaciteteve administrative. Duke adoptuar politikat e BE-sė pėr ēėshtjet sociale, si dhe pėr shkak tė tregtisė sė lirė, do tė ketė njė cilėsi mė tė lartė tė jetės sė qytetarėve. Pėrgjithėsisht, integrimi nė njė ekonomi tė hapur e tė madhe me afėrsi gjeografike sjell njė rritje mė tė shpejtė ekonomike dhe rritje tė standardeve tė jetesės.

Pėr shkak tė rritjes sė shkėmbimeve tregtare me BE-nė, reduktohet mundėsia e firmave pėr tė patur monopolin e vendosjes sė ēimeve, ndėrsa konsumatori ka shumė mė tepėr mundėsi nė zgjedhjen e mallrave dhe shėrbimeve. Mbėshtetur nė sa mė lart, integrimi nėnkupton krijimin e njė realiteti tė ri qė sjell rritje tė mirėqenies sė konsumatorit shqiptar.

Biznesit shqiptar i ofrohet njė perspektivė me njė hapėsirė tjetėr, pasi jo vetėm bėhet pjesė e njė tregu prej afro 500 milionė konsumatorėsh, por duke qenė i nxitur  tė rrisė cilėsinė e prodhimeve dhe sistemin e marketingut, do tė operojė lehtėsisht nė gjithė hapėsirėn evropiane, falė tė njėjtit kuadėr ligjor me BE-nė dhe tė njėjtave standarde tė certifikuara, duke gėzuar kėshtu vlerat e konkurrueshmėrisė sė drejtė.

Eliminimi i barrierave nė transferimin e teknologjisė   do tė sjellė rritjen e aksesit pėr kompanitė shqiptare nė teknologjitė e pėrparuara, evropiane, nė sferėn e kėrkim-zhvillimit pėr pėrmirėsimin e cilėsisė e dizajnit tė produkteve, nė funksion tė pėrmirėsimit tė produktivitetit dhe tė pėrballimit tė konkurrencės.

Barrierat bien vazhdueshėm edhe pėrsa i pėrket lėvizjes sė lirė tė qytetarėve. Zbatimi i MSA-sė synon njė lėvizje tė lirė tė studentėve, me qėllim rritjen e nivelit tė pėrgjithshėm, arsimor dhe atė profesional. Prioritet pėr sistemin e lartė, arsimor ėshtė pėrmbushja e objektivave tė Deklaratės sė Bolonjės. Njėkohėsisht, zbatimi i MSA-sė parashikon dhe ofron mundėsinė pėr lehtėsimin dhe akses mė tė madh pėr trajnime profesionale.

Synimi i Shqipėrisė pėr t’u anėtarėsuar nė BE, ėshtė njė rrugė me sfida, pėrballimi i tė cilave kėrkon jo vetėm detyrim e angazhim politik, institucional, por dhe mirėkuptim dhe ndarje tė qartė tė punėve qė nuk mund tė realizohen pa njė kosto. Hyrja graduale nė tregun e konkurrencės sė pėrbashkėt, evropiane nėpėrmjet zbatimit tė marrėveshjes se Pėrkohshme, ashtu sikundėr ishte parashikuar, sjell mjaft vėshtirėsi, qė shkojnė nga nevoja pėr ristrukturimin e ekonomisė, deri te domosdoshmėria e modernizimit tė institucioneve, tė bizneseve, tė teknologjisė sė prodhimit, tė standardeve e tė infrastrukturės qė lidhet me to. Pėrkundėr zgjidhjes sė sfidave tė veta, Shqipėria do tė mund tė pėrballet nė tė ardhmen si pjesė e Bashkimit Evropian me sfidat e shekullit 21; globalizmin, konkurrueshmėrinė dhe rritjen e qendrueshme, solidaritetin politik, furnizimin me energji, ndryshimet klimatike dhe sigurinė.   

Megjithatė, vetė historiku i Bashkimit Evropian qė ėshtė nė vėmendjen tonė sot, na jep forcė dhe shpresė. Mjaft tė kujtojmė 50 vjet mė parė, njė Evropė tė ndarė e tė ngėrthyer prej ankthit tė Luftės sė Ftohtė, mosbesimeve dhe dyshimeve shekullore. Pikėrisht atėherė, gjashtė vende evropiane (Belgjika, Franca, Gjermania, Italia, Luksemburgu, Holanda) gjetėn dialogun nė vend tė hakmarrjes, kėrkuan mirėqeverisjen nė vend tė gjuhės sė armėve, thirrėn arsyen e lanė mėnjanė pasionin, duke firmosur Traktatin e Romės, pėr tė krijuar njė shembull tė shkėlqyer tė njė demokracie transnacionale. Bashkimi Evropian sot,  mė shumė se njė treg i pėrbashkėt, ėshtė bartės i paqes pėr 500 milionė shtetasit e tij. Ja ku jemi – ėndrra e Monnet u bė realitet – asnjė evropian i ri sot, nuk ndjen frikėn e njė lufte tė mundshme nė Evropė. Kjo mė bėn tė besoj fort se edhe ėndrra e shqiptarėve do tė bėhet realitet. Ndėrkohė qė qeveria shqiptare ėshtė e angazhuar maksimalisht qė shndėrrimi i kėsaj ėndrre nė realitet tė ndodhė sa mė shpejt.

  Zgjidhja mė e mirė kundėr sė keqes

  Dashnor Kokonozi

Zėra profetikė

Mė 21 gusht 1849-tė, gjatė njė Kongresi tė paqes, Viktor Hygo do tė mbajė njė fjalim, qė kur e lexon sot, nuk mund tė mos mendosh se ide tė tilla mund tė formuloheshin asisoj vetėm nga njė mendje gjeniale. Ja njė paragraf i tij: Do tė vijė njė ditė, kur topat do t`i vėnė nėpėr muzeume, sikundėr kanė vėnė sot, instrumentet (mesjetare) tė torturės, duke u habitur se, pėrse janė dashur! (Tė qeshura dhe tė lumtė! shėnohet nė proces verbalin e rastit). Do tė vijė njė ditė, kur do tė shihen dy grupe tė mėdha, Shtetet e Bashkuara tė Amerikės dhe Shtetet e Bashkuara tė Evropės (duartrokitje) tė vendosura pėrballė njėra-tjetrės, duke zgjatur duart pėrmbi detrat, duke kėmbyer prodhimet e tyre, artet e tyre, gjenialitetin e tyre.... etj.

Mė 9 shtator 1949-tė, gjatė njė fjalimi nė Zyrih tė Zvicrės, U. Ēėrēilli do tė thotė: “Neve na duhet njė ilaē qė si me magji t`i shndėrronte tėrėsisht rrethanat nė pak vjet, duke e bėrė Evropėn po aq tė lirė e tė lumtur sikundėr ėshtė sot Zvicra… Ne duhet tė ndėrtojmė Shtetet e Bashkuara tė Evropės”.

Ideja tij ishte “ndėrtimi i njė familjeje evropiane dhe pajisja e saj me njė strukturė qė ta lejojė atė tė jetojė dhe tė rritet nė paqe", qė sė pari, do tė konkretizohet me krijimin e Kėshillit tė Evropės.

 Nė fillim ishte mosbesimi

Dy luftėra botėrore kishin qenė mė se tė mjaftueshme pėr tė bindur opinionin evropian se vullneti i mirė pėr paqe nė tė ardhmen nuk mjaftonte. Edhe njė kontroll i ndėrsjellėt i industrive dhe lėndėve strategjike pėr prodhimin e armėve nuk do tė kishte qenė i tepėrt. Pėr kėtė nė fillim u nėnshkrua nė Paris njė traktat qė krijonte Komunitetin evropian tė ēelikut dhe qymyrit. Kėtu veēohen veēanėrisht emrat e dy burrave tė shquar, Robert Shumanit, ministėr francez i Punėve tė Jashtme dhe Zhan Monesė, (Komisar i Planit).

"Bashkimi i kombeve evropiane, - thotė Shumani nė njė deklaratė tashmė tė famshme tė 9 majit 1950-tė, - kėrkon qė kundėrvėnia shekullore midis Gjermanisė dhe Francės tė zhduket". Duket se ishte gjetur zgjidhja me e mirė pėr t`iu kundėrvėnė luftėrave tė reja.

Pėr kėtė qėllim, do tė pėrpunohet ideja e krijimit tė njė Autoriteti tė Lartė qė do tė kontrollonte prodhimin franko-gjerman tė qymyrit dhe ēelikut. Kjo deklaratė, pėr hartimin e sė cilės kishte punuar edhe Zhan Mone, njė personalitet tjetėr, francez, autodidakt, ėshtė parė si ideja organizuese e Evropės sė sotme.

Ndėrkohė, njė mendim i tillė do tė gjejė pėrkrahės tė mėdhenj te Konrad Adenhauri, i pari kancelar i Gjermanisė sė pasluftės, i Alēide de Gasparit, edhe ky kryeministėr i parė i Italisė sė pasluftės etj.

Me dosjen qė do tė zgjerojė rrethin e vendeve evropiane qė duan t`i bashkohen idesė evropiane qė ka lindur nė Paris, do tė merret P. H. Spak, ish-kryeministri belg. Atij i njihen merita tė jashtėzakonshme dhe njė punė kolosale, qė u kurorėzua me firmosjen mė 25 mars 1957-tė, tė Traktatit tė Romės. Nė kėtė datė thuhet se lindi Tregu i Pėrbashkėt dhe Euroatomi.

Vendet e para, firmatare ishin gjashtė: Belgjika, Luksemburgu, Italia, Holanda, Franca dhe (ish) Gjermania Federale.

Vėnia nė jetė e vendimeve tė marra do tė fillojė mė 1958-tėn, kur nė Bruksel do tė instalohen institucionet e reja, evropiane.

Evropa e tė Gjashtėve do tė marrė fund vetėm mė 1973-shin, kur asaj do t`i bashkohet edhe Anglia, Danimarka e Irlanda. Viti 1981 do tė shėnojė hyrjen nė tė tė Greqisė, ndėrsa Spanja dhe Portugalia do tė presin 1 janarin e vitit 1986-tė. Listės sė vendeve anėtare tė Bashkimit Evropian mė 1995-sėn do t`i shtohet Austria, Suedia e Finlanda, ndėrkohė qė po nė dhjetor tė atij viti do tė merret vendimi pėr futjen nė qarkullim mė 1999-tėn, tė monedhės sė pėrbashkėt evropiane, euros.

Marshi i zgjerimit do tė vazhdojė me aderimin mė 2004-trėn tė Letonisė, Estonisė, Lituanisė, Polonisė, Ēekisė, Sllovakisė e Sllovenisė, pėr tė bėrė njė hap tjetėr mė 2007-tėn me pranimin e Bullgarisė dhe Rumanisė.

Kufijtė e Evropės

Nė njė intervistė tė dhėnė kohėt e fundit, ish-kryetari i Parlamentit Evropian, José Maria Gil Robles, vė disi nė dyshim aftėsitė absorbuese tė Bashkimit Evropian: “Ajo i ka mbėrritur caqet e saj”, - thotė ai. Ėshtė pak e mundshme qė ajo qė ajo tė njohė zgjerime tė reja, tė mėdha. Pėrsa i pėrket vendeve tė Ballkanit, ato njė ditė do tė jenė pjesė e Bashkimit, pėr shkak tė protektoratit tė Evropės nė kėtė zonė. Pėrsa i pėrket Turqisė, gjithēka do tė varet nga aftėsia qė do tė ketė pėr tė homogjenizuar popullsinė e saj e tė respektojė tė Drejtat e Njeriut. Sa kohė qė kėto nuk janė plotėsuar, asaj i duhet tė presė.

SOCIALE

Ministria e Mjedisit thotė se, pas 2009-ės nuk do tė lejohet mė pėrdorimi i naftės D2

Makinat e vjetra, nė 2009-ėn, jashtė pėrdorimit

Statistikat tregojnė se, nė vendin tonė qarkullojnė ēdo ditė rreth 300 mijė automjete, 80 pėr qind e tė cilave pėrdorin lėndė djegėse diezel, pa anashkaluar faktin se, numri mė i madh i tyre janė mjaft tė amortizuara

Alketa Alia

Tė gjitha mjetet qė punojnė me benzinė me plumb dhe me naftė tė tipit D2, nė nė tė gjithė vendin, do tė dalin jashtė pėrdorimit mė 1 janar tė vitit 2009. Sipas vlerėsimit tė ekspertėve tė mjedisit dhe studimeve tė kryera, ndėr faktorėt qė lidhen me kėtė veprimtari, vend tė veēantė zė cilėsia dhe standardet e karburanteve tė pėrdorura nga automjetet. Statistikat tregojnė se, nė vendin tonė qarkullojne ēdo ditė rreth 300 mijė automjete, 80 pėr qind e tė cilave pėrdorin lėndė djegėse diezel, pa anashkaluar faktin se, numri mė i madh i tyre janė mjaft tė amortizuara. Sipas Ministrisė sė Mjedisit, cilėsia e lėndėve djegėse tė pėrdorura deri tani, me pėrmbajtje tė lartė squfuri, ka sjellė shqetėsime tek qytetarėt, duke u bėrė burim sėmundjesh dhe kėrcėnuar jetėn e tyre. Ky fakt, sipas tyre, bėhet edhe mė i prekshėm duke iu referuar shifrave. Vetėm vitin e kaluar, nė vendin tonė janė importuar 289 253 tonė lendė djegėse diezel dhe 54734 tonė benzinė, ku siē dihet, pėrmbajtja e squfurit ėshtė disa herė mė e lartė se standardet e Bashkimit Europian. Pikėrisht, duke marrė shkas nga ky shqetėsim i pėrditshėm pėr cilėsinė e ajrit urban dhe ndotjen e krijuar nga cilėsia e ulėt e lėndėve djegėse, Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit tė Ujėrave hartoi projektvendimin “Pėr cilėsinė e lėndėve djegėse, benzinė dhe diezel”, qė u miratua nė Kėshillin e Ministrave. “Ky ėshtė njė hap i rėndėsishėm pėr pėrmirėsimin e situatės mjedisore”, - theksoi ministri i Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit tė Ujėrave, Lufter Xhuveli, nė konferencėn e djeshme. Sipas kėtij vendimi, nė territorin e Republikės sė Shqipėrise lejohet vetėm tregtimi i benzinės pa plumb dhe qė plotėson kėrkesat e pėrcaktuara nė rregulloret dhe standardet pėrkatėse.

Masat

Nga 1 janari 2009, pėrmbajtja e squfurit nė lėndėn djegėse pėr motorat diezel ulet gati 6 herė (nga 2000 mg/kg qė ėshtė sot nė 350 mg/kg). Nga 1 janari i vitit  2011, pėrmbajtja e squfurit nė lėndėn djegėse pėr motorat diezel ulet 35 herė tė tjera (nga 350mg/kg nė 10 mg/kg) dhe standardet shqiptare tė lėndėve djegese pėrputhen me ato tė Bashkimit Europian. Ekspertėt dhe specialistėt e Ministrisė sė Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit tė Ujėrave, nė punėn pėr hartimin e projektvendimit, tė miratuar tashmė nė Kėshillin e Ministrave, “Pėr cilėsinė e lėndėve djegėse, benzinė dhe diezel”, pėrcaktojnė specifikime teknike nė lidhje me kushtet shėndetėsore dhe mjedisore pėr lėndėt djegėse qė duhet tė pėrdoren pėr automjetet. Sipas vendimit tė Kėshillit tė Ministrave, nėse, pas datės 1 janar 2009 evidentohen subjekte qė tregtojnė lėndė djegėse me parametra jo tė lejueshme, atėherė lėnda djegėse sekuestrohet. Sipas ligjit ėshtė Inspektorati Qendror Teknik, ai i cili do tė pėrcaktojė mė vonė destinacionin e lėndės djegėse tė sekuestruar.

Afatet kohore

Afatet kohore tė pėrcaktuara nė vendimin e qeverisė marrin parasysh faktorė ekonomikė dhe socialė. Sipas ministrit Xhuveli, shtyrja e afateve kohore merr parasysh; sė pari, pėr t’iu dhėnė kohė dhe mundėsi importuesve tė lėndėve djegėse pėr rregullimin e kontratave tė importit. Gjithashtu, edhe rafinerisė sė naftės nė Ballsh, pėr tė pėrmirėsuar thellėsisht cilėsinė e lėndės djegėse pėr motorėt diezel.

Sipas shkencėtarėve, njerėzit qė vuajnė nga depresioni mund tė vuajnė edhe nga zemra

Sėmundja e zėmrės vjen nga depresioni

Prej disa kohėsh, shkencėtarėt e huaj mendojnė se ka njė lidhje tė rėndėsishme mes depresionit dhe sėmundjes sė zemrės. Trajtimi standard pėr depresionin ka pėrfshirė shpesh antidepresantė dhe psikoterapi. Por, njė studim i kohėve tė fundit nė Kanada tregon se, pėr disa pacientė tė sėmurė me zemėr, ilaēet mund tė jenė mė tė efektshme sesa seancat kėshilluese me psikologun ose psikiatrin. Thuhet se, ajo qė ndodh nė tru, shpesh herė ndikon edhe nė zemėr. Njė zbulim i Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė (OBSH) i njė dekade mė parė ėshtė edhe sot i vėrtetė: njerėzit me depresion janė mė tė prirur pėr t’u sėmurur. Nė fakt, OBSH-ja thotė se, numri i vdekjeve tė pacientėve tė moshuar qė vuajnė nga depresioni ėshtė 4 herė mė i madh se i atyre qė nuk janė me depresion dhe shumica e tyre vdesin nga sėmundje tė zemrės ose nga hemoragjia cerebrale. Dr. Francois Lesperance, i Universitetit tė Montrealit thotė se, rezultatet ishin tė habitshme. “Ėshtė sikurse tė pėrpiqesh tė trajtosh dy ēėshtje nė tė njėjtėn kohė. Vėshtirėsia pėr t’u pėrballur me probleme shoqėrore dhe strese dhe nė tė njėjtėn kohė tė vuash nga njė sėmundje fizike, kjo ishte njė sfidė e madhe pėr pacientėt me sėmundje zemre”, - thotė mjeku.

Antidepresanti

Njė grup pacientėsh morėn antidepresantin citalopram, qė njihet ndryshe si Celexa dhe Laxapro. Dr. Lesperance thotė se, u zgjodh ky ilaē, sepse ka rrezikshmėri tė ulėt pėr tė bėrė reaksion me ilaēe tė tjera. Ky ėshtė njė faktor i rėndėsishėm pėr pacientėt qė vuajnė nga zemra dhe qė mjekohen edhe me ilaēe tė tjera. Antidepresanti ndihmon nė lehtėsimin e depresionit, duke shtuar nivelin e substancės serotoninė nė tru. “Antidepresantėt qė kanė efekt tek sistemi i serotoninės nė tru i ndihmojnė pacientėt me depresion, duke pėrmirėsuar simptomat e sėmundjes”, - thotė Lesperanze. Studiuesit vunė re se, kur rritej niveli i serontoninės nė tru, gjendja psikike e pacientit pėrmirėsohej. Studimi kanadez, po ashtu arriti nė pėrfundimin se, pacientėt tė cilėt shkonin rregullisht nė sesionet e pėrjavshme me mjekun psikiatėr, treguan jo mė tepėr pėrmirėsim sesa njė vizitė e shkurtėr tek mjeku, pėr njė kontroll minimal. Doktor Lesperance thotė se, studiuesit, megjithatė nuk ishin tė sigurtė pėrse pėrmirėsimi nuk ishte i ndjeshėm: “Biseda pėr kėto ēėshtje, duket se ka qenė diēka e vėshtirė pėr pacientėt e sėmurė me zemėr”. Dr. Lesperance, ende beson se sesionet e terapisė tek psikiatri janė tė vlefshme pėr shumė njerėz dhe se krahasimi i mėtejshėm i efektit qė kanė tek tė sėmurėt antidepresantėt dhe format e tjera tė terapisė psikike janė tė nevojshme.

Hipertensioni dhe gripi shtojnė rastet e hemoragjisė, e pėrhapur edhe tek fėmijėt

Hemoragjia, 25 vetė pėr 20 ditė

Rastet qė paraqiten mė shumė janė tė moshės mbi 40-45 vjeē, tė cilėt vuajnė nga hipertensioni

Si rezultat i gripit dhe hipertensionit (tensioni i lartė), nė spitalin e ORL-sė ėshtė vėrenjtur shtim i rasteve qė trajtohen me epistaksis (hemoragjia nė hundė). 25 raste janė trajtuar gjithsej pėr 20 ditė. Sipas mjekut, Fatos Dodbiba, ka njė rritje tė ndjeshme tė rasteve qė trajtohen me kėtė patologji dhe krahasuar me herėt e tjera, numri i pacientėve ėshtė mė e lartė. Kryesisht, sipas tij, rastet qė paraqiten mė shumė janė tė moshės mbi 40-45 vjeē, tė cilėt vuajnė nga hipertensioni. Ndėrsa, tek fėmijėt e moshės 4-5 vjeē, kjo vjen si rezultat i patologjive tė tjera apo siē ėshtė rasti i gripit qė preku shumė fėmijė. Kryesisht, sipas mjekut, hemoragjia nė hundė nė moshat mbi 40 vjeē vjen si pasojė e tensionit tė lartė dhe kryesisht mospėrdorimit tė medikamenteve regullisht nga ana e pacientit. Fillimisht, sipas mjekut rekomandohet qė pacienti, pasi tė ketė zbuluar se vuan nga hipertensioni duhet tė shkojė pėr vizitė tek njė kardiolog.

Trajtimi

Sipas mjekut specialist, hemoragjia nė hundė trajtohet si njė urgjencė dhe nuk ka asnjė lloj shmangieje ndaj saj. Fillimisht, ai shton se pacientit i bėhet ndalim mekanik i gjakderdhjes me anė tė tamponeve, i cili arrin tė kryejė shtytjen mekanike apo kompresionin mekanik. Dr. Dodbiba pohon se, kjo nuk ėshtė njė sėmundje qė mund tė trajtohet, por ėshtė si rezultat i sėmundjeve tė tjera qė ka pacienti, tė cilat mė pas sjellin edhe hemoragji nė hundė. Faktorėt qė mund tė sjellin kėtė janė tė shumtė, ndėr to mund tė ndikojė edhe tumori nė hundė, por janė shumė tė pakta kėto raste, pasi kjo sėmundje, si rezultat i zmadhimit tė tumorit mund tė shkaktojė mė tepėr vėshtirėsi nė frymėmarrje sesa gjakderdhje. Mjeku pohon se, pacienti duhet menjėherė tė kryejė analizat e gjakut, pėr tė parė nesė ėshtė anemik, pra, pėr tė parė gjendjen e rruazave tė kuqe tė gjakut.  Kryesisht, njė pacient i cili ka gjakderdhje paraqet rrezikshmėri nėse nuk shkon nė vizitė mjekėsore apo konsultė, sepse, sipas mjekut, ky ėshtė njė faktor shqetėsues dhe nuk mund tė parandalohet. Kjo vjen sepse, sipas mjekut, nėse gjakderdhja nė sipėrfaqet fizike tė trupi mund tė mjekohet edhe nga vetė pacienti, gjakderdhja nė hundė ėshtė e vėshtirė pėr t’u ndaluar, nesė nuk mjekohet tek njė specialist. Sipas tij, tensioni i lartė haset vetėm tek moshat e mėdha dhe kryesisht mund tė evitohet nėpėrmjet konsultave tė rregullta tek kardiologu dhe pėrdorimit tė rregullt tė medikamenteve nga pacientėt.

Gripi tek fėmijėt

Pak kohė mė parė, tė dhėnat e marra nga urgjenca e pediatrisė nė QSUT tregonin qartė pėr njė fluks gjithnjė e nė rritje tė fėmijėve qė paraqiteshin me vitozėn e gripit dhe sipas mjekėve tė kėsaj pediatrie, llogaritej nė mbi 200 vetė. Ndėrkohė, si pasojė e ndėrrimit tė stinėve ka shumė mundėsi qė tė rishfaqet sėrish njė epidemi tjetėr nė spitalin e pediatrisė nė QSUT. Nė kėto raste, mjekėt theksojnė se, duhet t’i kushtohet njė vėmendje e veēantė kėtij virusi, i cili nė stinėn dimrit dhe pikėrisht gjatė muajve janar, shkurt dhe mars ėshtė shumė i pėrhapur.

Alketa Alia

Ministria e Bujqėsisė ka pėrgatitur njė projekt prej 5 milionė USD pėr fermerėt

Gjana: Fermerėt qė mbjellin mbi 3 dynym, marrin fonde falas

Ministria e Bujqėsisė ka vendosuar tė mbėshtesė fermerėt shqiptarė me fonde tė pakthyeshme, nėse shtojnė sipėrfaqet e fermave tė tyre me vreshta, pemėtore dhe ullinj. Kėtė e bėri tė ditur ministri i Bujqėsisė, Ushqimit dhe Mbrojtjes sė Konsumatorit, Gjana, gjatė takimit tė djeshėm me pėrfaqėsues tė 150 pėrfaqėsuesve tė fermave tė qarkut tė Korēės dhe tė Elbasanit, me qėllim promovimin e kėtij projekti, i cili kap vlerėn e 5 milionė dollarėve, tė ofruar nga buxheti i shtetit.

Ky fond u nda pėr 12 qarqet e vendit. MBUMK-ja nxori udhėzimin pėrkatės sipas tė cilit, fermerėt qė mbjellin mbi 3 dynym vreshta, pemėtore ose ullinj do tė marrin fonde falas. Qėllimi i MBUMK-sė dhe qeverisė shqiptare ėshtė rritja e sipėrfaqeve me kėto kultura, nė zona tė studiuara e tė njohura pėr zhvillimin e tyre. “Po tė kishim mė shumė para, ne do tė mbėshtesnim edhe blegtorinė, qė ėshtė prioritet pėr ne, edhe perimet nė sera apo fushė, edhe rritjen e prodhimit tė qumėshtit apo pėrpunimin e tij, edhe pėrpunimin e ullirit. Por, pėr kėtė vit tė parė, na u dha nga “qeveria Berisha” fondi prej rreth 5 milionė dollarėsh”, - theksoi Gjana. Duke shtuar se, “s’kemi arsye tė mbetemi peng i invazionit tė produkteve tė importit dhe tė blejmė nga jashtė 700 milionė dollarė produkte bujqėsore.” Gjana iu bėri thirrje fermerėve tė bashkoheshin vullnetarisht nė bazė tė interesave tė tyre, pasi kjo do tė zgjeronte edhe shanset e tyre. Ndonėse dikur, kooperativat lanė njė shije tė hidhur pėr shqiptarėt, sot, ky bashkėpunim do tė rriste mė shumė mundėsitė pėr fermerėt dhe pėr emigrantėt, tė cilėt punojnė nė vendet fqinje dhe kanė njė eksperiencė nė kėto sektor, duke i bėrė ata tė fitonin njėlloj si nė vendet pritėse. Duke bashkėbiseduar me fermerėt pėrfaqėsues tė tė dy qarqeve, ministri Gjana iu bėri thirrje atyre tė vlerėsojnė specialistėt e bujqėsisė, si dhe tė kenė kujdes me farėrat, fidanet dhe kimikatet, sepse pasojat janė tė rėnda, nėse mbillen fidanė tė sėmurė apo pėrdoren pesticide tė skaduara. “Ne si ministri e kemi shumė nė vėmendje kėtė problem dhe do t’i shtojmė kontrollet pėr kėtė gjė”, - tha Gjana.

Krijohet OJF e re pėr studentėt

Njė organizatė jofitimprurėse dhe jopolitike qė vepron mes studenteve “Proaktiv” forum ėshtė themeluar ditėn e djeshme nė mjediset e hotelit “Tirana International”. Ajo ėshtė njė nismė e njė grupi studentesh aktivė me rezultate tė larta tė Fakultetit tė Drejtėsisė, tė Universitetit tė Tiranės, tė cilėt, sė bashku ndėrmorėn njė nismė pėr organizimin e studentėve. Synimet kryesore tė kėsaj shoqate me status dhe program krejt tė veēantė janė: rritja e pėrfaqėsimit studentor, monitorimi i programeve akademike, evidentimi i njė elite studentore dhe lobimi pėr kėtė elitė. Aktiviteti i parė qė u zhvillua ishte njė anketim pėr evidentimin e problemeve akademike, ku rezultoi problem pamjaftueshmėria e njohurive pėr implementimin e kartės sė Bolonjės dhe dėshira pėr t’u informuar. Sipas njėrės prej organizatoreve, Matilda Qesja, kėto aktivitete me karakter informues tentojnė tė shmangin komercialitetin e jetės studentore dhe tė afrojnė bashkėpunim ndėrmjet studentėve, qė janė njė forcė e madhe e sė ardhmes dhe elitės sė intelektualėve tė sė ardhmes.

KULTURA

Duke zbuluar ligjėsinė e procesit letrar e artistik nė romanin e ri tė Latif Ajrrullait “Kufiri”

Mjaft me shqiptarhane..!     Dhurata Hamzai

- Sikur Tostoi, qė nė romanin e madh “Lufta e paqja” diti tė shfaq mė sė shumti pėrmes historive tė dashurisė njerėzore njė epokė tė tėrė, edhe shkrimtari i romanit “Kufiri” Latif Ajrrullai ka ditur tė sintetizojė me dashurinė e Rinės dhe Metit historinė e njė vendi ku shtrihet “shkretėtira e vetme nė Europė” ( pėr kėtė shprehje do t’ju vijė rėndė patriotėve dhe do ta gjykojnė pėr keq shkrimtarin njerėzit me peshė nė shoqėri- qė bėjnė shqiptarhane)...

Qė nga koha kur njeriu nisi t’i largohej mirėfilli natyrės, edhe kufijtė qė atij vetė iu desh t’i shpikte u zgjeruan, u shtuan, po shtohen nė paskohė e nė paskohė si metastazat e njė tumori malinj. Kufiri, si njė simbolikė e mendėsisė sė njeriut modern, duhet tė kishte mbetur pa u trajtuar me sa duket, deri nė daljen e librit mė tė ri tė shkrimtarit shqiptar nga Tetova, Latif Ajrrullait, pikėrisht pasi Kafka ka trajtuar kėshtjellat dhe Kamy Njeriun e RI- (kupto veprėn “I huaji”). Latif Ajrrullai qė prek njė temė tabu sot, nuk vjen nga oborri i shkrimtarėve “piramid-anė” tė letėrsisė shqipe, por vjen prej oborreve tė gjalla tė shtėpive e historive njerėzore, tė njeriut me intelekt natyral e tė pakufizuar nga pėrshtresime tė mendėsive perverse (veti qė pėr fat tė keq te disa nga shkrimtarėt e sotėm zgjat deri nė bėrjen jo tė njė, por tė disa librave artistikė). Njerėzit edhe kur s’kanė kufij ia vėnė ato vetes, shkruhet nė romanin “Kufiri”, i cili ka disa muaj qė ka dalė nė dritėn e botimit prej shtėpisė botuese “Albas”. Kėtė libėr lexuesit e kanė pėlqyer dhe i kanė falur autorit deri nė kėtė periudhė edhe shumė komplimente befasuese. Tė parėt qė e kanė lexuar janė pikėrisht ata qė e njohin, jo vetėm letėrsinė, por edhe artin e leximit. Ky vlerėsim qė ka disa kohė qw po ndihet dhe njė mendim imi i ēuditshėm qė mė pushtonte gjatė leximit tė kėsaj vepre, mė shtyu mė vonė nė ngasje qė tė shkruaj e tė vlerėsoj siē duhet ngjarjet dhe artin e rrėfimit nė kėtė libėr. Mendimi qė mė shoqėronte gjatė leximit se mos ky libėr do tė mbetej vetėm njė romancė rozė, nuk zgjati shumė, sepse pėrmes trupave dhe shpirtit tė dy tė dashuruarėve, Rinės dhe Metit, pa kufij tė prerė, nė rastin e veprės- edhe kompozicionalė, lexuesi ndjek me fantazinė e tij se ēfarė ka ndodhur e ēdo tė ndodh me njė kufi qė pėr gati 50 vjet nuk ka guxuar njeri qė t’i afrohej, pa le mė ta kalonte, nė kėtė kufi, ku ishin derdhur shumė lot nga njerėzit qė vinin vetėm qė tė mund tė shihnin sė paku tė afėrmit e vet apo familjarėt, por pa pasur as mundėsi pėr t’i dhėnė dorėn njėri-tjetrit. Dhe nė kontrast tė kėsaj dhimbjeje tė mbrapsht nė kohė, heroi Meti ka ardhur qė tė pres njė grua, njė grua qė e kishte pėlqyer, Rinėn nga Tirana. Nė fakt pėr tė rrėzuar pėrfundimisht kėtė lloj kufiri gjatė zhvillimit tė njė procesi tė bukur letrar dhe artistik, autorit i ka mjaftuar edhe dashuria e Rinės me Metin pėr ta ruajtur deri nė fund aktiv simbolin metaforik, qė merr jetė qė nga shtrati i tė dashuruarėve, deri tek instancat mė tė larta tė organizimit shoqėror e shtetėror, pėr tė cilat shkrimtari Latif Ajrrullai shprehet nė kėtė mėnyrė: “Tek ne nuk ekziston tolerimi, tolerimi i fituesve ndaj humbėsve dhe respekti i humbėsve ndaj fituesve...prandaj unė e kam humbur besimin. Kam frikė se mos nė vend tė shtetit bėjmė “shqiptarhane”. ...Janė kėto detaje dhe ngjarje qė e bėjnė veprėn tė plotė pėr t’u shijuar me tė gjitha ndjesitė estetike e filozofike. Sikur Tostoi, qė nė romanin e madh “Lufta e paqja” diti tė shfaq mė sė shumti pėrmes historive tė dashurisė njerėzore njė epokė tė tėrė, edhe shkrimtari i romanit “Kufiri” Latif Ajrrullai ka ditur tė sintetizojė me dashurinė e Rinės dhe Metit historinė e njė vendi ku shtrihet “shkretėtira e vetme nė Europė” ( pėr kėtė shprehje do t’ju vijė rėndė patriotėve dhe do ta gjykojnė pėr keq shkrimtarin njerėzit me peshė nė shoqėri- qė bėjnė shqiptarhane). Historia e kėtij romani nis me vėshtrimin e kėtij vendi qė quhet Shqipėri, pikėrisht nga lartėsia, ku kuptohet ke fatin ta shikosh ēdo gjė mė qartė (shiko nė libėr. fq. 7.): “mbi mjegullinėn e dendur depėrtonin vetėm majat e minareve dhe njė kryq i madh, tė cilėt dukeshin qartė nga lartėsia. Diku atje poshtė tyre jetonte njė popull i ndarė nė disa kufij”.  Nė gjithė historinė e rrallė tė dashurisė qė e takojmė nė kėtė roman, e cila nis nga balta shqiptare e Shkupit dhe pritet e e pėrcillet nė rrugėn Tiranė-Shkup e anasjelltas, shkrimtari vet ėshtė pėrpėlitur nė njė varg paradoksesh, tė cilat nė prologun e veprės do tė shpreheshin me njė gjuhė tė hidhur: “Ai ishte njė vend i mbizotėruar nga anti-vlera, njė vend jashtė ēdo kriteri nė politikė, nė fe, nė jetėn e pėrditshme. Jeta as nė ėndėrr nuk ishte e bukur. Tė shtirurit ishte mėnyrė jetese”. Ndodh shpeshherė qė kur arti bwhet mirė, lexuesi rrėmben pjesėn qė do nga njė vepėr. Nė tė vėrtetė ky libėr ėshtė njė himn dashurie, madje ėshtė njė pėrkushtim pėr njė grua, sė cilės i thuhet “Tė jetosh me ty ėshtė pak” dhe pėr dashurinė rrėfehet me kėtė gjuhė se “jetėt tona ndaheshin ku fillonin pėrgjegjėsitė dhe puqeshin ku zinte fill shpirti”. Edhe dashuria jonė, sikur ky vend pėr tė cilin flet autori duket se ėshtė e mbizotėruar nga anti-vlera. Nė rastin e Rinės dhe Metit nė kėtė roman ndodh e kundėrta, vlera ringjallet. Tė merr malli pėr atė vlerė. Erosi dhe dashuria janė nė njė harmoni tė jashtėzakonshme. Ēdo grua po ta lexoj kwtw roman do tė dashurohej me personazhin Meti e ēdo burrė po ta lexoj do tė dashurohej me Rinėn. Sikur dashuria, vetėm dashuria t’i shembte kufijtė vrerorės,  ...kjo nuk ėshtė pak. Le tė dashurojmė, pra, ėshtė mesazhi i kėtij romani, mjaft me shqiptarhane.     

II

Kush eshte Latif Ajrrullai

Latif Ajrullai ka lindur nė vitin 1953, nė Tetovė. Arsimin parauniversitar e ka kryer nė Kroaci. Ėshtė diplomuar nė fakultetin e Shkencave Matematiko-Shoqėrore (nė Prishtinė), si dhe nė Fakultetin e Farmacisė, ku dhe ėshtė licensuar si Magistėr i farmacisė.

Ka punuar shumė vjet si profesor i kimisė nė shkollėn mjekėsore nė Tetovė. Aktualisht ėshtė bashkėthemelues dhe drejtues i shtėpisė botuese Albas, (me seli nė Tiranė, Tetovė dhe Prishtinė), e orientuar nga botimet shkollore.

Latif Ajrullai ėshtė pėrkthyes i disa librave, ndėr tė cilėt:

Rruga nė tė cilėn rrallė shkohet (S. Peck);

Duajeni vetveten (L. Hay);

Femra tė menēura, zgjedhje tė gabuara (K. Kouven, M. Kinder);

Ligji (F. Bastiat);

Atlas i Fizikės dhe i Kimisė;

Atlas i Ekologjisė (Botime tė Paramon).

Gjithashtu, L. Ajrullai ėshtė dhe autor i disa teksteve shkollore.

KRONIKA

Reagimi i bluve pas ngjarjeve tė rėnda

Policia, “Task force” pėr

tė frenuar aksidentet

Grupi, i pėrbėrė nga 5 punonjės policie tė komisariatit tė Policisė Rrugore dhe specialistė tė Rendit, tė zonave tė komisariateve tė policisė sė Tiranės, do tė ketė qėllim parandalimin e aksidenteve rrugore

Parandalimi i aksidenteve do tė monitorohet pėrmes njė grupi “Task Force”. Grupi, i pėrbėrė nga 5 punonjės policie tė komisariatit tė Policisė Rrugore dhe specialistė tė Rendit tė zonave tė komisariateve tė policisė sė Tiranės, do tė ketė qėllim parandalimin e aksidenteve rrugore. Burime zyrtare nga Drejtoria e Policisė sė qarkut, Tiranė thanė dje se, “Task Force” ėshtė krijuar nė kuadėr tė masave tė marra pėr rritjen e sigurisė nė rrugė. Kėshtu, bėhet me dije se, nga Drejtoria e Policisė sė qarkut, Tiranė, ėshtė hartuar njė plan masash me detyra konkrete qė i ėshtė dėrguar komisariatit tė Policisė Rrugore dhe gjashtė komisariateve tė policisė nė kryeqytet, si dhe komisariatit tė policisė, Kavajė. “Nė projekt ėshtė parashikuar njė bashkėpunim i kėtyre strukturave pėr parandalimin e aksidenteve dhe ngjarjeve tė tjera, nė akset rrugore tė qyetit tė Tiranės dhe nė veēanti, nė akset rrugore tė zonave rurale”, - thuhet nė njoftimin e policisė. Bashkėpunimi konsiston nė ushtrimin e kontrollit tė pėrbashkėt tė punonjėsve tė policisė rrugore me specialistėt e Rendit tė zonave nė komisariate. Ndėrkohė, mėsohet se, shtim tė masave policore nga ana e komisariatit tė Policisė Rrugore, ka patur nė segmentet rrugore tė qytetit tė Tiranės, nė tė cilat po zhvillohen punime dhe ka vėshtirėsi tė trafikut, me qėllim parandalimin e incidenteve rrugore dhe normalizimin e qarkullimit.

Gjithashtu, nga ana e kėtij komisariati, me qėllim disiplinimin e qarkullimit rrugor, janė pėrforcuar shėrbimet nė kryqėzime, drejtimet dhe hyrje-daljet kryesore tė lėvizjes nė qytetin e Tiranės. Sipas policisė sė Tiranės, nga data 1 deri mė 23 mars tė kėtij viti, nė qarkun e Tiranės janė regjistruar 12 aksidente rrugore, ku si pasojė kanė vdekur 3 persona dhe janė plagosur 10 tė tjerė. Gjatė kėsaj periudhe, nga Policia Rrugore janė bllokuar 13 mjete pėr mangėsi dokumentacioni, janė marrė 7837 masa administrative, ku ėshtė bėrė vjelja e tyre nė 4416 raste, ndėrsa janė pezulluar 106 leje drejtimi, nga kėto 32 pėr pėrdorim tė pijeve alkoolike, 57 pėr tejkalim shpejtėsie, 13 pėr mosrespektim tė semaforit dhe 4 tė tjera pėr shkelje tė ndryshme tė legjislacionit rrugor. Ndėrkaq, nė bazė tė udhėzimit tė Ministrisė sė Brendshme "Pėr procedurat e sekuestrimit dhe tė konfiskimit administrativ tė mjeteve", nga ana e komisariatit tė Policisė Rrugore janė pėrgatitur dosjet pėr 472 automjete dhe 197 motoēikleta, tė cilat do t'i paraqiten Komisionit tė Vlerėsimit pranė Drejtorisė sė Policisė sė qarkut, Tiranė.

Policia e Tiranės i bėn thirrje qytetarėve qė brenda 10 ditėve nga dita e bllokimit tė automjetit tė tyre, tė paraqesin dokumentacionin e plotė tė automjeteve tė tyre pranė komisariatit tė Policisė Rrugore, me qėllim qė automjeti i tyre tė mos bėhet objekt sekuestrimi e konfiskimi nga ana e Komisionit tė Vlerėsimit.

Reagimi i policisė vjen disa ditė, pasi nė vend u shėnuan disa aksidente tė rėnda, sidomos ai nė Dukagjin tė Shkodrės, ku humbėn jetėn 10 vetė dhe ai nė Mollas tė Elbasanit, ku jumbėn jetėn pesė gra.

Ngjarjet nė Tiranė

12 aksidente rrugore,

kanė vdekur 3 persona,

janė plagosur 10 tė tjerė,

janė bllokuar 13 mjete pėr mangėsi dokumentacioni,

janė marrė 7837 masa administrative,

janė pezulluar 106 leje drejtimi, (nga kėto 32 pėr pėrdorim tė pijeve alkoolike, 57 pėr tejkalim shpejtėsie, 13 pėr mosrespektim tė semaforit dhe 4 tė tjera pėr shkelje tė ndryshme tė legjislacionit rrugor).

Ballsh

Kapet me 38 kg kanabis, nė pranga

polici Zyberi me 3 bashkėpunėtorėt

Sėrish efektiva policie tė prangosur pėr trafik droge. Afrim Zyberi, efektiv i policisė rrugore tė Beratit u prangos, pasi nė makinėn e tij u gjet dhe u sekuestrua njė sasi prej 38 kg kanabis, si dhe 4 milionė lekė tė vjetra.

Arrestimi u bė nė aksin rrugor Ballsh- Fier, ndėrkohė qė nė pranga kanė rėnė edhe personat qė udhėtonin me Zyberin, Agim Hyska, Sokol Lula, dhe Granit Emini, nėn akuzėn e bashkėpunimit. Katėr tė prangosurit po udhėtonin nga Gjirokastra nė drejtim tė Fierit. “Dyshohet se lėnda narkotike ishte marrė nė Gjirokastėr”, - thanė dje, burime tė policisė sė Fierit, por pa saktėsuar destinacionin e saj. Ndėrkaq, mėsohet se kanė nisur menjėherė hetimet pėr tė pėrcaktuar itinerarin qė do tė ndiqte “malli”, ndėrsa mėsohet se Zyberi ndiqej nga kolegėt e tij prej disa kohėsh, pėr shkak tė lėvizjeve tė shpeshta qė bėnte nga Gjirokastra me makinėn e tij.

Prangosja e Zyberit ėshtė e dyta brenda 10 ditėsh brenda radhėve tė policisė. Mė 14 mars, njė punonjės i forcave speciale pėrfundoi nė prangat e policisė me njė kuintalė hashash nė makinė. Elidon Feimi ka qenė duke udhėtuar nė drejtim tė Vlorės sė bashku me sasinė e hashashit nė bagazhin e makinės, kur policia e ka ndaluar pėr njė kontroll. Ndalimi i tij u bė nė rrugėn nacionale nė afėrsi tė fshatit Greshicė. Policia ka kontrolluar automjetin tip “Benz” me targė Vl 3110 C.

Policėt nė krim

Policia e Shtetit ka bėrė tė mundur kohėt e fundit arrestimin e disa grupeve kriminale, tė implikuar nė trafiqe tė lėndėve narkotike. Por, nė njė pjesė tė mirė tė kėtyre operacioneve policore ka rezultuar se tė implikuar dhe ndihmės tė trafikantėve kanė qenė edhe punonjės policie tė strukturave tė ndryshme. Rastet e implikimit tė kėtyre punonjėsve tė policisė janė disa, ndėrkohė qė edhe nė rastin mė tė fundit tė kapjes sė njė sasie droge gjatė operacionit “Segmenti i ndėrprerė” dyshohet se ėshtė i implikuar njė punonjės policie i rolit tė lartė. Kėtė fakt e ka pohuar edhe agjenti i infiltruar i policisė nė kėtė operacion. Ndėrkaq, nė nėntor tė vitit tė kaluar, njė tjetėr efektiv i policisė sė kryeqytetit ka rėnė nė pranga, i akuzuar pėr trafik droge. Armand Kuliēi ėshtė arrestuar sė bashku me njė tjetėr shtetase. Kėta dy shtetas dyshohet se janė pjesė e njė linjė trafiku nga SHBA-tė. Ndėrsa njė tjetėr efektiv i Policisė sė Shtetit, i arrestuar pėr drogė, ėshtė edhe Nazi Kaēupi, i cili ėshtė ndaluar sė bashku me njė grup tjetėr personash tė implikuar nė trafikun e hashashit me Greqinė. Artan Kamberi ėshtė njė tjetėr agjent policie, i arrestuar sė bashku me grupin e bashkėpunėtorėve tė tij nė trafikun e drogės me Kosovėn rreth njė vit mė parė nė Mirditė. Ndėrsa Dritan Manaj ėshtė inspektori i Antidrogės, i arrestuar nė kryeqytet sė bashku me trafikantė tė drogės nė grupin e drejtuar nga Emiliano Shullazi.

Vjedhja, kėrcėnimi e mashtrimi,

policia vė 3 nė pranga dhe njė nėn hetim

Dy tė prangosur pėr vjedhje dhe njė pėr goditjen e tjetrit ka qenė rezultati i policisė nė fushėn kundėr krimit ordiner. Policia bėri tė ditur dje, se Ervis R, 16 vjeē, banues nė Kamėz, Amarildo Ismaili, 18 vjeē, banues nė Tiranė, kanė rėnė nė pranga pėr vjedhje, ndėrsa Emiljano Pjetra, 26 vjeē, banues nė Tiranė, ėshtė prangosur, pasi tė premten, pėr motive tė dobėta, ka goditur me ēekiē nė kokė shtetasin A.H, 23 vjeē.

Sipas policisė, minoreni Ervis R ishte shpallur nė kėrkim pėr veprėn penale tė "Vjedhjes". Ai njihet nga policia si kontigjent i minorenėve tė akuzuar pėr vjedhje tė ndryshme. Ndėrsa Amarildo Ismaili ėshtė prangosur me akuzėn e "Vjedhjes sė mbetur nė tentativė tė njė automjeti", pasi u kap si pjesė e njė rrjeti qė akuzohet pėr grabitje makinash. “Kėrkojmė bashkėpunimin e komunitetit pėr tė bėrė tė mundur arrestimin e vjedhėsve, sidomos adoleshentėve”, - janė shprehur burime policore, ndėrkohė qė jo nė pak raste, vjedhėsit pėrdorin femrat si karrem pėr tė zbuluar “Eldoradot” e tyre, duke i shenjuar e mė pas grabitur.

Informaliteti

Ndėrkohė, vetėm njė ditė pasi ishin shėnuar shifrat e informalitetit, sidomos nė ndėrtim dhe tregti, policia e Tiranės konfirmoi se kishte proceduar penalisht Dritan Duman, 39 vjeē, banues nė Tiranė, pasi dyshohet se nė harkun kohor tė njė viti, nuk iu ka shlyer punėtorėve tė tij pagesėn pėr dy muaj dhe nuk i ka siguruar ata pėr njė periudhė 1-vjeēare. Dritan Duma do tė ndiqet nė gjendje tė lirė, pėr veprat penale tė "Mashtrimit", "Fshehjes sė tė ardhurave" dhe "Mospagimit tė taksave dhe tatimeve". Ndėrkaq, policia e Tiranės mėsohet se do tė jetė bashkėshoqėruese e inspektorėve tė punės, pėr tė bėrė tė mundur vendosjen dhe vjeljen e gjobave, si edhe shoqėrimin nė polici tė personave qė akuzohen pėr "Fshehje tė tė ardhurave" dhe "Mospagim tė taksave dhe tatimeve".

SPECIALE

Epidemia e gripit tė shpendėve ėshtė shfaqur sė fundmi nė Hungari

H5N1, rreziku qė vjen nga Hungaria

Rreth tri ditė mė parė, Ministria shqiptare e Bujqėsisė ka ndaluar dhe ka kthyer nė vendin e origjinės njė sasi shumė tė madhe mish pule hungareze, e cila dyshohej se ishte e infektuar me H5N1

Ambalazhuesit e pulave nė Hungari mund tė pėrballen me sanksione tė rrepta pėr shkeljen e ligjeve tė shėndetit dhe tė sigurisė, si pjesė e propozimeve tė reja pėr luftimin e gripit tė shpendėve. Sipas shefit tė veterinarisė sė Hungarisė, Miklos Suth, parlamenti i vendit mund tė vendosė sanksione mė tė rrepta mbi kėta ambalazhues qė dėshtojnė nė prodhimin e dokumentacionit tė duhur rreth origjinės sė shpendėve tė tyre shtėpiakė. Komentet vijnė pas njoftimit qė u bė gjatė kėsaj jave, sipas tė cilit, stoqet e shpendėve shtėpiakė hungarezė janė edhe njė herė tė lira nga virusi vdekjeprurės H5N1, fill pas pėrhapjes nė janar. Qeveria hungareze ėshtė shprehur e gatshme tė marrė masa, pėr tė rritur presionin tek ambalazhuesit e vendit pėr tė arritur standardet e sigurisė sė ushqimit. Ēdo kompani qė do t’u kundėrvihet kėtyre kėrkesave mund tė pėrballet si rezultat i kėsaj me njė vit tė tėrė pezullimi pėr tė operuar, gjithashtu edhe me gjoba tė mėdha. Propozimet e reja patėn kritika edhe nga gjigandi i ambalazhimit tė shpendėve shtėpiakė, Bernard Matthews, pėr vazhdimin e tregtimit nga vendi i tij nė Holton tė Britanisė sė Madhe, ku ka rėnė H5N1. Siē u kėrkua nga Europa, Bernard Matthews vendosi njė zonė tė mbrojtur nga Europa pėr tė ndaluar sėmundjen tė pėrhapej mė tej. Edhe pse zona mbrojtėse u vendos, Ministrja e Shėndetit Publik nė Britaninė e Madhe, Caroline Flint, zbuloi javėn e kaluar se 900 tonė i mishit tė pulave ėshtė kaluar nga kjo zonė. Ajo shtoi se 93 tonė i kėtij mishi vinte nga Hungaria, lidhja u bė pėrmes testeve gjenetikė si burimi i infeksionit origjinal nė fermėn e Bernard Matthews. Bernard Matthews e tregtoi mishin e dyshuar nga 2 shkurti, ku pėrhapja e virusit H5N1 u konfirmua dhe 12 shkurt, kur rregullatorėt thanė se procesi i dezinfektimit kishte pėrfunduar. Sidoqoftė, Flint theksoi se, nuk ka patur rrezik pėr pėrhapje. “I gjithė ky mish ishte nga zogj qė ishin therur pėrpara 2 shkurtit dhe asnjė nuk erdhi nga zogjtė e infektuar”, - tha ajo nė parlament. Ndėrkohė, Agjencia e Standardeve tė Ushqimit (FSA) tha se, asnjė mish nuk shkoi afėr plevicave, ku zogjtė e sėmurė ishin gjetur dhe qė mishi i pulave, i gatuar si duhet mbetet i sigurtė pėr t’u ngrėnė.

Gripi i shpendėve

Nė vitin 2006, Organizata e Kombeve tė Bashkuara pėr Ushqimin dhe Agrokulturėn po qortonte kafshėt shtėpiakė tė Azisė dhe Afrikės pėr pėrhapjen e kėtij gripi dhe qeveritė kanė qenė duke folur pėr rrezikun qė bėn shtegtimi vjetor i shpendėve. Bashkė me grupet e tjera, “Grain” - njė organizatė tjetėr joqeveritare ndėrkombėtare qė promovon mbėshtetjen e manaxhimit dhe pėrdorimin e biodiversitetit agricultural - debatoi se keqbėrėsit e vėrtetė ishin fermat e shpendėve shtėpiakė me pėrmasa tė mėdha industriale dhe tregtimi global i shpendėve shtėpiakė, jo kafshėt e shtėpive ose zogjtė e egėr. Sot, kjo ėshtė bėrė njė njohuri e pėrbashkėt, edhe pse shumė pak punė po bėhet pėr tė kontrolluar burimin industrial tė problemit dhe disa qeveri akoma nxjerrin teorinė e zogjve qė shtegtojnė. Ndėrsa, ndodhia e fundit nė Moskė e pėrhapjes sė H5N1 ndodhi nė njė market tė vetėm nė qytet, njė veterinar zyrtar i qeverisė paralajmėroi pėr ndodhi tė mundshme tė ardhshme kėtė pranverė, ndėrsa zogjtė e egėr shtegtojnė nga veriu. Njė dimension tjetėr i lig i krizės sė gripit tė shpendėve po bėhet mė i dukshėm: kompanitė farmaceutike po pėrpiqen tė pėrfitojnė nga vullneti i mirė qė tregohet nga qeveritė, duke krijuar njė data base global tė shembujve tė gripit, pėr tė krijuar kėshtu tregje me pėrfitim tė madh tė vaksinave. Dy agjenci tė Kombeve tė Bashkuara, Organizata e Ushqimit dhe Agrokulturės dhe Organizata Botėrore e Shėndetit (OBSH) janė nė qendėr tė kėtij procesi. Ato po pėrdorin qėndrimin e tyre ndėrkombėtar, aksesin nė qeveritė dhe kontrollin mbi fondet e dhuruara pėr tė pėrparuar axhendat e pėrbashkėta.

Gozhdimi i sė keqes sė vėrtetė

Autoritetet qė kanė tė bėjnė me gripin e shpendėve mė nė fund po dallojnė rolin qė luhet nga tregtimi i shpendėve shtėpiakė nė pėrhapjen e virusit. Kjo ka pėrhapje tė gjerė. Gripi i parė i shpendėve shpėrtheu nė Azinė Juglindore herėt nė vitin 2004-ėn, nė Vietnam, Tajlandė, Kamboxhia, Laos dhe Indonezi, tė ndodhura nė fermat e mbylluara dhe intensive. Por, asnjė hetim nuk ėshtė bėrė se, pėrse shpėrtheu sėmundja nė kėto ferma dhe si u pėrhap. E njėjta gjė ndodhi nė Turqi dhe Egjipt. Zogjtė e egėr dhe shpendėt shtėpiakė u fajėsuan menjėherė, ndėrsa kompanitė e shpendėve shtėpiakė, qė furnizonin marketet dhe producentėt e shpendėve shtėpiakė, u shfajėsuan. Vetėm nė Britaninė e Madh, nė shkurt tė vitit 2007, miti qė fermat e mėdha janė “biologjikisht tė sigurta” u hodh poshtė dhe fshehtėsia e mėnyrės se si pėrhapet gripi i shpendėve pėrmes industrisė sė shpendėve shtėpiakė transnacionale u rihap pjesėrisht. Qeveria e Britanisė sė Madhe, nė fillim fajėsoi zogjtė e egėr pėr shpėrthimin e kėtij gripi nė fermėn e madhe, pronar i tė cilės ishte Bernard Matthews. Edhe pse, kohėt e fundit, ka patur njė shpėrthim tė gripit tė shpendėve nė Hungari, - vend nė tė cilin Bernard Matthews ka prodhime tė veta - kompania nuk vuri re raportet e medias mbi njė lidhje tė mundshme, duke thėnė se tė mbjellat e saj ishin tė lokalizuara larg zonės sė infektuar nga sėmundja.

Shqetėsime nė Indonezi

Situata ėshtė e ndėrlikuar edhe nė Indonezi, ku gripi i shpendėve po bėn dėmin mė tė madh; 66 njerėz kanė vdekur. Qeveria qendrore po pėrpiqet tė marrė donacione dhe biznese tė mėdha, duke ndjekur kėshtu shembujt e vietnamezėve dhe tajlandezėve. Mė 1 shkurt, ajo shpalli njė therje nė masė dhe njė ndalim qė zogjtė e gjallė tė ndikonin nė Xhakarta dhe nėntė provincat e tjera, ku gripi i shpendėve pėrhapet mė shpejt. Me shenja tė qarta se ēfarė do tė vijė, Xhakarta tashmė ka vende tė caktuara pėr rivendosjen e thertoreve, vendeve tė ruajtjes dhe marketeve tė zogjve. Duke pėrdorur fjalė qė mund tė ishin pėrdorur mjaft lehtė nga homologu i tij vietnamez, ministri i Agrokulturės, Anton Apriyantono, tha: “Fermat e shpendėve shtėpiakė, pėrfundimisht duhet tė integrohen me thertoret e shpendėve shtėpiakė.” Nė tė njėjtėn kohė, qeveria po e braktis industrinė e madhe. Fermat komerciale me shkallė tė gjerė, ku edhe pse mohohet, gripi i shpendėve mbetet njė problem - ėshtė gjė bėhet nė mėnyrė vullnetare. Nė fakt, qeveria dhe publiku nuk mund tė bėjnė gjė tjetėr, veēse tė pranojnė atė qė iu thotė industria, sepse gjendet akoma njė ligj qė i ndalon inspektimet nė fermat fabrika, pa lejen e kompanisė. Sidoqoftė, qeveria indoneziane do shihet e paaftė pėr tė pėrforcuar kėto masa parandaluese. “Praktikat e shpendėve shtėpiakė tradicionalė janė tė rrėnjosura thellė nė kulturėn tonė dhe janė kritike pėr jetėn e popullit”, - shpjegon Riza Tjahjadi e fondacionit indonezian “Biotani”, tė vendosur nė Xhakarta. “Qeveria ka njė betejė tė madhe pėr tė bėrė, nėse pret qė njerėzit tė japin zogjtė e tyre dhe marketet fqinje pulat e ngrira nga supermarketet.” Shumė njerėz thjesht po i injorojnė rregullat dhe disa po fillojnė tė mobilizohen. Sebindo (Serikat Buruh e Indonezisė Jozyrtare ose Unioni i Punėtorėve i Indonezisė Jozyrtare) bėri njė protestė mė 27 shkurt, gjatė njė takimi nė Partinė Demokratike indoneziane pėr betejė (drejtuar nga ish-presidenti Megaėati Sukarputri). Veprimi ishte pjesė e fushatės sė Serbinos pėr tė siguruar mė shumė informacion real pėr publikun rreth gripit tė shpendėve dhe pėr t’i bėrė presion qeverisė qė tė mbante njė qėndrim mė koherent. Unioni tha gjatė mbledhjes sė masės se, “industria e shpendėve shtėpiakė, nė masė tė vogėl ėshtė shpallur armiku dhe ėshtė deklaruar fajtor.” Kjo, me qėllim qė tė rilokalizojė dhe integrojė industrinė e shpendėve shtėpiakė. Qeveria po e shtyn mė qėllim vendin qė tė jetė i varur nga disa ferma tė mėdha industriale (plus importet e jashtme), pa asnjė garanci se do tė eliminojė gripin e shpendėve. Disa njerėz, madje mendojnė se ka njė qėllim tė fshehur pėr tė hapur njė derė pėr pulat e ngrira qė janė tė ndaluara nga Amerika. Agrobiznesi, sigurisht qė vuan, tė paktėn nė afat tė shkurtėr, nga pėrhapja e gripit tė shpendėve. Por nga Indonezia dhe Rusia nė Indi dhe Egjypt, qeveritė dhe agjenci tė ndryshme ndėrkombėtare janė vėnė menjėherė nė mbrojtje tė industrisė dhe madje e kanė kthyer krizėn e gripit tė shpendėve nė njė mundėsi qė korporatat e mėdha tė konsolidojnė kontrollin e tyre me afate tė gjata. Nė tetor 2005, kompanitė mė tė mėdha botėrore tė shpendėve shtėpiakė u mblodhėn sė bashku, pėr tė formuar Kėshillin Ndėrkombėtar tė Shpendėve Shtėpiakė, pėr tė mbrojtur urgjentisht dhe tė avancojnė njė pozicion mė tė unifikuar mbi rregullat pėr gripin e shpendėve. Producentėt nė shkallė tė vogėl tė shpendėve shtėpiakė dhe tregtarėt janė lėnė komplet jashtė nga proceset e vendimmarrjes dhe kjo ėshtė reflektuar nė rregullat qė janė vendosur.

Pėrgatiti: Rildo Ngjela

KULTURA

- Reachel Smith nga Clarcksville,Tenn, arriti nė pesėēen finale sėbashku me Meagan Yvonne Tandy nga Kalifornia, Cara Renee Gorge nga Kansas; Helen Salas nga Nevada dhe Danielle Lacourse nga Rhode Island, e cila u shpall dhe shoqėruesja e parė.  Publikut i ėshtė dhėnė mundėsia tė votojė, duke pėrzgjedhur Rebecca Moore, tė Alabamės si Miss Fotozhenia. Ndėrsa mėsohet se Stephanie Trudeau e Montanės ėshtė pėrzgjedhur si Miss Miqėsia

Ish punonjėse e stafit tė shfaqjes sė suksesshme televizive amerikane “The Oprah Winfrey Show”

Reachel Smith zgjidhet Miss USA

Reachel Smith duket se e kuptoi se do tė kishte fat nė Miss USA kur arriti qė tė hynte nė pesėmbėdhjetė vajzat e pėrzgjedhura pėr nė finale. Pas paradės me kostume banjoje, vajza e diplomuar pėr gazetari nga Tennesse i tha vetes: “Do t’ia dal mbanė”. Smith, 21 vjeē arriti qė tė lejė pas bukurinė e 50 vajzave tė tjera, pėr tė fituar kėshtu titullin e Miss USA.

Brunia simpatike ėshtė diplomuar nė Belmont University, dhe njė ish punonjėse e stafit tė shfaqjes sė suksesshme televizive amerikane “The Oprah Winfrey Show”.

“Tashmė kam mbetur pa fjalė, vėrtet”, ėshtė shprehur Smith pas pėrfundimit tė konkursit.

Konkurente nga pesėdhjetė shtete dhe nga zona e Kolumbisė kanė konkuruar pėr t’u zgjedhur si pasuesja e Tara Conner, Missin e vitit tė kaluar, e cila i ėshtė nėnshtruar njė terapie rehabilitimi, pas zėrave qė deklaronin se ajo gjendej e dehur nėpėr klubet e natės sė New Yorkut. Vajza nga Kentucky rrezikoi pėr njė moment tė humbiste kurorėn, por Donald Trump, i cili ėshtė bashkėpronari i konkurist, i ofroi asaj njė mundėsi tė dytė.

Duket se stafi nuk e ka fshehur kėtė fakt, pasi vetė shfaqja ėshtė hapur me njė sėrė pasazhesh nga kėto copėza lajmesh, ndėrsa 21 vjeēarja bionde s’ka vonuar tė dalė nė skenė, e veshur me njė fustan tė ngushtė mbrėmjeje. 

“Ka qenė viti mė i paharrueshėm i jetės sime dhe jam rikthyer sėrish, mė mirė se kurrė”. Kėto fjalė janė shoqėruar me duartrokitje tė mėdha nga ana e publikut.

Reachel Smith nga Clarcksville,Tenn, arriti nė pesėēen finale sėbashku me Meagan Yvonne Tandy nga Kalifornia, Cara Renee Gorge nga Kansas; Helen Salas nga Nevada dhe Danielle Lacourse nga Rhode Island, e cila u shpall dhe shoqėruesja e parė.  

E pyetur nėse ishte e gatshme tė zinte vendin e Conner, Smith iu pėrgjigj se “nė njėfarė mėnyre do tė ishte njė lloj sfide”, duke shtuar se ishte gati pėr tė.

“Mezi pres tė shoh se ēdo tė sjell ky vit”-ėshtė shprehur ajo.

Smith ka pėrgėzuar edhe Conner pėr mėnyrėn sesi arriti “t’i bėnte ballė sė keqes, duke u pėrballur me njė sfidė kaq tė madhe”.

Pyetjes sesi do tė sillej gjatė vitit nė tė cilin ajo do tė ishte mė e bukura e Amerikės, Smith iu pėrgjigj: “Do tė jem e ndershme dhe e hapur”.

Tim Vincent dhe Nancy O’Dell tė “Access Hollywood” ishin edhe drejtuesit e konkursit, i cili iu rikthye Hollivudit, pas dy vitesh nė Baltimore.

Gjatė njė interviste tė shkurtėr tė Vincent dhe O’Dell, Conner ka folur rreth planeve tė saj pėr tė ardhmen, ku pėrfshiheshin shkrimi i njė libri, si dhe aktrimi”.

Duket se konkurentet e tjera gjatė viteve tė shkurara, sjellja e tė cilave binte ndesh me standartet e konkursist, nuk arritėn qė tė kishin tė njėjtin fat me Conner. Miss Nevada, e shpallur dikur Miss Amerika, Katie Rees, e humbi kurorėn e saj pas shfaqjeve tė disa fotove nė internet, ndėrsa Miss New Jersey e zgjedhur dikur si Miss USA, Ashley Harder, hoqi dorė kur mbeti shtatzėnė.

Konkursi Miss USA i ka pasur fillesat e tij nė vitin 1952, si njė garė reklamuese nė Long Beach.

Konkurentet duhet tė paguajnė njė shumė tė caktuar pėr tė marrė pjesė dhe duhet tė kenė fituar njė tjetėr titull pėrpara se tė konkurojnė pėr kurorėn e Miss USA. Fituesja jeton nė njė apartament tepėr luksoz nė New York pėr njė vit, gjatė sė cilit ajo do tė shpenzojė shumicėn e kohės duke udhėtuar dhe marrė pjesė duke pėrfaqėsuar Shtetet e Bashkuara, nė konkursin e Miss Universit.

Publikut i ėshtė dhėnė mundėsia tė votojė, duke pėrzgjedhur Rebecca Moore, tė Alabamės si Miss Fotozhenia. Ndėrsa mėsohet se Stephanie Trudeau e Montanės ėshtė pėrzgjedhur si Miss Miqėsia.

Juria ishte pėrbėrė nga gjashtė personalitete tė artit, ndėr tė cilėt shfaqej prezantuesi televiziv Jerry Springer, ylli i “Blow Out”, Jonathan Antin, prezantuesja e E! News”, Giuliana De Pandi, Vanessa Minnillo e MTV-sė, presidenti i Baby Phat, Kimora Lee Simmons dhe lojėtari i Lakers sė Los Angeles, Jerry Buss. 

 Pėrktheu: Xhuli Moran

EKONOMI

Hidrocentralet e vogla, brenda kėtij viti, do tė jenė dhėnė tė gjitha me koncesion

83 HEC-e tė vogla pėr 200 milionė kW/h energji

Aktualisht, njė numėr prej rreth dyzet hidrocentralesh tė vogla, duke pėrfshirė edhe ato qė ka marrė kompania italiane “Essegei” janė dhėnė me koncesion pėr privatėt, por nė fakt, tė dhėnat bėjnė me dije se, sikurse edhe me “Essegei”-n, kontratat do tė riformulohen, pėr tė forcuar kushtet e tyre edhe me kompanitė qė kanė marrė me koncesion numrin tjetėr tė hidrocentraleve tė vogla

Energjia qė pritet tė prodhojnė tė gjitha hidrocentralet e vogla nė Shqipėri, nė momentin qė ato tė mund tė jenė tė tėra nė punė, do ta kapėrcejė kufirin e dyqind milionė kilovatorėve nė vit. Tė dhėna nga Ministria e Ekonomisė dhe Energjitikės bėjnė tė ditur se, aktualisht, numėrohen rreth tetėdhjetė e tre hidrocentrale tė vogla, ku pėrfshihen ato tė dhėna me koncesion deri mė tani dhe tė gjitha tė tjerat nė projekt. Aktualisht, njė numėr prej rreth dyzet hidrocentalesh tė vogla, duke pėrfshirė edhe ato qė ka marrė kompania italiane “Essegei” janė dhėnė me koncesion pėr privatėt, por nė fakt, tė dhėnat bėjnė me dije se, sikurse edhe me “Essegien”, kontratat do tė riformulohen edhe me kompanitė qė kanė marrė me koncesion numrin tjetėr tė hidrocentraleve tė vogla. Ndėrkohė qė, pėr tė gjitha hidrocentralet qė aktualisht nuk janė dhėnė me koncesion, sapo ka nisur ky proces. Ligji i ri i koncesioneve ka pėrcaktuar tė gjitha detajet e procedurave qė do tė ndiqen, duke marrė nė konsideratė edhe kapacitetet pėrkatėse tė tyre. Pėr ēdo hidrocentral tė vogėl qė do tė jepet me koncesion, do tė synohet qė kompania fituese tė jetė ajo qė do tė bėjė edhe investimin mė tė madh tė mundshėm dhe qė do tė sjellė pėr pasojė edhe kapacitetin mė tė madh tė energjisė. Pėr tė gjitha hidrocentralet e vogla qė do tė kenė njė kapacitet maksimal poshtė nivelit tė pesė megavatorėve do tė vendosė njėsia pėrkatėse e qeverisjes vendore. Pra, kjo njėsi do tė drejtojė procesin e dhėnies me koncesion. Shumica e hidrocentraleve tė vogla janė tė pėrqėndruara nė Shqipėrinė Jugore, ku Vjosa me pėrrenjtė e saj dhe Osumi me Devollin dhe degėt e tyre zėnė pjesėn kryesore. Duhet thėnė se, edhe nė rrethin e Librazhdit, disa degė tė Shkumbinit numėrojnė njė numėr tė konsiderueshėm projektesh pėr hidrocentrale tė vogla, por edhe hidrocentrale tė vogla ekzistuese.

Rishikimi i kontratės me “Essegei”-n, kushte detyruese

Rishikimi i marrėveshjes koncesionare pėr 25 HEC-e vendore pėr kompaninė italiane "Essegei", i miratuar sė fundi nga qeveria, pritet tė sjellė dyfishim tė prodhimit tė energjisė elektrike nė to. Rishikimi i marrėveshjes koncesionare, e cila u nėnshkrua nė vitin 2002 nga ish-Ministria e Energjitikės, ka vendosur kushte tė forta pėr firmėn koncesionare, e cila detyrohet t'i zbatojė ato, sipas kontratės sė rishikuar, bėjnė tė ditur tė dhėna zyrtare tė METE-s. Kėshtu, ndėr kushtet, parashikohet qė tė optimizohet shfrytėzimi i burimeve ujore, pėrmes futjes sė teknologjive mė moderne tė prodhimit tė energjisė, rritja e investimeve nė masėn 20%, afate kohore tė pėrcaktuara pėr kryerjen e tyre me 3 dhe 6-mujorė, etj. Sipas rikushtėzimit tė kontratės koncesionare, pritet qė tė dyfishohet prodhimi i energjisė elektrike nė tė 25 HEC-et. Nga 37.9 milionė kW/h nė vit qė ishte parashikuar, prodhimi i energjisė elektrike nė kėto 25 HEC-e vendore do tė arrijė nė 65 milionė kW/h nė vit. Kompania italiane "Essegei" mori nė vitin 2002, me marrėveshje koncesionare, 25 HEC-et mė tė mira nga fondi prej 83 tė tilla qė janė ndėrtuar nė Shqipėri, ku pjesa mė e madhe e tyre ishte jashtė prodhimit.

Banka Botėrore, monitoruese e procesit

Qė nė janarin e vjetshėm, njė grup ekspertėsh tė Bankės Botėrore, sė bashku mė ata tė Ministrisė sė Ekonomisė dhe Privatizimit nisėn tė hartojnė ligjin e ri tė koncesioneve pėr hidrocentralet e vogla. Banka Botėrore, duke qenė se ėshtė njė nga donatorėt mė tė rėndėsishėm tė vendit tonė, padiskutim qė do tė kishte rolin e saj nė kėtė proces dhe madje, ajo organizoi vjet, nė janar edhe njė konferencė tė donatorėve pėr financimet nė fushėn e energjisė nė Shqipėri. Nė lidhje me ligjin e ri tė koncesioneve, Banka Botėrore kėrkoi qė nė ligj tė kishte klasifikim tė procedurave pėr dhėnien me koncesion tė njė hidrocentrali tė vogėl, nė varėsi tė kapacitetit tė tij dhe pėr kėtė gjė, u ra dakord qė pėr hidrocentralet me kapacitet mė tė madh se pesė megavat-orė tė pėrdorej procedura e tenderit tė hapur ndėrkombėtar. Banka Botėrore e ka cilėsuar mjaft tė rėndėsishme ēėshtjen e hidrocentraleve tė vogla, pasi ato janė pjesė e strategjisė kombėtare tė zgjidhjes sė problemit tė furnizimit me energji tė vendit. Duke qenė se bėhet fjalė pėr sasi energjie prej mbi dyqind milionė kiolovatorėsh pra, pėr njė sasi energjie prej rreth dhjetė pėr qind tė asaj qė importon vendi nė vit. Kjo gjė u cilėsua nė strategjinė e energjisė si njė element i rėndėsishėm. Gjithashtu, energjia qė do tė prodhojnė hidrocentralet e vogla do tė jetė njė element mjaft i rėndėsishėm nė humbjet nė rrjet tė energjisė, pasi do tė ketė njė shpėrndarje mė tė mirė tė burimeve tė energjisė, pavarėsisht kapacitetit tė vogėl tė tyre. Gjithashtu, tė gjitha hidrocentralet e vogla mund tė shėrbejnė si njė nga ēelėsat e biznesit pėr tė furnizuar me energji aktivitetet e tij, pasi i mund tė marrė energji nė mėnyrė tė pavaruar nga rrjeti kombėtar i energjisė, nėse vetė njė biznes do tė mund tė marrė me koncesion njė hidrocentral tė vogėl dhe kėsisoj, ai nuk do tė ketė mė asnjė lloj varėsie nga rrjeti i transmetimit tė energjisė. 

Shitja e energjisė, garant shteti

Energjia qė do tė prodhojnė hidrocentralet e vogla do ta kenė sigurt tregun e tyre dhe madje, do tė kenė tė sigurt edhe njė ēmim tė mirė pėr shitjen e energjisė sė tyre. Qeveria shqiptare ka vendosur qė korporata publike e energjisė, KESH, ta blejė tė gjithė energjinė qė do tė prodhojnė hidrocentralet e vogla, me njė ēmim qė do tė jetė sa ēmimi mesatar i importit tė energjisė nė vitin paraardhės. Kjo do tė thotė se, kostoja e prodhimit tė energjisė nga hidrocentrali i vogėl do tė jetė e llogaritur si e barabartė me koston e energjisė qė KESH-i ka blerė njė vit mė parė nga importi. Nė tė vėrtetė, kostoja e prodhimit tė njė megavati energji nė njė hidrocentral tė vogėl do tė jetė aq sa kjo njėsi energjie kushton e blerė nga importi, megjithatė, kjo masė ėshtė marrrė pėr tė nxitur prodhimin e njė sasie sa mė tė madhe tė energjisė nga koncesionarėt e hidrocentraleve. Nė rast se, brenda njė viti, nė Shqipėri do tė mund tė vihen nė punė tė gjitha hidrocentralet e vogla nė parametrat e parashikuar dhe nė rast se edhe termocentrali i Vlorės do tė mund tė nisė tė prodhojė energji, atėherė ėshtė e sigurt se vendi nuk do tė ketė asnjė kufizim tė energjisė elektrike, megjithėse do tė ketė sėrish nevojė tė importojė energji elektrike, por nė gjysmėn e asaj qė importon tani. Termocentrali Vlorės, siē dihet, do tė ketė njė kapacitet prej rreth nėntėqind milionė kilovatorėsh nė vit, ēka do ta lehtėsonte importin me mbi njė tė tetėn dhe po ashtu, do tė mpak