|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
EDITORIAL
Pesėdhjetėvjetori i njė suksesi
Majlinda Bregu
Sot, BE-ja mbush 50 vjeē. Ky moment shėnon pėrvjetorin e Traktatit tė Romės, zanafilla e njė bashkimi qė zgjerohet vazhdimisht. Nga njė klub ekonomik, me 6 shtete, BE-ja ėshtė rritur kėto 50 vjet duke u bėrė njė entitet politik me 27 shtete anėtare, 500 milionė banorė dhe pėrbėn bllokun mė tė madh tregtaro-ekonomik nė botė. Vėrtet Bashkimi Evropian ėshtė 50 vjeē, por Evropa jo. Pjesa mė e madhe e literaturės sė fundit mbi integrimin evropian, si dhe mbi historikun e Bashkimit Evropian thotė se shtytja drejt krijimit tė njė bashkimi tė shteteve evropiane ka filluar pas Luftės sė Dytė Botėrore. Shqipėria jonė ėshtė pjesė e Evropės si njė realitet gjeo-politik, por akoma nuk ėshtė anėtare e Bashkimit Evropian. Nė fillim tė viteve `90-tė, tė bindur se Bashkimi Evropian ishte pėrgjigjja mė e mirė pėr ėndrrat dhe aspiratat e rinisė dhe intelektualėve, parulla E duam Shqipėrinė si gjithė Evropa, kishte tagrin e njė tė drejte historike, tė mohuar dhunshėm pėr vite tė tėra nga njė klikė qė pėr interesa tė pushtetit tė saj synoi pėr rreshtimin nė anėn tjetėr tė bllokut dhe vetminė politike e ekonomike tė vendit. Kanė kaluar shumė kohė qė nga vendosja e marrėdhėnieve diplomatike Shqipėri-Komuniteti Ekonomik Evropian mė 1991-shin, ku shpresa dhe kėmbėngulja e shqiptarėve u lodh nėpėr labirinthet historike, politike, institucionale, ekonomike, kulturorė. Po rruga e gjatė u bė me krye, nė qershorin e kaluar, ku nė Luksemburg, nė Kėshillin e Ēėshtjeve tė Pėrgjithshme dhe Marrėdhėnieve me Jashtė, u nėnshkrua marrėveshja e Stabilizim-Asocimit dhe marrėveshja e Pėrkohshme pėr Bashkėpunimin Tregtar. Zbatimi i marrėveshjes sė Stabilizim-Asocimit (MSA) dhe sidomos integrimi i Shqipėrisė nė BE nėnkupton mirėqeverisjen, forcimin e shtetit ligjor dhe institucioneve, efektivitetin e tyre nė luftėn ndaj krimit dhe korrupsionit, forcimin e kapaciteteve administrative. Duke adoptuar politikat e BE-sė pėr ēėshtjet sociale, si dhe pėr shkak tė tregtisė sė lirė, do tė ketė njė cilėsi mė tė lartė tė jetės sė qytetarėve. Pėrgjithėsisht, integrimi nė njė ekonomi tė hapur e tė madhe me afėrsi gjeografike sjell njė rritje mė tė shpejtė ekonomike dhe rritje tė standardeve tė jetesės. Pėr shkak tė rritjes sė shkėmbimeve tregtare me BE-nė, reduktohet mundėsia e firmave pėr tė patur monopolin e vendosjes sė ēimeve, ndėrsa konsumatori ka shumė mė tepėr mundėsi nė zgjedhjen e mallrave dhe shėrbimeve. Mbėshtetur nė sa mė lart, integrimi nėnkupton krijimin e njė realiteti tė ri qė sjell rritje tė mirėqenies sė konsumatorit shqiptar. Biznesit shqiptar i ofrohet njė perspektivė me njė hapėsirė tjetėr, pasi jo vetėm bėhet pjesė e njė tregu prej afro 500 milionė konsumatorėsh, por duke qenė i nxitur tė rrisė cilėsinė e prodhimeve dhe sistemin e marketingut, do tė operojė lehtėsisht nė gjithė hapėsirėn evropiane, falė tė njėjtit kuadėr ligjor me BE-nė dhe tė njėjtave standarde tė certifikuara, duke gėzuar kėshtu vlerat e konkurrueshmėrisė sė drejtė. Eliminimi i barrierave nė transferimin e teknologjisė do tė sjellė rritjen e aksesit pėr kompanitė shqiptare nė teknologjitė e pėrparuara, evropiane, nė sferėn e kėrkim-zhvillimit pėr pėrmirėsimin e cilėsisė e dizajnit tė produkteve, nė funksion tė pėrmirėsimit tė produktivitetit dhe tė pėrballimit tė konkurrencės. Barrierat bien vazhdueshėm edhe pėrsa i pėrket lėvizjes sė lirė tė qytetarėve. Zbatimi i MSA-sė synon njė lėvizje tė lirė tė studentėve, me qėllim rritjen e nivelit tė pėrgjithshėm, arsimor dhe atė profesional. Prioritet pėr sistemin e lartė, arsimor ėshtė pėrmbushja e objektivave tė Deklaratės sė Bolonjės. Njėkohėsisht, zbatimi i MSA-sė parashikon dhe ofron mundėsinė pėr lehtėsimin dhe akses mė tė madh pėr trajnime profesionale. Synimi i Shqipėrisė pėr tu anėtarėsuar nė BE, ėshtė njė rrugė me sfida, pėrballimi i tė cilave kėrkon jo vetėm detyrim e angazhim politik, institucional, por dhe mirėkuptim dhe ndarje tė qartė tė punėve qė nuk mund tė realizohen pa njė kosto. Hyrja graduale nė tregun e konkurrencės sė pėrbashkėt, evropiane nėpėrmjet zbatimit tė marrėveshjes se Pėrkohshme, ashtu sikundėr ishte parashikuar, sjell mjaft vėshtirėsi, qė shkojnė nga nevoja pėr ristrukturimin e ekonomisė, deri te domosdoshmėria e modernizimit tė institucioneve, tė bizneseve, tė teknologjisė sė prodhimit, tė standardeve e tė infrastrukturės qė lidhet me to. Pėrkundėr zgjidhjes sė sfidave tė veta, Shqipėria do tė mund tė pėrballet nė tė ardhmen si pjesė e Bashkimit Evropian me sfidat e shekullit 21; globalizmin, konkurrueshmėrinė dhe rritjen e qendrueshme, solidaritetin politik, furnizimin me energji, ndryshimet klimatike dhe sigurinė. Megjithatė, vetė historiku i Bashkimit Evropian qė ėshtė nė vėmendjen tonė sot, na jep forcė dhe shpresė. Mjaft tė kujtojmė 50 vjet mė parė, njė Evropė tė ndarė e tė ngėrthyer prej ankthit tė Luftės sė Ftohtė, mosbesimeve dhe dyshimeve shekullore. Pikėrisht atėherė, gjashtė vende evropiane (Belgjika, Franca, Gjermania, Italia, Luksemburgu, Holanda) gjetėn dialogun nė vend tė hakmarrjes, kėrkuan mirėqeverisjen nė vend tė gjuhės sė armėve, thirrėn arsyen e lanė mėnjanė pasionin, duke firmosur Traktatin e Romės, pėr tė krijuar njė shembull tė shkėlqyer tė njė demokracie transnacionale. Bashkimi Evropian sot, mė shumė se njė treg i pėrbashkėt, ėshtė bartės i paqes pėr 500 milionė shtetasit e tij. Ja ku jemi ėndrra e Monnet u bė realitet asnjė evropian i ri sot, nuk ndjen frikėn e njė lufte tė mundshme nė Evropė. Kjo mė bėn tė besoj fort se edhe ėndrra e shqiptarėve do tė bėhet realitet. Ndėrkohė qė qeveria shqiptare ėshtė e angazhuar maksimalisht qė shndėrrimi i kėsaj ėndrre nė realitet tė ndodhė sa mė shpejt.
Zgjidhja mė e mirė kundėr sė keqes
Dashnor Kokonozi
Zėra profetikė
Mė 21 gusht 1849-tė, gjatė njė Kongresi tė paqes, Viktor Hygo do tė mbajė njė fjalim, qė kur e lexon sot, nuk mund tė mos mendosh se ide tė tilla mund tė formuloheshin asisoj vetėm nga njė mendje gjeniale. Ja njė paragraf i tij: Do tė vijė njė ditė, kur topat do t`i vėnė nėpėr muzeume, sikundėr kanė vėnė sot, instrumentet (mesjetare) tė torturės, duke u habitur se, pėrse janė dashur! (Tė qeshura dhe tė lumtė! shėnohet nė proces verbalin e rastit). Do tė vijė njė ditė, kur do tė shihen dy grupe tė mėdha, Shtetet e Bashkuara tė Amerikės dhe Shtetet e Bashkuara tė Evropės (duartrokitje) tė vendosura pėrballė njėra-tjetrės, duke zgjatur duart pėrmbi detrat, duke kėmbyer prodhimet e tyre, artet e tyre, gjenialitetin e tyre.... etj. Mė 9 shtator 1949-tė, gjatė njė fjalimi nė Zyrih tė Zvicrės, U. Ēėrēilli do tė thotė: Neve na duhet njė ilaē qė si me magji t`i shndėrronte tėrėsisht rrethanat nė pak vjet, duke e bėrė Evropėn po aq tė lirė e tė lumtur sikundėr ėshtė sot Zvicra Ne duhet tė ndėrtojmė Shtetet e Bashkuara tė Evropės. Ideja tij ishte ndėrtimi i njė familjeje evropiane dhe pajisja e saj me njė strukturė qė ta lejojė atė tė jetojė dhe tė rritet nė paqe", qė sė pari, do tė konkretizohet me krijimin e Kėshillit tė Evropės.
Nė fillim ishte mosbesimi
Dy luftėra botėrore kishin qenė mė se tė mjaftueshme pėr tė bindur opinionin evropian se vullneti i mirė pėr paqe nė tė ardhmen nuk mjaftonte. Edhe njė kontroll i ndėrsjellėt i industrive dhe lėndėve strategjike pėr prodhimin e armėve nuk do tė kishte qenė i tepėrt. Pėr kėtė nė fillim u nėnshkrua nė Paris njė traktat qė krijonte Komunitetin evropian tė ēelikut dhe qymyrit. Kėtu veēohen veēanėrisht emrat e dy burrave tė shquar, Robert Shumanit, ministėr francez i Punėve tė Jashtme dhe Zhan Monesė, (Komisar i Planit). "Bashkimi i kombeve evropiane, - thotė Shumani nė njė deklaratė tashmė tė famshme tė 9 majit 1950-tė, - kėrkon qė kundėrvėnia shekullore midis Gjermanisė dhe Francės tė zhduket". Duket se ishte gjetur zgjidhja me e mirė pėr t`iu kundėrvėnė luftėrave tė reja. Pėr kėtė qėllim, do tė pėrpunohet ideja e krijimit tė njė Autoriteti tė Lartė qė do tė kontrollonte prodhimin franko-gjerman tė qymyrit dhe ēelikut. Kjo deklaratė, pėr hartimin e sė cilės kishte punuar edhe Zhan Mone, njė personalitet tjetėr, francez, autodidakt, ėshtė parė si ideja organizuese e Evropės sė sotme. Ndėrkohė, njė mendim i tillė do tė gjejė pėrkrahės tė mėdhenj te Konrad Adenhauri, i pari kancelar i Gjermanisė sė pasluftės, i Alēide de Gasparit, edhe ky kryeministėr i parė i Italisė sė pasluftės etj. Me dosjen qė do tė zgjerojė rrethin e vendeve evropiane qė duan t`i bashkohen idesė evropiane qė ka lindur nė Paris, do tė merret P. H. Spak, ish-kryeministri belg. Atij i njihen merita tė jashtėzakonshme dhe njė punė kolosale, qė u kurorėzua me firmosjen mė 25 mars 1957-tė, tė Traktatit tė Romės. Nė kėtė datė thuhet se lindi Tregu i Pėrbashkėt dhe Euroatomi. Vendet e para, firmatare ishin gjashtė: Belgjika, Luksemburgu, Italia, Holanda, Franca dhe (ish) Gjermania Federale. Vėnia nė jetė e vendimeve tė marra do tė fillojė mė 1958-tėn, kur nė Bruksel do tė instalohen institucionet e reja, evropiane. Evropa e tė Gjashtėve do tė marrė fund vetėm mė 1973-shin, kur asaj do t`i bashkohet edhe Anglia, Danimarka e Irlanda. Viti 1981 do tė shėnojė hyrjen nė tė tė Greqisė, ndėrsa Spanja dhe Portugalia do tė presin 1 janarin e vitit 1986-tė. Listės sė vendeve anėtare tė Bashkimit Evropian mė 1995-sėn do t`i shtohet Austria, Suedia e Finlanda, ndėrkohė qė po nė dhjetor tė atij viti do tė merret vendimi pėr futjen nė qarkullim mė 1999-tėn, tė monedhės sė pėrbashkėt evropiane, euros. Marshi i zgjerimit do tė vazhdojė me aderimin mė 2004-trėn tė Letonisė, Estonisė, Lituanisė, Polonisė, Ēekisė, Sllovakisė e Sllovenisė, pėr tė bėrė njė hap tjetėr mė 2007-tėn me pranimin e Bullgarisė dhe Rumanisė.
Kufijtė e Evropės
Nė njė intervistė tė dhėnė kohėt e fundit, ish-kryetari i Parlamentit Evropian, José Maria Gil Robles, vė disi nė dyshim aftėsitė absorbuese tė Bashkimit Evropian: Ajo i ka mbėrritur caqet e saj, - thotė ai. Ėshtė pak e mundshme qė ajo qė ajo tė njohė zgjerime tė reja, tė mėdha. Pėrsa i pėrket vendeve tė Ballkanit, ato njė ditė do tė jenė pjesė e Bashkimit, pėr shkak tė protektoratit tė Evropės nė kėtė zonė. Pėrsa i pėrket Turqisė, gjithēka do tė varet nga aftėsia qė do tė ketė pėr tė homogjenizuar popullsinė e saj e tė respektojė tė Drejtat e Njeriut. Sa kohė qė kėto nuk janė plotėsuar, asaj i duhet tė presė.
SOCIALE Ministria e Mjedisit thotė se, pas 2009-ės nuk do tė lejohet mė pėrdorimi i naftės D2
Makinat e vjetra, nė 2009-ėn, jashtė pėrdorimit
Statistikat tregojnė se, nė vendin tonė qarkullojnė ēdo ditė rreth 300 mijė automjete, 80 pėr qind e tė cilave pėrdorin lėndė djegėse diezel, pa anashkaluar faktin se, numri mė i madh i tyre janė mjaft tė amortizuara
Alketa Alia
Tė gjitha mjetet qė punojnė me benzinė me plumb dhe me naftė tė tipit D2, nė nė tė gjithė vendin, do tė dalin jashtė pėrdorimit mė 1 janar tė vitit 2009. Sipas vlerėsimit tė ekspertėve tė mjedisit dhe studimeve tė kryera, ndėr faktorėt qė lidhen me kėtė veprimtari, vend tė veēantė zė cilėsia dhe standardet e karburanteve tė pėrdorura nga automjetet. Statistikat tregojnė se, nė vendin tonė qarkullojne ēdo ditė rreth 300 mijė automjete, 80 pėr qind e tė cilave pėrdorin lėndė djegėse diezel, pa anashkaluar faktin se, numri mė i madh i tyre janė mjaft tė amortizuara. Sipas Ministrisė sė Mjedisit, cilėsia e lėndėve djegėse tė pėrdorura deri tani, me pėrmbajtje tė lartė squfuri, ka sjellė shqetėsime tek qytetarėt, duke u bėrė burim sėmundjesh dhe kėrcėnuar jetėn e tyre. Ky fakt, sipas tyre, bėhet edhe mė i prekshėm duke iu referuar shifrave. Vetėm vitin e kaluar, nė vendin tonė janė importuar 289 253 tonė lendė djegėse diezel dhe 54734 tonė benzinė, ku siē dihet, pėrmbajtja e squfurit ėshtė disa herė mė e lartė se standardet e Bashkimit Europian. Pikėrisht, duke marrė shkas nga ky shqetėsim i pėrditshėm pėr cilėsinė e ajrit urban dhe ndotjen e krijuar nga cilėsia e ulėt e lėndėve djegėse, Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit tė Ujėrave hartoi projektvendimin Pėr cilėsinė e lėndėve djegėse, benzinė dhe diezel, qė u miratua nė Kėshillin e Ministrave. Ky ėshtė njė hap i rėndėsishėm pėr pėrmirėsimin e situatės mjedisore, - theksoi ministri i Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit tė Ujėrave, Lufter Xhuveli, nė konferencėn e djeshme. Sipas kėtij vendimi, nė territorin e Republikės sė Shqipėrise lejohet vetėm tregtimi i benzinės pa plumb dhe qė plotėson kėrkesat e pėrcaktuara nė rregulloret dhe standardet pėrkatėse. Masat Nga 1 janari 2009, pėrmbajtja e squfurit nė lėndėn djegėse pėr motorat diezel ulet gati 6 herė (nga 2000 mg/kg qė ėshtė sot nė 350 mg/kg). Nga 1 janari i vitit 2011, pėrmbajtja e squfurit nė lėndėn djegėse pėr motorat diezel ulet 35 herė tė tjera (nga 350mg/kg nė 10 mg/kg) dhe standardet shqiptare tė lėndėve djegese pėrputhen me ato tė Bashkimit Europian. Ekspertėt dhe specialistėt e Ministrisė sė Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit tė Ujėrave, nė punėn pėr hartimin e projektvendimit, tė miratuar tashmė nė Kėshillin e Ministrave, Pėr cilėsinė e lėndėve djegėse, benzinė dhe diezel, pėrcaktojnė specifikime teknike nė lidhje me kushtet shėndetėsore dhe mjedisore pėr lėndėt djegėse qė duhet tė pėrdoren pėr automjetet. Sipas vendimit tė Kėshillit tė Ministrave, nėse, pas datės 1 janar 2009 evidentohen subjekte qė tregtojnė lėndė djegėse me parametra jo tė lejueshme, atėherė lėnda djegėse sekuestrohet. Sipas ligjit ėshtė Inspektorati Qendror Teknik, ai i cili do tė pėrcaktojė mė vonė destinacionin e lėndės djegėse tė sekuestruar. Afatet kohore Afatet kohore tė pėrcaktuara nė vendimin e qeverisė marrin parasysh faktorė ekonomikė dhe socialė. Sipas ministrit Xhuveli, shtyrja e afateve kohore merr parasysh; sė pari, pėr tiu dhėnė kohė dhe mundėsi importuesve tė lėndėve djegėse pėr rregullimin e kontratave tė importit. Gjithashtu, edhe rafinerisė sė naftės nė Ballsh, pėr tė pėrmirėsuar thellėsisht cilėsinė e lėndės djegėse pėr motorėt diezel.
Sipas shkencėtarėve, njerėzit qė vuajnė nga depresioni mund tė vuajnė edhe nga zemra
Sėmundja e zėmrės vjen nga depresioni
Prej disa kohėsh, shkencėtarėt e huaj mendojnė se ka njė lidhje tė rėndėsishme mes depresionit dhe sėmundjes sė zemrės. Trajtimi standard pėr depresionin ka pėrfshirė shpesh antidepresantė dhe psikoterapi. Por, njė studim i kohėve tė fundit nė Kanada tregon se, pėr disa pacientė tė sėmurė me zemėr, ilaēet mund tė jenė mė tė efektshme sesa seancat kėshilluese me psikologun ose psikiatrin. Thuhet se, ajo qė ndodh nė tru, shpesh herė ndikon edhe nė zemėr. Njė zbulim i Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė (OBSH) i njė dekade mė parė ėshtė edhe sot i vėrtetė: njerėzit me depresion janė mė tė prirur pėr tu sėmurur. Nė fakt, OBSH-ja thotė se, numri i vdekjeve tė pacientėve tė moshuar qė vuajnė nga depresioni ėshtė 4 herė mė i madh se i atyre qė nuk janė me depresion dhe shumica e tyre vdesin nga sėmundje tė zemrės ose nga hemoragjia cerebrale. Dr. Francois Lesperance, i Universitetit tė Montrealit thotė se, rezultatet ishin tė habitshme. Ėshtė sikurse tė pėrpiqesh tė trajtosh dy ēėshtje nė tė njėjtėn kohė. Vėshtirėsia pėr tu pėrballur me probleme shoqėrore dhe strese dhe nė tė njėjtėn kohė tė vuash nga njė sėmundje fizike, kjo ishte njė sfidė e madhe pėr pacientėt me sėmundje zemre, - thotė mjeku. Antidepresanti Njė grup pacientėsh morėn antidepresantin citalopram, qė njihet ndryshe si Celexa dhe Laxapro. Dr. Lesperance thotė se, u zgjodh ky ilaē, sepse ka rrezikshmėri tė ulėt pėr tė bėrė reaksion me ilaēe tė tjera. Ky ėshtė njė faktor i rėndėsishėm pėr pacientėt qė vuajnė nga zemra dhe qė mjekohen edhe me ilaēe tė tjera. Antidepresanti ndihmon nė lehtėsimin e depresionit, duke shtuar nivelin e substancės serotoninė nė tru. Antidepresantėt qė kanė efekt tek sistemi i serotoninės nė tru i ndihmojnė pacientėt me depresion, duke pėrmirėsuar simptomat e sėmundjes, - thotė Lesperanze. Studiuesit vunė re se, kur rritej niveli i serontoninės nė tru, gjendja psikike e pacientit pėrmirėsohej. Studimi kanadez, po ashtu arriti nė pėrfundimin se, pacientėt tė cilėt shkonin rregullisht nė sesionet e pėrjavshme me mjekun psikiatėr, treguan jo mė tepėr pėrmirėsim sesa njė vizitė e shkurtėr tek mjeku, pėr njė kontroll minimal. Doktor Lesperance thotė se, studiuesit, megjithatė nuk ishin tė sigurtė pėrse pėrmirėsimi nuk ishte i ndjeshėm: Biseda pėr kėto ēėshtje, duket se ka qenė diēka e vėshtirė pėr pacientėt e sėmurė me zemėr. Dr. Lesperance, ende beson se sesionet e terapisė tek psikiatri janė tė vlefshme pėr shumė njerėz dhe se krahasimi i mėtejshėm i efektit qė kanė tek tė sėmurėt antidepresantėt dhe format e tjera tė terapisė psikike janė tė nevojshme.
Hipertensioni dhe gripi shtojnė rastet e hemoragjisė, e pėrhapur edhe tek fėmijėt
Hemoragjia, 25 vetė pėr 20 ditė
Rastet qė paraqiten mė shumė janė tė moshės mbi 40-45 vjeē, tė cilėt vuajnė nga hipertensioni
Si rezultat i gripit dhe hipertensionit (tensioni i lartė), nė spitalin e ORL-sė ėshtė vėrenjtur shtim i rasteve qė trajtohen me epistaksis (hemoragjia nė hundė). 25 raste janė trajtuar gjithsej pėr 20 ditė. Sipas mjekut, Fatos Dodbiba, ka njė rritje tė ndjeshme tė rasteve qė trajtohen me kėtė patologji dhe krahasuar me herėt e tjera, numri i pacientėve ėshtė mė e lartė. Kryesisht, sipas tij, rastet qė paraqiten mė shumė janė tė moshės mbi 40-45 vjeē, tė cilėt vuajnė nga hipertensioni. Ndėrsa, tek fėmijėt e moshės 4-5 vjeē, kjo vjen si rezultat i patologjive tė tjera apo siē ėshtė rasti i gripit qė preku shumė fėmijė. Kryesisht, sipas mjekut, hemoragjia nė hundė nė moshat mbi 40 vjeē vjen si pasojė e tensionit tė lartė dhe kryesisht mospėrdorimit tė medikamenteve regullisht nga ana e pacientit. Fillimisht, sipas mjekut rekomandohet qė pacienti, pasi tė ketė zbuluar se vuan nga hipertensioni duhet tė shkojė pėr vizitė tek njė kardiolog. Trajtimi Sipas mjekut specialist, hemoragjia nė hundė trajtohet si njė urgjencė dhe nuk ka asnjė lloj shmangieje ndaj saj. Fillimisht, ai shton se pacientit i bėhet ndalim mekanik i gjakderdhjes me anė tė tamponeve, i cili arrin tė kryejė shtytjen mekanike apo kompresionin mekanik. Dr. Dodbiba pohon se, kjo nuk ėshtė njė sėmundje qė mund tė trajtohet, por ėshtė si rezultat i sėmundjeve tė tjera qė ka pacienti, tė cilat mė pas sjellin edhe hemoragji nė hundė. Faktorėt qė mund tė sjellin kėtė janė tė shumtė, ndėr to mund tė ndikojė edhe tumori nė hundė, por janė shumė tė pakta kėto raste, pasi kjo sėmundje, si rezultat i zmadhimit tė tumorit mund tė shkaktojė mė tepėr vėshtirėsi nė frymėmarrje sesa gjakderdhje. Mjeku pohon se, pacienti duhet menjėherė tė kryejė analizat e gjakut, pėr tė parė nesė ėshtė anemik, pra, pėr tė parė gjendjen e rruazave tė kuqe tė gjakut. Kryesisht, njė pacient i cili ka gjakderdhje paraqet rrezikshmėri nėse nuk shkon nė vizitė mjekėsore apo konsultė, sepse, sipas mjekut, ky ėshtė njė faktor shqetėsues dhe nuk mund tė parandalohet. Kjo vjen sepse, sipas mjekut, nėse gjakderdhja nė sipėrfaqet fizike tė trupi mund tė mjekohet edhe nga vetė pacienti, gjakderdhja nė hundė ėshtė e vėshtirė pėr tu ndaluar, nesė nuk mjekohet tek njė specialist. Sipas tij, tensioni i lartė haset vetėm tek moshat e mėdha dhe kryesisht mund tė evitohet nėpėrmjet konsultave tė rregullta tek kardiologu dhe pėrdorimit tė rregullt tė medikamenteve nga pacientėt. Gripi tek fėmijėt Pak kohė mė parė, tė dhėnat e marra nga urgjenca e pediatrisė nė QSUT tregonin qartė pėr njė fluks gjithnjė e nė rritje tė fėmijėve qė paraqiteshin me vitozėn e gripit dhe sipas mjekėve tė kėsaj pediatrie, llogaritej nė mbi 200 vetė. Ndėrkohė, si pasojė e ndėrrimit tė stinėve ka shumė mundėsi qė tė rishfaqet sėrish njė epidemi tjetėr nė spitalin e pediatrisė nė QSUT. Nė kėto raste, mjekėt theksojnė se, duhet ti kushtohet njė vėmendje e veēantė kėtij virusi, i cili nė stinėn dimrit dhe pikėrisht gjatė muajve janar, shkurt dhe mars ėshtė shumė i pėrhapur. Alketa Alia
Ministria e Bujqėsisė ka pėrgatitur njė projekt prej 5 milionė USD pėr fermerėt
Gjana: Fermerėt qė mbjellin mbi 3 dynym, marrin fonde falas
Ministria e Bujqėsisė ka vendosuar tė mbėshtesė fermerėt shqiptarė me fonde tė pakthyeshme, nėse shtojnė sipėrfaqet e fermave tė tyre me vreshta, pemėtore dhe ullinj. Kėtė e bėri tė ditur ministri i Bujqėsisė, Ushqimit dhe Mbrojtjes sė Konsumatorit, Gjana, gjatė takimit tė djeshėm me pėrfaqėsues tė 150 pėrfaqėsuesve tė fermave tė qarkut tė Korēės dhe tė Elbasanit, me qėllim promovimin e kėtij projekti, i cili kap vlerėn e 5 milionė dollarėve, tė ofruar nga buxheti i shtetit. Ky fond u nda pėr 12 qarqet e vendit. MBUMK-ja nxori udhėzimin pėrkatės sipas tė cilit, fermerėt qė mbjellin mbi 3 dynym vreshta, pemėtore ose ullinj do tė marrin fonde falas. Qėllimi i MBUMK-sė dhe qeverisė shqiptare ėshtė rritja e sipėrfaqeve me kėto kultura, nė zona tė studiuara e tė njohura pėr zhvillimin e tyre. Po tė kishim mė shumė para, ne do tė mbėshtesnim edhe blegtorinė, qė ėshtė prioritet pėr ne, edhe perimet nė sera apo fushė, edhe rritjen e prodhimit tė qumėshtit apo pėrpunimin e tij, edhe pėrpunimin e ullirit. Por, pėr kėtė vit tė parė, na u dha nga qeveria Berisha fondi prej rreth 5 milionė dollarėsh, - theksoi Gjana. Duke shtuar se, skemi arsye tė mbetemi peng i invazionit tė produkteve tė importit dhe tė blejmė nga jashtė 700 milionė dollarė produkte bujqėsore. Gjana iu bėri thirrje fermerėve tė bashkoheshin vullnetarisht nė bazė tė interesave tė tyre, pasi kjo do tė zgjeronte edhe shanset e tyre. Ndonėse dikur, kooperativat lanė njė shije tė hidhur pėr shqiptarėt, sot, ky bashkėpunim do tė rriste mė shumė mundėsitė pėr fermerėt dhe pėr emigrantėt, tė cilėt punojnė nė vendet fqinje dhe kanė njė eksperiencė nė kėto sektor, duke i bėrė ata tė fitonin njėlloj si nė vendet pritėse. Duke bashkėbiseduar me fermerėt pėrfaqėsues tė tė dy qarqeve, ministri Gjana iu bėri thirrje atyre tė vlerėsojnė specialistėt e bujqėsisė, si dhe tė kenė kujdes me farėrat, fidanet dhe kimikatet, sepse pasojat janė tė rėnda, nėse mbillen fidanė tė sėmurė apo pėrdoren pesticide tė skaduara. Ne si ministri e kemi shumė nė vėmendje kėtė problem dhe do ti shtojmė kontrollet pėr kėtė gjė, - tha Gjana.
Krijohet OJF e re pėr studentėt
Njė organizatė jofitimprurėse dhe jopolitike qė vepron mes studenteve Proaktiv forum ėshtė themeluar ditėn e djeshme nė mjediset e hotelit Tirana International. Ajo ėshtė njė nismė e njė grupi studentesh aktivė me rezultate tė larta tė Fakultetit tė Drejtėsisė, tė Universitetit tė Tiranės, tė cilėt, sė bashku ndėrmorėn njė nismė pėr organizimin e studentėve. Synimet kryesore tė kėsaj shoqate me status dhe program krejt tė veēantė janė: rritja e pėrfaqėsimit studentor, monitorimi i programeve akademike, evidentimi i njė elite studentore dhe lobimi pėr kėtė elitė. Aktiviteti i parė qė u zhvillua ishte njė anketim pėr evidentimin e problemeve akademike, ku rezultoi problem pamjaftueshmėria e njohurive pėr implementimin e kartės sė Bolonjės dhe dėshira pėr tu informuar. Sipas njėrės prej organizatoreve, Matilda Qesja, kėto aktivitete me karakter informues tentojnė tė shmangin komercialitetin e jetės studentore dhe tė afrojnė bashkėpunim ndėrmjet studentėve, qė janė njė forcė e madhe e sė ardhmes dhe elitės sė intelektualėve tė sė ardhmes.
KULTURA
Duke zbuluar ligjėsinė e procesit letrar e artistik nė romanin e ri tė Latif Ajrrullait Kufiri
Mjaft me shqiptarhane..! Dhurata Hamzai - Sikur Tostoi, qė nė romanin e madh Lufta e paqja diti tė shfaq mė sė shumti pėrmes historive tė dashurisė njerėzore njė epokė tė tėrė, edhe shkrimtari i romanit Kufiri Latif Ajrrullai ka ditur tė sintetizojė me dashurinė e Rinės dhe Metit historinė e njė vendi ku shtrihet shkretėtira e vetme nė Europė ( pėr kėtė shprehje do tju vijė rėndė patriotėve dhe do ta gjykojnė pėr keq shkrimtarin njerėzit me peshė nė shoqėri- qė bėjnė shqiptarhane)...
Qė nga koha kur njeriu nisi ti largohej mirėfilli natyrės, edhe kufijtė qė atij vetė iu desh ti shpikte u zgjeruan, u shtuan, po shtohen nė paskohė e nė paskohė si metastazat e njė tumori malinj. Kufiri, si njė simbolikė e mendėsisė sė njeriut modern, duhet tė kishte mbetur pa u trajtuar me sa duket, deri nė daljen e librit mė tė ri tė shkrimtarit shqiptar nga Tetova, Latif Ajrrullait, pikėrisht pasi Kafka ka trajtuar kėshtjellat dhe Kamy Njeriun e RI- (kupto veprėn I huaji). Latif Ajrrullai qė prek njė temė tabu sot, nuk vjen nga oborri i shkrimtarėve piramid-anė tė letėrsisė shqipe, por vjen prej oborreve tė gjalla tė shtėpive e historive njerėzore, tė njeriut me intelekt natyral e tė pakufizuar nga pėrshtresime tė mendėsive perverse (veti qė pėr fat tė keq te disa nga shkrimtarėt e sotėm zgjat deri nė bėrjen jo tė njė, por tė disa librave artistikė). Njerėzit edhe kur skanė kufij ia vėnė ato vetes, shkruhet nė romanin Kufiri, i cili ka disa muaj qė ka dalė nė dritėn e botimit prej shtėpisė botuese Albas. Kėtė libėr lexuesit e kanė pėlqyer dhe i kanė falur autorit deri nė kėtė periudhė edhe shumė komplimente befasuese. Tė parėt qė e kanė lexuar janė pikėrisht ata qė e njohin, jo vetėm letėrsinė, por edhe artin e leximit. Ky vlerėsim qė ka disa kohė qw po ndihet dhe njė mendim imi i ēuditshėm qė mė pushtonte gjatė leximit tė kėsaj vepre, mė shtyu mė vonė nė ngasje qė tė shkruaj e tė vlerėsoj siē duhet ngjarjet dhe artin e rrėfimit nė kėtė libėr. Mendimi qė mė shoqėronte gjatė leximit se mos ky libėr do tė mbetej vetėm njė romancė rozė, nuk zgjati shumė, sepse pėrmes trupave dhe shpirtit tė dy tė dashuruarėve, Rinės dhe Metit, pa kufij tė prerė, nė rastin e veprės- edhe kompozicionalė, lexuesi ndjek me fantazinė e tij se ēfarė ka ndodhur e ēdo tė ndodh me njė kufi qė pėr gati 50 vjet nuk ka guxuar njeri qė ti afrohej, pa le mė ta kalonte, nė kėtė kufi, ku ishin derdhur shumė lot nga njerėzit qė vinin vetėm qė tė mund tė shihnin sė paku tė afėrmit e vet apo familjarėt, por pa pasur as mundėsi pėr ti dhėnė dorėn njėri-tjetrit. Dhe nė kontrast tė kėsaj dhimbjeje tė mbrapsht nė kohė, heroi Meti ka ardhur qė tė pres njė grua, njė grua qė e kishte pėlqyer, Rinėn nga Tirana. Nė fakt pėr tė rrėzuar pėrfundimisht kėtė lloj kufiri gjatė zhvillimit tė njė procesi tė bukur letrar dhe artistik, autorit i ka mjaftuar edhe dashuria e Rinės me Metin pėr ta ruajtur deri nė fund aktiv simbolin metaforik, qė merr jetė qė nga shtrati i tė dashuruarėve, deri tek instancat mė tė larta tė organizimit shoqėror e shtetėror, pėr tė cilat shkrimtari Latif Ajrrullai shprehet nė kėtė mėnyrė: Tek ne nuk ekziston tolerimi, tolerimi i fituesve ndaj humbėsve dhe respekti i humbėsve ndaj fituesve...prandaj unė e kam humbur besimin. Kam frikė se mos nė vend tė shtetit bėjmė shqiptarhane. ...Janė kėto detaje dhe ngjarje qė e bėjnė veprėn tė plotė pėr tu shijuar me tė gjitha ndjesitė estetike e filozofike. Sikur Tostoi, qė nė romanin e madh Lufta e paqja diti tė shfaq mė sė shumti pėrmes historive tė dashurisė njerėzore njė epokė tė tėrė, edhe shkrimtari i romanit Kufiri Latif Ajrrullai ka ditur tė sintetizojė me dashurinė e Rinės dhe Metit historinė e njė vendi ku shtrihet shkretėtira e vetme nė Europė ( pėr kėtė shprehje do tju vijė rėndė patriotėve dhe do ta gjykojnė pėr keq shkrimtarin njerėzit me peshė nė shoqėri- qė bėjnė shqiptarhane). Historia e kėtij romani nis me vėshtrimin e kėtij vendi qė quhet Shqipėri, pikėrisht nga lartėsia, ku kuptohet ke fatin ta shikosh ēdo gjė mė qartė (shiko nė libėr. fq. 7.): mbi mjegullinėn e dendur depėrtonin vetėm majat e minareve dhe njė kryq i madh, tė cilėt dukeshin qartė nga lartėsia. Diku atje poshtė tyre jetonte njė popull i ndarė nė disa kufij. Nė gjithė historinė e rrallė tė dashurisė qė e takojmė nė kėtė roman, e cila nis nga balta shqiptare e Shkupit dhe pritet e e pėrcillet nė rrugėn Tiranė-Shkup e anasjelltas, shkrimtari vet ėshtė pėrpėlitur nė njė varg paradoksesh, tė cilat nė prologun e veprės do tė shpreheshin me njė gjuhė tė hidhur: Ai ishte njė vend i mbizotėruar nga anti-vlera, njė vend jashtė ēdo kriteri nė politikė, nė fe, nė jetėn e pėrditshme. Jeta as nė ėndėrr nuk ishte e bukur. Tė shtirurit ishte mėnyrė jetese. Ndodh shpeshherė qė kur arti bwhet mirė, lexuesi rrėmben pjesėn qė do nga njė vepėr. Nė tė vėrtetė ky libėr ėshtė njė himn dashurie, madje ėshtė njė pėrkushtim pėr njė grua, sė cilės i thuhet Tė jetosh me ty ėshtė pak dhe pėr dashurinė rrėfehet me kėtė gjuhė se jetėt tona ndaheshin ku fillonin pėrgjegjėsitė dhe puqeshin ku zinte fill shpirti. Edhe dashuria jonė, sikur ky vend pėr tė cilin flet autori duket se ėshtė e mbizotėruar nga anti-vlera. Nė rastin e Rinės dhe Metit nė kėtė roman ndodh e kundėrta, vlera ringjallet. Tė merr malli pėr atė vlerė. Erosi dhe dashuria janė nė njė harmoni tė jashtėzakonshme. Ēdo grua po ta lexoj kwtw roman do tė dashurohej me personazhin Meti e ēdo burrė po ta lexoj do tė dashurohej me Rinėn. Sikur dashuria, vetėm dashuria ti shembte kufijtė vrerorės, ...kjo nuk ėshtė pak. Le tė dashurojmė, pra, ėshtė mesazhi i kėtij romani, mjaft me shqiptarhane.
II Kush eshte Latif Ajrrullai
Latif Ajrullai ka lindur nė vitin 1953, nė Tetovė. Arsimin parauniversitar e ka kryer nė Kroaci. Ėshtė diplomuar nė fakultetin e Shkencave Matematiko-Shoqėrore (nė Prishtinė), si dhe nė Fakultetin e Farmacisė, ku dhe ėshtė licensuar si Magistėr i farmacisė. Ka punuar shumė vjet si profesor i kimisė nė shkollėn mjekėsore nė Tetovė. Aktualisht ėshtė bashkėthemelues dhe drejtues i shtėpisė botuese Albas, (me seli nė Tiranė, Tetovė dhe Prishtinė), e orientuar nga botimet shkollore. Latif Ajrullai ėshtė pėrkthyes i disa librave, ndėr tė cilėt: Rruga nė tė cilėn rrallė shkohet (S. Peck); Duajeni vetveten (L. Hay); Femra tė menēura, zgjedhje tė gabuara (K. Kouven, M. Kinder); Ligji (F. Bastiat); Atlas i Fizikės dhe i Kimisė; Atlas i Ekologjisė (Botime tė Paramon). Gjithashtu, L. Ajrullai ėshtė dhe autor i disa teksteve shkollore.
KRONIKA Reagimi i bluve pas ngjarjeve tė rėnda
Policia, Task force pėr tė frenuar aksidentet
Grupi, i pėrbėrė nga 5 punonjės policie tė komisariatit tė Policisė Rrugore dhe specialistė tė Rendit, tė zonave tė komisariateve tė policisė sė Tiranės, do tė ketė qėllim parandalimin e aksidenteve rrugore
Parandalimi i aksidenteve do tė monitorohet pėrmes njė grupi Task Force. Grupi, i pėrbėrė nga 5 punonjės policie tė komisariatit tė Policisė Rrugore dhe specialistė tė Rendit tė zonave tė komisariateve tė policisė sė Tiranės, do tė ketė qėllim parandalimin e aksidenteve rrugore. Burime zyrtare nga Drejtoria e Policisė sė qarkut, Tiranė thanė dje se, Task Force ėshtė krijuar nė kuadėr tė masave tė marra pėr rritjen e sigurisė nė rrugė. Kėshtu, bėhet me dije se, nga Drejtoria e Policisė sė qarkut, Tiranė, ėshtė hartuar njė plan masash me detyra konkrete qė i ėshtė dėrguar komisariatit tė Policisė Rrugore dhe gjashtė komisariateve tė policisė nė kryeqytet, si dhe komisariatit tė policisė, Kavajė. Nė projekt ėshtė parashikuar njė bashkėpunim i kėtyre strukturave pėr parandalimin e aksidenteve dhe ngjarjeve tė tjera, nė akset rrugore tė qyetit tė Tiranės dhe nė veēanti, nė akset rrugore tė zonave rurale, - thuhet nė njoftimin e policisė. Bashkėpunimi konsiston nė ushtrimin e kontrollit tė pėrbashkėt tė punonjėsve tė policisė rrugore me specialistėt e Rendit tė zonave nė komisariate. Ndėrkohė, mėsohet se, shtim tė masave policore nga ana e komisariatit tė Policisė Rrugore, ka patur nė segmentet rrugore tė qytetit tė Tiranės, nė tė cilat po zhvillohen punime dhe ka vėshtirėsi tė trafikut, me qėllim parandalimin e incidenteve rrugore dhe normalizimin e qarkullimit. Gjithashtu, nga ana e kėtij komisariati, me qėllim disiplinimin e qarkullimit rrugor, janė pėrforcuar shėrbimet nė kryqėzime, drejtimet dhe hyrje-daljet kryesore tė lėvizjes nė qytetin e Tiranės. Sipas policisė sė Tiranės, nga data 1 deri mė 23 mars tė kėtij viti, nė qarkun e Tiranės janė regjistruar 12 aksidente rrugore, ku si pasojė kanė vdekur 3 persona dhe janė plagosur 10 tė tjerė. Gjatė kėsaj periudhe, nga Policia Rrugore janė bllokuar 13 mjete pėr mangėsi dokumentacioni, janė marrė 7837 masa administrative, ku ėshtė bėrė vjelja e tyre nė 4416 raste, ndėrsa janė pezulluar 106 leje drejtimi, nga kėto 32 pėr pėrdorim tė pijeve alkoolike, 57 pėr tejkalim shpejtėsie, 13 pėr mosrespektim tė semaforit dhe 4 tė tjera pėr shkelje tė ndryshme tė legjislacionit rrugor. Ndėrkaq, nė bazė tė udhėzimit tė Ministrisė sė Brendshme "Pėr procedurat e sekuestrimit dhe tė konfiskimit administrativ tė mjeteve", nga ana e komisariatit tė Policisė Rrugore janė pėrgatitur dosjet pėr 472 automjete dhe 197 motoēikleta, tė cilat do t'i paraqiten Komisionit tė Vlerėsimit pranė Drejtorisė sė Policisė sė qarkut, Tiranė. Policia e Tiranės i bėn thirrje qytetarėve qė brenda 10 ditėve nga dita e bllokimit tė automjetit tė tyre, tė paraqesin dokumentacionin e plotė tė automjeteve tė tyre pranė komisariatit tė Policisė Rrugore, me qėllim qė automjeti i tyre tė mos bėhet objekt sekuestrimi e konfiskimi nga ana e Komisionit tė Vlerėsimit. Reagimi i policisė vjen disa ditė, pasi nė vend u shėnuan disa aksidente tė rėnda, sidomos ai nė Dukagjin tė Shkodrės, ku humbėn jetėn 10 vetė dhe ai nė Mollas tė Elbasanit, ku jumbėn jetėn pesė gra.
Ngjarjet nė Tiranė
12 aksidente rrugore, kanė vdekur 3 persona, janė plagosur 10 tė tjerė, janė bllokuar 13 mjete pėr mangėsi dokumentacioni, janė marrė 7837 masa administrative, janė pezulluar 106 leje drejtimi, (nga kėto 32 pėr pėrdorim tė pijeve alkoolike, 57 pėr tejkalim shpejtėsie, 13 pėr mosrespektim tė semaforit dhe 4 tė tjera pėr shkelje tė ndryshme tė legjislacionit rrugor).
Ballsh Kapet me 38 kg kanabis, nė pranga polici Zyberi me 3 bashkėpunėtorėt
Sėrish efektiva policie tė prangosur pėr trafik droge. Afrim Zyberi, efektiv i policisė rrugore tė Beratit u prangos, pasi nė makinėn e tij u gjet dhe u sekuestrua njė sasi prej 38 kg kanabis, si dhe 4 milionė lekė tė vjetra. Arrestimi u bė nė aksin rrugor Ballsh- Fier, ndėrkohė qė nė pranga kanė rėnė edhe personat qė udhėtonin me Zyberin, Agim Hyska, Sokol Lula, dhe Granit Emini, nėn akuzėn e bashkėpunimit. Katėr tė prangosurit po udhėtonin nga Gjirokastra nė drejtim tė Fierit. Dyshohet se lėnda narkotike ishte marrė nė Gjirokastėr, - thanė dje, burime tė policisė sė Fierit, por pa saktėsuar destinacionin e saj. Ndėrkaq, mėsohet se kanė nisur menjėherė hetimet pėr tė pėrcaktuar itinerarin qė do tė ndiqte malli, ndėrsa mėsohet se Zyberi ndiqej nga kolegėt e tij prej disa kohėsh, pėr shkak tė lėvizjeve tė shpeshta qė bėnte nga Gjirokastra me makinėn e tij. Prangosja e Zyberit ėshtė e dyta brenda 10 ditėsh brenda radhėve tė policisė. Mė 14 mars, njė punonjės i forcave speciale pėrfundoi nė prangat e policisė me njė kuintalė hashash nė makinė. Elidon Feimi ka qenė duke udhėtuar nė drejtim tė Vlorės sė bashku me sasinė e hashashit nė bagazhin e makinės, kur policia e ka ndaluar pėr njė kontroll. Ndalimi i tij u bė nė rrugėn nacionale nė afėrsi tė fshatit Greshicė. Policia ka kontrolluar automjetin tip Benz me targė Vl 3110 C. Policėt nė krim Policia e Shtetit ka bėrė tė mundur kohėt e fundit arrestimin e disa grupeve kriminale, tė implikuar nė trafiqe tė lėndėve narkotike. Por, nė njė pjesė tė mirė tė kėtyre operacioneve policore ka rezultuar se tė implikuar dhe ndihmės tė trafikantėve kanė qenė edhe punonjės policie tė strukturave tė ndryshme. Rastet e implikimit tė kėtyre punonjėsve tė policisė janė disa, ndėrkohė qė edhe nė rastin mė tė fundit tė kapjes sė njė sasie droge gjatė operacionit Segmenti i ndėrprerė dyshohet se ėshtė i implikuar njė punonjės policie i rolit tė lartė. Kėtė fakt e ka pohuar edhe agjenti i infiltruar i policisė nė kėtė operacion. Ndėrkaq, nė nėntor tė vitit tė kaluar, njė tjetėr efektiv i policisė sė kryeqytetit ka rėnė nė pranga, i akuzuar pėr trafik droge. Armand Kuliēi ėshtė arrestuar sė bashku me njė tjetėr shtetase. Kėta dy shtetas dyshohet se janė pjesė e njė linjė trafiku nga SHBA-tė. Ndėrsa njė tjetėr efektiv i Policisė sė Shtetit, i arrestuar pėr drogė, ėshtė edhe Nazi Kaēupi, i cili ėshtė ndaluar sė bashku me njė grup tjetėr personash tė implikuar nė trafikun e hashashit me Greqinė. Artan Kamberi ėshtė njė tjetėr agjent policie, i arrestuar sė bashku me grupin e bashkėpunėtorėve tė tij nė trafikun e drogės me Kosovėn rreth njė vit mė parė nė Mirditė. Ndėrsa Dritan Manaj ėshtė inspektori i Antidrogės, i arrestuar nė kryeqytet sė bashku me trafikantė tė drogės nė grupin e drejtuar nga Emiliano Shullazi.
Vjedhja, kėrcėnimi e mashtrimi, policia vė 3 nė pranga dhe njė nėn hetim
Dy tė prangosur pėr vjedhje dhe njė pėr goditjen e tjetrit ka qenė rezultati i policisė nė fushėn kundėr krimit ordiner. Policia bėri tė ditur dje, se Ervis R, 16 vjeē, banues nė Kamėz, Amarildo Ismaili, 18 vjeē, banues nė Tiranė, kanė rėnė nė pranga pėr vjedhje, ndėrsa Emiljano Pjetra, 26 vjeē, banues nė Tiranė, ėshtė prangosur, pasi tė premten, pėr motive tė dobėta, ka goditur me ēekiē nė kokė shtetasin A.H, 23 vjeē. Sipas policisė, minoreni Ervis R ishte shpallur nė kėrkim pėr veprėn penale tė "Vjedhjes". Ai njihet nga policia si kontigjent i minorenėve tė akuzuar pėr vjedhje tė ndryshme. Ndėrsa Amarildo Ismaili ėshtė prangosur me akuzėn e "Vjedhjes sė mbetur nė tentativė tė njė automjeti", pasi u kap si pjesė e njė rrjeti qė akuzohet pėr grabitje makinash. Kėrkojmė bashkėpunimin e komunitetit pėr tė bėrė tė mundur arrestimin e vjedhėsve, sidomos adoleshentėve, - janė shprehur burime policore, ndėrkohė qė jo nė pak raste, vjedhėsit pėrdorin femrat si karrem pėr tė zbuluar Eldoradot e tyre, duke i shenjuar e mė pas grabitur. Informaliteti Ndėrkohė, vetėm njė ditė pasi ishin shėnuar shifrat e informalitetit, sidomos nė ndėrtim dhe tregti, policia e Tiranės konfirmoi se kishte proceduar penalisht Dritan Duman, 39 vjeē, banues nė Tiranė, pasi dyshohet se nė harkun kohor tė njė viti, nuk iu ka shlyer punėtorėve tė tij pagesėn pėr dy muaj dhe nuk i ka siguruar ata pėr njė periudhė 1-vjeēare. Dritan Duma do tė ndiqet nė gjendje tė lirė, pėr veprat penale tė "Mashtrimit", "Fshehjes sė tė ardhurave" dhe "Mospagimit tė taksave dhe tatimeve". Ndėrkaq, policia e Tiranės mėsohet se do tė jetė bashkėshoqėruese e inspektorėve tė punės, pėr tė bėrė tė mundur vendosjen dhe vjeljen e gjobave, si edhe shoqėrimin nė polici tė personave qė akuzohen pėr "Fshehje tė tė ardhurave" dhe "Mospagim tė taksave dhe tatimeve".
SPECIALE
Epidemia e gripit tė shpendėve ėshtė shfaqur sė fundmi nė Hungari
H5N1, rreziku qė vjen nga Hungaria
Rreth tri ditė mė parė, Ministria shqiptare e Bujqėsisė ka ndaluar dhe ka kthyer nė vendin e origjinės njė sasi shumė tė madhe mish pule hungareze, e cila dyshohej se ishte e infektuar me H5N1
Ambalazhuesit e pulave nė Hungari mund tė pėrballen me sanksione tė rrepta pėr shkeljen e ligjeve tė shėndetit dhe tė sigurisė, si pjesė e propozimeve tė reja pėr luftimin e gripit tė shpendėve. Sipas shefit tė veterinarisė sė Hungarisė, Miklos Suth, parlamenti i vendit mund tė vendosė sanksione mė tė rrepta mbi kėta ambalazhues qė dėshtojnė nė prodhimin e dokumentacionit tė duhur rreth origjinės sė shpendėve tė tyre shtėpiakė. Komentet vijnė pas njoftimit qė u bė gjatė kėsaj jave, sipas tė cilit, stoqet e shpendėve shtėpiakė hungarezė janė edhe njė herė tė lira nga virusi vdekjeprurės H5N1, fill pas pėrhapjes nė janar. Qeveria hungareze ėshtė shprehur e gatshme tė marrė masa, pėr tė rritur presionin tek ambalazhuesit e vendit pėr tė arritur standardet e sigurisė sė ushqimit. Ēdo kompani qė do tu kundėrvihet kėtyre kėrkesave mund tė pėrballet si rezultat i kėsaj me njė vit tė tėrė pezullimi pėr tė operuar, gjithashtu edhe me gjoba tė mėdha. Propozimet e reja patėn kritika edhe nga gjigandi i ambalazhimit tė shpendėve shtėpiakė, Bernard Matthews, pėr vazhdimin e tregtimit nga vendi i tij nė Holton tė Britanisė sė Madhe, ku ka rėnė H5N1. Siē u kėrkua nga Europa, Bernard Matthews vendosi njė zonė tė mbrojtur nga Europa pėr tė ndaluar sėmundjen tė pėrhapej mė tej. Edhe pse zona mbrojtėse u vendos, Ministrja e Shėndetit Publik nė Britaninė e Madhe, Caroline Flint, zbuloi javėn e kaluar se 900 tonė i mishit tė pulave ėshtė kaluar nga kjo zonė. Ajo shtoi se 93 tonė i kėtij mishi vinte nga Hungaria, lidhja u bė pėrmes testeve gjenetikė si burimi i infeksionit origjinal nė fermėn e Bernard Matthews. Bernard Matthews e tregtoi mishin e dyshuar nga 2 shkurti, ku pėrhapja e virusit H5N1 u konfirmua dhe 12 shkurt, kur rregullatorėt thanė se procesi i dezinfektimit kishte pėrfunduar. Sidoqoftė, Flint theksoi se, nuk ka patur rrezik pėr pėrhapje. I gjithė ky mish ishte nga zogj qė ishin therur pėrpara 2 shkurtit dhe asnjė nuk erdhi nga zogjtė e infektuar, - tha ajo nė parlament. Ndėrkohė, Agjencia e Standardeve tė Ushqimit (FSA) tha se, asnjė mish nuk shkoi afėr plevicave, ku zogjtė e sėmurė ishin gjetur dhe qė mishi i pulave, i gatuar si duhet mbetet i sigurtė pėr tu ngrėnė. Gripi i shpendėve Nė vitin 2006, Organizata e Kombeve tė Bashkuara pėr Ushqimin dhe Agrokulturėn po qortonte kafshėt shtėpiakė tė Azisė dhe Afrikės pėr pėrhapjen e kėtij gripi dhe qeveritė kanė qenė duke folur pėr rrezikun qė bėn shtegtimi vjetor i shpendėve. Bashkė me grupet e tjera, Grain - njė organizatė tjetėr joqeveritare ndėrkombėtare qė promovon mbėshtetjen e manaxhimit dhe pėrdorimin e biodiversitetit agricultural - debatoi se keqbėrėsit e vėrtetė ishin fermat e shpendėve shtėpiakė me pėrmasa tė mėdha industriale dhe tregtimi global i shpendėve shtėpiakė, jo kafshėt e shtėpive ose zogjtė e egėr. Sot, kjo ėshtė bėrė njė njohuri e pėrbashkėt, edhe pse shumė pak punė po bėhet pėr tė kontrolluar burimin industrial tė problemit dhe disa qeveri akoma nxjerrin teorinė e zogjve qė shtegtojnė. Ndėrsa, ndodhia e fundit nė Moskė e pėrhapjes sė H5N1 ndodhi nė njė market tė vetėm nė qytet, njė veterinar zyrtar i qeverisė paralajmėroi pėr ndodhi tė mundshme tė ardhshme kėtė pranverė, ndėrsa zogjtė e egėr shtegtojnė nga veriu. Njė dimension tjetėr i lig i krizės sė gripit tė shpendėve po bėhet mė i dukshėm: kompanitė farmaceutike po pėrpiqen tė pėrfitojnė nga vullneti i mirė qė tregohet nga qeveritė, duke krijuar njė data base global tė shembujve tė gripit, pėr tė krijuar kėshtu tregje me pėrfitim tė madh tė vaksinave. Dy agjenci tė Kombeve tė Bashkuara, Organizata e Ushqimit dhe Agrokulturės dhe Organizata Botėrore e Shėndetit (OBSH) janė nė qendėr tė kėtij procesi. Ato po pėrdorin qėndrimin e tyre ndėrkombėtar, aksesin nė qeveritė dhe kontrollin mbi fondet e dhuruara pėr tė pėrparuar axhendat e pėrbashkėta. Gozhdimi i sė keqes sė vėrtetė Autoritetet qė kanė tė bėjnė me gripin e shpendėve mė nė fund po dallojnė rolin qė luhet nga tregtimi i shpendėve shtėpiakė nė pėrhapjen e virusit. Kjo ka pėrhapje tė gjerė. Gripi i parė i shpendėve shpėrtheu nė Azinė Juglindore herėt nė vitin 2004-ėn, nė Vietnam, Tajlandė, Kamboxhia, Laos dhe Indonezi, tė ndodhura nė fermat e mbylluara dhe intensive. Por, asnjė hetim nuk ėshtė bėrė se, pėrse shpėrtheu sėmundja nė kėto ferma dhe si u pėrhap. E njėjta gjė ndodhi nė Turqi dhe Egjipt. Zogjtė e egėr dhe shpendėt shtėpiakė u fajėsuan menjėherė, ndėrsa kompanitė e shpendėve shtėpiakė, qė furnizonin marketet dhe producentėt e shpendėve shtėpiakė, u shfajėsuan. Vetėm nė Britaninė e Madh, nė shkurt tė vitit 2007, miti qė fermat e mėdha janė biologjikisht tė sigurta u hodh poshtė dhe fshehtėsia e mėnyrės se si pėrhapet gripi i shpendėve pėrmes industrisė sė shpendėve shtėpiakė transnacionale u rihap pjesėrisht. Qeveria e Britanisė sė Madhe, nė fillim fajėsoi zogjtė e egėr pėr shpėrthimin e kėtij gripi nė fermėn e madhe, pronar i tė cilės ishte Bernard Matthews. Edhe pse, kohėt e fundit, ka patur njė shpėrthim tė gripit tė shpendėve nė Hungari, - vend nė tė cilin Bernard Matthews ka prodhime tė veta - kompania nuk vuri re raportet e medias mbi njė lidhje tė mundshme, duke thėnė se tė mbjellat e saj ishin tė lokalizuara larg zonės sė infektuar nga sėmundja. Shqetėsime nė Indonezi Situata ėshtė e ndėrlikuar edhe nė Indonezi, ku gripi i shpendėve po bėn dėmin mė tė madh; 66 njerėz kanė vdekur. Qeveria qendrore po pėrpiqet tė marrė donacione dhe biznese tė mėdha, duke ndjekur kėshtu shembujt e vietnamezėve dhe tajlandezėve. Mė 1 shkurt, ajo shpalli njė therje nė masė dhe njė ndalim qė zogjtė e gjallė tė ndikonin nė Xhakarta dhe nėntė provincat e tjera, ku gripi i shpendėve pėrhapet mė shpejt. Me shenja tė qarta se ēfarė do tė vijė, Xhakarta tashmė ka vende tė caktuara pėr rivendosjen e thertoreve, vendeve tė ruajtjes dhe marketeve tė zogjve. Duke pėrdorur fjalė qė mund tė ishin pėrdorur mjaft lehtė nga homologu i tij vietnamez, ministri i Agrokulturės, Anton Apriyantono, tha: Fermat e shpendėve shtėpiakė, pėrfundimisht duhet tė integrohen me thertoret e shpendėve shtėpiakė. Nė tė njėjtėn kohė, qeveria po e braktis industrinė e madhe. Fermat komerciale me shkallė tė gjerė, ku edhe pse mohohet, gripi i shpendėve mbetet njė problem - ėshtė gjė bėhet nė mėnyrė vullnetare. Nė fakt, qeveria dhe publiku nuk mund tė bėjnė gjė tjetėr, veēse tė pranojnė atė qė iu thotė industria, sepse gjendet akoma njė ligj qė i ndalon inspektimet nė fermat fabrika, pa lejen e kompanisė. Sidoqoftė, qeveria indoneziane do shihet e paaftė pėr tė pėrforcuar kėto masa parandaluese. Praktikat e shpendėve shtėpiakė tradicionalė janė tė rrėnjosura thellė nė kulturėn tonė dhe janė kritike pėr jetėn e popullit, - shpjegon Riza Tjahjadi e fondacionit indonezian Biotani, tė vendosur nė Xhakarta. Qeveria ka njė betejė tė madhe pėr tė bėrė, nėse pret qė njerėzit tė japin zogjtė e tyre dhe marketet fqinje pulat e ngrira nga supermarketet. Shumė njerėz thjesht po i injorojnė rregullat dhe disa po fillojnė tė mobilizohen. Sebindo (Serikat Buruh e Indonezisė Jozyrtare ose Unioni i Punėtorėve i Indonezisė Jozyrtare) bėri njė protestė mė 27 shkurt, gjatė njė takimi nė Partinė Demokratike indoneziane pėr betejė (drejtuar nga ish-presidenti Megaėati Sukarputri). Veprimi ishte pjesė e fushatės sė Serbinos pėr tė siguruar mė shumė informacion real pėr publikun rreth gripit tė shpendėve dhe pėr ti bėrė presion qeverisė qė tė mbante njė qėndrim mė koherent. Unioni tha gjatė mbledhjes sė masės se, industria e shpendėve shtėpiakė, nė masė tė vogėl ėshtė shpallur armiku dhe ėshtė deklaruar fajtor. Kjo, me qėllim qė tė rilokalizojė dhe integrojė industrinė e shpendėve shtėpiakė. Qeveria po e shtyn mė qėllim vendin qė tė jetė i varur nga disa ferma tė mėdha industriale (plus importet e jashtme), pa asnjė garanci se do tė eliminojė gripin e shpendėve. Disa njerėz, madje mendojnė se ka njė qėllim tė fshehur pėr tė hapur njė derė pėr pulat e ngrira qė janė tė ndaluara nga Amerika. Agrobiznesi, sigurisht qė vuan, tė paktėn nė afat tė shkurtėr, nga pėrhapja e gripit tė shpendėve. Por nga Indonezia dhe Rusia nė Indi dhe Egjypt, qeveritė dhe agjenci tė ndryshme ndėrkombėtare janė vėnė menjėherė nė mbrojtje tė industrisė dhe madje e kanė kthyer krizėn e gripit tė shpendėve nė njė mundėsi qė korporatat e mėdha tė konsolidojnė kontrollin e tyre me afate tė gjata. Nė tetor 2005, kompanitė mė tė mėdha botėrore tė shpendėve shtėpiakė u mblodhėn sė bashku, pėr tė formuar Kėshillin Ndėrkombėtar tė Shpendėve Shtėpiakė, pėr tė mbrojtur urgjentisht dhe tė avancojnė njė pozicion mė tė unifikuar mbi rregullat pėr gripin e shpendėve. Producentėt nė shkallė tė vogėl tė shpendėve shtėpiakė dhe tregtarėt janė lėnė komplet jashtė nga proceset e vendimmarrjes dhe kjo ėshtė reflektuar nė rregullat qė janė vendosur. Pėrgatiti: Rildo Ngjela
KULTURA
- Reachel Smith nga Clarcksville,Tenn, arriti nė pesėēen finale sėbashku me Meagan Yvonne Tandy nga Kalifornia, Cara Renee Gorge nga Kansas; Helen Salas nga Nevada dhe Danielle Lacourse nga Rhode Island, e cila u shpall dhe shoqėruesja e parė. Publikut i ėshtė dhėnė mundėsia tė votojė, duke pėrzgjedhur Rebecca Moore, tė Alabamės si Miss Fotozhenia. Ndėrsa mėsohet se Stephanie Trudeau e Montanės ėshtė pėrzgjedhur si Miss Miqėsia
Ish punonjėse e stafit tė shfaqjes sė suksesshme televizive amerikane The Oprah Winfrey Show
Reachel Smith zgjidhet Miss USA
Reachel Smith duket se e kuptoi se do tė kishte fat nė Miss USA kur arriti qė tė hynte nė pesėmbėdhjetė vajzat e pėrzgjedhura pėr nė finale. Pas paradės me kostume banjoje, vajza e diplomuar pėr gazetari nga Tennesse i tha vetes: Do tia dal mbanė. Smith, 21 vjeē arriti qė tė lejė pas bukurinė e 50 vajzave tė tjera, pėr tė fituar kėshtu titullin e Miss USA. Brunia simpatike ėshtė diplomuar nė Belmont University, dhe njė ish punonjėse e stafit tė shfaqjes sė suksesshme televizive amerikane The Oprah Winfrey Show. Tashmė kam mbetur pa fjalė, vėrtet, ėshtė shprehur Smith pas pėrfundimit tė konkursit. Konkurente nga pesėdhjetė shtete dhe nga zona e Kolumbisė kanė konkuruar pėr tu zgjedhur si pasuesja e Tara Conner, Missin e vitit tė kaluar, e cila i ėshtė nėnshtruar njė terapie rehabilitimi, pas zėrave qė deklaronin se ajo gjendej e dehur nėpėr klubet e natės sė New Yorkut. Vajza nga Kentucky rrezikoi pėr njė moment tė humbiste kurorėn, por Donald Trump, i cili ėshtė bashkėpronari i konkurist, i ofroi asaj njė mundėsi tė dytė. Duket se stafi nuk e ka fshehur kėtė fakt, pasi vetė shfaqja ėshtė hapur me njė sėrė pasazhesh nga kėto copėza lajmesh, ndėrsa 21 vjeēarja bionde ska vonuar tė dalė nė skenė, e veshur me njė fustan tė ngushtė mbrėmjeje. Ka qenė viti mė i paharrueshėm i jetės sime dhe jam rikthyer sėrish, mė mirė se kurrė. Kėto fjalė janė shoqėruar me duartrokitje tė mėdha nga ana e publikut. Reachel Smith nga Clarcksville,Tenn, arriti nė pesėēen finale sėbashku me Meagan Yvonne Tandy nga Kalifornia, Cara Renee Gorge nga Kansas; Helen Salas nga Nevada dhe Danielle Lacourse nga Rhode Island, e cila u shpall dhe shoqėruesja e parė. E pyetur nėse ishte e gatshme tė zinte vendin e Conner, Smith iu pėrgjigj se nė njėfarė mėnyre do tė ishte njė lloj sfide, duke shtuar se ishte gati pėr tė. Mezi pres tė shoh se ēdo tė sjell ky vit-ėshtė shprehur ajo. Smith ka pėrgėzuar edhe Conner pėr mėnyrėn sesi arriti ti bėnte ballė sė keqes, duke u pėrballur me njė sfidė kaq tė madhe. Pyetjes sesi do tė sillej gjatė vitit nė tė cilin ajo do tė ishte mė e bukura e Amerikės, Smith iu pėrgjigj: Do tė jem e ndershme dhe e hapur. Tim Vincent dhe Nancy ODell tė Access Hollywood ishin edhe drejtuesit e konkursit, i cili iu rikthye Hollivudit, pas dy vitesh nė Baltimore. Gjatė njė interviste tė shkurtėr tė Vincent dhe ODell, Conner ka folur rreth planeve tė saj pėr tė ardhmen, ku pėrfshiheshin shkrimi i njė libri, si dhe aktrimi. Duket se konkurentet e tjera gjatė viteve tė shkurara, sjellja e tė cilave binte ndesh me standartet e konkursist, nuk arritėn qė tė kishin tė njėjtin fat me Conner. Miss Nevada, e shpallur dikur Miss Amerika, Katie Rees, e humbi kurorėn e saj pas shfaqjeve tė disa fotove nė internet, ndėrsa Miss New Jersey e zgjedhur dikur si Miss USA, Ashley Harder, hoqi dorė kur mbeti shtatzėnė. Konkursi Miss USA i ka pasur fillesat e tij nė vitin 1952, si njė garė reklamuese nė Long Beach. Konkurentet duhet tė paguajnė njė shumė tė caktuar pėr tė marrė pjesė dhe duhet tė kenė fituar njė tjetėr titull pėrpara se tė konkurojnė pėr kurorėn e Miss USA. Fituesja jeton nė njė apartament tepėr luksoz nė New York pėr njė vit, gjatė sė cilit ajo do tė shpenzojė shumicėn e kohės duke udhėtuar dhe marrė pjesė duke pėrfaqėsuar Shtetet e Bashkuara, nė konkursin e Miss Universit. Publikut i ėshtė dhėnė mundėsia tė votojė, duke pėrzgjedhur Rebecca Moore, tė Alabamės si Miss Fotozhenia. Ndėrsa mėsohet se Stephanie Trudeau e Montanės ėshtė pėrzgjedhur si Miss Miqėsia. Juria ishte pėrbėrė nga gjashtė personalitete tė artit, ndėr tė cilėt shfaqej prezantuesi televiziv Jerry Springer, ylli i Blow Out, Jonathan Antin, prezantuesja e E! News, Giuliana De Pandi, Vanessa Minnillo e MTV-sė, presidenti i Baby Phat, Kimora Lee Simmons dhe lojėtari i Lakers sė Los Angeles, Jerry Buss.
Pėrktheu: Xhuli Moran
EKONOMI
Hidrocentralet e vogla, brenda kėtij viti, do tė jenė dhėnė tė gjitha me koncesion
83 HEC-e tė vogla pėr 200 milionė kW/h energji
Aktualisht, njė numėr prej rreth dyzet hidrocentralesh tė vogla, duke pėrfshirė edhe ato qė ka marrė kompania italiane Essegei janė dhėnė me koncesion pėr privatėt, por nė fakt, tė dhėnat bėjnė me dije se, sikurse edhe me Essegei-n, kontratat do tė riformulohen, pėr tė forcuar kushtet e tyre edhe me kompanitė qė kanė marrė me koncesion numrin tjetėr tė hidrocentraleve tė vogla
Energjia qė pritet tė prodhojnė tė gjitha hidrocentralet e vogla nė Shqipėri, nė momentin qė ato tė mund tė jenė tė tėra nė punė, do ta kapėrcejė kufirin e dyqind milionė kilovatorėve nė vit. Tė dhėna nga Ministria e Ekonomisė dhe Energjitikės bėjnė tė ditur se, aktualisht, numėrohen rreth tetėdhjetė e tre hidrocentrale tė vogla, ku pėrfshihen ato tė dhėna me koncesion deri mė tani dhe tė gjitha tė tjerat nė projekt. Aktualisht, njė numėr prej rreth dyzet hidrocentalesh tė vogla, duke pėrfshirė edhe ato qė ka marrė kompania italiane Essegei janė dhėnė me koncesion pėr privatėt, por nė fakt, tė dhėnat bėjnė me dije se, sikurse edhe me Essegien, kontratat do tė riformulohen edhe me kompanitė qė kanė marrė me koncesion numrin tjetėr tė hidrocentraleve tė vogla. Ndėrkohė qė, pėr tė gjitha hidrocentralet qė aktualisht nuk janė dhėnė me koncesion, sapo ka nisur ky proces. Ligji i ri i koncesioneve ka pėrcaktuar tė gjitha detajet e procedurave qė do tė ndiqen, duke marrė nė konsideratė edhe kapacitetet pėrkatėse tė tyre. Pėr ēdo hidrocentral tė vogėl qė do tė jepet me koncesion, do tė synohet qė kompania fituese tė jetė ajo qė do tė bėjė edhe investimin mė tė madh tė mundshėm dhe qė do tė sjellė pėr pasojė edhe kapacitetin mė tė madh tė energjisė. Pėr tė gjitha hidrocentralet e vogla qė do tė kenė njė kapacitet maksimal poshtė nivelit tė pesė megavatorėve do tė vendosė njėsia pėrkatėse e qeverisjes vendore. Pra, kjo njėsi do tė drejtojė procesin e dhėnies me koncesion. Shumica e hidrocentraleve tė vogla janė tė pėrqėndruara nė Shqipėrinė Jugore, ku Vjosa me pėrrenjtė e saj dhe Osumi me Devollin dhe degėt e tyre zėnė pjesėn kryesore. Duhet thėnė se, edhe nė rrethin e Librazhdit, disa degė tė Shkumbinit numėrojnė njė numėr tė konsiderueshėm projektesh pėr hidrocentrale tė vogla, por edhe hidrocentrale tė vogla ekzistuese.
Rishikimi i kontratės me Essegei-n, kushte detyruese
Rishikimi i marrėveshjes koncesionare pėr 25 HEC-e vendore pėr kompaninė italiane "Essegei", i miratuar sė fundi nga qeveria, pritet tė sjellė dyfishim tė prodhimit tė energjisė elektrike nė to. Rishikimi i marrėveshjes koncesionare, e cila u nėnshkrua nė vitin 2002 nga ish-Ministria e Energjitikės, ka vendosur kushte tė forta pėr firmėn koncesionare, e cila detyrohet t'i zbatojė ato, sipas kontratės sė rishikuar, bėjnė tė ditur tė dhėna zyrtare tė METE-s. Kėshtu, ndėr kushtet, parashikohet qė tė optimizohet shfrytėzimi i burimeve ujore, pėrmes futjes sė teknologjive mė moderne tė prodhimit tė energjisė, rritja e investimeve nė masėn 20%, afate kohore tė pėrcaktuara pėr kryerjen e tyre me 3 dhe 6-mujorė, etj. Sipas rikushtėzimit tė kontratės koncesionare, pritet qė tė dyfishohet prodhimi i energjisė elektrike nė tė 25 HEC-et. Nga 37.9 milionė kW/h nė vit qė ishte parashikuar, prodhimi i energjisė elektrike nė kėto 25 HEC-e vendore do tė arrijė nė 65 milionė kW/h nė vit. Kompania italiane "Essegei" mori nė vitin 2002, me marrėveshje koncesionare, 25 HEC-et mė tė mira nga fondi prej 83 tė tilla qė janė ndėrtuar nė Shqipėri, ku pjesa mė e madhe e tyre ishte jashtė prodhimit.
Banka Botėrore, monitoruese e procesit
Qė nė janarin e vjetshėm, njė grup ekspertėsh tė Bankės Botėrore, sė bashku mė ata tė Ministrisė sė Ekonomisė dhe Privatizimit nisėn tė hartojnė ligjin e ri tė koncesioneve pėr hidrocentralet e vogla. Banka Botėrore, duke qenė se ėshtė njė nga donatorėt mė tė rėndėsishėm tė vendit tonė, padiskutim qė do tė kishte rolin e saj nė kėtė proces dhe madje, ajo organizoi vjet, nė janar edhe njė konferencė tė donatorėve pėr financimet nė fushėn e energjisė nė Shqipėri. Nė lidhje me ligjin e ri tė koncesioneve, Banka Botėrore kėrkoi qė nė ligj tė kishte klasifikim tė procedurave pėr dhėnien me koncesion tė njė hidrocentrali tė vogėl, nė varėsi tė kapacitetit tė tij dhe pėr kėtė gjė, u ra dakord qė pėr hidrocentralet me kapacitet mė tė madh se pesė megavat-orė tė pėrdorej procedura e tenderit tė hapur ndėrkombėtar. Banka Botėrore e ka cilėsuar mjaft tė rėndėsishme ēėshtjen e hidrocentraleve tė vogla, pasi ato janė pjesė e strategjisė kombėtare tė zgjidhjes sė problemit tė furnizimit me energji tė vendit. Duke qenė se bėhet fjalė pėr sasi energjie prej mbi dyqind milionė kiolovatorėsh pra, pėr njė sasi energjie prej rreth dhjetė pėr qind tė asaj qė importon vendi nė vit. Kjo gjė u cilėsua nė strategjinė e energjisė si njė element i rėndėsishėm. Gjithashtu, energjia qė do tė prodhojnė hidrocentralet e vogla do tė jetė njė element mjaft i rėndėsishėm nė humbjet nė rrjet tė energjisė, pasi do tė ketė njė shpėrndarje mė tė mirė tė burimeve tė energjisė, pavarėsisht kapacitetit tė vogėl tė tyre. Gjithashtu, tė gjitha hidrocentralet e vogla mund tė shėrbejnė si njė nga ēelėsat e biznesit pėr tė furnizuar me energji aktivitetet e tij, pasi i mund tė marrė energji nė mėnyrė tė pavaruar nga rrjeti kombėtar i energjisė, nėse vetė njė biznes do tė mund tė marrė me koncesion njė hidrocentral tė vogėl dhe kėsisoj, ai nuk do tė ketė mė asnjė lloj varėsie nga rrjeti i transmetimit tė energjisė.
Shitja e energjisė, garant shteti
Energjia qė do tė prodhojnė hidrocentralet e vogla do ta kenė sigurt tregun e tyre dhe madje, do tė kenė tė sigurt edhe njė ēmim tė mirė pėr shitjen e energjisė sė tyre. Qeveria shqiptare ka vendosur qė korporata publike e energjisė, KESH, ta blejė tė gjithė energjinė qė do tė prodhojnė hidrocentralet e vogla, me njė ēmim qė do tė jetė sa ēmimi mesatar i importit tė energjisė nė vitin paraardhės. Kjo do tė thotė se, kostoja e prodhimit tė energjisė nga hidrocentrali i vogėl do tė jetė e llogaritur si e barabartė me koston e energjisė qė KESH-i ka blerė njė vit mė parė nga importi. Nė tė vėrtetė, kostoja e prodhimit tė njė megavati energji nė njė hidrocentral tė vogėl do tė jetė aq sa kjo njėsi energjie kushton e blerė nga importi, megjithatė, kjo masė ėshtė marrrė pėr tė nxitur prodhimin e njė sasie sa mė tė madhe tė energjisė nga koncesionarėt e hidrocentraleve. Nė rast se, brenda njė viti, nė Shqipėri do tė mund tė vihen nė punė tė gjitha hidrocentralet e vogla nė parametrat e parashikuar dhe nė rast se edhe termocentrali i Vlorės do tė mund tė nisė tė prodhojė energji, atėherė ėshtė e sigurt se vendi nuk do tė ketė asnjė kufizim tė energjisė elektrike, megjithėse do tė ketė sėrish nevojė tė importojė energji elektrike, por nė gjysmėn e asaj qė importon tani. Termocentrali Vlorės, siē dihet, do tė ketė njė kapacitet prej rreth nėntėqind milionė kilovatorėsh nė vit, ēka do ta lehtėsonte importin me mbi njė tė tetėn dhe po ashtu, do tė mpakte nė maskimum humbjet, pasi ky TEC ėshtė nė njė anė gjeografike tė kundėrt me burimet e mėdha hidrike tė energjisė.
POLITIKA Kryeministri Berisha merr pjesė nė samitin e PPE-sė qė zhvillohet nė Berlin tė Gjermanisė
Berisha-Merkel: Sfida jonė, plotėsimi i kushteve pėr integrimin
Angela Merkel pranon ftesėn e kryeministrit Berisha pėr njė vizitė nė vendin tonė. Takime tė shumta tė kryeministrit shqiptar me personalitete tė njohura tė politikės evropiane. Samiti miraton deklaratėn e 50- vjetorit tė themelimit tė BE-sė
Kryeministri, Sali Berisha, ka marrė pjesė dje, nė samitin e Partive Popullore Evropiane qė zhvillohet nė Berlin tė Gjermanisė, gjatė tė cilit ka zhvilluar njė takim dhe me presidenten e radhės sė BE-sė, Angela Merkel. Nė samitin, i cili u zhvillua nė hotel Ablon, dikur simbol i ndarjes sė Evropės, merrin pjesė rreth 60 kryetarė shtetesh, qeverish dhe personalitete tė larta tė organizmave komunitare, kryetarė partish tė sė djathtės evropiane etj. Samiti organizohet nėn kujdesin e veēantė tė kancelares gjermane, Angela Merkel, e cila ka dhe presidencėn e radhės sė BE-sė. Sot nė mesditė, nė orėn 12.00, nė ambientet e hotel Ablon, nė Berlin, dikur simboli i ndarjes sė Evropės, nisi punimet samiti i Partive Popullore Evropiane, mbajtur me rastin e 50-vjetorit tė Traktatit tė Romės, themelimit tė Bashkimit Evropian. Samiti miratoi deklaratėn pėr 50-vjetorin e themelimit tė BE-sė, nė tė cilėn u theksua se Evropa e bashkuar, vlerat e lirisė, trashėgimia e saj, pozitive, janė baza pėr njė tė ardhme tė sigurt. "Historia e 50-vjetorit tė Bashkimit Evropian ėshtė njė histori e suksesit qė garanton njė tė ardhme pėr popujt e Evropės sė Bashkuar, mbi vlerat qė kėta popuj ndajnė", - thuhet nė njė pjesė tė deklaratės. Takimet Gjatė takimit me kancelaren gjermane, kryeministri Berisha e njohu kėtė tė fundit me pėrpjekjet e qeverisė sė tij dhe nismat pėr tė kaluar me sukses sfidat drejt anėtarėsimit nė BE, si dhe diskutuan mbi zhvillimet nė Shqipėri dhe rajon. Gjithashtu, kryeministri Berisha i pėrsėriti Merkel-it ftesėn pėr tė vizituar Shqipėrinė, ftesė, e cila u pranua me kėnaqėsi. Gjatė zhvillimeve tė samitit, kryeministri shqiptar zhvilloi takime edhe me shumė personalitete tė larta tė politikės evropiane, kryetarė shtetesh, kryeministria apo kryetarė partish. Kryeministri Berisha takoi edhe homologėt e tij, kryeministrin e Holandės, Jan Peter Balkenede, kryeministrin e Luksenburgut, Jean-Cloude Juncker, kryeministrin e Greqisė, Kostas Karamanlis, kryeministrin e Maltės, Lawrence Gonzi, kryeministrin e Sllovenisė, Janez Jansa, kryeministrin e Kroacisė, Ivo Sanader, si dhe presidentin e Rumanisė, Trajan Basesku, tė cilėt i njohu me pėrpjekjet e Shqipėrisė pėr integrim nė BE, si dhe me situatėn nė rajon. Kryeministri i ftoi bashkėbiseduesit tė vizitojnė Shqipėrinė, ftesa, tė cilat u pranuan me kėnaqėsi. Kryeministri Berisha pati njė takim tė pėrzemėrt dhe me kryetarin e Forca Italia, zotin Silvio Berluskoni dhe zotin Pier Fernando Casini, president i Dhomės sė Deputetėve tė Italisė. Gjatė takimit me kryetarin e parlamentit Evropian, Hans-Gert Pottering dhe me presidentin e Asamblesė Parlamentare tė Kėshillit tė Evropės, Van Der Linden, kryeministri Berisha i njohu bashkėbiseduesit me ecurinė e procesit tė integrimit euroatlantik tė vendit, vendosmėrinė e qeverisė nė kėtė drejtim, si dhe me sfidat nė tė ardhmen.
Jemin Gjana, njė ndėr eksponentėt e PD-sė, shprehet se vetėm tre sekretarėve nė PD iu duhet ndahet posti nga portofoli i ministrit
Gjana: Sekretari i Pėrgjithshėm mund tė kryejė funksionin duke qenė ministėr
Sipas Gjanės, tė nevojshėm pėr t`u ndarė nga portofolet e ministrave janė vetėm tre sekretarė, sekretari organizativ, sekretari i burimeve njerėzore dhe sekretari pėr marrėdhėniet me median.
Jemin Gjana, njė ndėr eksponentėt e lartė tė PD-sė, mbėshtet mendimin se postet e sekretarėve tė partisė duhet tė ndahen nga postet ministrore, ndėrkohė qė Gjana lė tė kuptohet se nga ky ristrukturim pėrjashtim duhet tė bėjė posti i sekretarit tė pėrgjithshėm tė partisė. Sipas Gjanės, tė nevojshėm pėr t`u ndarė nga portofolet e ministrave janė vetėm tre sekretarė, sekretari organizativ, sekretari i burimeve njerėzore dhe sekretari pėr marrėdhėniet me median. Sa pėr postet e tjera, partiake, siē ėshtė dhe ai i sekretarit tė pėrgjithshėm, ata sipas Gjanės mund tė funksionojnė farė mirė, duke ruajtur dhe portofolin ministror. Deklarata e Gjanės vjen vetėm njė ditė pas deklaratės sė shefit tė kabinetit nė Kryeministri, Arben Imami, i cili deklaroi kandidaturėn e tij pėr sekretar i pėrgjithshėm i PD-sė. Unė kam qenė sekretar organizativ nė PD dhe e kam lėnė kėtė post tė hapur pėr t`u komanduar nga dikush tjetėr, sepse kam gjykuar dhe gjykoj se, sekretari organizativ i njė force politike duhet tė jetė te partia gjithė kohės. Gjykoj se, sekretari i burimeve njerėzore i njė force politike duhet tė jetė si post, sepse ja si erdhėm nė mes tė mandatit politik, nė zgjedhjet vendore dhe nuk e kemi atė. Natyrisht, njė sekretariat qė merret me burimet njerėzore ėshtė i domosdoshėm, duhet tė vazhdojė tė jetė permanent dhe funksional. Mendoj se duhet tė jetė permanent dhe funksional edhe sekretari qė merret me median, - tha Gjana.
Analiza e 18 shkurtit Nga ana tjetėr, Gjana u shpreh se, sė shpejti, do tė fillojė analiza nė tė gjitha ato qytete, ku Partia Demokratike ka humbur nė zgjedhjet e 18 shkurtit. Nga ana e tij, Gjana u shpreh se, nė disa rrethe humbja nuk ka ardhur vetėm pėr faj tė strukturave. Nuk ėshtė se nė tė gjitha vendet humbja ėshtė nga ndonjė efekt i punės dhe i dobėsisė sė strukturave politike tė partisė. Po tė qe kėshtu, tė majtėt qė kanė humbur tė gjitha bastionet e tyre nė territorin e vendit do tė thotė qė e shpėrbėjnė partinė nė tė gjitha kėto zona. Nuk ėshtė se ėshtė vetėm funksioni i strukturave tė partisė gjithēka qė lidhet me rezultatet nė zgjedhje, - tha Gjana
Pas disa rasteve, kur kėshilltarėt e LSI-sė bashkojnė votat me ata tė PD-sė, vjen reagimi
LSI: Analizė pėr votimet nė Kėshillat Bashkiakė
Lėvizja Socialiste pėr Integrim do tė fillojė njė analizė pėr ato kėshilla bashkiakė, ku kėshilltarėt e saj gjatė konstituimit tė tyre kanė bashkėpunuar me mazhorancėn. Nėnkryetari i LSI-sė, Sokol Axhemi, iu pėrgjigj interesimit tė medias, lidhur me kėtė ēėshtje se, "LSI-ja ėshtė nė ndjekje tė vėmendshme tė tė gjitha konstituimeve tė kėshillave bashkiakė dhe komunalė nė zona tė ndryshme tė vendit dhe se ėshtė pėr t'u theksuar se, ne sė bashku me PS-nė nė ato konstituime, ku ekziston mazhoranca e majtė dhe rezultatet kanė dalė nė anėn tjetėr, do tė bėjmė analizėn pėrkatėse nė mėnyrė serioze, duke evidentuar edhe pėrgjegjėsitė pėrkatėse". Nėnkryetari i LSI-sė e bėri kėtė deklaratė gjatė njė konference pėr shtyp, ku shprehu shqetėsimin nė lidhje me situatėn e vėshtirė, tė krijuar nė mjaft zona administrative, kryesisht nė disa komuna nė veri, verilindje dhe jug e juglindje tė vendit, si pasojė e situatės sė keqėsuar tė kushteve tė rėnduara tė motit dhe reshjeve tė dendura tė dėborės. Zoti Axhemi tha se, "nė mjaft prej komunave tė pjesės veriore, si nė ato tė Tropojės, Shkodrės, Dibrės, Pukės e Malėsisė sė Madhe janė evidentuar bllokime tė infrastrukturės rrugore, kryesisht nė rrugėt rurale, tė cilat kanė bėrė tė mundur izolimin e mjaft prej kėtyre zonave nga njėra -tjetra e nga zonat urbane". "Po kėshtu, probleme kanė filluar tė shfaqen edhe nė drejtim tė furnizimit tė tyre me energji elektrike, si dhe nė drejtim tė realizimit dhe plotėsimit tė nevojave qė ka popullsia e kėtyre zonave nė shėrbimet sociale, kryesisht nė arsim dhe shėndetėsi", - tha Axhemi. Lėvizja Socialiste pėr Integrim kėrkoi ndėrhyrjen e strukturave shtetėrore, tė kryeministrit dhe anėtarėve tė tjerė tė qeverisė, nė mėnyrė qė popullsisė sė kėtyre zonave ti vihet nė ndihmė, nė mėnyrė tė menjėhershme dhe qė normaliteti tė vendoset sa mė parė.
KQZ-ja miraton njė udhėzim mbi mėnyrėn sesi do hidhet shorti
Shorti i datės 28 do tė shpallė fituesin e minibashkisė 10
Komisioni Qendror i Zgjedhjeve vendosi ditėn e djeshme qė shorti pėr njėsinė bashkiake nr. 10, nė Tiranė tė hidhet mė 28 mars. Rezultati i kėtij shorti do tė pėrcaktojė dhe fituesin nė kėtė minibashki, pas zgjedhjeve lokale tė 18 shkurtit, ku kandiduan Gerti Bogdani pėr PD-nė dhe Mira Veizi pėr PS-nė. Sipas njė udhėzimi tė Komisionit Qendror tė Zgjedhjeve, do tė jetė KZQV-ja e njėsisė bashkiake nr. 10 ajo qė do tė organizojė hedhjen e kėtij shorti nė prani tė KQZ-sė. Sipas udhėzimit, nė njė enė transparente futen aq gogla sa ėshtė edhe numri i subjekteve zgjedhore, pjesėmarrėse nė short dhe nė secilėn gogėl futet nga njė shirit letre, ku n? nj?rin prej tyre shėnohet fjala Fitues. Mė pas, KZQV-ja cakton njė person pėr tėrheqjen e goglave dhe sekretari i KZQV-sė fton me radhė pėrfaqėsuesit e autorizuar tė subjekteve zgjedhore, pjesėmarrėse nė short pėr tėrheqjen e shortit. Nga ana tjetėr, personi qė tėrheq goglėn, e hap atė dhe ia dorėzon kryetarit tė KZQV-sė. Kryetari lexon me zė tė lartė, atė ēfarė pėrmban gogla dhe iua tregon gjithė vėzhguesve dhe pėrfaqėsuesve tė autorizuar tė subjekteve zgjedhore, pjesėmarrėse nė short. Mė pas, rezultati i shortit shėnohet nė procesverbal dhe nė bazė tė tij, KZQV-ja shpall fituesin pėr kėtė njėsi bashkiake. F.Mejdini
Meta: LSI-ja, faktori pėr fitoren e opozitės
Edi Rama dhe Ilir Meta kanė zhvilluar takime tė tejzgjatura me strukturat lokale tė PS-sė dhe LSI-sė nė Elbasan, gjatė mbrėmjes tė sė premtes. Kryesocialisti, Edi Rama, nė ambientet e Real Skampis pėr mė se dy orė ka takuar kryebashkiakėt dhe kryekomunarėt e rinj, socialistė, si dhe liderėt lokalė tė kėsaj partie, tė cilėt i ka uruar pėr suksesin e arritur mė 18 shkurt. Rama ka theksuar se, me njė punė mė serioze koalicioni i majtė dhe veēanėrisht Partia Socialiste do ta kishte patur edhe mė tė thellė fitoren ndaj sė djathtės. Megjithatė, ai ka shprehur kėnaqėsinė e tij pėr rezultatet e arritura nga socialistėt nė qarkun e Elbasanit dhe iu ka kėrkuar drejtuesve tė rinj tė bashkive dhe komunave qė ta pėrdorin me pėrgjegjėsi mandatin e dhėnė nga populli. Kryesocialisti ka deklaruar se, duhet tė pėrgatitemi pėr tė fituar zgjedhjet e parakohshme, parlamentare, tė cilat ka shumė mundėsi qė tė zhvillohen nė vjeshtėn e kėtij viti pėr shkak tė njė krize tė mundshme, presidenciale. Pothuajse tė njėjtat fjalė ka deklaruar gjatė njė takimi me drejtues tė forumeve tė LSI-sė sė qarkut Elbasan edhe Ilir Meta. Nė njė deklaratė pėrpara mediave, Meta ka komentuar edhe qėndrimin e tij pėr njė takim tė mundshėm RamaBerisha, pėr qėndrimin e kėshilltarėve tė LSI-se nė zgjedhjen e kryetarėve tė Kėshillave Bashkiakė e Komunale dhe pėr tė ardhmen e koalicionit tė opozitės. LSI-nė, Meta e ka cilėsuar si faktorin vendimtar, politik i dha fitoren sė majtės nė kryeqytet dhe nė qytetet e tjera, tė mėdha tė vendit, nė zgjedhjet e 18 shkurtit.
Ministri i Mbrojtjes, Fatmir Mediu takon Sekretarin e Pėrgjithshėm tė NATO
Scheffer: Shqipėria, zėri i arsyes nė Ballkan
Shqipėria ėshtė zėri i arsyes nė Ballkan. Kėshtu ėshtė shprehur Sekretari i Pėrgjithshėm i NATO-s Scheffer, nė takimin qė pati me Ministrin e Mbrojtjes Mediu, tė premten mė 23 Mars 2007. Viti 2007 ėshtė pa dyshim mjaft i rėndėsishėm pėr rajonin e Ballkanit. Kosovės do ti pėrcaktohet statusi final, ndėrkohė qė Shqipėria, Maqedonia dhe Kroacia kanė pėrpara objektivin e marrjes sė ftesės pėr anėtarėsim. Ka rėndėsi shumė tė madhe qė Shqipėria tė vazhdojė reformat nė tė gjitha fushat, deklaroi gjatė takimit, Jaap De Hoop Scheffer, i ciliu shpreh mjaft pozitiv pėr progresin e bėrė nga Shqipėria nė fushėn e mbrojtjes: Keni punuar mjaft mirė deri tani. Shqipėria ėshtė prej kohėsh eksportuese e sigurisė dhe ky fakt ėshtė pėr tu vlerėsuar nė vazhdimėsi. Gjithnjė kam qenė i mendimit se rajoni i Ballkanit duhet tė jetė tėrėsisht i integruar nė strukturat e NATO-s dhe Bashkimit Evropian. Ministri Mediu, nga ana e tij, i deklaroi Sekretarit Shefer se: Ne do tė bėjmė gjithēka ėshtė e mundur pėr tė marrė ftesėn pėr anėtarėsim nė NATO. Lufta kundėr krimit tė orgainzuar dhe korrupsionit ėshtė problem pėr tė dy krahėt e politikės shqiptare. Mesazhet e Samitit tė Rigės, me mbėshtetjen e dhėnė ndaj Shqipėrisė, i pėrkasin jo vetėm qeverisė, por dhe opozitės dhe gjithė popullit shqiptar. Shqipėria ka qenė aktive ne rritjen e stabilitetit nė rajon dhe marrėdhėniet me Maqedoninė janė njė shembull i mirė pėr tė ilustruar kėtė fakt. Sekretari Shefer pėrshėndeti faktin qė Qeveria Shqiptare ka planifikuar qė nė vitin 2008, buxheti i mbrojtjes do tė kapė vlerėn e 2 pėrqind tė Prodhimit tė Brendshėm Bruto. Ai theksoi si mjaft pozitiv faktin qė 8 pėrqind e Forcave Tokėsore Shqiptare merr pjesė nė operacionet paqeruajtėse nė pikat mė tė nxehta tė globit si dhe shtoi se pjesėmarrja e Shqipėrisė nė Operacionin ISAF nė Afganistan, drejtuar nga NATO ėshtė e konsiderueshme nė numėr dhe pozitive nė rezultate. Tė dy personalitetet u shprehėn dhe pėr tė ardhmen e Kosovės. Ministri Mediu ritheksoi qėndrimin e Qeverisė Shqiptare nė mbėshtetje tė plotė tė propozimeve tė presidentit Ahtisaari, duke vėnė theksin nė respektimin e tė drejtave tė pakicave etnike e nė veēanti tė asaj serbe. Sekretari Shefer deklaroi se Aleatėt Euro-Atlantikė me njė zė tė vetėm mbėshtesin paketėn e presidentit Ahtisaari dhe se presin njė zgjidhje sa mė tė shpejtė tė proēesit tė statusit.
OPINION Tė dielėn me INDRO MONTANELLI-n *Letra & Editorialė
Pėr qartėsinė
Nė letrėn dėrguar Montanelli-t, Ugo La Malfa i konfirmonte me kėnaqėsi atij se, takimi DC-PCI (Partia Demokristiane-Partia Komuniste Italiane), me kėmbėnguljen e Partisė Republikane, do tė mund tė ndihmojė pėr njė zgjidhje tė krizės sė skajshme, nė tė cilėn shkon vendi.
X X X
I dashur Ugo, kam reflektuar njėzetekatėr orė para se ti pėrgjigjem letrės tėnde, sė cilės ia admiroj stilin, jo vetėm sepse nė pak radhė ajo shpalos aq shumė argumente, por mbi tė gjitha, sepse me njė forcė tė thellė, polemika i ēon qėndrimet e mia te tė tuat. Sidoqoftė, tė falėnderoj qė ma dėrgove. Prej kohėsh sillet pėrreth njė mėdyshje nė marrėdhėniet tona, ose mė mirė me thanė, nė qetėsinė e ndėrsjelltė e tė gjatė tonėn. Ia vlen tė zhdavaritet e gjitha. Kėmbėngul qė miqėsia e vjetėr, qė e ke nėnvizuar nė fund tė letrės dhe qė unė ta rikthej tė dyfishuar, nuk ka ēka bėn tjetėr pėrveēse tė pėrfitojė prej gjithė kėsaj. Ajo qė do tė fitojė pak ndėrkaq, ėshtė njė konvergjencė e mundshme e opinioneve qė mė atribuon nė lidhje me domosdoshmėrinė e njė situate politike qė pėr ty, tashmā duket e pėrfunduar, ndėrsa pėr mua ende e pakryer, madje, pėr tė mbetur ende e hapur me tė gjitha mundėsitė: atė tė dėshtimit tė negociatave nė rrugė e sipėr midis dy ujqėrve tė vjetėr, me synimin e njė krize tė pranishme brenda PCI-sė dhe pse jo, edhe me mundėsinė pėr zgjedhje tė parakohshme. Do ta skematizoj pėrgjigjen nė disa prej pyetjeve tė premé dhe tė ngritura qė mua mė parashtron thuajse pėr tė mė zėnė frymėn dhe pėr tė mi djegur pėrgjigjet, para se ato tė mė dalin nga goja. Nė tė parėn thua: Ēfarė krimi kemi bėrė unė dhe partia ime qė kemi parashikuar se njė ditė do tė ndodhė takimi i pakundėrshtueshėm midis DC-sė dhe PCI-sė? Ja pra qė mua mė duket se partitė nuk lindin vetėm pėr tė parashikuar. Partitė lindin dhe ekzistojnė, mbi tė gjitha pėr tė vepruar; ndėrsa kur janė tė vogla, por ndikuese, siē ėshtė e jotja, edhe pėr tė kushtėzuar lojėn e mė tė fortėve. Me vrullin pėr tė parathėnė atė qė do tė bėjnė DC-ja dhe PCI-ja, ti ke hequr dorė para kohe mu nga ky kushtėzim i tyre. Duke hequr dorė po para kohe prej rolit autonom tė partisė tėnde dhe duke demoralizuar partitė e tjera, laike, me synimin pėr tė shkuar te njė parashikim qė thotė se DC-ja nuk ka rrugė tjetėr pėrveēse tė takojė PCI-nė, mu tash qė kjo po afron tė ndodhė, natyrisht falė edhe miratimit tėnd, pasiv, ti shfaqesh aty pari, duke thėnė: Po presim mrekullinė. Cilėn mrekulli? Atė tė njė vendi nė krizė, tė shpėtuar prej njė DC-je tė varur prej strukturave tė tjera, siē thuhet sot, dhe tė njė PC-je, e cila mbas blatimit tė buqetės sė abstenimit, shpėrndan ujin e shéjtė tė miratimit? Ose atė, qė ėshtė mandej e njėjta gjė: ajo e njė programi tė pėrbashkėt qė nė optikėn tėnde duket shumė e mė e rėndėsishme sesa pasojat politike qė mund tė shpėrthejnė, ndėrkohė qė pėr ne, pasojat politike mbesin nė ēdo rast mė tė rėndėsishme se vetė programi? Mė vjen keq, por po ta them krejt hapur: ndryshimi midis nesh ėshtė dhe mbetet i plotė. Pyetja jote, e dytė: Nuk tė duket e padrejtė ti atribuosh PRI-sė (Partisė Republikane Italiane), si parti e ashtuquajtur e ndėrmjeme, pėrgjegjėsinė e situatės sė kompromisit qė mund tė krijohet? Kryekreje pyes: Pėrse kjo e ashtuquajtur e ndėrmjeme? Mos ndoshta ke hequr dorė nga pozicioni mjesuer dhe pra, tė qendrės pėr partinė tėnde? Kėmbėngul me tė vėrtetė se i ke konsumuar deri nė fund pėrgjegjėsitė e tua pėr kėtė braktisje qė i ke bėrė truellit laik qė ishte i njėnatyrshėm pėr PRI-nė? Nuk do tė dėshiroja tė mbėrrija deri te njė lapsus frojdian, por nuk mund tė rri pa pohuar mu nė ēastin, kur i thėrras vėmendjes tėnde ndaj fjalėve tė sakta tė shkrimit tim. Unė pėrgjegjėsinė pėr paktin, tė cilin jemi duke e pėrjetuar, iua atribuova jo vetėm republikanėve, por edhe socialistėve e socialdemokratėve. Do tė jem edhe mė i qartė. Nėse republikanėt, nė vend qė tė parashikojnė dhe profetizojnė, do tė kishin punuar pėr tė bashkuar socialdemokratėt dhe liberalėt nė kėtė Aleancė laike, ashtu siē bėnė gjatė fushatės elektorale, ku mė tepėr kanė penguar sesa kanė mbėshtetur, ndoshta sot, mu pėr kėtė po i shohim tė mėnjanuar prej vlerave dhe marrėdhėnieve tė pamjes sonė, politike: socialistėt duhej tė ishin mė afėr socialdemokratėve, nė vend qė kėta tė ishin mė pranė atyre, e liberalėt nuk do tė ishin kėsisoji tė izoluar, siē janė, ndėrsa republikanėt do tė bėheshin udhėheqja e natyrshme e kėtij blloku tė qendrės, i cili nuk ėshtė thjesht, ngaqė ata nuk kanė dashtė qė tė jetė dhe pa tė cilin gjithēka ėshtė prishur. Pyetja jote, e tretė: A me tė vėrtetė, qysh kur PRI-ja ishte nė qeverinė dyngjyrėshe, i ėshtė shmangur betejės? Natyrisht, dhe madje pėr herė tė parė. Nuk e kujton mė kongresin e Genova-s tė PRI-sė? Ishe ende nė dyngjyrėshin, por tashmā qe paralajmėruar me kohė, qoftė edhe nė terma ende tė papėrcaktuara, vendueshmėria dashamire e partisė tėnde ndaj kompromisit historik. Edhe sepse ende nuk kėmbėngul pėr ta quajtur arratisje, kjo lėvizja yte ngjall panik dhe konfuzion nė kampin laik. Vetėm Unitį tė mbrojti asokohe, ndėrkohė qė nė gazetėn tonė, njė nga bashkėpunėtorėt e mi, mė tė ngushtė, Bettiza, me miratimin tim, spikati me njė salto mortale pėr tė tė justifikuar ty. Shpresonim ende se mund tė ndikonim ndaj asaj paqartėsie, ndaj atij hamletizmi qė e konsideronim tė ēastit. U gabuam. Nuk ishte njė dyshim qė kalon vrik e vrik, por mjerisht, ishte njė vendim politik, i shprehur nė terma tė zbehtė, vetėm ngaqė ndodheshim para dhe jo mbas zgjedhjeve tė 20 qershorit. Nė tė vėrtetė, e kishe pikėsynuar tashmā qėndrimin tėnd pėr kompromisin dhe i kishe braktisur aleatėt tuaj, natyralė, si dhe vetveten tėnde. Dhe ja ku mbėrritėm nė fund. Nėse sot, mund tė tė duket se po ta them mė vonė atė qė do tė thoja mė parė, kjo ėshtė njė pėrshtypje e rrémė. Unė nė shkrimin tim kam pėrshkruar dhe analizuar me hidhėrim njė situatė domosdoshmėrie, pėr krijimin e sė cilės ke kontribuar dhe jo nė njė masė tė vogėl, vetė ti. Kam pėrshkruar lāmshin e rrugės Gesu dhe tė Botteghe Oscure, pa e miratuar, pa pritur asnjė mrekulli, por vetėm me ngushėllimin pėr tė parė mbi tryezėn e bisedimeve njė DC pėr herė tė parė mė tė bashkuar sesa PCI-nė. Ngushllim qė ty mund tė tė duket i vogėl, ose plotėsisht mendjelehtė. Sepse ti, nė thelb, shpreson nė pėrsosmėrinė e programit tė marrėveshjes midis ujqėrve tė vjetėr, ndėrsa ne urojmė mosrealizimin. Ose, nė cakun e fundit, dėshtimin. Ne do tė dėshironim qė qoftė DC-ja, qoftė PCI-ja, tė dilnin prej mėdyshjes: njėra me pėrgjegjėsitė e saj, elektorale, tjetra me nxitjet dhe dogmat e bazės dhe tė ideologjisė sė saj, tė nėndheshme ideologjike. Nė ndryshim nga ti, ne nuk jemi pėr asnjė lloj kompromisi. Jemi pėr qartėsinė. Dhe mu pėr kėtė qartėsi kam dashtė me tė folė me tė gjithė thellėsinė e mendimit tonė, qė siē e sheh, nuk pėrkon me tėndin. Uroj qė ky mospėrkim tė mos e prekė miqėsinė tonė, tė vjetėr. Natyrisht qė nuk e prek asesi miqėsinė time pėr ty.
7 maj 1977
E pėrzgjodhi pėr botim dhe e pėrktheu BESNIK DIZDARI
KRONIKA
Pritet tė zbardhen edhe porositėsit e fishekėve tė trafikuar nga oficerėt e ushtrisė
57 000 fishekėt, ushtarakėt mohojnė akuzat pėr trafik
Sipas burimeve nga grupi hetimor, sekuestrimi nė Karbunarė tė Lushnjės ėshtė pjesė e njė rrjeti ballkanik tė trafikut tė armėve. Ndėrsa, sipas avokatėve mbrojtės, tė gjithė tė pandehurit kanė zbatuar urdhrat e eprorėve
Tė pestė ushtarakėt, tė akuzuar pėr pjesėmarrje nė organizatė kriminale tė financuar nga trafiku i armėve, janė pėrballur dje me Gjykatėn e Krimeve tė Rėnda, ku kanė pranuar se kanė zbatuar vetėm urdhrat e eprorėve. Arif Mata major, Medi Hasani, nėnoficer, Pajtim Lama shofer, Gramoz Bendo magazinier armatimi dhe Nasi Froria, punonjės nė garkim-shkarkim janė paraqitur dje nė Gjykatėn e Krimeve tė Rėnda pėr tė marrė edhe masėn e sigurisė. Prokurori i kėsaj ēėshtjeje, Anton Martiki, ka rreshtuar akuzat para gjyqtarit, ndėrsa ka pėrjashtuar nga pjesėmarrja nė organizatė kriminale shtetasin Froria. Ky i fundit akuzohet vetėm pėr moskallėzim krimi dhe mbajtje tė municionit luftarak. Sipas burimeve nga grupi hetimor, sekuestrimi i 57.000 fishekėve nė Karbunarė tė Lushnjės ėshtė pjesė e njė rrjeti ballkanik tė trafikut tė armėve. Ndėrsa, tė pandehurit nuk e kanė pranuar kėtė fakt. Ata nuk kanė pranuar as akuzat pėr organizatė kriminale. Sipas avokatėve mbrojtės, mėsohet se tė gjithė tė pandehurit kanė zbatuar urdhrat e eprorėve. Gjykata Tė pandehurit ushtarakė kanė mbetur tė gjithė nė burg pa afat, pasi janė shqyrtuar provat e Prokurorisė sė Krimeve tė Rėnda edhe tė mbrojtjes, ndėrsa i pandehuri Froria do tė rrijė 30 ditė nė burg, deri nė verifikimin e plotė tė rrethanave. Prokuroria e Krimeve tė Rėnda ka mundur tiu dėrgojė letėrporosi tė gjitha institucioneve homologe tė rajonit, ku dyshohet tė jetė edhe destinacioni i fishekėve. Kėto polici janė duke kryer tė gjitha verifikimet e duhura, pasi dyshimet mė tė forta i pėrkasin trafikimit tė fishekėve nė njė nga kėto vende. Grupi i ekspertėve qė po kontrollon ēdo veprimtari tė dyshimtė nė ushtrinė shqiptare, prej tė paktėn njė jave, ka nisur tė zbatojė forcimin e survejimit tė armėve apo pajisjeve luftarake qė dalin nga repartet. Rezultatet e hetimeve tė ushtrisė kanė pėrcaktuar paraprakisht se, fishekėt ishin destinuar pėr trafik nė njė nga vendet e rajonit. Hetimet Prokuroria e Krimeve tė Rėnda ėshtė duke vazhduar hetimet dhe pritet qė tė zbulohen edhe persona tė tjerė tė implikuar. Ndėrsa, edhe pėrsa iu pėrket letėrporosive tė nisura nė vendet fqinje, pritet tė zbardhen edhe porositėsit e fishekėve tė trafikuar nga oficerėt e ushtrisė shqiptare. Ndėrsa, nėpėr tė gjitha repartet e Beratit, ku dyshohet se janė vjedhur municione ėshtė duke vazhduar inventari i armatimit, ndėrsa bėhet e ditur se, janė nisur inventarėt edhe nė disa reparte tė tjera nė kėtė zonė. Ndėrkaq, duket se kanė nisur tė zbardhen porositėsit, tė cilėt, sipas akuzės, janė drejt arrestimit.
Janė arrestuar
-Arif Mata, 39 vjeē, lindur nė Kukės e banues nė Tiranė, me detyrė oficer pranė Shtabit tė Brigadės 4460 nė Pezė-Helmės, Tiranė, me gradėn Major
-Medi Hasani, 40 vjeē, lindur nė Peshkopi e banues nė Tiranė, me detyrė shofer, nėnoficer nė Brigadėn 4460 nė Pezė-Helmės, Tiranė
-Pajtim Lama, 24 vjeē, lindur e banues nė Shkodėr, me detyrė shofer nė Brigadėn 4460 nė Pezė-Helmės, Tiranė
-Gramoz Bendo, 33 vjeē, lindur e banues nė Palikesht tė Beratit, me profesion magazinier armatimi nė Repartin Ushtarak nr. 4453, Berat
-Nasi Froria, 40 vjeē, lindur e Banues nė Berat, me profesion punonjės ngarkim-shkarkimi, pranė repartit nr. 4453, Berat
U sekuestruan
57.000 fishekė luftarakė Automjeti tip kamion, me targė U 1166 Automjeti tip Benz veturė, me targė TR 1680 M 6 aparate celularė qė iu pėrkasin tė arrestuarve
Korrupsioni, mbetet nė qeli polici rrugor, hetim tė lirė pėr katėr efektivė tė tjerė
Mbetet nė qeli deri nė sqarimin e plotė tė rrethanave, ish-punonjėsi i policisė rrugore, i paditur nė prokurori nga Kontrolli i Shėrbimit tė Brendshėm, pasi ishte filmuar duke marrė para. I vetmi i arrestuar ka qenė Mentor Leka, ndėrsa kėsaj vale filmimesh nuk i kanė shpėtuar dot edhe 17 punonjės tė tjerė tė qarkullimit. Shėrbimi i Kontrollit tė Brendshėm nė Ministrinė e Brendshme ka vėnė kamera nė postblloqe tė ndryshme, ku shėrbenin kėta policė dhe filmoi raste flagrante, ku ata iu merrnin para qytetarėve. E njėjta praktikė ėshtė ndjekur herė pas here dhe rezultatet kanė qenė tė kėnaqshme pėr kontrollorėt. Shėrbimi i Kontrollit tė Brendshėm nė Ministrinė e Brendshme arrestoi tre ditė mė parė Mentor Lekėn, nė kohėn qė ky i fundit merrte turnin e tretė. Arrestimi ėshtė bėrė, pasi gjykata e Tiranės ka caktuar ndaj tij masėn e sigurisė arrest nė burg. Pas hetimeve tė bėra nga SHKB-ja, ndaj kėtij punonjėsi, prokuroria ka filluar procedimin penal pėr korrupsion, parashikuar nga neni 259 i Kodit Penal. Agjentėt e SHKB-sė ekzekutuan vendimin e gjykatės sė Tiranės, ndėrkohė qė mėsohet se janė dorėzuar edhe provat pėr kėtė masė. Mbi bazėn e kallėzimit tė SHKB-sė dhe pas koordinimit tė punės me Prokurorinė e Tiranės ka filluar procedimi penal me akuzėn e korrupsionit edhe pėr 4 punonjės tė tjerė tė policisė rrugore nė Tiranė. Ky koordinim ka bėrė tė mundur qė edhe pėr 7 punonjės tė tjerė tė kėtij komisariati tė sigurohen nga SHKB-ja prova tė mjaftueshme pėr largimin e tyre nga puna, pasi janė tė pėrfshirė nė veprimtari korruptive gjatė ushtrimit tė detyrės. Gjithashtu, SHKB-ja ka dėrguar pėr ndjekje penale edhe 6 punonjės tė policisė rrugore nė qarkun e Elbasanit, pėrfshirė edhe vetė shefin e sektorit tė policisė rrugore, pėr korrupsion dhe shpėrdorim detyre. Rastet e dėnimeve Njė vit mė parė, nė Kuēovė, pas denoncimit tė njė qytetari dhe kombinacionit tė oficerėve tė SHKB-sė, u arrestua nė flagrancė Muhamet Pone, drejtuesi i lartė i policisė, tė cilit iu gjetėn nė xhep 20 mijė lekė qė, sipas SHKB-sė, i kishte marrė nga njė qytetar. Shefi i qarkullimit rrugor nė komisariatin e policisė sė Kuēovės ėshtė prangosur nė njė lokal nė afėrsi tė komisariatit. Ndėrsa, disa muaj mė parė, dy policėt e qarkullimit rrugor, Lulėzim Meta dhe Luan Nabolli, u dėnuan pėrkatėsisht me nga 3 vite e 6 muaj burg dhe me nga njė gjobė prej 6 milionė lekėsh tė vjetra. Efektivėt e komisariatit tė policisė rrugore Tiranė, me detyrė kontrollorė linjash janė ndaluar nga SHKB-ja me akuzėn e korrupsionit pasiv, tė kryer nė bashkėpunim. Sipas akuzės, dy efektivat, nė mėnyrė tė vazhdueshme, bllokonin dokumentacionin e drejtuesve tė mjeteve tė ndryshme, pa asnjė shkak dhe mė pas iu kėrkonin atyre para nė kėmbim tė lėshimit tė dokumenteve. Ndėrkaq, mėsohet se edhe nė Elbasan, shumė shpejt pritet tė hapet procesi pėr tė gjashtė efektivat, ndėrsa ende mbeten nėn vėzhgim disa efektiva, tė denoncuar nga qytetarė tė ndryshėm pėr korrupsion.
RRETHE
Gazi i anijės Mariana merr miratimin e inspektoriatit Dogana, analiza tė reja pėr Global Gaz
VLORĖ-Inspektoriati Teknik Qendror i ka dhėnė ok cilėsisė sė njė sasie tė madhe gazi, tė mbėrritur nė port ditėn e djeshme, kurse dogana ėshtė shprehur dyshuese dhe ka marrė kampione qė ti analizojė pėr hesap tė vet. Ėshtė verifikuar kėshtu rasti i dytė, nė lidhje me mosmarrėveshjet institucionale ndėrmjet doganės dhe Inspektoriatit Qendror Teknik. Shkaku i ėshtė i njėjtė me atė tė disa javėve mė parė, ku analizat e cilėsisė sė gazit tė sjellė nė port prej shoqėrisė Vjosa, tė kryera jashtė Shqipėrisė e nxorėn gazin me probleme, ndėrsa inspektoriati i dha viston e zhdoganimit. Edhe malli i ardhur kėtė herė pėr llogari tė shoqėrisė Global Gaz ėshtė transportuar prej sė njėjtės anije Mariana. Burime tė brendshme tė drejtorisė sė portit bėjnė tė ditur se, inspektoriati ka bėrė analizat dhe ka ndezur dritėn jeshile pėr hedhjen nė treg tė sasisė prej 1370 tonėsh gazi, ndėrkohė qė, pėr tė garantuar kėtė cilėsi, dogana nuk e ka lėnė me kaq ēėshtjen. Siē edhe konfirmon drejtori i saj z.Hysni Sharra, nga ana e institucionit qė ai drejton janė marrė kampione dhe po bėhen analiza tė reja lidhur me verifikimin e konkluzionit tė nxjerrė nga inspektoriati. Pėrgjigjet e kėtyre analizave do tė mėsohen pas dy ditėsh. Sharra ka shtuar se, sasia e gazit, nė bazė tė nenit 75 tė Kodit Doganor, nuk mund tė konsiderohet e bllokuar, por thjesht e magazinuar. Kjo do tė thotė se, sasia e mallit nuk lejohet qė tė preket nga firma Global Gaz, pasi ėshtė vulosur dhe duhet tė qėndrojė nė pritje tė pėrfundimit tė rezultatit tė analizave. Ergys Alushi
Konstatimi: Situatė alarmante nė transportin e pasagjerėve Task Forca bllokon 50 automjete
Nė mbyllje tė kėsaj jave, grupi Task Forcė ka evidentuar njė numėr tė madh automjetesh tė llojeve autoveturė, furgonė dhe autobusa, qė punojnė pėr transportin e pasagjerėve nė mėnyrė tė paligjshme
ELBASAN- Mbėshtetur nga urdhėresa e tre ministrive, pėrkatėsisht asaj tė Brendshme, Ministrisė sė Financave dhe Ministrisė sė Transporteve, e mbėshtetur nga Drejtoria e Tatim-Taksave dhe Drejtoria e Transportit Rrugor, Task Forca dhe policia kanė ndėrmarrė njė operacion tė gjerė, nė rang qarku, me qėllim kontrollin dhe evidentimin e tė gjitha automjeteve qė qarkullojne me dokumentacione tė parregullta. Sipas statistikave zyrtare mėsohet se, nga dita e hėnė deri tė shtunėn, nė mbyllje tė kėsaj jave grupi Task Forcė ka evidentuar njė numėr tė madh automjetesh tė llojeve autoveturė, furgonė dhe autobusa, qė punojnė pėr transportin e pasagjerėve nė mėnyrė tė paligjshme. Njė problem tjetėr i hasur nga Task Forca ka qenė mungesa e lejes sė drejtimit pėr kėtė lloj shėrbimi, transport pasagjerėsh. Pėrfaqėsuesit e Task Forcės e kanė vlerėsuar situatėn si tejet alarmante, duke e konsideruar kėtė edhe njė nga shkaqet kryesore tė aksidenteve rrugore qė muajt e fundit janė shtuar shumė, duke shkaktuar edhe viktima. Operacioni i Task Forcės ėshtė mbėshtetur edhe nga Sindikata e Transportit Rrugor. Sipas pėrfaqėsuesve tė kėsaj sindikate, operacioni do tė shėrbejė pėr disiplinimin e shėrbimit tė tė gjitha llojeve tė transportit dhe pėr minimizimin e rasteve tė aksidenteve, veēanėrisht tė atyre me pasoja tė rėnda. Gjatė kėsaj jave, nga grupi Task Forcė janė bllokuar rreth 50 automjete tė llojeve tė ndryshme, qė kryenin transport udhėtarėsh me targa tė bardha dhe pa licencė. Njė tjetėr e mirė e kėtij operacioni lidhet me faktin tjetėr se, ai do tė evitojė nė maksimum konkurrencėn e pandershme, si dhe do tė sjellė zbatimin e pėrpiktė tė ligjit. Suela Azemi
Aksidentohen tre vetė nga njė familje
LIBRAZHD-Njė tjetėr aksident rrugor ėshtė shėnuar nė aksin Librazhd-Elbasan nė vendin e quajtur Ēezma e Miftarit. Mjeti furgon i tipit Benz-Mercedes, me targa LB 1488, i drejtuar nga shtetasi Latif Mana ėshtė pėrplasur me autoveturėn po tė tipit Mercedes-Benz, me targa LB 21 87 A, drejtuar nga Petrit Face. Si rezultat i pėrplasjes janė aksidentuar drejtuesi i mjeti Petrit Face, 41 vjeē, vajza e tij 12-vjeēare Floresha Face dhe Shaqir Face, 70 vjeē, babai i Petritit. Aksidenti ka ndodhur si pasojė e lagėshtirės nė rrugė, por edhe pėr drejtim tė gabuar tė drejtuesit tė furgonit. Tė plagosurit janė shtruar nė spitalin e qytetit tė Librazhdit dhe janė jashtė rrezikut pėr jetėn. Aksi rrugor nė fjalė, gjithnjė ka qenė burim aksidentesh, pėr vetė fatin se kthesat janė tė vėshtira, por edhe gurėt qė bien nga shkėmbi kthehen nė burim aksidentesh. S.Azemi
Vidhet Universiteti Ismail Qemali
VLORĖ-Pas njė sėrė vjedhjesh tė banesave dhe njėsive tregtare nė qytet, radha i ka ardhur Universitetit Ismail Qemali tė Vlorės. Sipas informacioneve zyrtare nga policia, vjedhja ka ndodhur gjatė natės tė sė premtes. Nga hetimet e para dhe deponimet e drejtuesve tė universitetit rezultoi se, persona tė paindentifikuar kanė hyrė nė ambientet e tij dhe kanė vjedhur tri videoprojektorė dhe njė kompjuter portable. Vlera e dėmit arrin njė shumė e 150.000 lekėve, ndėrkohė qė universiteti ėshtė i siguruar mė roje tė policisė private. Policia tha se, objekt i hajdutėve ka qenė laboratori i fizikės, ndėrkohė qė bėhet e ditur se ka edhe materiale tė tjera tė vjedhura, tė cilat nuk janė deklaruar nė komunikatėn zyrtare tė policisė.
Dėbora bllokon gjashtė fshatra
TROPOJĖ- Reshjet e dėborės qė kanė filluar prej disa orėsh nė zonat rurale tė rrethit tė Tropojės kanė shkaktuar izolimin e 6 fshatrave tė thella tė kėtij rrethi. Nėnprefekti, Syl Smajlaj, tha se, deri nė orėt e mesditės, reshjet e dėborės kanė vazhduar tė bien nė zonat e thella tė komunave tė Margegajt, Tropojės sė Vjetėr dhe Lekbibajt, duke shkaktuar dhe izolimin e disa fshatrave. Po ashtu, Smajlaj bėri tė ditur se, si pasojė e motit tė keq dhe erėrave tė fuqishme janė konstatuar dhe mbi 100 shtylla elektrike tė dėmtuara, tė cilat kanė lėnė pa drita 6 fshatra tė thella tė kėtyre komunave. Pėr riparimin e defekteve nė linjat elektrike ėshtė angazhuar pjesa mė e madhe e specialistėve tė filialit elektrik tė rrethit. Shtyllat e rrėzuara ndodhen nė zona tė thella dhe ringritja e tyre vėshtirėsohet si pasojė e motit tė keq dhe trashėsisė sė dėborės nė kėto zona malore.
Rrugėt e ngrira, policia dyfishon postblloqet
KUKĖS- Si pasojė e ngrirjes sė asfaltit tė rrugėve, policia e qarkullimit rrugor ka dyfishuar postblloqet nė aksin rrugor Morinė-Kukės-Qafė Mali, qė lidh Shqipėrinė me Kosovėn, pėr shmangien e aksidenteve tė mundshme, nė kushtet kur trashėsia e dėborės nė Qafė-Mali ka arritur nė 30 centimetra. Burime tė policisė thanė se aksi rrugor Morinė-Kukės-Qafė Mali ėshtė i kalueshėm, por drejtuesit e mjeteve duhet tė qarkullojnė me zinxhirė, pėr tė shmangur rrėshqitjet e mundshme. Ndėrkaq, reshjet e dėborės kanė pėrfshirė tė gjitha zonat rurale tė rrethit tė Kukėsit, madje mėngjesin e djeshėm ato janė shtrirė deri nė qytet, nė formėn e llohės (reshje shiu dhe dėbore sė bashku). Reshjet e dėborės vazhdojnė tė bien nė rreth 20 fshatra tė rrethit, duke bllokuar lėvizjen e mjeteve nė akset rrugore qė lidhin fshatrat e komunave tė Grykė Ēajės, Bushtricės, Kalisit, Arrnit, Zapodit e Shishtavecit me qytetin e Kukėsit. Nė kėto zona, trashėsia e dėborės ka arritur nė mbi 40 centimetra, gjė qė ka shkaktuar dhe bllokimin e segmenteve tė rrugės qė i lidhin kėto komuna me qytetin e Kukėsit.
EKONOMI Nga aplikimi i kėsaj takse pėrfitojnė vetėm pagat e larta, tė cilat paguajnė mbi 10 % tatim mbi tė ardhurat
Taksa e sheshtė pėrgjysmon tatimin mbi pagat e larta
Pagat 90 deri 140 mijė lekė do tė pėrfitojnė njė ulje tė tatimit mbi tė ardhurat nė vlerėn 5 pėr qind, ndėrsa pagat mbi 140 mijė lekė do tė pėrfitojnė njė ulje prej 20 pėr qind. Aktualisht, pagat 90-140 mijė lekė paguajnė 15 pėr qind tatim mbi tė ardhurat, ndėrsa ato mbi 140 mijė lekė paguajnė 20 pėr qind
Me aplikimin e taksės sė sheshtė, qė qeveria ka nė plan tė aplikojė, pritet tė ketė njė ulje tė ndjeshme tė tatimit mbi tė ardhurat personale. Nga taksa e sheshtė pėrfitojnė pagat e larta, tė cilat aktualisht paguajnė mė shumė tatim mbi tė ardhurat, ndėrkohė qė tatimi pėr pagat e ulėta dhe tė mesme nuk e kalon kufirin e 10 pėrqindėshit, i cili ėshtė niveli nė tė cilin do tė bazohet taksa e sheshtė. Tatimi pėr pagat 90 mijė deri nė 140 mijė lekė do tė ulet me 5 pėr qind, si pasojė e aplikimit tė kėsaj nisme tė qeverisė. Pėr kėtė kategori pagash, tatimi mbi tė ardhurat personale ėshtė nė masėn 15 pėr qind dhe si pasojė e aplikimit tė taksės sė sheshtė, ky tatim do tė shkojė nė nivelin e 10 pėrqindėshit. Ndėrsa, pėr pagat mbi 140 mijė lekė nė muaj, tatimi do tė bjerė me 10 pėr qind, duke qenė se, aktualisht, tatimi pėr kėto paga ėshtė nė nivelin e 20 pėr qindėve. Si pasojė e kėsaj, pėr pagat mujore 90 mijė lekėshe, tatimi nuk do tė jetė mė nė kuotėn e 14 mijė lekėve, por do tė zbresė nė 9 mijė lekė, ndėrkohė qė pėr njė pagė 150 mijė lekė, tatimi bie nga 30 mijė lekė nė 15 mijė. Kjo nismė e qeverisė ka ndryshuar politikat fiskale tė planifikuara deri nė vitin 2009. Sipas kėtyre politikave, ishte planifikuar qė tatimi mbi tė ardhurat personale tė vinte duke u ulur gradualisht, ndėrkohė qė tashmė do tė aplikohet njė ulje drastike pėr kėtė tatim lidhur me pagat e larta. Taksa e sheshtė ėshtė njė ndėr nismat e fundit qė qeveria ka planifikuar tė ndėrmarrė, me qėllim fuqizimin e biznesit. Qeveria e ka vlerėsuar si mjaft ambicioze kėtė nismė, e cila do tė bėjė qė tė gjitha taksat, pėrveē TVSH-sė, tė mos jenė mbi kufirin maksimal prej 10 pėr qind. Kėtu do tė futen edhe tatimi mbi fitimin si dhe ēdo lloj takse tjetėr. Aplikimi i taksės sė sheshtė bėhet me synimin ambicioz pėr ta bėrė Shqipėrinė vendin me taksa mė tė ulėta nė rajon. Kjo gjė bėhet, jo vetėm pėr tė krijuar mė shumė tė ardhura pėr biznesin si dhe mė shumė mundėsi pėr investime pėr tė, por edhe me qėllim pėrthithjen e investitorėve tė huaj, pėr tė investuar nė Shqipėri. Nisma e qeverisė ėshtė duke u hartuar tashmė, teksa pritet qė tė merret edhe miratimi i FMN-sė. Qeveria ėshtė optimiste qė FMN-ja ta mirėpresė dhe tė pranojė kėtė nismė, duke lejuar mundėsi mė tė mira pėr zhvillimin e biznesit nė vend, megjithė kostot qė kjo nismė do tė ketė nė buxhetin e shtetit. Politikat qeveritare synojnė qė tė krijojnė mė shumė frymėmarrje pėr tregun dhe pikėrisht rritja e biznesit dhe prodhimit nė vend tė krijojė kushte mė tė mira pėr tė rritur tė ardhurat nė buxhet.
Akciza e cigareve ka shkuar nė 20 euro pėr kg gjatė vitit 2007
Niveli i akcizės sė cigareve pėr kėtė vit ka shkuar nė 20 euro pėr kilogram. Politikat fiskale pėr akcizėn e cigareve kanė parashikuar njė rritje graduale pėr ta ēuar ēmimin e cigares nė nivelet e vendeve tė BE-sė, tė cilat parashikojnė nivele tė larta akcize pėr kėtė produkt. Nė gjysmėn e dytė tė vitit tė kaluar, akciza e cigareve pati njė rrite prej 6 eurosh, nė krahasim gjysmėn e parė, pėrgjatė sė cilės akciza ndaj kėtij produkti ishte nė 10 euro pėr kilogram. Sipas kėtyre politikave, aciza do tė vazhdojė tė rritet me nga 5 euro pėr kilogram, pėr ēdo vit, duke bėrė qė niveli i saj deri nė vitin 2009 tė shkojė nė 30 euro. Duhet thėnė se, pėrkundėr efektit tė krijuar nga rritja e akzicės pėr njė sėrė produktesh, gjatė vitit 2006 ka pasur njė ulje tė madhe tė taksave, si pasojė e nėnshkrimit tė MSA-sė. Kjo marrėveshje ka sjellė njė efekt negativ prej rreth 5 miliardė lekėsh nė tė ardhurat e buxhetit tė shtetit. Gjithashtu, pėr tė nxitur investimet nė ekonomi ėshtė parashikuar qė taksat doganore tė aseteve kapitale tė bėhen zero, gjė e cila do tė krijojė njė efekt negativ prej njė miliard lekėsh nė tė ardhruat buxhetore. Por, kjo masė ėshtė ndėrmarrė pėr tė stimuluar prodhimin nė vend, duke ulur shpenzimet qė biznesi ėshtė i detyruar tė bėjė nga taksat dhe duke krijuar mundėsi mė tė mira qė biznesi tė fusė nė vend njė teknologji mė tė mirė pėr prodhim.
Tė ardhurat nga taksa e qarkullimit rrugor gjatė dymujorit tė parė, 700 milionė lekė
Tė ardhurat e mbledhura nga Taksa e Qarkullimit Rrugor kanė patur njė rritje prej rreth 116 milionė lekėsh, nė krahasim me tė njėjtėn periudhė tė vitit tė kaluar. Sipas tė dhėnave statistikore nga Drejtoria e Pėrgjithshme e Tatimeve, rritja ka ardhur si pasojė e rritjes sė efikasitetit tė tatimeve nė mbledhjen e tė ardhurave dhe uljes sė nivelit tė korrupsionit nė kėtė dikaster. Sipas kėtyre tė dhėnave, nė fund tė dymujorit tė parė tė kėtij viti, tė ardhurat nga kjo taksė, arritėn nė rreth 700 milionė lekė nga rreth 584 milionė qė kjo drejtori ka mbledhur njė vit mė parė prej kėsaj takse.
Rritja e parashikuar e eksporteve gjatė kėtij viti pritet tė ulė deficitin tregtar
Norma e pritur mė e lartė e rritjes sė eksporteve nė krahasim me atė tė importeve pėr vitin 2006 pritet tė ndikojė nė rėnien e deficitit tregtar dhe rrjedhimisht, edhe nė ndryshimin e kontributit tė kėrkesės sė jashtme nė rritjen e GDP-sė. Sipas tė dhėnave, ky kontribut ka patur pėrmirėsime tė ndjeshme, duke shkuar nga -2.53 pėr qind, qė ka qenė nė vitin 2005 nė -0.9 pėr qind nė vitin 2006. Pritshmėritė pėr njė normė rritje tė eksporteve mė tė lartė se ajo e importeve, dhėnia e efektit real tė pėrdorimit tė makinerive dhe pajisjeve tė importuara gjatė viteve tė kaluara (si njė pjesė e rėndėsishme e strukturės sė tyre), pėrmirėsimi i kushteve infrastrukturore, rritja e popullaritetit tė turizmit vendas si dhe thellimi i vazhdueshėm i reformave strukturore nė kushtet e ruajtjes sė rritjes ekonomike tė eurozonės pothuajse nė nivelet e viteve tė fundit, do tė sjellin, gjatė periudhės sė shqyrtuar brenda kėtij programi, njė shpėrndarje mė tė rregullt tė strukturės sė kėrkesės agregate, duke e rritur influencėn e kėrkesės sė jashtme.
RRETHE
Nuk rezulton tė jetė i skeduar nga policia shqiptare Gjendet i vrarė nė Athinė taksisti
Nga tė dhėnat e depozituara prej ekspertėve grekė ka rezultuar se, i ndjeri Ferdinand Beqiri ėshtė goditur me pesė plumba, ndėrkohė qė, pranė tij janė gjetur mijėra euro dhe 75 gramė heroinė
SARANDĖ- Njė shtetas shqiptar me moshė 40-vjeēare, qė punonte si taksist i rregullt nė linjėn automobilistike Sarandė-Athinė ėshtė gjetur i vrarė me armė zjarri, ditėn e premte, nė kryeqytetin helen pesė milionė banorėsh, Athinė, nė rrethana ende tė panjohura. Po ashtu, pėr momentin, tė panjohur dhe misteriozė kanė mbetur edhe ekzekutorėt e tij, pėr tė cilėt organet greke tė hetimit nuk kanė dhėnė asnjė version. Aktin e mėsipėrm kriminal e ka konfirmuar edhe shefi i komisariatit tė policisė sė Sarandės, Limos Fallani, i cili tha dje se, 40-vjeēari i ekzekutuar quhet Ferdinad Beqiri, i cili ishte banor i Sarandės dhe punonte nė shėrbimin taksi tė linjės Sarandė-Athinė. Sipas shefit Fallani, i ndjeri Beqiri ėshtė gjetur i vrarė nga policia greke, mėngjesin e ditės sė premte. Duke sqaruar se nė kėtė pohim policia e Sarandės i ėshtė referuar komunikatės zyrtare tė policisė sė shtetit helen, Fallani ka sqaruar se, 40-vjeēari Beqiri u gjet i vrarė nė automjetin e tij. Lidhur me rrethanat e kėtij zbulimi, shefi i komisariatit sqaroi se: Grupi hetimor grek ka konstatuar gjurmė plumbash nė xhamin e krahut tė shoferit". Ai, gjithashtu nėnvizoi se, 40-vjeēari Beqiri ėshtė identifikuar 24 orė pas kryerjes sė krimit tė vrasjes. Nga tė dhėnat e depozituara prej homologėve grekė ka rezultuar se, taksisti shqiptar, i ndjeri Ferdinand Bqiri, ėshtė goditur me pesė plumba, ndėrkohė qė pranė tij janė gjetur mijėra euro dhe 75 gramė heroinė. Lidhur me mundėsinė e vrasjes sė tė ndjerit pėr motive pazaresh tė lėndėve narkotike, shefi i policisė sė krimeve tė Sarandės, Artur Gjikėdhima, ka thėnė se, Ferdinand Beqiri ėshtė person i paskeduar nga policia shqiptare, qė do tė thotė se ai rezulton tė jetė i papėrzier nė asnjė lloj veprimtarie antiligjore. Sipas Gjikėdhimės, pėr shumė vite me radhė i ndjeri Beqiri ka qenė emigrant nė Itali, kurse prej njė viti punonte si taksist nė linjėn Sarandė-Athinė. Trupi i pajetė i viktimės ėshtė sjellė dje pranė tė afėrmve tė tij nė lagjen Metoq tė Sarandės. Rajmond Belo
Dėshton atentati me eksploziv Zbulon tritolin poshtė makinės
VLORĖ- Ashtu si ēdo mėngjes ka shkuar pėr tė hipur nė makinė, por ka dalluar se poshtė saj ishte vendosur njė sasi eksplozivi. Kėshtu i ka ndodhur mėngjesin e sė shtunės njė banori tė lagjes Partizani, i cili zotėronte njė automjet tip Ford me targa tė huaja. Sapo ka konstatuar sasinė e eksplozivit poshtė makinės, shtetasi ka lajmėruar policinė, e cila ka mbėrritur me forca tė shumta nė vendngjarje, nė pėrbėrje tė tė cilėve ka qenė edhe njė ekip neutralizuesish. Nga hetimet e para ka rezultuar se, sasia e eksplozivit ka qenė e llojit tritol dhe nė tė ishte vendosur njė ndezės granate. Pėr hetuesit, shtetasi, poshtė makinės tė tė cilit u gjet sasia e tritoli, ka deklaruar se, nuk ka probleme me askėnd dhe se mund tė ishte bėrė ndonjė ngatėrresė. Sipas specialistėve tė lėndėve plasėse, eksplozivi i llojit tritol ishte i pėrmasave 15 x 14 x 6 dhe shpėrthimi i tij mund tė bėhej i mundur vetėm nėpėrmjet tėrheqjes sė unazės sė detonatorit tė ndezėsit. Dy pistat kryesore qė po hetohen janė ajo e ngatėrrimit tė objektivit dhe problemet qė mund tė ketė pronari i automjetit. Sipas policisė, mėnyra e eksplozivit mund tė ketė qenė vetėm pėr ta trembur poseduesin e Ford-it (emri i tė cilit pėr arsye hetimi nuk bėhet i ditur), pasi ky lloj eksplozivi ėshtė vėshtirė tė shpėrthehet nga largėsia, pasi duhet njė distancė e shkurtėr pėr ta aktivizuar. Ergys Alushi
Nėna denoncon largimin e sė bijės Policia kėrkon 20-vjeēaren e humbur
GRAMSH-Denoncimi nė polici i njė nėne pėr largimin nga shtėpia tė vajzės sė saj qė prej disa ditėsh ka vėnė nė lėvizje uniformat blu, tė komisariatit tė policisė sė Gramshit. Denoncimi ėshtė bėrė vetėm 24 orė pėrpara, kur nėna (emri i tė cilės nuk publikohet), banuese e rrethit tė Gramshit, pasi ka pritur gjatė qė vajza tė kthehet nė shtėpi dhe kjo nuk ka ndodhur, i ėshtė drejtuar vetė kryekomisarit tė policisė, tė cilit i ka kėrkuar ndihmė pėr gjetjen e vajzės. Menjėherė, policia ka nisur gjurmimet dhe sipas burimeve tė brendshme, bėhet e ditur se tashmė ėshtė lokalizuar vendndodhja e 20-vjeēares. Dyshimet e para tė policisė janė se vajza mund tė jetė larguar me tė dashurin e saj, i cili hamendėsohet se e ka marrė pėr shfrytėzim prostitucioni. Mbas hetimeve tė para ėshtė bėrė e ditur se vajza ndodhet pėrreth lagjes Medrese tė qytetit tė Tiranės dhe policia tashmė ka lokalizuar zonėn nė fjalė. Specialstė tė kėsaj fushe kanė marrė me vete edhe shoqen e 20-vjeēares, me qėllim qė tė bėhet e mundur sa mė shpejt gjetja e 20-vjeēares dhe tė parandalohet kalimi i kufirit. S.Azemi
Maska qėllon me Kallash furgonin
VLORĖ-Rreth orės 06.00 tė mėngjesit tė djeshėm, njė person i armatosur dhe i maskuar nė fytyrė, i ka prerė rrugėn njė furgoni. Thirrjeve tė tij pėr tė ndaluar, drejtuesi i automjetit qė kishte me vete dy pasagjerė, nuk i ėshtė bindur, duke i dhėnė mė shumė gaz mjetit. Me kėtė manovėr, ai ka mundur ti shpėtojė pritės sė tė maskuarit, i cili pasi ka parė kėtė reagim, ka ngritur armėn, qė sipas dėshimtarėve ishte automatik Kallashnikov dhe ka qėlluar nė ajėr. Fatmirėsisht, asnjėri prej pasagjerėve nuk ėshtė lėnduar. Pas marrjes sė informacionit, policia ėshtė nisur menjėherė nė vendin ku ndodhi ngjarja, por deri dje nė mbrėmje nuk kishte bėrė tė mundur arrestimin e ndonjė tė dyshuari si autor i kėsaj ngjarjeje. Ergys Alushi
Ndalohet grupi adoleshent i vjedhjeve
SHKODĖR- Policia ka ndaluar tre adoleshentė, pėrkatėsisht 16 dhe dy tė tjerė 13-vjeēarė, banues nė njė lagje periferike tė qytetit verior, tė cilėt tentuan tė vidhin njė banesė, vetėm njė orė para se tė prangoseshin. Ndalimi i tyre nė flagrancė ėshtė bėrė rreth orės 16.00. 16-vjeēari Gj. P, ėshtė lindur nė Dukagjin dhe banues nė lagjen Skėnderbeg tė qytetit tė Shkodrės. Arrestimi i tij u bė pasi tė premten, rreth orės 14.30, nė bashkėpunim me tė vėllanė e tij 13-vjeēar T. P, nxėnės nė klasėn e 6-tė si dhe shokun e tij bashkėmoshatar, shtetasin K. D, lindur nė Nicaj tė komunės sė Shalės dhe banues po nė lagjen Skėnderbeg kanė tentuar sė bashku qė tė vjedhin njė banesė nė lagjen Vasil Shanto tė kėtij qyteti. Lagjja nė fjalė ėshtė fqinje me lagjen periferike Skėnderbej, ku banojnė edhe 3 tė penalizuarit pėr tentativė vjedhjeje. Aksioni i tyre pėr vjedhjen e banesės ėshtė pikasur ende pa filluar mirė nga tė zotėt e shtėpisė si dhe fqinjėt, tė cilėt kanė bėrė menjėherė denoncimin kundėr tre grabitėsve me eksperiencė adoleshente. A. Lagreta
INTERVISTA Kryetari i Komisionit Qendror tė Zgjedhjeve komenton procesin zgjedhor mė 18 shkurt dhe votimin nė Shijak
Gjata: Zgjedhjet, mision i pamundur
Fatjona Mejdini
Kryetari i Komisionit Qendror tė Zgjedhjeve, Ēlirim Gjata, shprehet nė intervistėn e tij, tė parė pėr procesin zgjedhor tė 18 shkurtit. E konsideron atė si mė tė vėshtirin nga tė gjitha proceset e tjera, tė zhvilluara gjatė viteve tė pluralizimit shqiptar. Vėshtirėsive teknike pėr realizimin e njė procesi nė 384 njėsi vendore, Gjata i shton edhe kohėn e pakėt qė kishte KQZ-ja nė dispozicion pėr tė realizuar zgjedhje brenda standardeve. Vlerėsimi i procesit zgjedhor si njė shans i humbur nga ndėrkombėtarėt, sipas Ēlirim Gjatės i faturohet faktorit politik, i cili nuk i dha KQZ-sė komoditetin pėr tė pasur kohėn e mjaftueshme pėr tė realizuar njė proces zgjedhor brenda tė gjitha standardeve. Gjata tregon se Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka qenė mė i imunizuar nga ndikimi i faktorit politik gjatė zgjedhjeve qė kaluan, por shton se ėshtė e pamundur qė nė njė proces ankimi, ku ka humbės dhe tė fituar, tė mungojnė akuzat dhe deklaratat politike kundėr vendimeve tė KQZ-sė. Nė kuadrin e njė reforme tė thellė, zgjedhore, Gjata propozon edhe shkėputjen e procesit tė ankimit nga funksionet e KQZ-sė dhe Kolegjit Zgjedhor dhe delegimin e kėsaj kompetence gjykatave civile nė tė gjithė vendin. Sipas Gjatės, sistemi zgjedhor duhet tė pėsojė ndryshime dhe tė kthehet nė proporcional tė pastėr. Duke shtuar kėtu edhe nevojėn pėr elektronizimin e procesit tė numėrit, Gjata thekson se procesi zgjedhor do tė administrohej nė mėnyrė mė tė lehtė dhe pėr pasojė, partitė politike do tė krijonin mė shumė besim nė proces. Kreu i KQZ-sė shpjegon nė intervistė dhe detyrimin qė kishte institucioni qė ai drejton pėr tė shpėtuar procesin zgjedhor nė zonėn e Shijakut, proces qė sipas tij u tentua tė merrej peng nga shtabi elektoral i kandidatit tė opozitės nė kėtė zonė. Por, sipas tij, e rėndėsishme ėshtė qė edhe mes vėshtirėsive tė ndryshme qė u krijuan gjatė procesit, qytetarėt shqiptarė arritėn tė votonin, duke plotėsuar kėshtu edhe njė tė drejtė tė pamohueshme, kushtetuese.
Ka pėrfunduar tashmė procesi pėr Zgjedhjet Vendore 2007-tė, duke patur parasysh dhe procedurat e ankimimit pranė KQZ-sė. Cili ėshtė opinioni juaj, i pėrgjithshėm mbi ecurinė nė tėrėsinė e procesit?
- Gjėja mė e vėshtirė ėshtė tė japėsh vlerėsime tė pėrgjithshme, kur ke tė bėsh me operacione kaq tė mėdha e komlekse, sikundėr ėshtė procesi zgjedhor. Gjithēka fillon shumė mė herėt nga data e zgjedhjeve, pėr tė pėrfunduar, pėr fat tė keq, shumė kohė pas saj. Nė kėtė moment, procesi ėshtė nė pėrfundim e sipėr. Kemi hequr "barrėn" mė tė madhe e jemi gati nė fundin e ankimimeve, si nė KQZ, ashtu dhe nė Kolegjin Zgjedhor. Jemi nė gatishmėri pėr pėrsėritjet e zgjedhjeve, nė ato zona ku nuk u zhvilluan apo dhe nė ato qė ka pėrcaktuar apo do tė pėrcaktojė nė ditėt nė vijim Kolegji Zgjedhor, tė cilat, gjithsesi, janė shumė pak nė raport me numrin e pėrgjithshėm tė ankimimeve. Nėse e shoh procesin nga ana ime, si kryetar i KQZ-sė, mund tė them se ai ka ecur pėrgjithėsisht mirė. Kemi realizuar njė proces tė rregullt, zgjedhor. Por, do tė doja tė cedoja pak nga pozita e kryetarit tė KQZ-sė pėr tė ritheksuar atė qė kam pėrsėritur shumė herė: procesin zgjedhor nuk e ka nė dorė vetėm Komisioni Qendror i Zgjedhjeve. Fakti ėshtė se deri ditėn e zgjedhjeve KQZ-ja arriti t'i bėnte zgjedhjet. Tė gjithė e dimė si u organizuan kėto zgjedhje. Tė gjithė jemi nė dijeni tė krizės politike dhe mungesen totale tė besimit qė e shoqėroi kėtė proces, qė solli dhe afatin shumė tė ngushtė kohor pėr zhvillimin e zgjedhjeve. Pa asnjė ekzagjerim, theksoj se kanė qenė zgjedhjet mė tė vėshtira, nga pikėpamja administrative, pėr t'u organizuar nė tė gjithė historinė e proceseve zgjedhore, demokratike nė Shqipėri. Nuk dua aspak tė bėj krahasime me vitin 1997-tė, pasi atėherė zgjedhjet kanė qenė tė vėshtira dhe u konsideruan tė pranueshme pėr tė tjera shkaqe, pėr efektin dhunė, por jo pėr probleme pėr ēėshtje administrative. Nėse kishte probleme administrative nė 1997-tėn, ato ishin pėr shkak tė violencės e destabilitetit. Ndėrkohė qė, nė kėto zgjedhje patėm njė vėshtirėsi shumė tė madhe nė administrimin e procesit: efektin kohė. Pikėrisht kėtė efekt dhe faktor determinant nė tė njėjtėn kohė, pėr organizimin e njė procesi, nuk e ka nė dorė KQZ-ja, por e kanė aktorėt e tjerė, ku mbizotėron ai politik. Pra, kemi KQZ-nė me kompetenca absolute pėr tė organizuar njė proces zgjedhor sipas Kushtetutės, por kemi dhe faktorin politik, qė pėrbėhet nga partitė politike, pėrfaqėsuesit e tyre nė parlament, qė kanė nė dorė tė bėjnė ligjin dhe kanė kompetenca tė padiskutueshme, ligjore. Po ashtu, ėshtė dhe faktori President qė cakton datėn e zgjedhjeve, por edhe ai, nė njė farė mase, ėshtė i varur nga ky faktor politik. Tashmė dihet historia e datės sė zgjedhjeve, pasojė e krizės politike. Kemi faktorin administrativ jashtė procesit, siē ėshtė qeveria dhe institucionet e tjera etj. Por, faktorin e kohė e kishte nė dorė politika, e cila u bė pengesė serioze. Kėtu, doja tė thoja se, pikėrisht atė kohė qė na duhej, nuk e patėm, pėr shkak tė krizės politike. Megjithatė, ne i bėmė zgjedhjet. Dhe kur kemi bėrė zgjedhjet e vitit 2007-tė, mund tė bėjmė zgjedhje nė ēfarėdolloj kushtesh tė tjera. Mund tė them se ky proces dukej Njė mision i pamundur. Por ne ia dolėm. Organizuam procesin zgjedhor pėr 3 javė, njė kohė jashtėzakonisht e ngushtė, me njė mobilizim shumė tė madh tė tė gjitha strukturave administrative tė Komisionit. Ndėrmorėm operacionin mė tė madh tė shpėrndarjes sė bazės materiale, zgjedhore qė ėshtė bėrė ndonjėherė nė historinė e zgjedhjeve, duke i ēuar ato nė 384 njėsi. Asnjėherė mė parė nuk ka ndodhur tė shpėrndahet nė 384 njėsi, derė mė derė tė ēdo KZQV-je nė Shqipėri, baza materiale nga K.Q.Z.-ja, nė mėnyrė tė saktė dhe pa probleme. Sigurisht qė njė ndihmė shumė e madhe na ėshtė dhėnė nga faktori administrativ, ku do tė veēoja qeverinė apo struktura tė tjera, tė saj. Nė kuadėr tė Memorandumit tė Bashkėpunimit qė u nėnshkrua, ky fator u tregua i gatshėm nė ēdo aspekt. Gjithashtu, kemi pasur njė komunikim shumė dobiprurės dhe efikas me forcat e ushtrisė. Ka patur njė interesim tė veēantė tė vetė Shtabit tė Pėrgjithshėm tė Ushtrisė dhe Ministrisė sė Mbrojtjes. Po shfrytėzoj rastin tė falėnderoj ministrin e Mbrojtjes dhe Shefin e Shtabit tė Pėrgjithshėm pėr gatishmėrinė e tyre nė ēdo moment tė ditės dhe natės pėr problemet zgjedhore. 180 kamionė tė ushtrisė u vunė nė dispozicion, me ditė tė tėra, pėr KQZ-nė, nė mėnyrė qė tė shpėrndahej baza materiale, pa folur pėr helikopterėt. Po kėshtu, edhe forca njerėzore e ushtrisė, ku do veēoja shumė oficerė apo edhe ushtarė me njė gatishmėri tė habitshme. Kjo bėri tė mundur realizimin e kėtij operacioni. Tė mos harrojmė qė kėto zgjedhje do tė ndikonin jo pak nė marrėdhėniet e vendit tonė me strukturat euro-atlantike. Nuk mund tė lihet jashtė vėmendjes gjithashtu edhe puna e mirė e Policisė sė Shtetit nė kėto zgjedhje. Policia ka luajtur njė rol jashtėzakonisht pozitiv, e vlerėsuar kjo edhe nga ndėrkombėtarėt. Pra, faktori komision dhe ai administrativ, nė kėtė rast qeveria, ndikuan vetėm pėr mirė nė kėtė proces. Ajo ēfarė ka sjellė dėmin nė raport me konstatimin njė tjetėr shans i humbur , ėshtė faktori politik nė tėrėsi. Dhe vėrtet, gjithė ajo punė e madhe nė kohė tepėr tė shkurtėr, u dėmtua sidomos ditėn e zgjedhjeve dhe pas saj nga politikanė tė ndryshėm apo edhe deputetė qė me ndėrhyrjet e tyre deri edhe bllokuan procesin nė disa njėsi. Ishte pėrsėri ndėrhyrja e Komisionit nė kėto raste qė stabilizoi situatat.
2- Sipas jush, ēfarė mund tė ishte bėrė mė mirė para, gjatė dhe pas procesit, nė mėnyrė qė ai tė vlerėsohej mė shumė nga faktorėt e brendshėm dhe ata ndėrkombėtarė?
- Mendoj dhe jam i bindur se gjėrat mund tė ishin bėrė dhe mė mirė, por, gjithmonė kjo pėr faktin se KQZ-ja nuk mund tė operojė vetėm, pasi funksionon nė njė zinxhir pune, nė tė cilin ka shumė hallka. E them kėtė jo pėr mburrje, por duke iu referuar vlerėsimeve tė njėpasnjėshme tė faktorit ndėrkombėtar pėr punėn e mirė tė KQZ-sė. Analizat se ēfarė mund tė ishte bėrė mė mirė mos ia kėrkoni kryetarit tė K.Q.Z.-sė, pėr kėtė duhen analistėt zgjedhorė. Dhe mė vjen keq ta pėrmend, por kemi ndoshta shumė analistė politikė, ekonomikė, sociologė, tė historisė, artit apo dhe fushave tė tjera, por nuk kemi analistė tė fenomeneve zgjedhore, megjithėse procesi zgjedhor nė vend njihet pėr problematikat e tij dhe pasojat deri edhe politike qė ka sjellė. Do tė ishte mirė qė analizat e kėtij procesi tė bėheshin nga kėta analistė. Unė mund tė veēoj, nė respekt tė pyetjes tuaj, megjithė konfliktin e interesit qė kam, se ajo qė do tė ndihmonte qė gjėrat tė ishin bėrė mė mirė, do tė ishte fakti, sikur ne tė kishim patur tė paktėn 3 muaj kohė mė tepėr nė dispozicion. Nė kėtė rast, jam i bindur se zgjedhjet nuk do tė ishin konsideruar njė shans i humbur. Nuk po pretendoj pėr 6 muaj, siē e kėrkojnė standardet ndėrkombėtare, por vetėm gjysmėn e kėsaj kohe tė kishim patur, shumė gjėra do tė ishin realizuar shumė herė mė mirė. Pse e them kėtė? Shumė e thjeshtė: do tė realizohej e gjithė strategjia jonė e trajnimit tė komisionerėve. Procesi rrodhi nė mėnyrė tė tillė, qė ne, nė fund tė tij na mungonin 24 orė, pra, vetėm njė ditė. Nėse do ta kishim atė ditė nė dispozicion, shumė gjėra do tė ishin realizuar saktė, por, pėr shkaqe qė dihen, atė ditė nuk e pata... Mund t'jua argumentoj me njė shembull konkret kėtė fakt. Fletėt e votimit u prodhuan me shumė vonesė, pasi gjithēka erdhi me vonesė. Ne morėm nė fillim ato pėr qarqet mė tė largėta, si Kukėsi, Saranda, Korēa, tė premten para datės sė zgjedhjeve. Duke u plotėsuar baza materiale pėr Kukėsin, konstatuam se nuk ishin prodhuar fletėt e votimit pėr Kėshillin e Bashkisė, Kukės. Lajmėruam kompaninė italiane, e cila i prodhoi brenda natės. Tė shtunėn paradite, mbėrritėn me avion nė Tiranė dhe me helikopter u transportuan nė Kukės. Por nuk ndodhi kėshtu pėr dy komuna: atė Qendėr, Malėsi e Madhe, ku mungonin fletėt e votimit pėr kėshillin komunal dhe atė tė Libofshės, ku mungonin fletėt e votimit pėr kryetar. Ėshtė mė se normale qė nė njė proces zgjedhor tė ndodhin njė ose dy gabime tė tilla. Problemi qėndron se gjithmonė ka kohė t'i rikuperosh ato. Dhe ne nuk patėm pikėrisht kėtė element nė dispozicion, KOHĖN. Qoftė dhe 24 orė mė shumė tė kishim, kėto defekte do tė ishin shmangur. Sigurisht, pati dhe disa probleme tė vogla, teknike, por qė nuk cenonin ndjeshėm ecurinė e procesit nė ditėn e votimit. Por ajo qė do tė doja tė ndaja dhe me publikun e gjerė ėshtė njė fakt i pakontestueshėm: angazhimi dhe pėrgjegjėsia maksimale e punonjėsve tė administratės tė Komisionit, ku mjaft prej tyre pėr 72 orė me radhė nuk pushuan asnjė moment, pasi pėr tė fjetur as qė bėhej fjalė. Dėshiroj qė edhe publikisht t'i pėrgėzoj dhe nė emėr tė Komisionit pėr punėn e bėrė, pasi ishte njė faktor mjaft i rėndėsishėm, i cili mundėsoi zhvillimin e zgjedhjeve vendore. Gjithashtu, ėshtė e pakonceptueshme qė pėr disa komuna nė veri tė vendit zgjedhjet nuk u zhvilluan, sepse partitė nuk ngritėn Komisionet e Qendrave tė Votimit. Pra, shkoi baza materiale dhe nuk kishte komisione. Unė nuk e di, kush e paguan koston e kėtyre veprimeve tė papėrgjegjshme. Tjetėr fakt ėshtė qė vėrtet u arrit njė marrėveshje politike, 5 javė para datės sė zgjedhjeve, por ne dy javė rresht na u deshėn pėr ngritjen e komisioneve vendore tė nivelit tė dytė dhe rishikimin e gjithė atyre akteve tė miratuara mė parė, por qė duheshin pėrshtatur me ndryshimet nė ligj. Propozimet nga partitė pėr komisionerėt erdhėn me vonesė, KZQV-tė u krijuan me shumė vonesė. Arritėm tė trajnonim rreth 70 % tė anėtarėve tė tyre, por mė duhet tė pohoj se, rreth 80% e komisionerėve, nė tė gjithė vendin, u ndryshuan mė pas. Do tė thoja se ėshtė njė e drejtė abuzive qė ligji iu jep partive nė lidhje me komisionerėt. Po kėshtu, komisionerėt e qendrave tė votimit u emėruan deri ditėn e fundit dhe shumė prej tyre nuk arritėn tė trajnoheshin fare. Shumė nga gabimet, pėr tė cilat sot, partitė kėrkojnė pavlefshmėrinė e zgjedhjeve, vjen pikėrisht pėr kėtė shkak. Por jo vetėm kėto. Edhe grupet e numėrimit tė votave u krijuan me shumė vonesė, madje, mjaft prej tyre deri dhe njė orė para fillimit tė procesit tė numėrimit. Pra, megjithėse patėm njė marrėveshje politike, tė gjitha kėto fakte qė pėrmenda mė sipėr erdhėn si rezultat i mosrespektimit nga ana e subjekteve politike tė detyrimit tė tyre, pėr tė paraqitur komisionerėt e tė gjitha niveleve nė afatet kohore, tė pėrcaktuara nė ligj. Njė korrektėsi dhe pėrgjegjshmėri mė e madhe nga ana e tyre do tė kishte ndikuar ndjeshėm qė gjėrat tė shkonin shumė mė mirė. Nuk do tė kishim patur kaq pavlefshmėri sa kemi tani. Ndėrsa, pėrsa i takon vlerėsimit tė faktorit tė brendshėm, dihet qė ai ėshtė partizan. Siē e theksova, pėr fat tė keq, ne nuk kemi ende analistė tė mirėfilltė, elektoralė, tė cilėt mund tė bėnin njė analizė tė thellė tė procesit zgjedhor, analizė, e cila mungon. E vetmja analizė objektive e punės sonė, aktualisht vjen nga vėzhguesit ndėrkombėtarė, ku mund tė pohoj se deri nė fillimin e proceseve ankimore kemi marrė vlerėsime pozitive nė tė gjitha rastet. Por, le tė presim raportin e tyre, pėrfundmitar, pėr tė gjykuar tė gjitha aspektet.
3- Gjatė shqyrtimit tė ēėshtjeve nga ana e KQZ-sė janė vėnė re debate mes anėtarėve tė komisionit dhe shpesh janė hedhur akuza politike. Sa ėshtė realisht e larguar KQZ-ja nga subjektet politike qė propozojnė anėtarėt e saj?
Pėrderisa Komisioni pėrbėhet nga 9 anėtarė, normal ėshtė qė tė ketė dhe debate. Pėrsa i takon faktit se bėhen akuza politike, nuk ia vlen tė merremi me to. Gjithmonė ndaj Komisionit janė hedhur akuza politike, gjithmonė nga Komisioni ka ngelur e pakėnaqur politika. Le t`i referohemi rastit tė fundit. U bė shumė zhurmė pėr Komisionin, sa u arrit deri nė ndryshimin e Kushtetutės dhe nga 7, institucioni u bė me 9 anėtarė. Menduam se u zgjidh gjithēka nė lidhje me Komisionin. Por ja qė pėrsėri akuzat politike vazhduan, sharjet gjithashtu... Ishin vetė politikanėt qė ndryshuan Kushtetutėn dhe e rregulluan, e bėnė si deshėn dhe prapė nuk janė tė kėnaqur. Mendoj se ēėshtja e komisionit ėshtė njė ēėshtje e mbyllur. Derisa kemi ndėrhyrė nė Kushtetutė dhe arritėm nė kėtė formulė, nė kėtė zgjidhje, nuk mund tė bėhen mė ndėrhyrje. Kėtu ka njė moment qė mund ta diskutojmė mė poshtė pėr ēėshtjen e reformės zgjedhore, si mund tė organizohet puna e Komisionit, raporti mes tij dhe politikės, sidomos nė ēėshtjen e ankimimeve. Ajo qė ndodh ėshtė se deri nė ditėn e zgjedhjeve, palėt politike nuk kanė pothujase asnjė akuzė ndaj Komisionit. Pėr organizimin e procesit zgjedhor Komisioni ka patur harmoni tė plotė, asnjė akuzė apo problem. Akuzat dhe goditjet ndaj Komisionit fillojnė gjatė procesit tė ankimimit, ku institucioni kthehet nė njė quasi gjykatė. Kjo ėshtė njė ēėshtje tjetėr. A duhet tė ishte kėshtu? Kjo i pėrket reformės zgjedhore pėr ta pėrcaktuar. Pala qė humbet do tė ketė ankesat e veta, njėsoj si nė gjykatė, pala qė humbet gjyqin, shan gjyqtarėt. Kėshtu ndodh dhe me ne. Le tė gjejmė njė formulė tjetėr, ta ndėrtojmė ndryshe punėn e Komisionit. Por, po i lamė nė dorė shqyrtimin e ēėshtjeve, kėshtu do tė dalim pėrsėri. Si njėra palė, ashtu dhe tjetra do tė hedhin akuza politike! Janė tė pashmangshme kėto raste. Por, ajo qė kam theksuar dhe theksoj sėrish ėshtė se nuk ka patur konkretisht ndonjė akuzė ndaj KQZ-sė, ku tė thuhet se ky apo ai vendim bie nė kundėrshtim me ligjin kaq apo nenin aq. Vendimet tona, nga ana tjetėr, shqyrtohen nga Kolegji Zgjedhor. Pra, kemi njė ankimim nė komision, kemi vendim tė komisionit, ankimim nė kolegj dhe prapė vendim nė kolegj. Mendoj se ka tashmė rrugė ligjore, procedura, ka institucione. Ndėrhyrja politike dhe akuzat nuk bėjnė asgjė tjetėr vetėm ulin nivelin e vetė politikės nė tėrėsi, por dhe nė raport me faktorin ndėrkombėtar nė veēanti.
4- Jo rrallėherė, eksponentė tė politikės shqiptare e akuzojnė KQZ-nė pėr militantizėm apo vendime "partizane". A e ka ndjerė KQZ-ja nė punėn e saj, qoftė dhe pėr vendimet e saj kėtė presion dhe si ndikon apo sa ndikon ai nė punėn tuaj?
- Pėr kėtė nuk e quaj tė arsyeshme tė jap njė mendim. Ky komision merr vendime dhe ato mė pas shqyrtohen nė Kolegj. Nuk kam dėshirė tė shprehem pėr raporte midis komisionit dhe politikės, pasi secili anėtar e vlerėson vetė kėtė fakt. A ka pasur ndikim politika? Kam vėnė re njė gjė; ndėrhyrjen e deputetėve nė komisionet e niveleve tė dyta, sidomos nė KZQV dhe komisionet e tjera, gjatė numėrimit tė votave. Rasti mė tipik dhe mė flagrant ėshtė rasti i Bushatit, ku ndėrhyrja e deputetėve bllokoi numėrimin e votave. Ku kemi patur ndėrhyrje tė deputetėve, ka patur dhe probleme. Edhe kėtu nė KQZ kemi patur ndėrhyrje tė deputetėve. Por njė gjė ėshtė e qartė, se nuk ndikojnė aspak kėtu. Jemi organ kushtetues dhe nuk ndikohemi aspak, nėse vijnė deputetėt apo politikanė nė sallė. Presioni nė kėtė rast ėshtė shumė mė pak i ndjeshėm, po kėshtu edhe figura e politikanit qė kėrkon tė imponohet nė proces. Ėshtė tjetėr presioni politik qė mund tė vijė "underground", duke filluar nga pėrfaqėsuesit politikė tė partive parlamentare apo institucioneve tė tjera. Besoj se gjithsecili nga ne duhet tė pėrgjigjet vetė pėr kėtė. Unė nuk mund tė flas nė emėr tė tyre. Pėrsa i takon presionit tė hapur qė vjen nga prezenca e figurave politike, deklaratave mediatike etj., si kėto, ju garantoj se nuk shqetėsohet asnjėri prej nesh. Mendoj se ka ardhur koha dhe ėshtė arritur ajo pjekuri institucionale, sa nuk merakoset mė njeri pėr imunitete politike, deklarata politike, akuza apo presione. Janė bėrė kaq tė shpeshta dhe kaq tė pabaza, sa kanė humbur vlerėn reale dhe komisioni ėshtė shumė mė i "imunizuar" nė raport me to.
5- Pėrtej kėsaj qė ju shpjegoni, ka rėnė nė sy fakti se njė pjesė e vendimeve pėr ēėshtje tė "nxehta" janė marrė me kuorumin 5 me 4. Si e komentoni kėtė fakt?
Mendoj se dhe ju me kėtė pyetje nuk i keni shpėtuar paraqitjes sė jashtme tė KQZ-sė 5 me 4. Ēdo institucion mediatik qė ndjek punėn e KQZ-sė, nė ēdo detaj, duhet gjithashtu tė vinte re se kjo nuk ėshtė e vėrtetė nė ēdo ēėshtje. Ka raste, kur votimi ka dalė nė raporte 5 me 4, por ka akoma shumė mė shumė ēėshtje tė tjera qė kanė pasur tjetėr raport, si 6 me 3 e deri nė 9 me 0. Ka ēėshtje qė kanė dalė 5 me 4, por, nė kėndvėshtrimin tim, aspak nga pozita politike, deri nė vitin 2005-sė, Komisioni u akzua si Komisioni 7 me 0, si Byro Politike etj. Kėtė herė akuzohemi se votohet 5 me 4. Si mund ta gjejmė ekuilibrin e kėsaj pune...? Ajo qė do tė veēoja, ėshtė fakti se e gjithė puna pėr pėrgatitjen e procesit deri ditėn e zgjedhjeve, qė ėshtė pjesa mė e rėndėsishme e procesit, ėshtė realizuar 7 me 0 dhe dhjetė ditėt e fundit edhe 9 me 0. Pra, nuk ka asnjė kontestim pėr pėrgatitjen e procesit. Kontestet dhe ndarjet 5 me 4 fillojnė pikėrisht gjatė procesit ankimor, por janė palėt ankuese ato qė kanė sjellė shkeljet. Pėrsa iu takon ēėshtjeve, nuk bėj dallime, sikundėr shpesh paraqiten gjėrat nė media, "ēėshtje tė nxehta" ose "komuna dhe bashki tė rėndėsishme", pėr faktin e thjeshtė se pėrballė ligjit kėto nocione nuk kanė asnjė vlerė. Ēdo komunė dhe bashki nė vend, duke filluar nga Tirana e deri te komuna mė numėr tė kufizuar banorėsh pėr ne janė tė barazvlefshme ligjėrisht. Nė mjaft raste bashkish apo komunash tė mėdha, ne i kemi kaluar pa probleme, sepse ishin ēėshtje tė thjeshta. Mirėpo Kolegji ka bėrė interpretimin e tij dhe, nė disa raste, ka shpallur pavlefshmėrinė nė tėrė zonėn, pikėrisht nė ato njėsi tė vogla qė ne nuk e mendonim kurrė se do tė shkonin nė njė vendimarrje tė tillė. Kėtu s' ka tė bėjė fare ndarja 5 me 4. Shumica e ēėshtjeve kanė qenė ēėshtje interpretimi. Kėtu votimi nuk ėshtė bėrė 5 me 4 pėr "arsye politike", por pėr arsye kėndvėshtrimi tė ligjit. Nuk mund tė jap njė numėr tė saktė, por jam i bindur se vendimmarrja 5 me 4 ėshtė nė minorancė, me raport me 280 kėrkesat ankimore tė depozituara nė KQZ. Ēėshtja ėshtė te ruajtja e njė standardi gjykimi, te mėnyra sesi dikush e interpreton ligjin. Nėse bėn njė interpretim tė caktuar nė njė ēėshtje, ėshtė mirė tė mbash tė njėjtin standard edhe pėr ēėshtjet e tjera, analoge. Gjatė punės kemi patur disa standarde, tė cilat jemi munduar vazhdimisht t'i zbatojmė me korrektėsi. Ka patur dhe hezitime, sepse ėshtė e pamundur, ndoshta tė pėrballosh tėrė kėtė gamė ankimimesh. Kemi gjykuar rreth 15 ēėshtje nė ditė. Nga ecuria e punės sonė varet konstituimi i njė pushteti tė tėrė dhe pėr kėtė duhet tė nxitojmė, janė njė sėrė fondesh qė presin tė lėvrohen pėr pushtetin vendor, qė nuk lidhen nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė me ne, por qė ne ndikohemi nga kėto fakte dhe ky mund tė quhet presion.
6- Institucioni qė ju drejtoni ėshtė akuzuar nga opozita, midis tė tjerash, se ka vonuar qėllimisht nxjerrjen e rezultatit pėrfundimtar tė zgjedhjeve. Cila ėshtė pėrgjigjja juaj?
Nuk iu pėrgjigjem akuzave apo deklaratave. Preferoj tė flas pėr fenomenin dhe jo individėt. Problemi ėshtė se nė nxjerrjen e rezultatit ka njė detyrim ligjor. Komisioni nxjerr vetėm njė rezultat, atė pėrfundimtar dhe nuk nxjerr rezultat tjerėr. Ky rezultat nxirret, pasi ka mbaruar ankimi i fundit, i ēėshtjes sė fundit, pas pėrsėritjes sė fundit. Ne jemi nė njė proces ankimor. Mbarojnė ēėshtjet nė Komision, shkojnė nė Kolegj. Shohim se cilat kalojnė nė pėrsėritje, mbarojnė ankimet nė Komision dhe Kolegj dhe, kur mos kemi mė asnjė ankim, jemi tė detyruar tė shpallim rezultatin pėrfundimtar. Kjo ėshtė ana ligjore e shpalljes tė rezultatit pėrfundmitar e ne nuk mund tė dalim jashtė kėtyre parametrave. Por, nė momentin qė pėr njė njėsi vendore nuk ka ankime, nuk ka problem ligjor pėr mandatimin e kandidatėve fitues apo konstituimin e kėshillave respektivė dhe ata mund tė fillojnė nga puna. Shpallja e rezultateve nuk po zvarritet. Pretendimi pėr kėtė ėshtė i pabazė. Ēdo vonesė ka ardhur si rezultat i ankimimeve tė shumta, rreth 280 ankimime sikundėr e thashė dhe mė lart dhe kėto ankimime nė pjesėn mė tė madhe, tė tyre kanė ardhur pikėrisht nga partitė politike, kryesore! Ne duhet t'i shqyrtojmė, tė bėjmė njė hetim administrativ, tė saktė, tė plotė, tė kujdesshėm dhe tė marrim njė vendim. Mė pas, palėve iu lind e drejta tė shkojnė nė Kolegj. Ėshtė diēka qė e pėrcakton ligji dhe jo KQZ-ja.
7- Duke qenė se ju jeni njė teknicien i fushės, por dhe me njė pėrvojė relativisht tė gjatė nė KQZ, ēfarė mund tė rekomandoni pėr njė zgjidhje me optimale tė kėsaj teme, por dhe pėr aspekte tė tjera?
- Ka njė postulat qė thotė: Kur do tė mė duhet mendimi yt, ta kėrkoj vetė. Sa herė janė realizuar reforma zgjedhore, janė bėrė kode ose ndryshime nė Kodin Zgjedhor, i vetmi institucion qė nuk i ėshtė kėrkuar mendim ėshtė KQZ-ja. Po kėshtu, nė amendimet mė tė fundit tė Kodit Zgjedhor nė fuqi. Nuk e di ē' do tė bėhet nė reformėn e ardhshme, e cila duhet kryer domosdoshmėrisht. Ka mendime pėr njė reforme tė thellė zgjedhore, njė Kodi tė ri, duke filluar qė nga sistemi zgjedhor nė tėrėsi e deri nė detajin e fundit teknik. Nėse do tė mė kėrkohej mendimi, unė do tė jepja gjithmonė mendime bashkė me kolegėt e mi, mendime dhe zgjidhje tė anėve teknike tė Kodit, pa hyrė aspak nė ato politike. Pėrsa i pėrket ēėshtjes sė ankimimeve, e ritheksoj se KQZ-ja ėshtė vėnė nė kuadrin e njė "quasi gjykate". Kjo duhet reformuar. Si mund tė bėhet? Ka shumė forma, por do tė mendoja se, qoftė shqyrtimi nė Komision, qoftė shqyrtimi nė Kolegj, mbase janė tė tepėrta. Ndėrkohė qė ne kemi 6 gjykata apeli civil nė Shqipėri. Pra, 12 qarqe kanė 6 gjykata tė tilla, njė raport i mirė. Do ishte shumė mė e shpjetė dhe shumė mė optimale, sikur procesi ankimor tė lihej nė dorė tė gjyqtarėve civilė, pa lidhje me procesin zgjedhor. Kjo edhe pse, nėse njė organ administrativ merr njė vendim ndaj njė qytetari, qytetari nuk e ankimon prapė nė tė njėjtin vend vendimin, por e ankimon nė gjykatė. Shkon tek arbitri, te gjykata civile, bėn njė kundėrshtim antiadministrativ qė bie nė kundėrshtim me interesat e tij dhe kėrkon zgjidhje. Kjo logjikė duhet tė funksionojė edhe pėr procesin zgjedhor. Nėse edhe pas reformės e lėmė procesin e ankimit nė dorė tė KQZ-sė dhe Kolegjit, do tė vazhdojmė tė kemi probleme. Pra, fola vetėm pėr njė kapitull tė reformes. Por, nė tėrėsi, do tė theksoja se ky sistem zgjedhor duhet tė thjeshtėzohet. Ėshtė shumė, shumė i ndėrlikuar.
8- Opozita akuzoi KQZ-nė si shkaktare tė dėmtimit tė procesit zgjedhor nė Shijak, pas udhėzimit tuaj pėr zbatimin e Nenit 100 tė Kodit Zgjedhor dhe jo sipas dispozitave kalimtare qė u bėnė nė Kodin Zgjedhor pėr zgjedhjet vendore. Sa real ėshtė pretendimi i tyre?
- Nuk dua tė debatoj aspak me opozitėn nė lidhje me zgjedhjet, pasi jam teknicien jo politikan, por do tė shpjegoj vetėm vendimin tonė pėr zgjedhjet nė Shijak nga pikėpamja ligjore dhe si e manaxhuam procesin dhe situatėn qė u krijua atje. Problemet nė Shijak filluan qė ditėn e shtunė. U kėrkua qė tė aktivizoheshin disa deputetė me titullin e vėzhguesit, megjithėse kishin kaluar afatet ligjore pėr kėtė. Se ēfarė do njė deputet tė akreditohet si vėzhgues nė njė zonė zgjedhore, nė qendėr votimi, kėtė e dinė, ata qė e kėrkuan. Pa folur kėtu pėr funksion kushtetues tė deputetit qė nuk pajtohet me asnjė funksion tjetėr. Megjithatė, KZZ-ja nr. 26 i pranoi, sepse ne vazhdojmė akoma me teorinė e gabuar, se mjafton qė palėt tė bien dakord, edhe nėse kjo pėrbėn shkelje ligji, nuk ka asnjė problem. Kėshtu, ata u akredituan jashtė afatit. Mė pas, doli problemi i dytė, nėse do tė pėrdorej regjimi i certifikatave tė 18 shkurtit apo jo. Ligjėrisht nuk mund tė pėrdorej mė ai regjim nė zgjedhjet parlamentare, sepse ėshtė njė dispozitė kalimtare dhe ka titullin e pėrdorimit vetėm pėr zgjedhjet vendore 2007-tė. Pra, ishte dispozitė vetėm pėr ato zgjedhje dhe pas tyre mbaron nė mėnyrė automatike. Mė ka bėrė pėrshtypje njė deklaratė e zv/kryetarit tė KZZ-sė ditėn e shqyrtimit tė ēėshtjes nė KQZ pėr zonėn 26, kur tha se, nga dega e PS-sė sė Shijakut dhe shtabit elektoral tė kandidatit tė opozitės u vunė dy kushte: akreditimi i deputetėve dhe zbatimi i regjimit tė certifikatave pėr zgjedhjet e 18 shkurtit. U shpreh se tė dyja kėto kushte ishin tė panegociueshme nga ana e tyre! Sinqerisht mė ka bėrė shumė pėrshtypje. Si mund tė arrihet tė vihen nė njė proces zgjedhor kushte tė panegociueshme?! Pra, ne marrim procesin peng dhe i vendosim kėto kushte. Por ata mund tė vinin edhe kushtin se duam 1 milion dollarė ose ndryshe nuk ēojmė komisionerė! Procesi nuk bėhet nė bazė kushtesh, ai zhvillohet normalisht nė bazė tė njė kuadri ligjor, tė pėrcaktuar qartė, ku mbahet shėnim ēdo gjė, deklarohet ēdo shkelje dhe bėhet ankimim nė KQZ. Kjo ka qenė kėrkesa mė antikushtetuese qė unė kam dėgjuar nė njė proces zgjedhor. Dega e njė partie, qė nuk ėshtė as subjekt pėr tė bėrė kėrkesa zyrtare, vendos kushte tė panegociueshme. Mė interesantja ėshtė se KZZ-ja nr. 26 vendosi t'i plotėsojė kėto kushte. Tė shpėrndajė ditėn e shtunė regjistrin e posaēėm tė certifikatave nė ēdo qendėr votimi, pranoi ditėn e diel me vendim qė aty ku ka dyshime, certifikata tė shoqėrohet me dokument tjetėr, pra, kthehu regjimin e zgjedhjeve vendore. Megjithėse unė e kisha deklaruar dhe i gjithė komisioni ishte nė njė mendje se kjo nuk shkonte, se ishte e paligjshme, KZZ-ja vendosi pėrsėri nė kuadrin e mentalitetit: "Le tė shkelim ligjin, por mos tė bėjmė zhurmė". Atėherė, kėtu ka filluar fenomeni i tretė. Megjithėse deri nė orėn 10.00, komisionerėt e majtė nuk kishin shkuar nė qendra, filluan tė nxirrnin pretekste tė tjera, si ka presione etj. dhe ikėn. Nė kėtė ēast, KQZ-ja u ndodh para njė gjendjeje tė rėndė, ku duhej tė merrte situatėn nė dorė. Ne jemi njė institucion kushtetues dhe nuk mund tė tolerojmė situata tė tilla bojkotesh, kushtesh dhe marrjesh peng tė procesit zgjedhor. Nė rast se Komisioni nuk arrin ta zgjidhė kėtė gjė, atėherė s' ka pse tė jetė Komisioni. Prandaj ne ndėrhymė me njė vendimmarrje kushtetuese si institucion kushtetues qe jemi, ku votimi duhej tė kryhej qoftė dhe me njė vulė, qoftė edhe pa kuorum nė komisione. Thuhet se kemi shkelur ligjin, por ligji u bllokua, nuk ishte mė nė zbatim, ata morėn vulat dhe ikėn. Atėherė nuk kishim si tė shkelnim njė ligj qė nuk ishte mė, i cili pėr shkak tė faktit tė ndodhur, nuk zbatohej mė. Atėherė ne zbatuam direkt Kushtetutėn. Ne respektuam tė drejtėn e qytetarit pėr tė votuar, qė prevalon mbi gjithēka. Kjo ėshtė njė e drejtė themelore, universale, qindravjeēare dhe janė bėrė luftėra dhe revolucione pėr kėtė tė drejtė vote. Askush nuk mund tė thotė: Ti nuk mund tė votosh, se nuk dua unė. Prandaj ne morėm atė vendim dhe i dhamė tė drejtėn qytetarit pėr tė votuar. Ēėshtja e rezultatit nuk ėshtė puna jonė. Ne s' kemi tė bėjmė fare me tė. Ky vendim u ankimua nė Kolegj dhe kjo gjykatė vendosi lėnien nė fuqi tė vendimit tonė.
9- Megjithėse diferenca e votave nė Bashkinė e Durrėsit ka qenė e vogėl mes dy kandidatėve, ju keni votuar kundėr rinumėrimit tė disa votave tė shpallura tė pavlefshme nga KZQV-ja, tė cilat mund tė ndryshonin rezultatin. Pse kjo vendimmarrje?
Qėndrimin nė fjalė e kam mbajtur jo vetėm pėr Durrėsin, por edhe nė rastet e tjera. Jemi gjithmonė te standardet qė vendosim nė punėn tonė. Nuk ėshtė e thėnė se votat e pavlefshme gjithmonė rinumėrohen. Interpretimi im nė atė rast ėshtė se po tė bėje llogari, rezultonte se pėr ēdo qendėr votimi ishin 7 ose 8 fletė tė pavlefshme. Por, pėr njė zonė, ku ka njė diferencė mes kandidatėve, kjo ėshtė fare normale. Ndryshe do tė qėndronte problemi, nėse do tė kishim njė qendėr votimi, e cila do tė ishte totalisht e pavlefshme dhe kjo do tė ndikonte nė rezultat. Zona do tė kishte shkuar pėr pavlefshmėri. Por, nėse nė njė kuti votimi kemi 5 fletė tė pavlefshme dhe 350 tė vlefshme, nuk pėrbėn shkak qė ato tė hapen dhe tė rivlerėsohen. Pra, kėtu kemi mbajtur njė standard. Ndryshe qėndron puna nė rastin e Elbasanit, ku, nė njė qendėr, votimi nuk ėshtė zhvilluar dhe njė kuti ishte e dėmtuar, nė atė masė sa nuk mund tė numėrohej mė.
10- Tė gjithė papėrjashtim shprehen pėr domosdoshmėrinė e njė reforme tė thellė, zgjedhore dhe pėr ndryshimin e sistemit zgjedhor, parlamentar nė vend? Sipas jush, cili do tė ishte sistemi mė i pėrshtatshėm nė kushtet e Shqipėrisė?
- Nėse i referoheni ndryshimit tė sistemit vetėm nga ana politike, nuk do tė ndėrhyja, sepse pėrcaktimi i sitemit ėshtė njė zgjidhje politike. Ne kemi njė nga proceset mė tė ndėrlikuara jo vetėm nė Evropė, por edhe nė shkallė botėrore. Kemi kaq shumė procedura, dokumentacione, infrastrukturė, e deri nė detajet e tjera. Ky proces ėshtė shumė i ndėrlikuar, mė shumė i ngatėrron qytetarėt dhe ēėshtjen sesa e zgjidh atė. Kėto procedura tė komplikuara janė bėrė shumė herė shkak pėr kontestime. Mendoj se duke filluar qė nga sistemi, procesi duhet tė ishte mė i thjeshtėzuar. Por kėto ndryshime kėrkojnė ndėrhyrjen nė Kushtetutė. Pėr ne njė sistem i lehtė dhe i manaxhueshėm mė mirė, do tė ishte njė proces mė i thjeshtė nga pikėpamja proceduriale dhe ajo e kontrollit. Ajo ēfarė doja tė theksoja, qėndron te fakti se do tė ishte e udhės qė tė merrej edhe konsulta e Komisionit nė lidhje me reformėn zgjedhore, gjithmonė duke u nisur nga ana teknike, qė synon thjeshtėzimin e procesit zgjedhor nė Shqipėri. Kjo kėrkon ndėrhyrje dhe investim. Sė pari, regjistrimin e popullsisė dhe identifikimin e zgjedhėsve me karta identiteti, duke futur teknologjinė nė procesin zgjedhor, si numėrimi elektronik i votave etj. pa pėrjashtuar numėrimin manual qė pėrdoret pėr siguri ose nė rast verifikimesh. Modernizimi i sistemit zgjedhor do tė sillte mė shumė besim mes palėve, sepse teknologjia ēdo gjė e bėn mė tė pranueshme, mė saktė dhe i vendos faktorėt e tjerė nė pozicione mė tė favorshme.
|
|