Ad extremum spiritum!

Petrit NIKA

Por do ta them më shkoqur se kush jam,

të mos lehë pas meje fariseu

dhe ta shqyrtojnë mirë kartelën time

psikanalisti,

dijetari,

dedektivi.

Jam hije

që banoj në hije

dhe ushtar që luftoj kundër hijes.

 * * *

Ndërsa gjaku im për flijim është paracaktuar.

Leon Filipe

Një ditë prej këso ditësh pata rastin me pa jo pa njëfarë pezmatimi sesi ti kishe vendosur për tu shkuar punëve së prapthi ad extremum 1 në atë farë epistole, ku gjithë ato fraza të unit m’i kishe ex memoria 2. Kurrkush s’ta ka fajin nëse tregohesh i pazoti me e kapërthye unin tënd, të cilin cinizmi ta teptisi medet nëpër rrugina të padenja për një krijues e nëpër kthina terri ku harbojnë shpendra e hithra përposh të cilave lëvrijnë gjarpërinj, me unin e atij krijuesi që ndjek pagabueshmërisht rrugën flurore të mendimit drejt për në ostia domus 3, duke rrugëtuar nëpër udhën Eminentia 4, plot dritë mendimi, shmang lakadredhive tokësore e zilepsjeve, të cilat nga inati që u kanë lartësive provokuese s’dinë gjë tjetër veçse t’i gjuajn me hobe pështymash të helmatisuna pajadá. Kurrësesi nuk e prisja atë farë ngrehine kutërbuese, që e kishe ngritur me aq vrer e me gurët  e një “gërmadhe tempullore”, që ti më pretendon se e kishe shembur përgjithmonë, bile edhe truallin ku qenë themelet kujton tash se ia ktheve paq në Trojë, - aq pa njerëzi, etikë dhe arsye për një krijues zëri i të cilit, herë i çjerrë e herë melodioz, dëgjohet tash sa vjet të klithi edhe si dre edhe si shqarth egrash në pyllnajën e skëterrshme të letrave shqipe. Unë përpiqem, por s’kuptoj dot se ç’të ka shtyrë t’i biesh më qafë letërsisë, ku kërkohet dritë mendimi edhe atje ku e mbulon tejetej erësira, ndërkohë që s’përton të rrokullisesh nëpër terroda e terrditë e s’mënon me i vu minat gjithandej kah të shikon syri, sepse, dreqi e marrtë, e paske edhe këtë huq prej njeriu destruktiv ndër gjithsa ligësi që ia shumëzon njeriut pula kllukë e një egoje cinike. Ti vetë diku ke thënë se realiteti është një gjë e madhe, e madhe që përfshin gjithçka e ndoshta asgjë, e mandej fill i referohesh picingulthi plot pasiguri asgjësë duke e identifikuar me realitetin. E pra, ajo asgjëja është bash enigma, ajo që ti s’e njeh megjithëse është realitet. Ajo pra të lë në mëdyshje, sepse  është horizonti që thua se të tërheq, mbasi, natyrisht të pëlqen të merresh me hemisferën e pandriçuar të mendimit, sepse edhe vetë e pranon se je një idealist i pandreqshëm. Je shumë i saktë kur konstaton se arti është një iluzion, bile do saktësoja se arti merr përsipër ta konkretizojë në llojin e vet botën iluzore, por s’jam dakord kur artin na e quan; “fluturoi gomari”, megjithëse ndoshta të ka hipur në kokë të qeshësh e të gajasesh me vetveten tënde gjë që s’ta ndalon dot njeri, sepse në fund të fundit ti thua se s’ka fort rëndësi edhe nëse e gjithë kjo është një idiotizëm.

Si krim-jues që je e ndjen thellë veçansinë e të qenit artist, bile herë-herë aq thellë sa thua edhe vetë se nuk e di se ç’je, bile tregon se shkruan vetëm sa për të kompensuar qitapin e gjanë e të gjatë të gjërave që i ndjen mungesore, - të lumtë deri këtu, - por a e kupton dot që të del zbuluar animus sub vulpe latens 5 i cinizmit tënd kur thua se të duket fyese që në letërsi të ketë vend edhe për të tjerët? Mos vallë ajo kështjella me roja armiqësore sendërgjohet në jeremitë e tua, kredhur nëpër volumina fumi 6 dhe luftës me rojat ia ke hyrë vetë i pari për të qenë sall vetë zot i plotpushtetshëm i gjithë asaj alamet kalaje të murrëtyer? Dhe s’të shkon aspak ndërmend, medet, se nëse është kala (kjo duhet parë, unë mendoj se është diçka më pak, por nejse), - pra s’e ke ndërtuar vetëm ti, që të të takojë vetëm e vetëm ty, - dhe ato rojat nuk janë vetvetiu, por për të të treguar ty dhe ndonjë tjetri që mendon si ti, pluralitetin dhe për  ta qortuar njerëzisht atë grykësinë tënde/tuajën të pahijshme.

Si krijues nuk meriton të kritikohesh ashpër, përkundrazi them se meriton një interesim më të madh, mbasi nganjëherë e ke një vox splendida 7, (ndoshta edhe sepse thua se fundja s’je kundër cilësimit tënd si shkrimtar i famshëm, pra për të ta bërë pak qejfin), por nëse të ka shkrepur në kokë, thjesht ngase nuk të pëlqen që të tjerët të merren me letërsi dhe përmes cinizmit të derdhur në shkronja shqipe kërkon t’i çosh kolegët e tu drejt Kryqit, atëherë vërtetë, siç thotë Ovidi,  nec verba volenti suficiunt 8.

Artisti është artist, sepse të tillë ia bëri shpirtin Ati (siç e vëren edhe një koleg yni me fodullëk), kur ia mprehu intelektin të hetojë se bota është e mbushur plot me sende që tingëllojnë nga dëshirat e jetës dhe paniku i ikjes, është artist sepse ai s’ua ndan dot sytë hapësirave të bekuara të ëndërrimit plot dlirësi, drithërimën e të cilave e bën të pranishme paçka largësive të tyre kozmike, në atë spektakël fantastik ku fqinjit industrialist s’i mbahen pordhët atje majë vilës së tij shkëlqimtare, ndërsa ai vetë s’ka ngrënë gjë prej gjëje çprej dy ditësh, aty përposh në kasolle. Artisti është artist sepse, siç e thua edhe ti për veten tënde, fundja ai atë gjë di të bëjë, mbasi midis këtij realiteti nuk u la as dy gisht vend për lumturinë e tij, dhe ketë lumturi tokësore, - ti e di, -  ai s’mundet ta fitojë duke i trokitur atij fqinjit të lumtur në portë i veshur tebdil me kravatën e politikanit, apo virtualisht me maskën e kusarit, lapërdhisht me minifundin e lerosur të prostitutës, apo “shenjtërisht” me dollamanë e “panjollë” të atij fetarit. Ti i di mirë këto dhe unë të kam admiruar dikur për këtë, kur nga një ditë e largët e vjeshtës së vitit ’92 më vinte zëri yt, i cili thoshte se e ka secili nga ne pasqyrën e vet, ku pas çdo mefshtësie a lirie të shthurur e rishikon më pas vetveten krejt nudo pothuaj, duke mos patur mundësi ta veshë qyrkun e gënjeshtrës. Pra nëse edhe ti beson ende kështu të them se s’e ke keq, por kur vringëllin gjithë përçmim kamxhikun tënd të cinizmit kundër fërgëllimës gjysmë të vdekur të lumturisë së ndonjë tjetri, duke u tallur me krahët mungesorë të saj, të cilën ia rrëmbyen ata që u mëshojnë pordhëve nëpër mercedesat e vilat e fituara padenjësisht, atëherë quid sibi vult ea res 9 ?

Unë kisha ndër mend që atë zërin tënd brilant, të largët por të sinqertë, ta ndërmendja në një tjetër vend, vetëm për t’ia kujtuar lexuesit të kohës sonë edhe vlerat e tua të mirfillta letrare ndër sa e sa gjumbotruajtes  të tjerë që shkruajnë ende, por kurrë s’më kishte shkuar nëpër mend se do të më duhej të t’a kujtoja të parit ty vetë, mbasi mesa duket (larg qoftë!), tashmë të është thyer ajo pasqyra që e posedoje dikur, - në një kohë që ti s’ia gjen dot vendin as në të shkuarën, sepse nuk të kujtohet, - mos qoftë se të shkuarën e mohon si të tillë, sepse pastaj asgjëja për të cilën folëm më lart s’është më realitet dhe triniteti i Kohës s’është më trinitet.

E mua s’ma merr mendja që uni yt të mos e dëgjojë muzikën e universit tek ia melodizon hapësirën e netëve të fryra e të fryra në boshllëkun e tyre fatal, tek ti rri i ulur pranë flakës se një mendimi të harruar duke numëruar skeletet e thara të ditëve të tua të humbura pakthim dhe tek fërgëllon duke kërkuar gjurmët e vetvetes, që s’janë veçse kthim në parajsën e humbur. Gjithçka e humbur kridhet thellë universit, në djepin e të panjohurës prej nga dërgon tingujt dhe hijen e vet të mëparshme, të cilat vetëm fjala me mrekullitë e saj i bën tingëllore dhe të dukshme në këtë botë. Uni i gjumëbotëruajtësit pikërisht këtë mision kryen, dhe nëse nuk do të ishte kështu, atëherë uni i tij,  nuk  bën  gjë tjetër veçse kërcet gishtat tek rri dhe rravgon mbi rrokopujën muzikore që buron prej rropullive rrondokope të atij fqinjit miliarder, të cilat pas drekës së shijshme i rrokjezojnë rreptë; rru-rru, rru-rru.

Gjithkush e di se Sibila nuk del nga zgavra e mendermethanshme e anusit. Edhe ti e di. Po të zë lemeri?! S’e kishe menduar ndonjëherë më duket se në sytë e pilivesës pasqyrohet mali bashkë me thellësitë e tij të errëta, plot shkëmbinj e arinj, plot zgërbonja dhe ulkonja. Por më duket se ushtria uturuese e fjalëve që të vërtitet përpara syve nganjëherë të bëhet aq e padisiplinuar sa të fut në grindje jo me tjetër njeri pos me vetveten. Ajme, sa keq o i fortnridçmi Apollon! Dhe haraglisesh mandej duke ua ngjeshur të tjerëve mu në surrat këtë paaftësi, pa e ditur se në fakt ajo përbën me të vërtetë një ndër çështjet themelore për çdo gjumëbotëruajtës.

Meqë e di ç’është fjala pse s’na e thua? Pse nuk thua dot që fjala për poetin është tingull prej drite iluzore, (sa çudi, ë?!),  e cila lëviz nëpër vendet e hijes me mallin e përjetshëm të realiteteve të bjerruna dhe pikërisht atij gjumëbotëruajtësit (poetit) i takon ta nxjerrë  nga hija, por ama, vetëm nëse ajo është e aftë ta përballojë dritën vizëllore, qoftë atë të diellit, qoftë atë të rrufesë, e cila, po dihet, shkrepëtin nga skaje të rrezikshme cinizmi përzhitës?

Pse nuk thua se cinizmi është një heshtë që ta zhgjeton lik përmjeti vetëdijen, duke ta kalamendur unin e artistit medet prej naltësive të tij për ta plandosur në ferrnaja shqimit?  Megjithëse përsiatja jote bodrumerrët nuk e thotë, është nënvetëdija jote ajo që e thotë. Dhe atëherë gjumëbotëruajtësi pezmatohet me të drejtë.  Ajo shigjetë e helmatisur, e hedhur drejt tij armiqësisht nga diku larg, nuk është honorari i merituar pas gjithë atij salikimi. Që të mos mërzitesh, tashmë po të kujtoj  pak një moment kritik nga dialogu i nderë midis Gertrudës, Mbretëreshës komplotiste dhe Hamletit, i cili  e vë atë në saje të arsyetimeve përballë asaj pasqyrës së bekuar për të cilën folëm më lart. 

Ajo ka duruar me gjakftohtësi deri në fund kritikën e hidhur, por dikur  çmeritet e këlthet: “O Hamlet, mu në mes ma çave zemrën!”  Dhe Hamleti e ngushëllon: “Oh, hidhe tutje pjesën më të keqe dhe rro me gjysmën tjetër më të pastër!”

Le t’i shërbejmë tempullit të fjalës, të cilit edhe ti edhe unë i jemi flijuar, - fundja me aq sa të mundemi, por me vetëdije dhe me dashuri. Ad extremum spiritum 10!

Fjalorth

1.         (lat.) – deri në fund

2.         (lat.) – përmendësh

3.         (lat.) – dyert e tempullit

4.         (lat.) -  Persosmëria

5.         (lat.) – thëngjilli i mbuluar

6.         (lat.) – fjolla tymi

7.         (lat.) – zë i kthjellët

8.         (lat.) – dua të flas, por s’kam fjalë të mjaftueshme. (Ovidius)

9.         (lat.) -  ç’do të thotë kjo gjë?

10.        (lat.) -  deri në fymën e fundit