Letra nga të vdekurit

Ç’ndryshim ka varri nga vendi yt?

Trifon Xhaxhika

Ali Podrimja

1.

Nuk shkruajnë letra vetëm të gjallët. Kam pasur rast të merrem me ca të tilla. M’i linte dikush aty në një qoshk. Shumicës u mungonte adresa se autorët ishin të vdekur. Udhën e tejme e nisnin në kohë të thyerjeve të mëdha, përpiqeshin të pushtonin të humburen mbasi u mungonte dinjiteti. Lënin përshtypjen se shkruesit kishin një hall të madh me vetveten, bënin çmos të ringjallen përmes bërrylave, se ishin të pritave. Bridhnin moti dhe kush nuk kishte t’ua hedhë një lopatë dhé. Sa vinin e bëheshin më nevrikë, të zhurmshëm, piskamaxhinj; nuk i zinte as vetvetja, se demoni i brendshëm i fërfllonte ku nuk mund ta merrje me mend, pastaj zhdukeshin në vogëlsinë e tyre.

Rreshtave të mërzitshëm kur u bije në fund, buza lëvizte ndonjëherë dhe në gaz, se fillonin të loznin rolin e ndonjë supermeni, që veten e krahasonin me perëndi ose me ndonjë shpëtimtar të madh kombi. Shkilnin në kohën kur shfaqeshin vagabondët e historisë (Branko Merxhani), deshtakë, oborrtarë e shkarravitës pushtetarë, brejtës të tmerrshëm deri në imoralitet. Korrigjues të autobiografive nga konsomoli në disidentë të orëve të para. Brenda një kulture e kombi ndodhnin gjëra të pabesueshme. Shumë fenomene të Vilajetit të Errët ta kujtonin kohën e kolonializimit për të cilin na kishte folur F. Fanoni. Dhe, nuk ishte vështirë t’i zbulosh, dy-tri kasaba më primitive bënin përpjekje të fusnin trurin në fallakë.

Kohë e ligë bënte mbi fjalë. Rigonte diçka e padukshme nga e cila nuk mund të liroheshe. Gjendeshe në dredhën e plasur. Por nuk vononte e gjithçka rreth teje bëhej transparente. Kapje fillin e mbarim me një çast, por në cilin kuadër ta vendosësh njeriun e ku kafshën?

Mirëpo, shkruesit e letrave e kishin përsosur zanatin nga koha e kralit dhe nuk pranin. Më vonë inkuadruan edhe „artilerinë“ e rëndë të diktaturës, dëshmonin se ishin shkrime të Micsokolave të hijeve. Kallëzohet se ndonjërit kur i kishte mbetur vetëm lëkura prapë kishte zënë letrat t’ua dërgojë të gjallëve dhe të vdekurve. I konsideronte reagime intelektuale, me peshë kombëtare; besonte se ato do ta shpëtojnë atë grimë atdhe që kishte mbetur pa e gëlltitur të tjerët.

 Ata që merreshin me dëshifrimin e tyre i radhitnin në materiale tepër sekrete për kohën kur shkruheshin e si thuheshin. Letrat nga të vdekurit ca besonin se u vinin nga një planet që nuk ekzistonte. Por të racës kujtonin kohën e bunkerizmit. E kisha të qartë pse batakun e preferonin buajtë, të cilët zdirgjeshin në qendër me përcjellje solemne nga tufa. Depërtimi në terrinë ishte mëse fantastik. Fundi nuk ishte edhe morali: me gëlltitë e me harrue se kush je e nga vjen.

2.

Shkrimet e tilla një kritik i quajti të zeza. Kishe punë me të gjallë të vdekshëm. Asnjëherë nuk dihej fundi. Fati i Planetit Ka Ka shikohej në shpatull pule. Ndërsa në Vilajetin e Pasmesnatës flitej se ato shtoheshin bashkë me shkrime të zeza, që lexoheshin dhe në dritë të hënës e pastaj i hidhnin në kanalizim, aty rrëzë Kështjellës, ku përbirohej Monstrumi, të cilit Magi kishte harruar t’ia vë edhe bishtin e minit nën hundë. Kisha dhimbësuri megjithatë ndaj të vdekurve. Nuk doja mbrapsht t’i kapja fjalët as mesazhet, se ato lexoheshin nga të duash. Isha bindur se me të vdekurit nuk bën të sillesh si me të gjallët, kishin një akumulim e lëvizje të hatashme taman drugëza veku. Ndaj nurit të tyre kisha konsideratë se kaplonte edhe Majën, ku Zoti ishte vetëm vështërues i zakonshëm e nuk dinte kur duhej të ndërhynte e ç’ndodhte rreth tij mbasi ia kishin terruar horizontin. Shpesh pra i humbaste sysh dhe robi i tij që lajmëronte kumtin…

3.

Një urtak kishte lënë një këshillë: nuk bën gjithkush të të lavdërojë. Se duhet hulumtuar se ku ke gabuar. Shasi të nderon shpesh se sharja është mjerim i moralit. Shikojeni se çfarë trillohet e fshihet nëpër arkivat e armiqve tanë? Bën t’i shohim Ismail Qemalin, Bajram Currin, Isa Boletinin e shumë figura të tjera ashtu siç i shohin armiqtë tanë? Po të pranohej kjo, shtetin tonë na paskan bërë agjenturat. Po ç’paskem bërë ne? Përmes servilëve, mediokërve e vlerave të dyshimta gjithmonë u përpoqën fqinjët të rrënojnë majët e orientimit tonë. Ne ramë dhe në grackë shpesh. Nuk mund e pranuam vlerën. Triumfin e kërkuam në rrënimin e njëri-tjetrit. Prandaj na lexuan se mund të manipulojnë e të na mposhtin edhe përmes trillimeve. E fatkeqësisht, ne armikun e kërkojmë në vete, ndërsa përreth na tkurr, na bën xhuxhimaxhuxh. Në Fushën e Mëllenjave kur kishte zbritur Skënderbeu një i ramë e kishte parë veten si po humbaste në “Fermën e qenve”, andaj nuk kishte mundur të përmbahej, kishte vjellur gjithçka. Pëshpëritnin se atë që e thoshte nuk i kishte rënë ndërmend as Kasapit të Ballkanit… Urtaku e la edhe këtë këshillë: klyshi është më i rrezikshëm se qeni, qoftë ky edhe i “fermës”. Me letra të vdekurish vazhdoj të argëtohem.

4.

Dëgjoj se filan vdektarin nuk kishin mundur ta varrosnin me pesëkatshen; si duket i kishte shkuar huq dhe ëndrra. Kjo ishte vdekje e dyfishtë. Më ishte kujtuar Trifon Xhaxhika, “poeti i parë disident në gjithë Lindjen komuniste të pasluftës” (Agron Tufa) dhe poezia e tij “Atdheu është lakuriq”. Po imi me çfarë rroba ngjitet në Majë të majës, të kërkojë Zotin?

5.

Në një kohë habitore ia kisha kushtuar një poezi Marshall Kikos, siç e quante Titon ungji im, Bala, dhe këtë nuk e kam fshehur kurrë, siç bëjnë shumë të tjerë. Rreth kësaj poezie kam shkruar edhe në vitet e nëntëdhjeta: pse dhe për çfarë arsye e kisha bërë këtë. Me ca poezi e kisha qitur në hall poetin Esad Mekulit, nuk mund të bëhesha shkaktar të mbyllej edhe “Jeta e Re”. Pra sakrifikohesha edhe për lotin e poetit. Shumë vjet më vonë kishte vrapuar njeri ta deponojë tejdrinit këtë poezi për të cilën dinin dhe të tejmit. “Hajgarja” e Kryeqendrës shkoi gjurmëve të maratonit dhe e nxori nga “harresa” për t’i argëtuar lexuesit e Planetit të Mugtë. Në të vërtetë, poezia është buzëqeshje e hidhur për një Marshall të vdekur. Kokëçarje me letra nga të vdekurit nuk pranin. Ishin kaptinë më vete. Qendra gri dinte ku të godiste.

Ali Podrimja

ZGJIMI

Gjumë gjumë gjumë

nuk ka më

gjumë

Gjumë gjumë

gjumë

gjuuu    më

edhe një sy

Vijnë flakëngrënësit

na zgjojnë

me britma e thika

Nga majët zbresin

Perënditë e Sharrit

na mbulojnë me çarçafë të bardhë

 Imazh pikëllues

Nuk ka më gjumë

gjuuu      më

nuk ka më ë

As ëndrra 

(Tetovë, 1999)

LEHMJE ATJE POSHTË

U ka dalë zëri

Heronj apo brejtës

Zëri u ka dalë zoti im

Kur nata bie mbi Kullë

Vë veshin në frangji

Dhe përgjoj terrin

Nuk është shenjë e mirë

Të lehurit atje poshtë

Zëri u ka dalë zoti im

(Ulqin, gusht 2004)