Çesllav MILLOSH

Elegji për N.N

Menjëmend t’u dukërka kaq larg?

Mjafton të ngarendësh mbi valëzat e Baltikut

dhe pas rrafshultës daneze, tej pyjeve me ahishta

kah oqeani të kthesh, dhe aty, sall dy hapa ma ke

Labradorin –lëbardhur kësaj stine të vitit.

Dhe nëse për ty që andrron gjirin e shkretë të detit,

që kaq tmerr i ke marrë qytetet dhe ta shpifin autostradat,

do të gjendet makar një dhiare – përmidis pyjesh të shurdhër,

përsipri kaltërsive poshtë borës së shkrirë të liqenjve përplot gjurmë egërsirash, -

drejt e tek minerat e braktisura të arit

                                                            rrëzë maleve të Sierrës.

Mandej – merr teposhtë rrjedhës së Sakramentos,

ndërmjet kodrash, harlisur me lisa gjembaçë,

mandej – shpeshtina halore ekualiptesh, përmbas cilit

më takon mua.

E di, shpesh, kur lulëzon mancanita

dhe gjiri kaltërohet mëngjesesh pranverore,

ndërmend padashje shtëpinë buzë liqenit,

rrjetat që thahen nën qiellin e ulët lituanez.

Ajo pishinë ku ti zhveshe fundin

ka ngrirë përjetësisht në kristal të kulluar.

Terri u mpiks mjaltë përqark verandës.

Kukuvajkat rrahin krahët, dhe kundërmon lëkurë.

Si kemi mundur t’ia dalim gjallë, as vetë nuk e di.

stilet, rradhët shtjellën mjegullishtë me masën e zbërdhylët,

Shndërrohen në fosile.

S’ke si ia qëllon këtu thelbit.

Koha që ikën lyen me rrëshirë doriun

çil, dhe kolonadën vendase

të tregut, dhe parukën e madam Figeltaub.

Vetë e di, kemi mësuar shumë gjëra,

si të shkasin dore prajshëm ato

që s’mund duarsh të dalin: njerëzit, viset,

dhe si rreh zemra atëherë kur duhet të plasë katërsh.

Buzëqeshim; çaji në trapezë, po ashtu biskotat.

Vetëm dyshimi na ther herdokur, se hiri i furrave

në Zaksenhauzen do të na kish qenë paksa më i shtrenjtë.

Ani, kurmi nuk mund të dashurohet me hirin.

Ti u mësove me dimrat e rinj ndër shira.

Me muret e shtëpisë, prej nga është larë përjetësisht

gjaku i padronit gjerman. Gjithashtu dhe unë

mora prej jetës ç’munda: qytete dhe shtete.

Në të njëjtin liqen nuk mund të hysh dy herë;

sall rrezja diellore përkitazi gjethes së vërriut,

cek, teksa përthyhet në fundin e tij dhe bredhërin.

Jo, jo pse është larg

ti nuk m’u shfaqe as ditën, as natën.

vit pas viti, duke u bërë gjithë e më i madhe,

piqet në ne fruti i përbashkët: shpërfillja.

Kushtim për vëllimin “Shpëtimi”

O ti, që s’të shpëtova dot,

dëgjo. Gjako të m’i kuptosh këto fjalë të thjeshta.

                                                                        Për atë Zot,

nuk di të tjera. Po flas me ty duke heshtur,

                                                            si një pemë a si një re.

Ajo çka më ka kalitur mua, ty të vrau.

Ti fundin e epokës e quajte  fillimin e erës

së re. Dhe pathosin e urrejtjes – ngazëllim lirik.

Forcën e verbër – formë të përsosur.

Lumejtë e cekët polakë që rrjedhin në fushëtira.

Dhe ura gjigande që kridhet në terr të bardhë.

Dhe qyteti i shkatërruar. Era t’i përplas klithmat

e çafkave mbi arkivol, teksa po flas me ty.

Ndër sprova të dështuara pena e mbërrin

Poezinë, ndër gjakime vargjesh –

                                                Drejt qëllimit të pakapshëm, -

Në këtë, e vetëm në këtë gjë, sikundër u mor vesh, gjendet shpëtimi.

Më parë, me mel e me fara lulëkuqesh

I stërpiknin varret – për hir të shpesëve prore të pastreha;

Brenda tyre, besohej se hynin shpirtrat e të vdekurve.

Këtu po e vë tash këtë libër

Që kurrë më të mos kthehesh midis nesh.

Pjella e Evropës

1

Ne, me mushkëritë që thithin freskinë e agut,

me sytë që ngazëllojnë prej blerimit të degës në maj,

- ne jemi më të mirë së ata që (cofën) vdiqën.

Ne, kush shijon arritjet e kuzhinës lindore,

kush ia del të çmojë nuancat e dheleve,

- ne jemi më të mirë se ata që dergjen varreve.

Nga flakhedhëset, nga gjëmbat,

Pas të cilëve fërshëllen vjeshta me plumba,

Na shpëtoi dinakëria jonë dhe njohja e jetës.

Të tjerëve u mbet zona e rrahur nga predhat

Dhe urdhërat tanë të mos lëshojnë asnjë pëllëmbë.

Se ne na ra barra e mendimit për punë të mëdha.

Duke zgjedhur midis vdekjes tonë dhe vdekjes së shokut,

Ne anuam nga kjo e fundit, duke menduar: veç sa më shpejt.

Ne i mbyllëm dyert e dhomave të gazit, vodhëm

Bukë, duke e ditur se nesër do të jetë më mënxyrshëm se sot.

Siç u shkon për shtat njerëzve, ne njohëm të mirën dhe të keqen.

Urtësia jonë shkërdhate nuk e ka shoqen.

E pranojmë dëshminë që në jemi më të mirë

Së kokëkrisurit, të dobëtit, naivët që nuk e vlerësuan jetën.

2

Çmimi i dijës pikëllore, ferrishtja e Evropës,

që mori pas sipas trashëgimisë katedralet gotike,

kishat e stilit barok, sinagogat dhe lagjet

me krrokamë hidhërimi, punimet e Dekartit,

Spinozën dhe fjalën e madhe “nder”.

Vlerë është kjo përvojë e shkepur në kohë lebetie.

Arsyeja jote praktike ngërthen n’ajri

mungesat dhe volitë e gjithfarë sendi.

Delikatesa dhe skepsisi garantojnë kënaqësinë,

të marrta për shpirtat primitivë.

Duke zotëruar prirjen e mendjes sonë përshkruar

më lart, vlerëso thellësinë e këshillës së mëposhtme:

zgjidh freskinë e agut me gjithë forcën e mushkërive.

Parashtrojmë një sërë rregullash mizore, por të urta.

3

Asnjë kuvendim mbi triumfin e forcës.

Në ditët tona zotëron, ngulite mirë, drejtësia.

Mos e përmend forcën, që të mos të të fajësojnë

Për shkarjen tinëzare në doktrinë të gabuar.

Ai që ka pushtetin e zotëron atë në bazë

Të logjikës historike. Jepja pra hakun kësaj.

Dhe buzët që hartojnë doktrinën nuk dinë

Për dorën që falsifikon rezultatet e eksperimentit.

Se nuk di asgjë dora që falsifikon rezultatin,

gjësend nuk di për buzët që hartojnë doktrinën.

Mësohu të parashikosh rënien e zjarrit me saktësi gjer në minutë.

Mandej vërja zjarrin vetë shtëpisë tënde, duke përligjur profecinë.

4

Rrite pemën e rrenës, por prej familjes së të vërtetave të jetë.

Mos e ndero rrenacakun që përbuz realitetin.

Rrena duhet të jetë me logjike se e vërteta. Udhëtari

I lodhur do të prehet në hijen e saj të degëzuar.

Në ditën që i kushtove rrenës, mund të shqyhesh gazit rrethesh

të ngushta, në mbrembje, tek ndërmend, si ka qenë e vërteta.

Ne – jemi të mbramët, shkathtësia e të cilëve ngjet

Me dëshpërimin, cinizmi i të cilëve është burim zgërdhirjeje.

Tashma ka marrë rritë një gjeneratë serioze,

E aftë t’i hajë tekstualisht ligjëratat tona.

5

Le të nënkuptojë fjala jote, jo atë çka do të thotë,

Në gjakun e përdhosur përmes fjalës. 

Dykuptimshmëria qoftë prore njaj lavdi yt.

Rrasi fjalët e thjeshta në gji t’enciklopedisë.

Mos ua var torbën fjalëve, përsa nga kartoteka

Nuk të vjen haberi se kush po i përdor.

Sakrifiko zërin e arsyes për hir të zërit të pasionit.

Se i pari nuk ndikon në spiralen e historisë.

6

Mos hidh dashni me atdheun tënd: mund të zhduket nga harta.

Aq me pak, me qytetin: priret të shkrehet në rrënoja.

Mos ruaj suvenire. Komodina tënde

Mund t’i dalë tymi që mudn të të mbytë.

Mos u lidh me njerëz: ata vdesin lehtë.

Apo me të rënë në hall, të thërrasin për ndihmë.

Po aq dëm bën të shihesh në liqejt e fëmijnisë:

i kanë mbuluar rrangullat e ndryshkura, ta përçudnojnë fytyrën.

7

Atë që e thërret historia, rrallëherë e zgjedhin.

Të vdekurit nuk ringjallen që të kundërshtojnë.

Mund t’ua ngarkosh në samar çka të të teket ty.

Reaksioni i tyre prore ka me qenë heshtja.

Prej zgafellës së natës pluskojnë fytyrat e tyre të zbrazëta...

Mund t’u mveshësh çfarëdo tipari që ta jep kaplloqja.

Krenar me pushtetin ndaj atyre që s’janë më,

Përsose dhe të kaluarën. Sipas ngjashmërisë tënde.

8

E qeshura, që dikur ishte jehona e së vërtetës,

Tanimë është armë e armiqve të popujve.

Le ta shpallim të mbyllur shekullin e satirës.

Mjaft me shpotitë e holla për tiranin e shkuar në moshë.

Të ashpër, siç u shkon luftëtarëve të çeshtjes së drejtë,

vetes t’i lejojmë veç humorin e punës.

Me buzë të kyçura, vendosmërisht, por me kujdes të madh

hyjmë në epokën e zjarrit vallëzues.

Përmatanë

Disa lloje të ndryshme ferri kanë pamjen e rrënojave qytetëse që lindin si pasojë e rënies së zjarreve, dhe shpirtrat e ferrit ngulitën ndër këto zgavra, duke gjetur aty strehë. Në situatat pak më modeste ferri përbëhet prej ngrehinash të sistemuara, që të ndërmendin me kompaktësinë e tyre rrugët e rëndomta dhe sokaqet.

Emanuel Svedenborg

 Duke rënë, u kapa pas perdes së rëndë,

dhe kadifeja e saj në tokë qe e mbramja

gjë që mbaj mend, teksa gremisesha ne askuuuuund.

Kurrë s’e kam besur me tamam se edhe unë qenkam si gjithkushi.

Mandej brodha nëpër binarë, në llohë, përgjatë udhëzës

Ndanë barakave me fenerë. Më të rrallë diç lindej

Prej gurësh, mbuluar me gjembaçë;

Lehet me patate përmbytur në gjemba.

Brenda luanin pothuajse me letra, kundërmonte pothuajse klabje,

pinin pothuajse-vodkë, mbretëronte pothuajse-këllira

dhe kalonte, e shtanguar, pothuajse-koha.

Unë ia nisa: “Tekembrambja...” Por ata ngitën supet

ose vështruan mënjanë: këtu qenë ç’mësuar nga sikleti.

Dhe nga lulet. Elbaroza e tharë në kuti

Konservash, mbuluar pre një shtrese pluhuri.

Po aq dhe nga ardhmëria. Gërvinë gramofonët,

duke përsëritur atë çka nuk ekzistonte.

Kuvendimet sosnin po aty ku nisnin,

që askush të mos brofte: ku jam? Dhe përse?

Pashë qenë të çuditshmëm, me surretën që herë u zgjateshin,

herë ngjesheshin si firsamonikë, duke ndërkaluar kësodore

nga qen stani në buldokë e dërish në taks,

çka më lanë të kuptoj se nuk janë krejtësisht qenër.

Të zeza si bythë tenxheresh gabeli vizgëllinin në qiell,

të marrdhura në flatrim, korbat...

I lumi

Pleqëria e tij përkoi me epokën e bollëkut.

Nuk pati as tërmete, as thatësira, as përmbytje.

Qenë barabitur kufijtë ndërmjet stinëve të vitit.

Yjet fekëtinin përshkenditshëm; po ashtu si dielli.

Mdaje as në provinca nuk luftohej më.

Gjeneratat rriteshin më nderimin për të afërmit.

E hidhur qe të ndaheshe prej një bote kaq të përsosur.

Duke i kqyrur këto, ai i trpërohej mendimit dëshpërak

Dhe gëzohej se tok me të, do të ngordhte dhe kujtesa e tmerrshme.

Dyzet e tetë orë pas vdekjes së tij

Një urragan shpartallues e kositi gjithë bregdetin.

Tymosën vullkanët që kishin dremitur për dyqind vjet.

Llava i përlau të gjitha pyjet, vreshtat e fshatrat.

She lufta rinisi në arkipelagun e përzhitur.

Përktheu nga origjinali: Agron TUFA