Intervistë me deputetin e Partisë Demokratike, Preç Zogaj

Mbështetja është gjendje që ushqehet vazhdimisht

Zoti Zogaj, pas rreth një muaji në qeverisje, Partia Demokratike duket se ka marrë mbështetjen e fortë të ndërkombëtarëve për kryerjen e reformave. A është kjo një goditje për skeptikët, që mendonin se PD i ka marrëdhëniet, të themi, disi të brishta me komunitetin ndërkombëtar?

Ka një besim shumë pozitiv nga ana e ndërkombëtarëve për vullnetin e dëshmuar nga qeveria e Partisë Demokratike dhe mazhoranca e re për të kryer reforma të cilësuara që lidhen me nevojat e vendit dhe standardet e demokracisë. Edhe në takimin e fundit teknik me delegacionin e Bashkimit Europian u nënvizua ky vullnet i qeverisë shqiptare. Gjithmonë, bëhet fjalë për reforma, të cilat janë premtuar në fushatë dhe janë brenda konceptit të përgjithshëm të integrimit të Shqipërisë në Europë, nuk bëhet fjalë thjesht për reforma. Sigurisht që vullneti për reforma ka gjetur jehonë pozitive te partnerët tanë, por ne e dimë se është vetëm fillimi, kemi edhe disa arritje, por për momentin jemi në fazën e vullnetit dhe të frymës së reformave. Ne do të vazhdojmë dhe kemi besim të plotë se në kohën e duhur do të tregojmë një nga një edhe rezultatet e këtyre reformave. Sigurisht që qeveria e mazhorancës së re nuk e ka qëllim në vetvete goditjen e skepticizmit. Skeptikë ka pasur, ka dhe do të ketë. Kundërshtarët tanë për vite e vite me radhë janë ushqyer me idenë e gatuar po në kuzhinat e tyre, se Partia Demokratike dhe qeveria e saj eventuale, nuk pritet mirë në Perëndim. Ky është një fiksion, sepse në Perëndim pritet mirë çdo qeveri e ligjshme, që votohet për të kryer reforma dhe për të respektuar dhe thelluar standardet e demokracisë, kjo ndodh edhe në qeverinë tonë dhe në punën e mazhorancës së re. Por në thelb ne jemi të angazhuar në këtë rrugë për të zhvilluar vendin dhe për të përshpejtuar integrimin e vendit; nga ana tjetër e dimë shumë mirë se mbështetja e ndërkombëtarëve për qeverinë shqiptare ngjan pak a shumë me lirinë, kjo mbështetje është një gjendje apo një pozicion që duhet mbajtur dhe rimbajtur vazhdimisht me punë, nuk është një gjendje statike që jepet njëherë e përgjithmonë.

Qeveria e drejtuar nga zoti Berisha duket se ka realizuar 2 prej angazhimeve publike gjatë fushatës elektorale, përgjysmimin e taksave për biznesin e vogël, projekt vendimin për kufizimin e imunitetit. Mund të themi se po fillojmë një “kohë politike” tjetër, kur një qeveri vlerësohet në bazë të hapave që ndërmerr përkundrejt angazhimeve të saj?

Projektligji për përgjysmimin e taksave të biznesit të vogël është një akt madhor i qeverisë që na mbush me krenari për gjithë fushatën dhe për gjithë marrëdhëniet që kemi krijuar ne si deputetë me elektoratin. Në mbledhjen e fundit të grupit, duke folur për këtë akt të madh unë dhe disa kolegë të tjerë, kemi propozuar që me t’u miratuar ligji, të ndërmarrim një kontakt të ri me gjithë biznesin e vogël, qoftë për të njoftuar në mënyrë të drejtpërdrejtë mbajtjen e një premtimi, qoftë edhe për të inkurajuar biznesin drejt arritjeve të reja për vetë biznesin. Biznesi, sipërmarrja e vogël dhe e mesme, është aktori dhe faktori i pazëvendësueshëm i zhvillimit, është partneri ynë kryesor në sfidat politike, të punësimit dhe të prosperitetit. Përgjysmimi i taksave është vetëm një hap, sado që një hap i madh historik që dëshmon guxim të madh nga ana e qeverisë, por edhe vizion të qartë për efektet shumë pozitive që do të ketë ky ligj, megjithë zhvillimin e sipërmarrjes dhe ekonomisë shqiptare.

Por nga ana tjetër opozita i ka kundërshtuar këto nisma të qeverisë dhe parlamentit për përgjysmimin e taksave dhe lënien e imunitetit. Si i komentoni këto reagime të opozitës?

Sigurisht që përgjysmimi i taksave është programi ynë. Socialistët janë brenda natyrës së tyre kur kundërshtojnë ose heshtin rreth këtij akti madhor. Ata nuk e kanë premtuar, nuk e kanë pasur pjesë të programit. Në filozofinë e socialistëve është rritja progresive e taksës, kështu që nuk ka ndonjë gjë për t’u habitur në kundërshtimin e përgjithshëm. Por ne hedhin poshtë argumentet që ata përdorin se nga përgjysmimi i taksave do të çrregullohen treguesit e buxhetit, deri edhe te treguesit e inflacionit, sikur do të mungojnë paratë për projektet e nisura apo për projektet e reja. E gjithë kjo i përngjet një vajtimi pa asnjë bazë reale. Këtu ka kaluar pa u vënë re shumë një arritje tjetër shumë e madhe e mazhorancës së re, por që është një arritje që ka domethënie të veçantë. Të ardhurat në dogana për muajin shtator janë realizuar 123%, por të mos harrojmë që këto janë të ardhura që janë realizuar me një administratë, e cila në gjysmën e shtatorit ka punuar si administratë e re. Unë parashikoj që në muajin tetor mund të shkojë edhe 150%. Ne e kemi thënë vazhdimisht se në Shqipëri ka një evazion të tmerrshëm, e kemi thënë se ka një buxhet informal pothuajse të planifikuar, ka shmangie të shumave të mëdha nga arka e shtetit. Në dogana po vërtetohet ky pohim i yni dhe më shumë se kaq, po rikthehen në arkën e shtetit ato para që shkonin në arkën e kontrabandistëve dhe të zyrtarëve të korruptuar. Këto janë shuma të mëdha. Qeveria nuk ka asnjë vështirësi që të kompensojë bashkitë dhe komunat me paratë e rifituara nga zbatimi i ligjit, por më shumë se kaq. Mund të them se në Lezhë gjysma e biznesit paguan, gjysma tjetër e lidhur me individë dhe qarqe të ndryshme nuk ka paguar. Ne kemi premtuar barazi para ligjit. Parimi ynë është taksa të pagueshme, taksa nga të gjithë, më pak taksa më shumë taksapagues. Pa qenë nevoja e një kompensimi, vetëm me zbatimin korrekt të ligjit, në Lezhë, e njëjta shumë mund të vilet edhe duke u përgjysmuar taksat, por kësaj here nuk do të paguajnë vetëm një pjesë, nuk do të ndodhë që dikush të shihet si i nënës dhe dikush si i njerkës. Kam përshtypjen se një situatë e tillë është edhe në vende të tjera të vendit. Nuk ka asnjë arsye për t’u frikësuar në lidhje me mungesën e një shume të vogël parash në momentin e parë të zbatimit të ligjit. Ato do të kompesohen, siç është premtuar nga qeveria, dhe më pas do të gjenden nga vetë biznesi që do të marrë një zhvillim të ri. Por themelore këtu është që të shkojnë më shumë para te individi dhe kjo është ajo që na ndan ne nga e majta. Individi është në qendër të filozofisë sonë, pasurimi i tij është objektivi ynë. Në thelb paratë ose janë në arkën e shtetit, ose janë në xhepat e kontrabandistëve dhe zyrtarëve të korruptuar, ose janë në xhepat e individit të lirë. Ne duam një ekuilibër, një raport më të mirë mes asaj shume që shkon në arkën e shtetit dhe parave që mbeten në xhepat e individit të lirë, pra jemi brenda filozofisë sonë politike dhe kemi hedhur një hap, i cili do të ketë një rëndësi të jashtëzakonshme. Unë besoj shumë, sepse është edhe një mesazh për biznesin e mesëm dhe të madh, çka tregon partneritetin, afrimin, devocionin e qeverisë ndaj kësaj shtrese shumë të rëndësishme, duke e parë si një faktor të madh zhvillimi. Kurse në lidhje me debatin për imunitetin, mund të them se duhet t’i qëndrojmë premtimit elektoral dhe ligjit njëkohësisht, për kufizimin e imunitetit në masën që të mos preket legjislacioni dhe të mos pengohet prokuroria për të mbledhur fakte për zyrtarët e sferave të larta të administratës. Ne jemi të gatshëm të dorëzojmë vullnetarisht ose t’i zbulohemi vullnetarisht prokurorisë, por kjo nuk do të thotë që në këtë fushë ne do të hedhim hapa që do të provokonin një reaksion të përligjur të atyre që nuk janë dakord.

Megjithëse e vlerësuar nga komuniteti ndërkombëtar, qeveria Berisha duket se shfaq edhe shenja nxitimi ose thënë ndryshe, një lloj entuziasmi të tepruar në raport me sfidat që e presin. Mendoni se qeveria ka bërë një vlerësim real të situatës për t’u përballur me gjendjen jo shumë normale, si nga pikëpamja institucionale, edhe ajo ekonomike, në të cilën e ka çuar PS-ja?

Entuziasmi i qeverisë dhe mazhorancës është shumë pozitiv dhe është i mbëshetur në mundësitë që ka vendi dhe në zgjidhjet që kemi projektuar, nuk është një entuziasëm në erë. Unë do të thosha që nuk ka nxitim, ka pasur një lloj ngadalësimi të disa proceseve edhe për shkak të sëmundjes së kryeministrit Berisha. Për arsye të traditës dhe të një organizimi vertikal që ka vendimmarrja në qendrën e djathtë, sëmundja e Berishës ka pasur dhe ka efekte ngadalësuese në të gjithë procesin e reformave dhe për rrjedhim edhe të arritjeve. Unë nuk di se cili organizëm ndërkombëtar ka folur për nxitim. Unë personalisht nuk shoh nxitim, por shoh ngadalësim në disa fusha që lidhet me vetë rrethanat e krijuara, kur kryeministri për disa ditë, çfarë nuk i ka ndodhur për tetë vjet në opozitë, mbeti në regjim shtrati. Por edhe kryeministri është njeri që ndodh të sëmuret dhe të goditet nga një sëmundje, e rëndësishme është që është një sëmundje e shërueshme dhe që ai po e kapërcen dora-dorës.

Ju njiheni si një vëzhgues i vëmendshëm i politikës shqiptare në këto vite pluripartitizmi. Tashmë një pyetje jo thjesht si deputet i mazhorancës, por si njohës i politikës shqiptare. Si do ta vlerësonit situatën në të cilën ndodhet Partia Socialiste, pasi duket se ata nuk kanë shumë kohë të bëjnë opozitë, teksa merren me krizën e tyre të brendshme?

Ç’është e vërteta, të jesh vëzhgues i vëmendshëm do të thotë të kesh edhe kohë. Unë këto kohë nuk e kam pasur luksin për të vëzhguar me nge zhvillimet e Partisë Socialiste. Celulari im, sikurse edhe celulari i kolegëve të tjerë, bie gjatë gjithë ditës nga elektorati, është një periudhë me një ngarkesë të jashtëzakonshme. Veçanërisht familjet që kanë fëmijët e tyre kandidatë për në shkollë të lartë, kanë shumë probleme, çdo ditë ka me dhjetëra njerëz që duan rrugëzgjidhje për fëmijët e tyre, që duan të shkojnë në shkollë të lartë. Ata kanë edhe probleme të tjera që lidhen me punën e punësimin, kështu që nuk kam qenë fort i vëmendshëm në zhvillimet e Partisë Socialiste. Është e qartë se atje tani ka një krizë, e cila është e mbartur, nuk është një krizë e re, por që thellohet edhe nga një lloj konfuzioni që duket në pamjen e parë në trajtimin e kësaj krize. Sigurisht që dorëheqja e Nanos ka krijuar një vakum. Duhet të kuptojmë që nuk janë kaq të lehta zhvillimet politike sa i marrim ne në Shqipëri. Ikja e një lideri krijon një vakum dhe duhet inteligjencë për ta mbushur apo për të kompensuar këtë hapësirë. Më duket e arsyshme një gjë, që Partia Socialiste më shumë se sa duke kryer detyrat e veta si parti opozitare, në këtë periudhë, po përpiqet të zgjidhë krizën e brendshme të lidershipit dhe kjo më duket në thelb logjike. Ka kohë për të bërë opozitë. Madje ata tani, kur bëjnë opozitë, janë shumë kaotikë dhe është e kuptueshme edhe kjo gjë. Por mendoj se për ata vërtet ka përparësi zgjidhja e krizës së brendshme dhe me këtë po merren. Duket se është pozitive. Se si do ta zgjidhin, ajo është një çështje e tyre. E lehtë, për mendimin tim, nuk do të jetë, sepse për Partinë Socialiste ka filluar një periudhë e re dhe e vështirë, periudha e të qenit në opozitë duke u larguar nga pushteti. Partia Socialiste nuk ka një traditë të opozitarizmit. Në vitin 1992, ajo doli në opozitë për shkak të ndryshimeve historike që ndodhën në lindje dhe përfundoi në opozitë pa qenë e përgatitur për të bërë një opozitë moderne. Edhe ne e kemi ndihmuar shumë në atë kohë, disa themelues të Partisë Demokratike. Po t’i referohemi asaj kohe nuk gjejmë shumë ide opozitare që burojnë nga vetë mjedisi socialist. Tani ata do të duhet të themelojnë opozitarizmin brenda vetes së tyre, natyrisht duke marrë në konsideratë disa arritje kur ishin opozitë në vitin 92-97, por kjo është një situatë e re dhe mendoj se nuk është dhe nuk do të jetë shumë e lehtë për ata.

Duket se në PS palët kundërshtare për kapjen e kreut po ravijëzohen. Ajo çka duket më e çuditshme është se Nano po propozon dhe mbështet për kreun e PS-së, Rexhep Meidanin. Nano e ka akuzuar atë si pjesëmarrës në një puç që do të çonte deri edhe në eleminimin fizik të tij, apo duket thjesht si një taktikë për të mënjanuar Ramën nga skena politike?

Çfarë është thënë më parë për njërin apo tjetrin nuk vlejnë më në Partinë Socialiste, sepse ata kanë treguar që për interesa pragmatiste, harrojnë shpejt çdo konsideratë të mëparshme për njëri-tjetrin. Duket se kandidati Edi Rama është një hap para të tjerëve dhe në pamje të parë duket se ai po ecën i sigurt drejt kreut të PS-së. Nëse ai do të ketë sukses në këtë garë, ne duhet të mbajmë shënim një gjë që “mund të fitohet edhe pa politikë.” Edhe kjo ndodh. Unë mendoj se është vështirë të shkohet larg pa politikë, në një parti politike, ose në politikë. Por do të shohim çfarë do të ndodhë në të ardhmen. Ka shumë të panjohura skakiera politike socialiste. Gjithmonë ka të panjohura! Kështu që nuk është e mençur që të bëhen parashikime ose të vihen baste të lehta.

Bisedoi: Adi Shkëmbi

Intervistë me profesor Gramoz Pashkon, specialist për ekonominë dhënë radios Dojçe Vele

Përgjysmimi i taksave i jep frymëmarrje ekonomisë 

Zoti Pashko, sa efikase është qeveria Berisha në luftën kundër korrupsionit, a keni besim se kjo qeveri do të arrijë ta luftojë atë me rrënjë?

Vullneti i qeverisë është i dukshëm, masat po merren për të luftuar korrupsionin në të gjitha nivelet. Hapat e para janë një sinjal shumë i mirë që qeveria po ecën në rrugën e duhur për të luftuar korrupsionin. Por sigurisht këto janë disa reforma, të cilat duhet të bëhen patjetër, sidomos në sektorët që janë më të prekshëm si drejtësia. Duket se qeveria e ka fokusuar vëmendjen atje, së dyti janë strukturat e rendit publik, të cilat dhe ato janë pjesa ku korrupsioni ka lulëzuar më shumë dhe pastaj strukturat ekonomike që lidhen me ekonominë dhe financat në të cilat dhe atje po bëhet një revolucion i vërtetë.

Si specialist, lidhur me reformat fiskale të qeverisë, a jeni dhe ju të mendimit me rezervat që ka shprehur FMN-ja mbi përgjysmimin e taksave të biznesit të vogël?

Mua më duket që hezitimi i Fondit Monetar Ndërkombëtar nuk ka lidhje me uljen ose jo të taksave, me nivelin e taksës që aplikohet. Shqetësimi i FMN-së është që shteti duhet të garantojë një vëllim të caktuar të ardhurash, pra kjo masë që aplikohet të mos japë një rënie të të ardhurave, e cila mund të krijojë luhatje makroekonomike. Ky është fokusi i Fondit monetar.

Nuk është nxitim nga ana e qeverisë?

Mua më duket se ulja e taksave në përgjithësi për biznesin e vogël nuk do ketë pasoja në uljen e të ardhurave. Përkundrazi unë kam bindjen e plotë se kjo i jep mundësi biznesit të vogël që të zgjerohet dhe të lulëzojë. Zgjerimi i biznesit të vogël në një mënyrë më të mirë administrimi, grumbullimi i taksave do ta rrisë buxhetin. Pra jemi në një debat të tillë se cilat do të jenë rezultatet e pritshme të këtyre masave që po merren. Unë si ekonomist mendoj që rezultatet do të jenë pozitive. Unë jam i teorisë që sa më shumë liri t'i lëmë biznesit të vogël, aq më mirë është për të gjithë ekonominë dhe jo sa më të fortë ta kemi shtetin në grumbullimin e taksave, sepse një shtet administrativ i zë frymën biznesit të vogël, i cili është e ardhmja e vendit.

Gjithsesi ekonomistët e lidhin reformën e taksave edhe me arritjet në dogana, a mendoni se kjo mund të funksionojë për një kohë të gjatë?

Gjithmonë do të shkohet duke reduktuar të ardhurat nga doganat për shkak se Shqipëria hap pas hapi po integrohet në sistemin europian dhe duke u integruar në këtë sistem do të thotë në sistemin e tregtisë së lirë. Gjë që do të thotë "in de fakto" do të kemi të bëjmë gjithnjë e më pak me funksionet doganore. Problemi i doganave sot është që atje të grumbullohen vetë të ardhurat tatimore që vijnë nëpërmjet importit, gjë që normalisht duhet të shoqërohet më një reformë që duhet bërë në sistemin tatimor, që të ardhurat nga tatimet të mos mblidhen në dogana, por të mblidhen direkt kur realizohen ato si realizim final. Ky është një nga projektet madhore të Partisë Demokratike në këtë fazë.

Profesor Pashko, duke u nisur nga një lajm i fundit në Berlin nga Fondacioni "Bertelsman", ku Shqipëria ka pësuar një rënie prej dhjetë pikësh në vitin e fundit lidhur me transformacionin, ku i shikoni ju pikat më të dobëta të ekonomisë shqiptare, të cilat mund të riparoheshin nga qeveria e re tani?

Ka disa elememte. Ekonomia shqiptare duhet në radhë të parë të ketë frymëmarrje që të rritet, sepse faktorët që kanë kushtëzuar rritjen, që gjenerojnë rritjen e ekonomisë duhet të shihen me një perspektivë tjetër. Deri tani ekonomia shqiptare është stimuluar nga disa faktorë që nuk është e thënë që do të jenë gjithmonë si psh., disa degë industrie apo eksporti i fuqisë punëtore që do ta formulonim ekonomikisht kështu emigracionin, i cili ka qenë baza e shtytjes së ekonomisë, ose disa sektorë shërbimesh. Pra ne kemi pasur luhatje në disa nga këto faktorë dhe unë shpresoj që nëqoftëse ekonomia do të ketë shtratin e nevojshëm dhe do të jetë mbi struktura më solide, një ekonomi më e liberalizuar me një sistem taksash që e nxit biznesin privat, që të rritet me një sistem legal, i cili ndihmon investimet private, atëherë ekonomia shqiptare i ka të gjitha shanset të rritet. Unë shpresoj që qeverisja e re do ta bëjë këtë gjë, për arsye se qeverisja socialiste dështoi pikërisht për shkak se ajo tentoi që ta kontrollonte ekonominë dhe jo t'i linte asaj frymëmarrje.