Namik Dokle: Ju rrëfej Gorën, “fundin e botës”

30 Nëntor 2023, 12:13Sociale TEMA
Namik Dokle: Ju rrëfej Gorën, “fundin e botës”

Shtëpia botuese e Sarajevës – “Connectum” së shpejti do të botojë veprën e katërt të Namik Dokles, të përkthyer nga gjuha shqipe nga Sadik Idriz. Tre romanet e tij të sagës së Gorës janë një zbulim për publikun boshnjak dhe atë rajonal, i cili përmes veprave të Dokles njihet me botën misterioze të Gorës. Është një rajon i veçantë gjeografik, historik dhe etnik në kufirin e trefishtë të

Dokle, i njohur si politikan veteran, ka shkruar që në rininë e tij të hershme, duke qenë autor i disa librave me tregime, drama dhe radiodrama që janë transmetuar në Radio Tirana. Në dhjetë vitet e fundit i është përkushtuar prozës duke botuar gjashtë romane. Romani i tij më i njohur, “Bijat e mjegullës”, pa tre botime në gjuhën shqipe dhe u përkthye në boshnjakisht, spanjisht, turqisht, bullgarisht dhe anglisht, ndërsa vitin e ardhshëm do të botohet edhe në greqisht. Ai njëherësh ka përkthyer disa libra me prozë dhe poezi nga spanjishtja dhe gjuha serbo-kroate.

Por le të bisedojmë me Doklen për Gorën dhe goranët, Shqipërinë, Ballkanin, demokracinë dhe identitetin.

Rajoni gjeografik dhe historik i Gorës, në kufirin e trefishtë të Kosovës, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë, konsiderohet ende një pjesë e pazbuluar e Ballkanit. Kjo vlen veçanërisht për nëntë fshatra në anën shqiptare. Si është jeta aktualisht në pjesën shqiptare të Gorës, tre dekada pas rënies së komunizmit?

Vërtet, Gora njihet pak, sikur të jetë në fund të botës, jo në mes të Evropës. Në një legjendë të lashtë gorane, thuhet se Zoti dikur thirri njerëz nga e gjithë bota për të ndarë me ta të mirat që kishte. Iku edhe gorani dhe kur Zoti e pyeti se nga ishte, ai u përgjigj me një zë të dridhur dhe i pikëlluar: “Unë vij nga fundi i botës”.

Çfarë e bëri Gorën kaq larg? Largësia? Jo, varfëria, pakujdesia e të gjithë autoriteteve nga të gjitha anët e Gorës e bëjnë të largët. Edhe 30 vjet pas rënies së komunizmit, situata në Gorë nuk ka ndryshuar dukshëm. E njëjta varfëri si më parë, e zbutur paksa nga paratë e dërguara nga diaspora. Gjithnjë e më shumë para, e gjithnjë e më pak banorë të Gorës, shumë njerëz e lënë atë në kërkim të një jete më të mirë. Vitet e fundit, zhvillimi i turizmit ngjall shpresa, por edhe ato janë të vogla. Një ditë takova ambasadoren e Bashkimit Evropian që flinte në Shishtavec, fshati më i madh i Gorës në anën shqiptare. “Çfarë mrekullie”, më tha. “Për një natë – po,” iu përgjigja. “Është e vështirë të jetosh këtu, edhe pse Gora ka potencial të madh turistik, si pjesë e malit të famshëm të Sharrit.

Bosnja dhe qytetet e saj përmenden shpesh në romanet tuaja. Çfarë lidhjesh historike dhe kulturore kishte Gora, pra pjesa e saj shqiptare, me Bosnjën më parë dhe si është situata aktuale?

Varfëria i detyroi goranët të emigrojnë në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore. Dhe në Bosnje, ndoshta për shkak të së njëjtës fe, kishte shumë goranë, më shumë se në vendet e tjera përreth. Goranë ka pasur dhe ka pothuajse në të gjitha qytetet e Bosnjës, veçanërisht në Sarajevë, Banja Lukë, Mostar, Bihac, por edhe në Novi Pazar. Pothuajse të gjithë ishin pastiçer. Edhe Olomanka e famshme e Sarajevës, një pastiçeri në qendër të qytetit, dikur ishte në pronësi të një gorani, njëri prej të cilëve ishte vëllai i gjyshes sime nga nëna. Kurse shkrimtari boshnjak Mesud Islamoviç (Medo Goranin) ishte nipi i vëllazërisë Dokle. Dy motrat e nënës sime jetonin në Bosnje dhe për shkak të izolimit komunist nuk mundën të shiheshin kurrë.

Është krejt e natyrshme që kultura, arti, mënyra e jetesës, këngët e Bosnjës kanë pasur një ndikim shumë pozitiv te Gora dhe goranët. Ndërsa tani jemi të gjithë nën kërcënimin e globalizimit.

Një nga personazhet në romanin tuaj “Bijat e mjegullës” thotë: “Ata e prenë Gorën si shpatë. Tito atje, Enveri këtu, mjegull në mes”. A mund të vëzhgojmë sfidat historike dhe politike të Ballkanit si një zonë në kufirin e qytetërimeve dhe kontinenteve përmes fatit të Gorës?

Po, është e vërtetë që edhe Gora ishte viktimë e politikës që u zhvillua pas shpinës së popujve ballkanikë. Ky rajon me 29 fshatra, një etnokulturë e veçantë shpirtërore dhe materiale, ndahet në tre shtete. Por besoj se në realitetin politik europian, idetë dhe orekset e politikanëve të “Serbisë së Madhe”, “Greqisë së Madhe”, “Bullgarisë së Madhe”, “Shqipërisë së Madhe” nuk kanë të ardhme. “Evropa e Madhe” është në rendin e ditës. Do të ishte mirë që çdo komb, duke hyrë në një Evropë të bashkuar, të ruante identitetin e tij kulturor dhe kushtetutën shpirtërore. E njëjta gjë vlen edhe për Gorën.

Nëpërmjet romaneve tuaja, publiku nga ish-Jugosllavia mund të krahasojë dy sisteme komuniste. A mundet njeriu dhe qeveria të kalojnë së bashku jetën në një demokraci?

Edhe demokracia, – tha Churchill, – nuk është e mirë, por nuk mund të gjejmë asgjë më të mirë se ajo. Pushteti dhe populli e kanë pasur gjithmonë të vështirë të bashkëjetojnë, veçanërisht në regjimet represive. Gjithmonë, madje edhe tani, politikanët për të ardhur në pushtet kërkojnë vota nga të varfërit, para nga të pasurit dhe u premtojnë të dyja palëve se do të mbrojnë njëra-tjetrën. Shekulli i kaluar ishte shekulli i shtetit dhe shekulli në të cilin jetojmë po përpiqet të bëhet shekulli i njeriut. Për të arritur këtë nevojiten reforma të mëdha politike, ekonomike, strukturore dhe kulturore. Pa to, euroskepticizmi do të thante rrënjët dhe degët e pemës sonë të përbashkët.

Çështja e ruajtjes së identitetit është një nga çështjet thelbësore të kohës në të cilën jetojmë. Çfarë roli luajnë romanet tuaja në ruajtjen e identitetit të Gorës?

Kushdo që e njeh fare Gorën, historinë e saj, gjeografinë e saj politike dhe veçanërisht kulturën e saj origjinale, natyrshëm pyet veten: si mund të mbijetonte kultura dhe gjuha gorane, edhe pse nuk është shkruar në asnjë libër, kur nuk është mësuar në ndonjë shkollë, nuk transmetohet në radio apo televizion? Ajo jetoi dhe jeton përmes traditës mijëravjeçare dhe zakoneve të mira, përmes këngëve, baladave dhe legjendave të saj. Edhe sot, në shumë fshatra gorane, vajzat mblidhen çdo mbrëmje para portave të tyre dhe këndojnë këngë lirike përmes të cilave komunikojnë me djemtë, zogjtë, yjet dhe hënën, duke shprehur dëshirat dhe vuajtjet e tyre, ëndrrat dhe zhgënjimet e jetës deri në qiell e në tokë. Bartës të asaj kulture dhe identiteti nuk janë gazetat, radiot dhe televizionet, por vetë goranët. Pa to, Gora do të kishte vdekur. Shpresoj që me tre romanet e Sagës së Malit (“Bijat e mjegullës”, “Ditët e Minjve të Verbër”, “Mali pa Zogj”) të kem dhënë kontributin tim modest në ruajtjen e atij identiteti.

Al Jazeera Balkan

22 Komente

  1. H
    Hoxhistet tani dhe te pasur,o hej o hej

    Komunizmi dhe me i forte se me pare:Tani ky vemje,ish kryeredaktor i Zerit te ( ´´popullit´´)Hoxhes, ne demokracine arnaute vec posteve u be dhe me para,pra nje hoxhist shume me i forte se sa me pare,qe tani tall bythen dhe kapardiset,para idelaisteve qytetare dhe atyre qe jane dergjur burgjeve dhe nje vendi me me shume se gjysma e qytetareve te tij,kane ikur nga syte kembet.

    1. s
      shigjetari

      O Hoxhist Leshi, ky te pakten eshte njeri i letrave, me kulture, nuk i ka sjelle ndonje dëm shkërdhatokracisë tënde ! Hapi krahun dhe iku nga politika, tani shkruan libra. Njeri paqsor me pak fjalë. Ti thua eshte bere i pasur duke shkruar libra..? Merru me ata që janë bërë të pasur me korrupsion dhe drogë...hë tu bëfsha !

      1. V
        Valbona Kurti

        Na cave trapin o Namik. Ke rreshkit fare. Sdo te ta kisha lene, nese do e dija qe do beheshe kaq tuaf.

        1. g
          gardiani

          Po pse mor derembyllur s'ka ka dhen Sala kestin ty si i perndjekur?Na bere merak na bere!Po edhe pse Shqiperia ka bere ndryshime pas 32 vjetes me habit fakti qe paske mbetur koqe akoma!Apo do te me thuash se nuk ndryshon dot koqe ke lindur e koqe do vdesesh!Po me Doklen ç'fare ke ore mjeran apo e ke inat se nuk ka qene ne burg per vjedhje si puna jote dhe qe sot ke statusin e te perndjekurit!

        2. K
          Kuksiani i varfer

          Per Hoxhistet..... Ty të paska hupe qoku!.....Namik Dokle eshte nder njerzit me te ndershem qe vijne nga Kukesi, jane krejt si vllazni dhe si fis e per kete meriton respektin e gjithkujt. Nuk e ka mohu kurre origjinen e vet, ka kontribute te medha per vendin ne ato pozicione pune ku ka sherbyer.... Prandaj vendosi ne funksion doganat ju hoxhistet se ju bejne mire.....

          1. G
            Garda Pretoriane (ajo e Skenderbeut)

            Goranet jane sllavë te islamizuar.

            1. R
              RAIFI

              Kudo që jetojnë goranët vazhdoin të punojnë për botën sllave se ka ë marr gjuhën e tyre.Në fakt goranët edhe në Kosovë kan veshje shqiptare si dhe traditat por gjithmonë kanë qe në sherbkm të Serbisë.Njejt edhe goranët e Shqipërisë kanë qenë vazhdimsi agjent të Jugosllavi në Shqipëri.Një vëlla i këtij Na.ik Gokle nga 1990 kohë pas kohe jetonte në Prizren dhe gjithë kohën shoqërohej me UDBASH.Tani ku ta dish se me ç'detyra dhe ku e kanë dërguar.Mos i jepni hapsir këtij Namkklit se është i rrezikshëm.

              1. R
                RAIFI

                Kudo që jetojnë goranët vazhdoin të punojnë për botën sllave se ka ë marr gjuhën e tyre.Në fakt goranët edhe në Kosovë kan veshje shqiptare si dhe traditat por gjithmonë kanë qe në sherbkm të Serbisë.Njejt edhe goranët e Shqipërisë kanë qenë vazhdimsi agjent të Jugosllavi në Shqipëri.Një vëlla i këtij Na.ik Gokle nga 1990 kohë pas kohe jetonte në Prizren dhe gjithë kohën shoqërohej me UDBASH.Tani ku ta dish se me ç'detyra dhe ku e kanë dërguar.Mos i jepni hapsir këtij Namkklit se është i rrezikshëm.

                1. E
                  E verteta

                  Pas ketij i takon Majkos te shkruaje kujtimet e tij ne serbisht. Dhe me pas vete Ai ,i madhi ne vllahisht. Mjerim

                  1. N
                    Niku

                    Po pasaporta bullgare për çfarë ju ka shërbyer z. Dokle?! Duhet të dini origjinën tuaj, që sipas një studjuesi gjerman, jeni fis thrakas të larguar rreth 10 shekuj më parë nga territori i sotëm ku bashkohen Serbia, Maqedonia dhe Bullgaria dhe vendosur në Shishtavec dhe Kosovë, në një territor malor me gjasa të papopulluar. Nuk keni lidhje me Bosnjën, por nuk jeni as bullgarë sikurse propagandon Zerudini, vëllai i juaj. Studjojeni studjuesin gjerman, se do të kuptoni rrënjët tuaja të vërteta.

                    1. D
                      Dhëmbeli

                      Nuk po flas per Goranët ,se shumë pak i njoh , po e kemi fjalën për N. Doklen; Në se mundet të bëjmë një vlerësim , atë duhet ta bëjmë për kohën që ka qëndruar në politikë , ndërsa për Goranët, duhe të lexojmë se ç’far ka shkruar . Unë nuk kam lexuar deri tani ndonjë nga këto libra , të cilat do desha ti lexoja,por se kam pasur rastin . Sa i përket qëndrimit si politikan , përsa e kam ndjekur unë , mendoj se po të ishin të gjithë politikanë si Namiku , Shqipëria do ishte edhe 10 deri 15 vjet më e avancuar . Nje i ndershë dhe i drejtë , me një fjalë ,Njeri.

                      1. f
                        fcb

                        Nuk dua te merrem me Zotin Dokle se kush ka qene , kush eshte dhe kush do jete , por e fakenderoj qe me dha mundesine te di qe nje fshat Shqiptar me Emrin Gore kufizohet me Maqedonine dhe Kosoven , nuk e di nga ka ardhur por jam pak i dhene pas ketyre temave Gjeografike , mu ka dhene rasti dhe i kam vizituar , Bayerische wald i Gjermanise kufizohet me Cekine dhe Austrine ndodhet diku afer Pasaut , Boden See pjesa e Gjermanise kufuzohet me Austrine dhe Zvicren . Me duken shume interesante .

                        1. D
                          Deda...

                          Ki skuthi, aty nga 1991, shkruante në faqe të parë, me shkronja të trasha e të mëdha në gazeten 24 Ore, se Demokracia do të ngjalle bejleret dhe agallaret, të cilët do t'u rrembejne token fshatareve... Po kush ishin bejleret? Ishin ata që ndertuan shteti e se drejtes 1920-1944... Ishin ata që e copezuan pronen, aq sa me 1938, mbi 83% e fshataresise ishin fshatare të mesem... Jam kryqezuar me këtë skuth aty rreth vitit 2000, unë më këmbë për në punë, ky ne fuoristrade fringo të re Rang Rover... Ki është socialiste Dokle, qe edhe mua si shumekujt më dukej burre xhevahir me gjithë shkrimin tek gazeta 24 Ore...

                          1. d
                            demokrati

                            Nje antishqiptar i terbuar, ne gjuhe,sjellje veprim.Nje deshtak qe u ngrit post zevendes kryeministri si njeri kulisash.lokalist qe shitej si i ndershem por i futi duart ne miell ne rast me te pare. Fisi me mbroje politike nuk eshte i njohur vetem per hallv…namik dokle me gjuhen e tij te percatjes promovoi vllavrasjen mes shqiptareve ne vitin 91 e me pas, nje sllav i vertete , dushan mugosha i PS.i lig si askush, ve ne nje raport serbine dhe bullgarine e madhe me Shqiperine e Madhe, ky eshte dokle i PS.

                            1. D
                              Dimitrovi

                              Vēllai I ketij heron ne Sofie të Bullgarise dhe ka dhene me qindra dokumente per të marre pashaporta bullgare.

                              1. P
                                PS

                                Të gjitha pakicat etnike kanë qenë me Partinë Socialiste dhe kanë marrë pozita të larta.

                                1. P
                                  Pejoni

                                  "Pastiçeri" :( Kur isha fëmijë 100 herë e kam lexuar këtë fjalë në romane por shumë vonë e kam marrë vesh se flitet për Ëmbëltore (Ambëltore).

                                  1. P
                                    Poseidon

                                    KOMBIT GORAN ...I SHKRETI ALFRED CAKO ......JA PASKA ZENE VENDIN NAMIK DOKLE ..........PO C KOMB O KOQE...DEVIJIMET DIALEKTORE TE SHQIPES QE ESHTE NDARE NE GJUHET BALLKANIKE POR EDHE DEVIJIMET ETNO NUK BEJNE KOMBE POR NUANCA TE PELLAZGO ILIREVE QE PATJETER MUND TE KETE EDHE PERZJERJE POR BALLKANIN ESHTE PA ASNJE DYSHIM SHQIPETARE ORTODOKSE MYSLIMANE E TE TJERE.....A E DIN KY PALLA KU BIE BALLKANIN ,PRA I GJITHE GADISHULLI BALLKANIN E ME TEJ.....ESHTE BANUAR NGA SHQIPETARET E SOTEM ME FE DHE SHTETE TE NDRYSHME.......

                                    1. P
                                      Poseidon

                                      KOMBIT GORAN ...I SHKRETI ALFRED CAKO ......JA PASKA ZENE VENDIN NAMIK DOKLE ..........PO C KOMB O KOQE...DEVIJIMET DIALEKTORE TE SHQIPES QE ESHTE NDARE NE GJUHET BALLKANIKE POR EDHE DEVIJIMET ETNO NUK BEJNE KOMBE POR NUANCA TE PELLAZGO ILIREVE QE PATJETER MUND TE KETE EDHE PERZJERJE POR BALLKANIN ESHTE PA ASNJE DYSHIM SHQIPETARE ORTODOKSE MYSLIMANE E TE TJERE.....A E DIN KY PALLA KU BIE BALLKANIN ,PRA I GJITHE GADISHULLI BALLKANIN E ME TEJ.....ESHTE BANUAR NGA SHQIPETARET E SOTEM ME FE DHE SHTETE TE NDRYSHME.......

                                      1. P
                                        Poseidon

                                        KOMBIT GORAN ...I SHKRETI ALFRED CAKO ......JA PASKA ZENE VENDIN NAMIK DOKLE ..........PO C KOMB O KOQE...DEVIJIMET DIALEKTORE TE SHQIPES QE ESHTE NDARE NE GJUHET BALLKANIKE POR EDHE DEVIJIMET ETNO NUK BEJNE KOMBE POR NUANCA TE PELLAZGO ILIREVE QE PATJETER MUND TE KETE EDHE PERZJERJE POR BALLKANIN ESHTE PA ASNJE DYSHIM SHQIPETARE ORTODOKSE MYSLIMANE E TE TJERE.....A E DIN KY PALLA KU BIE BALLKANIN ,PRA I GJITHE GADISHULLI BALLKANIN E ME TEJ.....ESHTE BANUAR NGA SHQIPETARET E SOTEM ME FE DHE SHTETE TE NDRYSHME.......

                                        1. P
                                          Poseidon

                                          KOMBIT GORAN ...I SHKRETI ALFRED CAKO ......JA PASKA ZENE VENDIN NAMIK DOKLE ..........PO C KOMB O KOQE...DEVIJIMET DIALEKTORE TE SHQIPES QE ESHTE NDARE NE GJUHET BALLKANIKE POR EDHE DEVIJIMET ETNO NUK BEJNE KOMBE POR NUANCA TE PELLAZGO ILIREVE QE PATJETER MUND TE KETE EDHE PERZJERJE POR BALLKANIN ESHTE PA ASNJE DYSHIM SHQIPETARE ORTODOKSE MYSLIMANE E TE TJERE.....A E DIN KY PALLA KU BIE BALLKANIN ,PRA I GJITHE GADISHULLI BALLKANIN E ME TEJ.....ESHTE BANUAR NGA SHQIPETARET E SOTEM ME FE DHE SHTETE TE NDRYSHME.......

                                          1. P
                                            Poseidon

                                            KOMBIT GORAN ...I SHKRETI ALFRED CAKO ......JA PASKA ZENE VENDIN NAMIK DOKLE ..........PO C KOMB O KOQE...DEVIJIMET DIALEKTORE TE SHQIPES QE ESHTE NDARE NE GJUHET BALLKANIKE POR EDHE DEVIJIMET ETNO NUK BEJNE KOMBE POR NUANCA TE PELLAZGO ILIREVE QE PATJETER MUND TE KETE EDHE PERZJERJE POR BALLKANIN ESHTE PA ASNJE DYSHIM SHQIPETARE ORTODOKSE MYSLIMANE E TE TJERE.....A E DIN KY PALLA KU BIE BALLKANIN ,PRA I GJITHE GADISHULLI BALLKANIN E ME TEJ.....ESHTE BANUAR NGA SHQIPETARET E SOTEM ME FE DHE SHTETE TE NDRYSHME.......

                                            Lini një Përgjigje