Te fundit
Kaosi i tarifave të Trump mund të përmbysë 80 vjet progres ekonomik
24 Prill 2025, 21:50Bota
TEMA
Politikat tregtare të presidentit amerikan, Donald Trump, po dëmtojnë sistemin e bazuar në rregulla të vendosur pas Luftës së Dytë Botërore. Pa një përgjigje të koordinuar ndërkombëtare, pasiguria në rritje mund të çojë në një ekonomi globale të fragmentuar, të karakterizuar nga rritje më e ngadaltë dhe paqëndrueshmëri kronike.
Nga Anne O. Krueger
Tregtia dhe eksplorimi ndërkombëtar kanë magjepsur imagjinatën njerëzore për mijëra vjet. Nga Aleksandri i Madh te Marco Polo, nga Rruga e Mëndafshit te Kompania Angleze e Indisë Lindore, historia është e mbushur me shembuj tregtie që rivizatoi hartën e botës siç njihej. Por për pjesën më të madhe të historisë, tregtia u formësua më shumë nga fuqia sesa nga drejtësia.
Kjo filloi të ndryshojë pasi Adam Smith dhe David Ricardo treguan se tarifat janë ekonomikisht të dëmshme: ato rrisin kostot për importuesit, devijojnë prodhimin në vendet me kosto më të lartë, dekurajojnë inovacionin dhe nxisin monopolet dhe korrupsionin. Gradualisht, njohuritë e Smith mbi rreziqet e proteksionizmit, rëndësinë e politikës ekonomike të parashikueshme dhe sundimin e ligjit mbizotëruan.
Qeverisja e tregtisë ndërkombëtare ndryshoi në mënyrë dramatike pas Luftës së Dytë Botërore, kur Shtetet e Bashkuara u shfaqën si një fuqi dominuese ekonomike dhe ushtarake. Në vend që të kërkonin lëshime ekonomike nga vendet e mundura, liderët amerikanë mbështetën krijimin e një sistemi tregtar të hapur dhe të bazuar në rregulla.
Sistemi tregtar shumëpalësh – i institucionalizuar përmes Marrëveshjes së Përgjithshme mbi Tarifat dhe Tregtinë dhe pasardhëses së saj, Organizatës Botërore të Tregtisë – i solli dobi SHBA-së dhe pjesës tjetër të botës, duke sjellë tetë dekada rritje ekonomike të paparë. Në vitet 1990, edhe qeveritë proteksioniste të vendeve në zhvillim e njihnin tregtinë e lirë si një mënyrë efektive për të ulur varfërinë dhe për të rritur standardet e jetesës.
Me kalimin e viteve, barrierat tregtare u ulën gradualisht, ndërsa OBT-ja promovoi tregtinë e hapur globale, zgjidhi mosmarrëveshje dhe lehtësoi negociatat për ulje reciproke të tarifave dhe eliminimin e kufizimeve të tjera tregtare. Deri rreth një dekadë më parë, ky sistem konsiderohej gjerësisht si një sukses.
Por pasi Donald Trump fitoi zgjedhjet presidenciale të SHBA-së në vitin 2016, ai filloi ta përmbysë atë progres. Gjatë mandatit të tij të parë, Trump u shkëput nga dekada mbështetje dypartiake për tregtinë e lirë dhe nisi një luftë tregtare me Kinën. Pasardhësi i tij, Joe Biden, pritej të rivendoste politikën tradicionale tregtare të SHBA-së. Në vend të kësaj, ai mbajti shumë nga tarifat dhe kufizimet tregtare të epokës Trump.
Trump ka shkuar edhe më tej në mandatin e tij të dytë, duke prishur marrëveshje tregtare dhe duke nisur një luftë globale tregtare. Aktualisht, të gjitha mallrat që hyjnë në SHBA i nënshtrohen një tarife bazë prej 10%, me një dritare 90-ditore për negociata dypalëshe për të shmangur norma dukshëm më të larta. Tarifat për importet kineze janë rritur në 145%, pas një jave rritjesh “tit-for-tat” gjatë së cilës Kina rriti tarifat e veta për mallrat amerikane në 125%.
Qasja e çrregullt dhe e paparashikueshme e administratës Trump e përkeqëson problemin. Gjatë tre javëve të fundit, Trump ka njoftuar tarifa të larta për pothuajse çdo vend në botë, ka hequr shumicën e tyre dhe më pas ka rivendosur të tjera, duke krijuar pasiguri të përhapur. Administrata e tij është qartësisht e qëllimshme të rivendosë hegjemoninë gjeopolitike të të pasurve dhe të fuqishmëve, por deri më tani, ajo ka sjellë vetëm kaos.
Edhe pse Trump herë pas here ka sugjeruar se qëllimi i tij është të bëjë presion mbi vendet e tjera për të ulur tarifat ose për të zvogëluar suficitet e tyre tregtare, pretendime të tilla nuk mund të merren më seriozisht. Bashkimi Evropian, për shembull, ofroi të eliminojë të gjitha tarifat industriale nëse SHBA-ja do të bënte të njëjtën gjë, por Trump refuzoi. Ai ka vendosur gjithashtu tarifa për importet meksikane dhe kanadeze pavarësisht marrëveshjes së tregtisë së lirë që ai vetë negocioi gjatë mandatit të tij të parë. Singapori, i cili mban zero tarifa për mallrat amerikane dhe ka një deficit tregtar me SHBA-në, megjithatë u godit me tarifën bazë prej 10%.
Këto veprime janë një shkelje flagrante si e frymës ashtu edhe e rregullave të OBT-së, si dhe e parimit themelor të trajtimit të barabartë midis partnerëve tregtarë. Ato gjithashtu përfaqësojnë një largim të qartë nga angazhimet e hershme amerikane dhe nga sundimi i ligjit në përdorimin e pushtetit në marrëdhëniet dypalëshe që mbizotëronin para Luftës së Dytë Botërore.
Kur importuesit dhe eksportuesit nuk mund të parashikojnë tarifat e ardhshme ose të mbështeten në akses të qëndrueshëm në treg, ata kanë më pak gjasa të bëjnë investime afatgjata. Si pasojë, nëse administrata Trump vazhdon në rrugën e saj aktuale, perspektivat e rritjes globale ka shumë të ngjarë të ulen ndjeshëm.
Nëse vende individuale i përgjigjen kërcënimeve të Trump duke u përpjekur të përmbushin kërkesat e tij të paqarta dhe që ndryshojnë vazhdimisht, rezultati mund të jetë një ekonomi botërore e fragmentuar e karakterizuar nga një rritje më e ngadaltë dhe një paqëndrueshmëri më e madhe. Duke pasur parasysh rreziqet, mënyra më efektive për të rivendosur perspektivat e rritjes globale do të ishte që SHBA-ja të ndryshonte kurs dhe të siguronte komunitetin ndërkombëtar se ndryshimi është i vërtetë dhe i qëndrueshëm.
Si alternativë, në rast se Trump mbetet i pa disponueshëm për të arritur një kompromis, vendet e tjera duhet të marrin iniciativën dhe të formojnë një aleancë të re tregtare që mbështet parimet e OBT-së, ndërsa vepron në mënyrë të pavarur nga SHBA-ja. Në fund të fundit, SHBA-ja përbën më pak se 5% të popullsisë së botës dhe afërsisht 9% të eksporteve globale. Një koalicion i tillë mund të koordinohej përmes një organi ndërkombëtar tregtar që ndërmjetëson zgjidhjen e mosmarrëveshjeve, duke zvogëluar kështu fuqinë negociuese të Amerikës. Ata mund ta quajnë atë Organizata Tregtare Minus SHBA (MUTO).
Ekziston një precedent për këtë lloj iniciative. Kur SHBA-ja paralizoi mekanizmin e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve të OBT-së duke refuzuar të miratonte gjyqtarë të rinj të apelit, shumë vende ranë dakord të zgjidhnin mosmarrëveshjet tregtare midis tyre duke përdorur procedurat e OBT-së. Nëse mjaftueshëm vende riafirmojnë angazhimet e tyre për tarifat dhe tregtinë brenda një kuadri të ri MUTO, ndikimi amerikan do të zvogëlohet dhe palët e interesuara vendase mund të kërkojnë një kthim në një sistem tregtar shumëpalësh të hapur.
Sa herë që prezantohen tarifa dhe barriera të tjera tregtare – qoftë në SHBA apo jashtë vendit – ato krijojnë grupe interesi që përfitojnë nga ekzistenca e tyre, duke e bërë heqjen e tyre gjithnjë e më të vështirë. Nëse vendet e shënjestruara nga kërkesat tregtare 90-ditore të Trump mund të koordinojnë një përgjigje në kohë dhe të unifikuar, perspektiva për ekonominë globale mund të fillojë të përmirësohet. Por nëse intimidimi i Trump – dhe për pasojë pasiguria – vazhdon, pjesa më e madhe e progresit ekonomik të 80 viteve të fundit mund të zhbëhet.
Trump’s Tariff Chaos Could Reverse 80 Years of Economic Progress
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Lini një Përgjigje