Një ekspozitë e turpshme e talljeve dhe dhunës raciste nga marshuesit e rinj izraelitë kundër banorëve palestinezë rreth portës së Damaskut dhe në rrugicat e ngushta të qytetit të vjetër të Jeruzalemit të dielën dukej shumë ndryshe nga këndvështrimi më i largët i kryeministrit dhe zyrave të ministrave të tjerë të lartë.

Dita e Jerusalemit, e fundit e një liste të gjatë datash të tensionuara që filloi 58 ditë më parë me fillimin e Ramazanit – që përkoi këtë vit me Pashkën dhe u pasua menjëherë nga ditët e përkujtimit kombëtar të Izraelit – përfundoi pa viktima dhe pa ndonjë përshkallëzim përtej rrugëve të Jeruzalemit Lindor.

Kryeministri izraelit Naftali Bennett nuk ishte në detyrë vitin e kaluar kur, pasditen e Ditës së Jerusalemit, Hamasi lëshoi një breshëri raketash drejt Jerusalemit në përgjigje të një serie të gjatë përleshjesh të dhunshme në Portën e Damaskut dhe rreth Al-Aksa, Xhamia në malin e tempullit.

Raketat ndezën një luftë të përgjakshme 11-ditore midis Izraelit dhe Hamasit në Gaza, dhe trazira të përhapura dhe vigjilentizëm në qytetet “të përziera” arabo-hebraike të Izraelit.

Por ai nuk kishte nevojë të kujtonte se si ato 11 ditë të majit pothuajse i kishin prishur bisedimet për të formuar koalicionin e tij qeveritar. Dhe as Benny Gantz-it, ministër i mbrojtjes atëherë dhe tani.

Për sa u përket atyre, pavarësisht asaj që Bennett e përshkroi në një deklaratë të vonuar të dielën në mbrëmje si “elementë ekstremistë” dhe “një pakicë që ka ardhur për t’i vënë flakën zonës”, Dita e Jerusalemit kaloi pa raketat e Hamasit dhe pa një numër të madh palestinezësh që përballen me policinë dhe marshuesit në Jerusalem.

Diku tjetër, gjërat mbetën të tensionuara, por përgjithësisht të qeta në qytetet e përziera dhe në Bregun Perëndimor.

Nga këndvështrimi i tyre, ishte një sukses. Jo vetëm që nuk pati viktima, por ishin shënuar pikë politike. Vitin e kaluar, kryeministri i atëhershëm Benjamin Netanyahu kishte mbyllur sytë në momentin e fundit dhe kishte ndryshuar rrugën e “Marshimit të Flamurit”, duke e devijuar atë nga Porta e Damaskut dhe lagjet palestineze. Bennett kishte qëndruar fort mbi “sovranitetin” dhe kishte lejuar marshimin të ndiqte rrugën origjinale dhe dhuna u frenua.

Pas saj, ka një sërë arsyesh për të ndihmuar në shpjegimin pse gjërat nuk shpërthyen përtej një pjese të vogël të Jerusalemit këtë vit.

Lëshimi i raketave do të çonte në një përshkallëzim të shpejtë, i cili mund të shkaktojë një raund tjetër shkatërrimi vdekjeprurës në Gaza. Nuk ishte në interesin e saj që ta kishte sërish atë vetëm një vit pas raundit të mëparshëm.

Hamasi shpresonte se mund të orkestronte trazira dhe dhunë shumë më të gjerë në Jerusalem dhe Bregun Perëndimor, por fuqitë e tij nuk shtrihen atje, me forcat e sigurisë të Izraelit dhe ato të Autoritetit Palestinez në vëzhgim.

Dhe fakti që vetëm një pjesë e vogël e të rinjve palestinezë mbërritën në Malin e Tempullit, pavarësisht thirrjeve që masat të vinin dhe të “mbronin Al-Aksa”, është një shenjë lodhjeje edhe atje.

Gantz dhe shefat e sigurisë ishin mjaftueshëm të sigurt në vlerësimet e inteligjencës, saqë ata as nuk e shtynë dislokimin e një divizioni ajror të Forcave të Mbrojtjes të Izraelit, së bashku me njësitë e forcave speciale dhe elementët kryesorë të Forcave Ajrore të Izraelit, në Qipro në një stërvitje në shkallë të gjerë që simulon luftën kundër Hezbollahut në Liban.

Ata kishin të drejtë, megjithëse skeptikët kishin vërejtur ditët e mëparshme se vlerësimet e synimeve të Hamasit kishin qenë shumë të ngjashme edhe vitin e kaluar.

Por kënaqësia mund të jetë jetëshkurtër.

“Ramazani i gjatë”, siç po e quajnë disa periudhën dymujore që tani ka përfunduar, nuk rezultoi në një intifadë të re apo një luftë tjetër në Gaza. Por filloi me një seri sulmesh terroriste brenda Izraelit dhe beteja serioze në Bregun Perëndimor, kryesisht rreth Jeninit. Inteligjenca izraelite nuk arriti ta parashikonte këtë dhe nuk e ka të qartë se kur dhe ku do të ndizet përsëri.

Avantazhi kryesor që vazhdon të ketë është përçarja palestineze: vështirësitë e Hamasit për të vepruar jashtë Rripit të Gazës; dëshira e Autoritetit Palestinez për të ruajtur rendin brenda zonave të tij dhe asnjë udhëheqje e përbashkët e aftë për t’u bërë thirrje katër komuniteteve palestineze të ndara midis Izraelit, Jerusalemit Lindor, Bregut Perëndimor dhe Gazës. Por kjo nuk përjashton një djegie spontane si mini-lufta e vitit të kaluar.

Një ngjarje tjetër që ndodhi në Ditën e Jerusalemit ishte një numër rekord hebrenjsh që ngjiteshin në malin e tempullit: 2 mijë e 626 brenda një dite, sipas organizatave hebraike të malit të tempullit.

Disa nga ata ashendentë ishin duke u lutur hapur, duke valëvitur flamujt izraelitë dhe duke kënduar himnin kombëtar.

“Status quo-ja” në Malin e Tempullit, ku hebrenjtë lejohen të hyjnë për disa orë gjatë ditëve të javës dhe u ndalohet të luten atje, u shkatërrua. A do të krijojë kjo një reagim të dhunshëm?

E vërteta është se status quo-ja është gërryer për të paktën tre vjet tani, dhe policia ka qenë gjithnjë e më e dobët në parandalimin e lutjes hebraike atje. Asgjë nga këto nuk është e re dhe kujdestarët myslimanë të Vakëfit shohin gjithçka që ndodh në Malin e Tempullit, por ende nuk ka patur një reagim.

Mbetet e vërtetë se ndërsa ngjarjet në Al-Aksa në të kaluarën kanë qenë shkas për valë shumë më të gjera dhune, duhet të ekzistojnë faktorë të tjerë për një përshkallëzim. Vitin e kaluar, Jeruzalemi ishte shumë më i dhunshëm për shkak të policisë së ashpër dhe kërcënimit të dëbimit të palestinezëve në lagjen Sheikh Jarrah të Jeruzalemit Lindor. Hamasi kishte gjithashtu një interes politik për të pohuar veten pas vendimit të presidentit Mahmoud Abbas për të anuluar zgjedhjet palestineze në të cilat ata kishin shpresuar të arrinin përfitime të rëndësishme.

Këta faktorë nuk ekzistonin këtë vit, dhe për këtë arsye përleshjet në Al-Aksa nuk shkaktuan një reagim zinxhir përtej motivimit të disa individëve palestinezë për të kryer sulme të ujqërve të vetmuar.

Kur Hamasi ose lëvizjet e tjera palestineze vendosin se është edhe një herë në interesin e tyre të përshkallëzojnë çështjet, situata në Malin e Tempullit është atje për të shërbyer si pretekst. Kjo është nëse qeveria izraelite nuk urdhëron policinë të frenojë ata pasardhës – gjë që tani duket e pamundur.

Ironia e shënimit të pikës së Bennett ndaj Netanyahut se Marshi i Flamurit kaloi në Jerusalemin Lindor nën vëzhgimin e tij është se ai ka shërbyer për të fuqizuar më tej një rival tjetër politik: Itamar Ben-Gvir, lider i ekstremit të djathtë kahanist, i cili u prit nga marshuesit me Thirrjet “Ja ku vjen kryeministri i ardhshëm”.

Duke vepruar kështu, Bennett mund të ketë forcuar krahun e djathtë të koalicionit të tij rrënues, duke parandaluar dezertime të mëtejshme nga partia e tij Yamina për të paktën disa javë. Por asnjë nga këto nuk do të ketë humbur në anën e majtë të koalicionit, veçanërisht anëtarët e tij arabë.

Lista e Bashkuar Arabe ka qenë e heshtur deri më tani, por skenat e së dielës nga Jeruzalemi, veçanërisht nga Al-Aksa, nuk do të kenë qenë të lehta për partinë islamike të koalicionit. Pastaj ka anëtarë të tjerë të qeverisë si ministri Meretz Esaëi Freige, i cili nuk u paraqit në mbledhjen e kabinetit në shenjë proteste, ose ligjvënëse Ghaida Rinaëie Zoabi, e cila tërhoqi letrën e saj të dorëheqjes nga koalicioni, por ende nuk ka rifilluar votimin rregullisht.

Disa anëtarë në koalicion besojnë se Bennett po i nxit ata qëllimisht. Nëse qeveria rrëzohet nga anëtarët e koalicionit të majtë, ai do të qëndrojë edhe për disa muaj si kryeministër i përkohshëm. Por edhe nëse ai nuk është makiavelist, ka kuptim që ai të përqendrojë burimet e kufizuara politike që ka ende për të mbajtur të lumtur të djathtët e tij, ndërsa kryeministri alternativ Yair Lapid, i cili ka më shumë kohë dhe kapital politik, kujdeset për të majtën.

Nëse Lapid mund t’i ndalojë ligjvënësit arabë që të largohen në shenjë proteste për ngjarjet në Jerusalem, mbetet për t’u parë, por ai është në fund të fundit arkitekti i koalicionit dhe i takon atij të sigurojë mbijetesën e tij. Megjithatë, ajo që ndodhi në Portën e Damaskut të dielën shkon shumë më thellë se politika – dhe nuk është vetëm një tipar i përsëritur i konfliktit shekullor Izrael-Palestinë.

Racizmi i paturpshëm i shfaqur nga studentët e yeshivave fetar-sionist është i një niveli dhe përmasash të ndryshme nga çdo gjë e parë në të kaluarën. Këngët dhe himnet nuk janë të reja, por numri i atyre që këndojnë, çiltërsia dhe fakti që nuk dukej se kishte ndonjë rabin apo mësues që përpiqej t’i disiplinonte – siç do të kishin bërë në të kaluarën – është një simptomë e një ndryshimi shumë të shëmtuar brenda këtij komuniteti.

Një gjeneratë e re edukatorësh janë radikalizuar vetë, gjatë periudhës së Marrëveshjes së Oslos në vitet 1990 dhe më pas, pas shkëputjes nga Gaza në 2005. Ajo shkon përtej ekstremizmit politik dhe racizmit anti-arab. Është gjithashtu një armiqësi e thellë ndaj asaj që ata e shohin si një strukturë e majtë izraelite e politikanëve, gjykatave dhe mediave, të cilat në këndvështrimin e tyre të deformuar të gjithë disi favorizojnë palestinezët në krahasim me hebrenjtë me besim “të vërtetë” që jetojnë në vendbanime.

Sulmi ndaj banorëve palestinezë në Jerusalemin Lindor dhe urimi i vdekjes për ta nuk është vetëm shfryrje e ndjenjave raciste, por një sfidë për rrjedhën kryesore izraelite që të vijë dhe t’i ndalojë ata.