Te fundit
FOTOT/ Përmbytjet historike në Shqipëri: si u ndal vërshimi i natyrës ndër vite
8 Janar 2026, 18:50Dossier
TEMA
Nga Murat Klosi
Drejtor i Institutit të Studimit dhe Projektimit të Bonifikimit të Tokave
Në dy ose tre ditët e fundit të vitit 1970, dhe në ditën e parë të vitit 1971, në pjesët jugore dhe juglindore të Shqipërisë pati përrenj dhe reshje të vazhdueshme shiu, të cilat shkaktuan një dalje të menjëhershme të lumenjve. Në disa raste, lumenjtë madje tejkaluan nivelet më të larta, të regjistruara deri më sot. Në Gjirokastër, brenda pesë ditësh, reshjet ishin 532 mm. Edhe në Përmet pati reshje të dendura shiu. Lumenjtë Seman, Shkumbin dhe Vjosë kaluan nivelet më të larta të regjistruara në vitin 1946 dhe gjatë dimrit të viteve 1962-63. Shkumbini dhe Vjosa pothuajse tejkaluan nivelin që kishin arritur gjatë përmbytjeve katastrofike të vitit 1937.
Megjithatë, dëmet e shkaktuara nga përmbytjet e mëdha në ditët e para të këtij viti ishin të pakta dhe nuk mund të krahasohen me ato të ndodhura në të kaluarën.
Shumë qytetarë kujtojnë përmbytjet e vitit 1937, kur ujërat e lumenjve Vjosa, Senen dhe Shkumbin, të përhapura me shpejtësi mbi fushat e Myzeqojës, u bashkuan, duke krijuar një liqen të madh prej gati 60,000 hektarësh, i cili ishte i lidhur me detin, dhe shkaktoi dëme në njerëz, bagëti dhe prona të qindra qendrave të banuara. Në vitin 1946, qindra banorë të fshatrave të Lushnjës qëndruan të zvarritur mbi pemë, derisa u bllokuan me varka.
Përmbytjet e këtij viti nuk shkaktuan dëme në njerëz, dhe dëmet në kulturat bujqësore ishin të kufizuara.
Kjo mund të shpjegohet, në radhë të parë, me masat e rrepta të bonifikimit të tokës dhe ujitjes që janë marrë pas vendosjes së regjimit popullor. Si rezultat i ndërtimit të qindra veprave të mëdha e të vogla të bonifikimit të tokës dhe ujitjes, në çdo cep të republikës harta fizike e Shqipërisë u transformua: aty ku më parë shtriheshin dhjetëra mijëra hektarë këneta dhe moçale dhe ku lumenjtë rrjedhin kapriçiozisht nëpër fusha, tani shtrihen fusha të lulëzuara, me një rrjet të plotë llogoresh të thara dhe ujitëse, stacione pompimi të fuqishme për kullimin dhe ujitjen, dhe diga të gjata përmbytjeje të montuara përgjatë shtretërve të lumenjve, etj. Ishin digat ato që pengonin lumenjtë të dilnin nga shtrati dhe të përmbytnin fushat; aty ku nuk ishte fitimprurëse të ndërtoheshin diga të tilla, ujërat që përmbytnin fushën, gjenin rrugën e tyre drejt rrjetit të kanaleve të thara dhe ujitëse dhe të
stacione pompimi të cilat janë ndërtuar tashmë në të gjitha fushat tona bregdetare.
Së dyti, këtë herë, të gjithë njerëzit e zonave që ishin të prirur të vuanin nga përmbytjet, sapo u dha alarmi natën e 31 dhjetorit 1970, hoqën dorë nga festimet e Vitit të Ri, nxituan të gjithë në fusha, tezga, dyqane, diga, ura dhe kudo që ishte nevoja, dhe të udhëhequr nga organet shtetërore lokale të rrethit dhe të ndihmuar nga ushtria dhe policia, morën të gjitha masat për të shmangur dëmet dhe për t'u përballur me çdo gjë që mund të ndodhte.
Është për shkak të këtyre dy faktorëve, që përmbytjet kaluan shpejt, dëmet eventuale u riparuan dhe brenda dy ose tre ditësh, ndërmarrjet dhe kooperativat bujqësore që ishin dëmtuar nga përmbytjet, rifilluan aktivitetet e tyre normale. Punimet e bëra në fushën e bonifikimit të tokës dhe ujitjes gjatë 26 viteve të pushtetit popullor, jo vetëm që janë të shumta, por janë edhe të larmishme dhe shtrihen si në fusha, në shpate kodrash dhe në male.
Në zonat fushore, ka përfunduar tharja, kullimi dhe ujitja. Kështu, përmirësimi i tokës në pothuajse të gjitha fushat tona me 210,000 hektarë. Kanë mbetur 25,000 hektarë, ku po punohet për përmirësimin e tokës. Për përmirësimin e tokës në këto fusha, është kërkuar të ndërtohen vepra të tilla të shquara, të cilat kanë tërhequr vëmendjen e shumë specialistëve dhe shkencëtarëve të huaj, të cilët kanë vizituar vendin tonë, siç është rasti me bonifikimin kompleks të tokës së Myzeqesë së Lushnjës, me një sipërfaqe prej 30,000 hektarësh. Për ujitjen e këtyre tokave është ndërtuar rezervuari i madh i ujitjes së Murriz-Thanës, me një vëllim prej 65 milionë metrash kub. Për tharjen e Tërbufit.
Në një kënetë që arrin në 8,000 hektarë dhe është përfshirë në këtë punim, është ndërtuar një hidrant i fuqishëm me një kapacitet prej 25 metrash kub në sekondë.
Për përmirësimin e tokës së Muzeqesë së Fierit, e cila përbëhet nga 20,000 hektarë, është ndërtuar hidranti i Hoxharës, një nga më të mëdhenjtë në Gadishullin Ballkanik dhe Itali, me një kapacitet thithës prej 35 metrash kub në sekondë dhe që kullon gati 14,000 hektarë. Është ndërtuar një kanal i madh ujitës prej 55 kilometrash dhe me një kapacitet prej 15 metrash kub në sekondë.
Për ujitjen e fushës së Roskovecit është ndërtuar Rezervuari i Kurjanit, me një vëllim prej 33 milionë metrash kub, ndërsa për atë të Durrësit janë ndërtuar 7 rezervuarë, me një vëllim total prej 32 milionë metrash kub, etj.
Deri më tani, në vendin tonë janë ndërtuar 11 stacione pompimi (hidrantë) për tharjen e kënetave, me një kapacitet total prej 150 metrash kub në sekondë dhe kolektorë të mëdhenj të kulluar që rrjedhin 160 metra kub në sekondë.
Për të parandaluar përmbytjen e fushave nga lumenjtë dhe marrjen e tokës me vete, janë ndërtuar barriera artificiale dhe është argjilizuar gjithë gjatësia e brigjeve të lumenjve Mat, Ishëm, Shkumbin, Seman, Bistricë, Kalasë, Pavel dhe pjesërisht ajo e Drinit, Dunavecit dhe Devollit. Gjatësia e këtyre argjinaturave arrin pothuajse 400 kilometra. Një punë e madhe ka filluar në zonat kodrinore dhe malore të vendit. Natyrisht, rajonet kodrinore dhe malore ishin më të vështira nga pikëpamja teknike, të shtrenjta dhe kërkonin shumë më tepër punë dhe djersë - në krahasim me punimet në terren, pavarësisht kësaj, të gjitha vështirësitë.
Vështirësitë u kapërcyen. Megjithatë, në rast se gjatë viteve 1961-65, në zonat kodrinore dhe malore u ngritën vepra ujitjeje prej 10 përqind të fondit total të shpenzuar, gjatë Planit të Katërt Pesëvjeçar (1966-70) janë shpenzuar për këto projekte, gati 45 përqind e fondit total. Në këto zona janë ndërtuar qindra rezervuarë, duke filluar nga më të vegjlit deri te ata me kapacitet prej 5 milionë metrash kub. Falë këtyre rezervuarëve dhe shumë stacioneve të pompimit janë ujitur dhjetëra mijëra hektarë.
Instituti i Kërkimit dhe Projektimit të Përmirësimit të Tokës ka hartuar tashmë diagramet e ujitjes së plotë të Shqipërisë jugore dhe, në dy vitet e ardhshme, do të përfundojë studimin mbi ujitjen e plotë të republikës dhe, mbi bazën e të cilit, do të hartojë hartën e ujitjes së Shqipërisë, një vepër që do të hedhë një themel të fortë për çuarjen e sistemit të ujitjes më tej në rajonet kodrinore dhe malore, ku përfshihet pothuajse 90 përqind e territorit të republikës.
Nga bërja e bilancit të punës së bërë në fushën e punimeve të përmirësimit të tokës dhe ujitjes deri më tani, rezulton se deri në vitin 1970, për ndërtimin e këtyre veprave, janë shpenzuar 1,650 milionë lekë dhe kapaciteti i këtyre veprave të ngritura si republikë, ishte i barabartë me 63 përqind të tokës së punueshme. (Vetëm 13 përqind e tokës ishte nën ujitje gjatë periudhës para çlirimit).
Përveç këtyre punimeve, shteti ka shpenzuar për ndërtimin e qendrave të reja të banuara për ndërmarrjet bujqësore; që u ngritën për shfrytëzimin e tokave të reja të kënetave, për ndërtimin e qindra kilometrave rrugë të destinuara për transportin e produkteve bujqësore, ndërtimin e mijëra barrierave malore, pyllëzimin mbrojtës, etj. Në të ardhmen, ndërtimi i veprave të përmirësimit të tokës dhe ujitjes do të rritet, në mënyrë që të përmbushen më mirë detyrat e mëdha që i janë caktuar bujqësisë sonë. Në direktivat e Planit të Pestë Pesëvjeçar (1971-75) që po diskutohet tani nga njerëzit e gjerë punonjës, parashikohet që për këto punime të shpenzohen 25 përqind më shumë fonde sesa ato të realizuara gjatë Planit të Katërt Pesëvjeçar ose pothuajse aq fonde sa janë shpenzuar gjatë 20 viteve të pushtetit popullor nga viti 1944 deri në vitin 1964. Gati 70 përqind e këtyre fondeve pritet të shpenzohen në zona kodrinore dhe malore. Tani mund të themi se nuk ka këneta në hartat e atdheut tonë - këto njolla të zeza të së kaluarës që shëmtuan natyrën e bukur shqiptare, dhe së bashku me to, sëmundjen e tmerrshme të malaries.
(Nga revista "Shqipëria e re" 1971.)
4 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
E drejte, menaxhimi i ujrave e permbytjet ne periudhen komuniste ka qene shume here ma efikas se sa sot. So jemi pothuaj ne dore te Zotit!
Kur ishim të rinjë kudo shkonlm kishte kanale kullues me ujë shumë të pastër lumenjsh dhe ne laheshim . Sistemin shaheni por bonifikimi dhe menaxhimi i tokave në fushë e në mal ishte i përsosur .Në pushimet verore unë punoja në një poligon ndërtimi ku prodhoheshin blloqe të mëdhenjë betoni për pritat e barjerat në lumenjë.
Prit tani kur te shperthejne sufllaqexhinjte me sharje per kete zoterine qe ka shruar artilullin dhe ta quajne nostalgjik i komunizmit. Quajeni si te doni, por mos harroni se shteti i atehershem nuk ishte shtet rrumpalle. Hidrovoret ishin vepra te rendesise se vecante dhe ruheshin me ushri jo polici. Nuk permbytej Shkodra, nuk permbytej Myzeqeja edhe pse sasia e reshnjeve ne vite te caktuara ishe edhe me e madhe se sa keto qe kane rene keto dite. Por ne i zhduken ndermarrjet e bonifikimit, Institutin e Veprave Kulluse dhe Ujitese dhe ne vend te tij ndertuam..pallat...Ku eshte strategjia e shtetit per permbytjet se per ujitjet nuk pyet njeri. Besoj se e kuptojne njerzit cfare kemi humbur: kemi humbur shtetin. Nuk me behet vone per ideologjine qe udhehiqte ate shtet. Shteti duhet te jete shtet pavaresisht nga ideologjite apo rendi shoqeror. Ndryshe te gjithe shtetet kapitaliste do ishin kthyer ne keneta me keq se ne sot.. Shteti qe nuk eshte per qytetaret nuk eshte shtet. Te vjen per te vjelle kur degjon ata qe lejuan rrumpalllen me dertime mbi kolektore, qe shaterrun shtet derdhin lote krokodili sot. Ata duhen palsur ne mes te kenetes ..
Mua sme interesojne artikujt e Temes por opinioni i komentuesve. Keshtu u detyrova te lexoj nje propagande te 55 viteve me pare. Ata qe mbrojne pak apo shume ate sistem, artikuj te tille jane thjeshte justifikim i opinionit te tyre qe ekziston, pavaresisht nga ‘’faktet’’ qe postohen ne disa rraste. Ja disa menyra si pergenjeshtrohet ajo propagande. 1-Gjithe struktura shoqerore ishte ne funksion te propagandes dhe nqs se dikush hidhte dyshim mbi ‘’faktet’’ futej ne burg. Ne asnje vend te botes (aqe sa di une) s’ekziston propagande e tille mburrjeje. 2- Keto vepera te medha cfare funksioni kishin kur psh kishim hidrocentrale por cdo familje kosumonte mesatarisht 1KWV ne dite energji, pra 5 llamba ne shtepi apo u thane keneta dhe u shtua prodhimi buqesor dhe dyqanet ishin bosh dhe shumica e popullsise pra fshataresia hane buke miseri te cilesise se ulet. Keshtu mund te marresh shembuj pa fund, per ushqimin, transportim, veshjen,shkollimin, drejtesine, lirine e fjales dhe besimit, votimin etj etj pra per cdo aspekt te jetes. Problemi eshte se te krahasosh te kaluaren me te sotmen duhet te kuptosh menyren e manipulimit. Qellimi i atij sistemi ishte te shkaterronte dhe skllaveronte psikologjikish dhe ekonomikisht gjithe popullsine pa perjashtim. Shqiperia ishte burg 28 mije km2 ku vetem nje pakice kishte privilegje.Te mashtrosh 1 njeri eshte me e veshtire se te mashtrosh miljona. Cudi por eshte fakt. Eshte qellimi qe spjegon gjithshka jo propaganda dhe metodat. Nje shembull banal: Nqs se dikush do te pedhunoje dike mund te perdori shume metoda, si dhurata, shpenzime te ndryshme etj. Kur te kapet dhe te paraqitet ne gjyq nqs se i thote gjykatesit te kete meshire dhe ti permendi te ‘’mirat qe ka bere’’sigurisht do gjykohet me rende sepse te gjitha te mirat ishin ne funksion te qellimit te tij djallezor. Enveri beri te njejten gje.