Bertolt Brecht, jeta dhe karriera

Nga Xhahid Bushati

Bertolt Breht (10 shkurt 1898 - 14 gusht 1956) ishte një dashurues i teatrit, dramaturg dhe poet gjerman. Duke u rritur gjatë në Republikën e Vajmarit, pati sukseset e tij të para si dramaturg në Mynih. Më pas u transferua në Berlin, në vitin 1924, ku shkroi "Operën me tre grosh", me Elizabet Hauptmann dhe Kurt Weill. Filloi bashkëpunimin e përjetshëm me kompozitorin Hanns Eisler. Breht-i shkroi "Lehrstücke Didaktike". U bë një teoricien i teatrit epik, të cilin, më vonë, preferoi ta quante "teatër dialektik".
Me rekomandimin e babait të tij, Breht-i u përpoq të shmangte rekrutimin në ushtri duke shfrytëzuar një boshllëk që lejonte shtyrjen e studentëve të mjekësisë. Më pas u regjistrua në një kurs mjekësor në Universitetin e Mynihut (viti 1917).Atje studioi dramën me Artur Kutscher, i cili i frymëzoi Brehtit të ri një admirim për dramaturgun ikonoklasik dhe yllin e kabaresë Frank Wedekind. Nga korriku 1916, artikujt e gazetave të Brehtit filluan të shfaqen me emrin e ri "Bert Brecht". Kritika e tij e parë teatrore për Augsburger Volkswille u shfaq në tetor 1919. Breht-i u dërgua në shërbim ushtarak në vjeshtën e vitit 1918. Vetëm për t'u dërguar në Augsburg si kujdestar mjekësor në një klinikë ushtarake VD; ndërsa lufta përfundoi një muaj më vonë. Në korrik 1919, Breht dhe Paula Banholzer (lidhje që kishte filluar në vitin 1917) patën një djalë, i cili quhej Frank. Në vitin 1920, vdiq nëna e Brehtit. Frank vdiq në vitin 1943, duke luftuar për Gjermaninë naziste në Frontin Lindor. Në vitin 1920 ose 1921, Breht mori një pjesë të vogël në kabarenë politike të komedianit të Mynihut, Karl Valentin. Ditarët e Brehtit për vitet e ardhshme, regjistrojnë vizita të shumta për të parë Valentinin të përfermojë. Breht e krahasoi Valentinin me Çarli Çaplin, për "refuzimin e tij praktikisht të plotë të mimikës dhe të psikologjisë së lirë". Duke shkruar në "Dialogët e tij Messingkauf" vite më vonë, Breht identifikoi Valentinin së bashku me Wedekind dhe Büchner, si "ndikimet e tij kryesore" në atë kohë. Por njeriu, nga i cili mësoi më shumë ishte kllouni Valentin, që performoi në një sallë birre. Ai bënte skica të shkurtra në të cilat më vonë i imitonte (gjatë interpretimeve), si: punonjës refraktarë, muzikantë orkestral ose fotografë, të cilët urrenin punëdhënësit e tyre dhe i bënin ata të dukeshin qesharakë. Punëdhënësi u luajt nga partnerja i tij, Liesl Karlstadt, një grua e njohur komediane, që dikur ushqehej dhe fliste me një zë të thellë bas-i.
Drama e parë e plotë e Breht-it "Baal" (e shkruar 1918), lindi si përgjigje ndaj një argumenti në një nga seminaret e dramës së Kutscher, duke nisur një prirje që vazhdoi gjatë gjithë karrierës së tij të veprimtarisë krijuese që u krijua nga dëshira për të kundërshtuar një vepër tjetër . "Çdokush mund të mund të jetë krijues, - tha ai me humor. - Është një sfidë të rishkruash për njerëzit e tjerë". Breht përfundoi dramën e tij të dytë kryesore "Daullet në natë" (shkurt, 1919). Midis nëntorit 1921 dhe prillit 1922, Brehti u njoh me shumë njerëz me ndikim në skenën kulturore të Berlinit. Midis tyre ishte dhe dramaturgu Arnolt Bronnen me të cilin themeloi një sipërmarrje të përbashkët, Kompaninë 'Arnolt Bronnen / Bertold Breht'. Breht-i e ndryshoi drejtshkrimin e emrit të tij të parë nga Bertolt në Arnolt.

Në vitin 1922, ndërsa jetonte, ende, në Mynih, Brehti tërhoqi vëmendjen e kritikut Herbert Iherinj, i cili u shpreh kështu: "Në moshën 24-vjeçare shkrimtari Bertold Breht ka ndryshuar ngjyrën letrare të Gjermanisë brenda natës. [... ...] Te "Drums in the Night" (Brehti) i ka dhënë kohës sonë një ton të ri, një melodi të re, një vizion të ri. [... ...] Është një gjuhë që mund ta ndjeni në gjuhë, në mishrat e dhëmbëve, në vesh, në shtyllën kurrizore". Në nëntor u njoftua se Brehtit iu dha çmimi prestigjioz "Kleist" (i destinuar për shkrimtarë në rritje e sipër, dhe ndoshta çmimi më i rëndësishëm letrar i Gjermanisë, derisa u shfuqizua në vitin 1932) për tri dramat e tij të para. Citimi për çmimin nga ana e Jurisë: "Gjuha [ e Brehtit] është e gjallë pa qenë qëllimisht poetike e simbolike. Brehti është një dramaturg që gjuha e tij ndihet fizikisht dhe rreth e qark." Atë vit u martua me këngëtaren vieneze e operas "Marianne Zoff". Vajza e tyre, Hanne Hiob, e lindur në mars 1923, ishte një aktore e suksesshme gjermane. Në vitin 1924 Breht-i punoi me romancierin dhe dramaturgun Lion Feuchtwanger, të cilin e kishte takuar në vitin 1919; në një përshtatje të "Eduardit II" të Kristofor Marlowe që u dëshmua të ishte një moment historik në zhvillimin e hershëm teatror dhe dramaturgjik të Brehtit. "Eduardi II-të" i Brehtit përbënte përpjekjen e tij të parë për të shkruar një bashkëpunim, dhe ishte i pari nga shumë tekste klasike që ai duhej të përshtatte. Si debutues i parë i këtij bashkëpunimi, më vonë e vlerësoj atë sipas konceptimit të tij si "teatër epik".
Në vitin 1923, martesa e Brehtit me Zoff filloi të prishej (megjithëse ata nuk u divorcuan deri në vitin 1927). Brehti ishte përfshirë në një marrëdhënie me Elizabet Hauptmann dhe Helenë Weigel. Djali i Brehtit dhe Weigel, Stefani, lindi në tetor 1924. Në këtë kohë Brehti rishikoi "Poemën e tij kalimtare" të rëndësishme që quhej "Të varfërit BB". Në vitin 1925, botuesit i dhanë Elizabet Hauptmann si asistente për përfundimin e koleksionit të tij të poezive, të cilat u botuan në janar të vitit 1927.
Në teatrin "Deutsches", Brehti filloi të zhvillonte projektin e tij "Man Equals Man", i cili do të bëhej produkti i parë i "Kolektivit të Brehtit", atij grupi miqsh dhe bashkëpunëtorësh. Kjo qasje bashkëpunuese ndaj prodhimit artistik, së bashku me aspektet e shkrimit të Brehtit dhe stilin e prodhimit teatror, shënojnë veprën e Brehtit nga kjo periudhë si pjesë e lëvizjes "Çështje e re e faktit". Puna e kolektivit "pasqyronte klimën artistike të mesit të viteve 1920", argumentojnë Willett dhe Manhein, të cilët thonë: "... me qëndrimin e tyre ndaj asaj që quhet 'Çështje e Re e Faktit', Balzaku vuri theksin ndaj kolektivitetit dhe nënvlerësimit të individit, kultit të tyre të ri të imazheve dhe sportit anglo-sakson."
Në vitin 1925, Brehti pa dy filma që patën ndikim të rëndësishëm tek ai: "The Rush Gold" i Çaplinit dhe "Battleship Potemkin" i Eisenstein. Më vonë, Breht-i shkroi se Çaplini me interpretimet e tij "në shumë mënyra i afrohej më tepër epikës sesa kërkesave të artit dramatik". Në vitin 1926 u botuan një seri tregimesh të shkurtra me emrin e Brehtit. Hauptmann ishte e lidhur ngushtë me këto shkrime tregimtare.
Në vitin 1927 Brehti u bë pjesë e "kolektivit dramaturgjik" të kompanisë së parë të Ervin Piscator-it, e çila ishte krijuar për të trajtuar problemin e gjetjes së shfaqjeve të reja për "teatrin e saj epik, politik, konfrontues, dokumentar". Brehti bashkëpunoi me Ervin-in gjatë periudhës së produksioneve të rëndësishme, si: "Rasputin", Aventurat e ushtarit të mirë Shvejk". Kontributi më domethënës i Brehtit ishte përshtatja e romanit komik episodik të papërfundur Shvejk, të cilin ai më vonë e përshkroi si "montazh nga romani". Prodhimet e Ervinit ndikuan në idetë e Brehtit për vënien në skenë dhe dizajnin, dhe e paralajmëruan atë për potencialet radikale që i ofrohen dramaturgut "epik" nga zhvillimi i teknologjisë skenike (veçanërisht projeksionet). Willett duke njohur këtë bashkëpunim, sugjeron: "Theksi mbi arsyen dhe didaktikën, ndjenja se lënda e re kërkonte një formë të re dramatike, përdorimi i këngëve për të ndërprerë dhe komentuar: të gjitha këto gjenden në shënimet dhe esetë e tij të viteve 1920. Viti 1927 ishte bashkëpunimi i parë midis Brehtit dhe kompozitorit të ri Kurt Weill. Së bashku, ata, filluan të zhvillojnë projektin "Mahagonny" të Brehtit, përgjatë linjave tematike të Qyteteve biblike të Rrafshit, por të përkthyer në termat: Amerikanismus të Neue Sachlichkeit, i cili kishte informuar punën e mëparshme të Brehtit. Ata prodhuan "The Little Mahagonny" për një festival muzikor në korrik, si ajo që Weill e quajti një "ushtrim stilistik" në përgatitjen e pjesës në shkallë të gjerë. Që nga ajo pikë e tutje, Caspar Neher u bë pjesë integrale e përpjekjes bashkëpunuese, me fjalë, muzikë dhe pamje vizuale të konçeptuara në lidhje me njëra-tjetrën që nga fillimi. Modeli i artikulimit të tyre të ndërsjellë qëndronte në parimin e sapoformuluar të Brehtit për "ndarjen e elementeve", të cilin ai e parashkroi për herë të parë në "Teatri Modern është Teatri Epik" (1930). Parimi, një shumëllojshmëri montazhi, propozonte anashkalimin e "luftës së madhe për epërsi midis fjalëve, muzikës dhe prodhimit", - siç e shprehte Breht-i duke e paraqitur secilën si vepra të pavarura që përvetësojnë qëndrime ndaj njëri-tjetrit. Brehti me kolektivin e aktorëve u përpoqën të krijonin një dramaturgji të re për pjesëmarrësit dhe jo për audiencën pasive. Ky kolektiv përshtati "Operën e Beggarit" të John Gay-t, me tekstet e Brehtit të vendosura në muzikë nga Kurt Weill. E rititulluar "The Three Penny Opera" ishte hiti më i madh në Berlin i viteve 1920 dhe një ndikim rinovues në muzikën në mbarë botën.

Shkodër, tetor, 2024

Vdes akademiku Tahir Emra

10:35 Kulturë 1 koment

“Sofra Pukjane” në edicionin e 16-të, ftesë për të investuar dhe promovuar pasuritë natyrore dhe turistike

10:00 Kulturë

Veliaj: Teatri i ri vepër arti e arkitekturës moderne, brenda 2025-ës mbaron karabinaja

09:15 Kulturë 1 koment

Tingujt e orkestrës frymore performojnë në sheshet e Shkodrës

08:15 Kulturë

Ne shqiptarët e pavërtetë

20:16 Kulturë 30 komente

Triumfi i përhershëm i kapitalizmit

19:41 Kulturë

Ismail Lulani, një ndër piktorët më origjinal e më të fuqishëm në historinë e artit shqiptar

19:17 Kulturë

Nikol Çabeli përfaqëson Shqipërinë në festivalin “Junior Eurovision Song Contest”

17:13 Kulturë 4 komente

Mirditë/ Shembet Kulla e Abat Preng Doçit, monument kulture, bashkia thirrje ministrisë: Duhet restauruar

15:59 Kulturë

40 vjet nga filmi horror “A Nightmare on Elm Street”

13:52 Kulturë