Te fundit
Ia morën gjithçka: karrigen, laboratorin, lirinë. Por nuk mundën ta fiknin atë që kishte vërtet rëndësi: mendjen e saj.
15 Qershor 2025, 12:43Kulturë
TEMA
Torino, 1938. Italia po zhytet në ligjet racore fashiste. Hebrenjve u ndalohet të japin mësim, të punojnë në universitete, madje edhe të marrin pjesë në jetën publike. Rita Levi-Montalcini, një studiuese e re dhe e shkëlqyer në neurobiologji, papritmas e gjen veten të shkëputur nga gjithçka. Por ajo nuk dorëzohet. Nuk dorëzohet.
Blen disa instrumente të improvizuara, mbyllet në shtëpinë e saj në Torino dhe e transformon dhomën e saj të gjumit në një laborator klandestin. Mikroskop në komodinën pranë shtratit, bisturi të mprehura me dorë, embrione pule si fushë studimi. Jashtë ka luftë, frikë, urrejtje. Brenda, ajo studion rritjen e qelizave nervore. Vëzhgon, shënon, bën gabime, provon përsëri. Nuk kërkon lavdi. Vetëm të vërtetën.
Në vitin 1947, me luftën pas saj, ftesa vjen nga Shtetet e Bashkuara. Universiteti i Uashingtonit e mirëpret. Atje, disa vite më vonë, Rita bën një zbulim që do të ndryshojë rrjedhën e mjekësisë: NGF, faktori i rritjes së nervave. Një proteinë që zbulon se si lindin, zhvillohen, rigjenerohen neuronet.
Një revolucion. Një çelës i ri për të trajtuar Alzheimerin, Parkinsonin, tumoret. Në vitin 1986, ajo grua e vogël që e kishte filluar të gjithën në një dhomë të errët në Torino, merr Çmimin Nobel për Mjekësi. Gruaja e parë italiane që e fiton atë.
Por ajo nuk ndalet. Në moshën nëntëdhjetë vjeç, ajo themelon një organizatë jofitimprurëse për të financuar shkencëtaret gra afrikane. Në moshën nëntëdhjetë e tre vjeç, ajo hyn në Senat. Dhe deri në ditën e fundit të jetës së saj të gjatë, ajo nuk ndalet kurrë së luftuari: për kërkimin, për arsimin, për lirinë.
Në vitin 2012, ajo vdes në moshën 103 vjeç. E kthjellët, operative, e jashtëzakonshme. Ajo thoshte: "Trupi bën çfarë të dojë. Unë nuk jam trupi: Unë jam mendja."
Rita Levi-Montalcini ka treguar se të qenit grua, hebreje, shkencëtare, në kohë armiqësore, nuk është një dënim. Është një akt revolucionar, shkruan albar.
Dhe sot, sa herë që dikush flet për trurin, kujtesën, të ardhmen... gjithmonë ka një shkëndijë që mban emrin e saj. E vogël, e ndritshme, e përjetshme.
5 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Po pasardhesit e saj sot cfar po bejne?Respekt per punen qe ajo beri per shkencen.Shteti Izraelit sot eshte nje shtet fashist dhe s'ka azgje nga humanizmi shkencor.
O kali o gomar po izraelitet jane popull shume me i mire se muslimutet e iranit Ne te vertete ti je fashist
Kjo që shkruani ju është e pakuptimt, Irani është katalizatirbi të gjitha të kqijave jo vetëm në lindjen e afërt përmes heisbollahut, Hamasit, huthit që kan shkatrruar shtetet e tyre, por edhe më gjërë duke financuar rafikalizmin dhe terrorizmin në shtetet e ballkanit. Pa u heq qafe mullat që mbajn shtetin si pronë private dhe shtypin gratē si të mis ishin njerëz , ska rehati në lindjen e afërt e besa edhe në Evropën jugore. Është shumë e qartë që shtetet ku sundojnë autokratët si Irani, Rusia jan agresive, dhe nuk e ka oroblem vrasjen e njerëzve, nga cilado anë qofshin ata. Une vetë po habitem se si nuk ishte Hamnei shënjestra e parë e Israelit !?
Ok. Respekt per kontributet e saj ne sherbim te njerzimit. Por titulli nuk perputhet me çka shkrimi. Fashizmi italian nuk I paska bete gje asaj qe me 1947 iken ne USA. Si Nobel sa cili eshte kontributi I saj per ndarjen e luftes qe Israeli ben kunder fqinjeve te tij. Gjithmone permendet Hitleri qe shfarosi 6 milione hebrej. Sa miliona palestiniane etj jane shfarosur nga 1947 e ketej. Boll me hebrej, hebrej.
O injorante po ca lidhje ka kjo shkencetare me luften ne Izrael o te treshur nga trute. Fakti qe i ka shpetuar dhomave te gazit nuk do te thote se ska pesuar perndjekje dhe racizem. Ne thelb ajo eshte nje shkencetare qe zbulimet e saj ndihmojne gjithe njerezimin pa dallime.