Te fundit
Kush është Rumi/ Poeti persian që edhe pas 814 vitesh vijon të shesë miliona kopje
13 Gusht 2025, 15:07Kulturë
TEMA
Lindi 814 vjet më parë, ndërsa ka ndjekës në mbarë botën. Vargjet mahnitëse të Jalal ad-Din Muhammad Rumit – poetit persian dhe mjeshtrit sufist që lindi më 1207 – janë shitur në miliona kopje në vitet e fundit. Këto shitje e bënë atë poetin më të njohur në ShBA. Në nivel global, adhuruesit e tij janë një ushtri më vete, shkruan Jane Ciabattari.
Ndalesa e tij e fundit ishte Konia në Turqinë e sotme. Aty Rumi i kaloi 50 vjetët e fundit të jetës. Në kohët e sotme varri i Rumit tërheq ndjekës dhe burrështetas për çdo vit, në një ceremoni të dervishëve rrotullues që mbahet më 17 dhjetor (që është data e vdekjes së tij).
Momenti vendimtar në jetën e Rumit ndodhi më 1244, kur e takoi një mistik endacak të njohur si Shamsi i Tabrizit. “Rumi ishte 37 vjeç, një predikues dhe studiues tradicional mysliman, siç kanë qenë babai dhe gjyshi i tij”, thotë Gooch. “Të dy ata e kishin një miqësi të çuditshme, për tre vjet me radhë – dashnor e i dashur ose dishepull e sheik, kjo kurrë nuk është e qartë”. Rumi u bë mistik.
Gjatë këtyre viteve, Rumi e përfshiu poezinë, muzikën dhe vallëzimin në praktikën fetare. “Rumi rrotullohej teksa meditonte e kompozonte poezi të cilën ai i diktonte”, shton Gooch. “Kjo u kodifikua pas vdekjes së tij në vallëzimin elegant meditues”. Ose, siç shkroi Rumi në gazalin 2,351 (poezi persiane që shpreh dhembjen e ndarjes dhe bukurinë e dashurisë – v.j.): “Recitoja lutje. Tani recitoj vjersha, poema dhe këngë”. Shumë shekuj pas vdekjes së tij, vepra e Rumit recitohet, këndohet, vendoset në muzikë dhe përdoret si frymëzim për romane, poezi, muzikë, filma, video në YouTube dhe “cicërima” (Gooch poston në Twitter përkthimet e tij).
“Është poet i gëzimit dhe i dashurisë”, thotë Gooch. “Puna e tij vjen prej trajtimit të ndarjes nga Shamsi, nga dashuria e burimi i krijimit, si dhe nga përballja me vdekjen. Mesazhi i Rumit depërton dhe komunikon. Një herë e pash një afishe në veturë, me vargje të Rumit: ‘Përtej ideve të keqbërjes dhe mirëbërjes është një fushë. Do të të takoj atje”.
“Përgjatë kohës, vendit e kulturës, poezitë e Rumi artikulojnë atë që ndihet të jesh gjallë”, thotë Lee Briccetti, drejtoreshë ekzekutive e Shtëpisë së Poetëve, bashkësponsore e një serie bibliotekash kombëtare në ShBA që përmbajnë Rumin. “Dhe, ato na ndihmojnë të kuptojmë kërkimin tonë për dashurinë dhe ekstazën në spiralen e jetës së përditshme”. Ajo e krahason veprën e Rumit me atë të Shekspirit, për nga “rezonanca dhe bukuria” e saj.
Në vitin 1976, poeti Robert Bly ia dha Barksit një kopje të përkthyer nga pedagogu i Kembrixhit, AJ Arberry, dhe tha: “Këto poezi duhet të dalin nga kafazet”. Barksi i shndërroi ato nga një gjuhë e ashpër akademike në vargje të lira të stilit amerikan. Që atëherë, përkthimet e Barksit janë përmbledhur në 22 vëllime, përfshirë “Rumin esencial”, “Një vit me Rumin”, “Libri i përmbytur”, që të gjitha të botuara nga HarperOne. Ato janë shitur në miliona kopje në mbarë botën dhe janë përkthyer në 23 gjuhë.
“Pikërisht tani”, shprehet Barks, “ndjej se ka një lëvizje të fortë globale, një impuls që dëshiron të shpërbëjë kufijtë që kanë vendosur fetë, për t’i dhënë fund dhunës sektare. Thuhet se njerëzit e të gjitha feve shkuan në varrimin e Rumit, në vitin 1273. Sepse, siç thanë ata, ai na e thellon besimin, kushdo që jemi je. Ky është element i fuqishëm sot”.
/observer/
3 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Po paratë e autorit, kush i merr ?
Mero Abazi
“Aty Rumi i kaloi 50 vjetët e fundit të jetës.” — hahaha cfar gramatike, sikur ky te kete jetuar 1000 vjet.