Grindjes për emrin midis Greqisë dhe Maqedonisë nuk po i duket fundi. Konflikti është kryesisht ideologjik. Një grup antropologësh nga të dy vendet lufton kundër kësaj duke përdorur si armë kontaktet dhe shkencën.

Kur dy kryeministrat e vendeve të Ballkanit u takuan së fundi në kryeqytetin maqedonas Shkup, i pranishëm ishte edhe presidenti i Këshillit të Evropës, Donald Tusk. Në kohët kur marrëdhëniet me Rusinë kanë arritur kulmin kritik, vendet e Ballkanit janë duke u bërë gjithnjë e më interesante. Qëllimi, rritja e lidhjeve me perëndimin dhe stabilizimi i rajonit, në të cilin klima pëcaktohet vazhdimisht nga konfliktet e interesave politike. Kujtimet nga kohërat e Luftës së Ftohtë përzihen këtu me lidhjen e fortë të Ballkanit me Turqinë, krizën e dytë të madhe të BE-së.

Tusku e lëvdoi mikpritësin, Maqedoninë, e cila që prej zgjedhjes së socialdemokratit Zoran Zaev kryeministër i vendit, është duke është duke u përpjekur të gjejë një zgjidhje në konfliktin e vazhdueshëm me vendin fqinjë, Greqinë. Për Shkupin janë në lojë shumë gjëra. P.sh. anëtarësimi i mundshëm në BE dhe NATO, dhe si Maqedonia ashtu edhe Brukseli shpresojnë të përfitojnë nga njëri-tjetri. Për ish-Republikën Jugosllave të Maqedonisë, i rëndësishëm është zhvillimi ekonomik. Brukseli do që ta ofrojë për vete ish-vendin socialist, të cilit i ka hedhur dorën e miqësisë edhe Moska: Greqia bllokon pranimin e Maqedonisë në institucionet perëndimore, sa kohë që fqinji verior nuk heq dorë nga emri që mban aktualisht.

Realiteti i përjetuar kundër arsyes së shtetit

Ioannis Manos është grek. Profesori i antropologjisë në Selanik, ka lindur në Follorinë, një qytet i vogël në provincën greko-veriore të Maqedonisë. Disa metra më tutje ndodhet kufiri me Republikën e Maqedonisë. Për të emri është fyerje, është vjedhje e kulturës dhe e historisë greke, gjë që shoqërohet nga nacionalistët maqedonas shpesh me pretendime për territore që ndodhen në territoret shtetërore greke.

Manos bashkëpunon që prej 20 vjetësh me Institutin e Antropologjisë në Shkup. Këtë ai e bën jo zyrtarisht, sepse pjesa më e madhe e bashkëpunimit publik midis dy vendeve është ndërprerë. Dhe në të njëjtën kohë që në Shkup zhvillohej takimi i nivelit të lartë ballkanik, aty u mbajt për herë të 16-të një konferencë me studentë nga gjithë territoret e Ballkanit dhe Greqia. Synimi kryesor ishte kontakti midis njerëzve, për t’iu kundërvënë diskutimeve të ngurta, emocionale, nacionaliste të vendeve pjesëmarrëse. Kur Manos dëgjon në një restorant të Shkupit muzikë tradicionale maqedonase, ai fillon të këndojë edhe vetë, në maqedonisht. “Këto këngë i njoh që kur kam qenë fëmijë. Edhe në Follorinë i kemi kënduar,” thotë ai.

Ndërkohë që në grindja në media zhvillohet kryesisht në nivel ideologjik, shumë gjëra të përbashkëta në kulturën dhe historinë e përbashkët, mbeten pa u vënë re. Po Ioannis Manos mendon se pikërisht këtu ndodhet potenciali për zgjidhjen e konfliktit. “Përvojat tona kanë treguar se ato elemente që na bashkojnë janë shumë më tepër se ato që na ndajnë. Nëse e vendosim fokusin tek ngjashmëritë, atëherë mund t’i kapërcejmë shumë kollaj problemet që bllokojnë rrugën e zgjidhjes”.

Maqedonia dëshiron stabilitet

Por me to nuk merret njeri. Prandaj Manos nuk mendon që grindja për çështjen e emrit do të zgjidhet që këtë vit. Shumë pengesa nuk lejojnë gjetjen e kompromisit. Në këtë pikë vendet nuk janë njësoj. Sondazhet tregojnë se 63 përqind e maqedonasve dëshirojnë një zgjidhje të menjëhershme. Ndërkohë që 61 përqind e grekëve nuk e pranojnë përdorimin e emrit “Maqedoni” nga ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë. Kështu thotë një 27-vjeçare në Selanik. “Ata nuk kanë të drejtë të quhen Maqedoni. As Maqedoni e Re, as Maqedoni e Veriut.”

Për një taksixhi 42-vjeçar nga Shkupi konflikti nuk luan ndonjë rol. Ai është baba i tre fëmijëve dhe vuan nga problemet sociale dhe ekonomike në vend. A do ta përmirësonte pranimi në BE dhe në NATO situatën e papunësisë në vend, ai nuk e di. Besimi në politik është i pakët. Më parë ai punonte si shofer në ministrinë e Drejtësisë, me rrogë 250 euro në muaj. Po pa qenë anëtar partie nuk mund të mbash poste në shërbimin publik. Prandaj me pranimin në BE ai shpreson për më shumë transparencë: “Për mua nuk ka rëndësi nëse ne e ndërrojmë emrin. Unë dua të ardhme për familjen.”

Kundër ideologjive paralizuese

Manos dhe studentët e tij priten me përzermësi në Shkup ku shkojnë për t’u takuar me studentë nga i gjithë rajoni. “Shumë gjëra këtu të kujtojnë Greqinë, edhe njerëzit,” shpjegon një pjesëtare e konferencës, e cila vjen për herë të parë në Maqedoni. “Kur i tregova një burri në rrugë se jemi nga Selaniku, më erdhi turp për konfliktin që ekziston mes nesh”.

Ljupcco Risteski, profesor i antropologjisë nga Shkupi nuk çuditet. Pengesat janë kryesisht nga politika, pengesa që nuk lejojnë afrimin midis Greqisë dhe Maqedonisë, por edhe midis vendeve të tjera të Ballkanit. Prandaj politikanët i kanë halë në sy antropologët: “Shkenca jonë keqtrajtohet në shoqëritë ballkanike, dhe kjo nuk është pa shkak. Në televizionin shtetëror maqedonas u dhanë udhëzime që degë të tilla të mos studiohen. Ne antropologët studiojmë krijimin e identitetit dhe ne shpesh jemi kritikë, kur qeveritë e përdorin këtë proces në favor të vetes”.

Prandaj nuk duhet të çuditet njeri kur zbulime antropologjike për të përbashkëtat kulturore të të dy vendeve nuk merren parasysh në konfliktin e vazhdueshëm. Por ato janë që mund të sjellin përparime në situatën e bllokuar.

2 komente në “Konflikti Greqi – Maqedoni: Politikë në kufij”

Pellazgos says:

8 Maj, 2018 16:16 te 4:16 pm

Shume gjera jo vetem ne Shkup.por edhe ne Albanistane kujtojne dhe tregojne prezencen Helene per shekuj.Ne Albanistan pervec Kishave dhe Xhamijave vendet Arkeollogjike te Epidamnos,d.m.th Durrazo,Apollonia,Theatrot,emertimet e Lashta te qyteteve te Pirros te ndryshuara nga Sulejmanet apo Idrizet dhe Hasanet tregon Identitetin Greke jo vetem ne Ballkan por Magna Grecia,Kostandinopol,Aleksandri etj.

Përgjigjjuni
1. Marko Bocarii says:
  
  11 Maj, 2018 10:06 te 10:06 am
  
  Jani Mani (Ioannis Manos) eshte shqiptar-arvanit nga fshati Bellkamen (sot Dendropotamos) ne Follorine. Shqipen e ka gjuhen e nenes,greqishten e ka mesuar kur shkoi ne shkolle ne moshen 7 vjecare, ndersa bullgarishten e ka mesuar nga banoret sllave te fshatrave perreth fshatit te tij!
  MAKEDHONIA ESHTE SHQIPTARE,AS GREKE,AS BULLGARE
  Makedhonia e Veriut (ajo e Shkupit) eshte e banuar nga sllave,shqiptare,vllaho-shqiptare,turq… Sllavet dihet historikisht se jane te ardhur ne keto troje ne shek VI – VII te eres sone,pra rreth 1000 vjet pas Lekes se Math! Pretendimi i tyre se jane pasardhes te makedhonasve te lashte eshte krejt qesharak. Nga pikepamja etnike dhe gjuhesore,sllavet e Makedhonise jane bullgare lindore e asgje tjeter. Doni te dini se si e justifikojne ardhjen e sllaveve ne shek VI – VII dhe si e lidhin me lashtesine!? Deshironi te qeshni me lot!? Keta sllavet thone se vertet kane ardhur 1000 vjet pas kohes se Lekes se Math te Makedhonise (se kjo s’ka asnje dyshim),por ata qe erdhen ishin “pasardhes te ushtrive te Lekes se Math”,qe kishin mbetur stepave te Siberise dhe atje u sllavizuan. Pra keta “pasardhes”‘ te sllavizuar u krthyen pas 1000 vjetesh ne “atdheun” e tyre ? ? ? Ne fakt nuk ja vlen fare te merresh me pretendimet sllave!!!
  Ne Makedhoni nuk ka patur e nuk ka “greke” (as ne Makedhonine e Shkupit,pra verioren e as ne Makedhonine e Selenikut,pra jugoren). Kur Makedhonia e jugut (ajo e Selenikut) u pushtua nga ushtria neo-greke ne 1913-en,atje nuk kishte asnje grek. Dokumentet historike te vete ushtrise neo-greke e deshmojne qarte kete. Askush nuk dinte greqisht ne ato ane,me perjashtime te pakta,sidomos te prifterinjve qe e kishin mesimin e greqishtes te detyruar sepse ishte gjuhe administrative e kishes! Shteti neogrek u mundua te ndryshonte strukturen etnike te kesaj zone (qe popullohej nga shqiptare,sllave,vllahe,turq,hebrej e armene) duke sjelle popullsi kristiane nga Turqia (te quajturit ponte,karamanlinj dhe kapadhokinj). Keto popullsi ne fakt nuk kane lidhje me greket. Kapadhokinjte dhe karamanlinjte jane popullsi te Turqise jugore,popullsi turanike (te njejta me turqit dmth) por qe kishin ardhur me pare se turqit,rreth 2 shekuj me pare dhe ishin vendosur ne zonat e Perandorise Romane te Lindjes (i ashtuquajtur me vone nga historianet si Bizanti). Keto popullsi ishin kristianizuar dhe vazhduan te mbeteshin kristiane edhe pas ardhjes se vellezerve te tyre turqve osmane qe ishin myslimane. Keto popullsi kishin gjuhe amtaren turqishten dhe kete perdornin edhe ne kishat e tyre. Madje ata e shkruanin Ungjillin ne turqishten e tyre me shkronja greke dhe liturgjia kishtare behej ne turqisht. Edhe sot e kesaj dite keto popullsi qe jetojne ne shumice ne Greqine e Re,vazhdojne dhe flasin ne shtepi turqisht dhe kur organizojne festa e panaire,kendojne e vallezojne tyrcelinjshe! Karamanlinjte dhe kapadhokinjte kane tipare te dallueshme fizionomike si popujt turanike. Jene te shkurtet,fytyrgjere,syterhequr dhe dicka midis ezmerit dhe verdhacukut ne ngjyren e lekures. Pontet jane nje grup tjeter popullsie kristiane e ardhur nga Turqia veriore. Keta ndahen ne dy grupe : turkofone dhe pontiofone. Jane nje popullsi shume e perzier midis turqve dhe gjeorgjiano-kaukazianeve. Zona e tyre e prejardhjes ndodhet ne veri te Turqise se sotme,ne brigjet e Detit te Zi,me qender ne Trabzon (Trapezunda).Po te studioni historine e asaj hapesire do kuptoni thjesht se aty ka patur levizje popullsish nga zonat perreth kryesisht kaukaziane dhe gjeorgjiane. Pretendohet qe ka patur edhe koloni te heleneve te lashte,por qe gjurmet e tyre kane humbur ne histori,ashtu sic kane humbur ne histori gjurmet e kolonive te heleneve te lashte ne shume brigje te Mesdheut. Ardhja e turqve e beri edhe me mix popullaten e asaj zone dhe ekzistenca e ketyre popullsive as qe vihet ne dyshim. Gjate periudhes se Perandorise Romane te Lindjes (Bizantit) kjo zone ishte nen sundimin e Perandorise,ndersa Gjeorgjia apo Kaukazi,pergjithesisht ishin jashte sundimit roman. Kjo zone ka patur tendenca shkeputese (irretendiste) dhe nje fare organizimi fetaro-administrativ. Pontet turkofone kane shumer ngjashmeri me pontet pontiofone,si ne tradita,veshje,kenge e valle,por turkofonet shihen shpesh me percmim nga te tjeret dhe quhen turko-spori (dmth fara-turke). Pikerisht ne kohet e sundimit romano-lindor (bizantin),popullsia ishte mixe kauaziano-gjeorgjiane dhe duke qene se gjuha zyrtare e kishes dhe e shtetit ishte greqishtja mesjetare,ne keto zona u perhap nje gjuhe qe quhet pontiaka. Kjo gjuhe ka lidhje me greqishten mesjetare kishtare (po aspak me helenishten e lashte sic pretendojne disa),por eshte e pakuptueshme nga greqishtja e sotme (dhimotika) qe eshte gjuha zyrtare ne Greqine e Re! Natyrisht pontiaka-ja eshte e ndikuar shume dhe e mbushur me fjale nga turqishtja,por edhe nga gjuhet sllave apo gjeorgjiane.Kjo popullsi,qofte turkofone qofte pontiofone mbeten kristiane edhe gjate Perandorise Osmane dhe edhe sot e kesaj dite perdorin ose turqishten ose pontiakishten si gjuhe te tyre shtepiake, ne Greqi ku jetojne. Pontet (turkofone dhe pontiofone) kane tipare krejt te dallueshme fizionomike dhe dallohen shpejt ne gjithe Greqine. Ata jane te shkurter,fytyre gjere,hundekerrabe dhe shume ezmere. Kane veshjet dhe traditat e tyre,kenget dhe vallet,te cilat po te mos e dish i merr per turq,se jane krejt te njejta!
  Keto tre-kater grupacione popullsish u sollen ne Makedhonine e jugut (te Selenikut) dhe ne Thraken perendimore,sidomos pas vitit 1925,por edhe pas viti 1990 (keta te fundit erdhen nga Gjeorgjia,Armenia dhe Rusia). Ne nje popullsi prej rreth 800 mije banore qe kishte Makedhonia e Selenikut ne vitet 1920, erdhen rreth 700 mije ponte,karamanlinj dhe kapadhokinj. Duke perdorur politikat e spastrimit (turqit u detyruan te largoheshin te gjithe,por bashke me ta dhe shume popullsi te tjera myslimane, si shqiptare dhe sllave. Po ashtu edhe hebrejte u spastruan gjate Luftes II-te,ndersa sllavet u debuan ne shumice gjate Luftes Civile ne Greqi ne vitet 1945-1948), po ashtu edhe politikat e te asimilimit ndaj popullsive vendase (shqiptareve,sllaveve,vllaho-shqiptareve,armeneve qe ishin popullsi kristiane) dhe duke sjelle keto popullsi kristiane nga Turqia,shteti neogrek u perpoq dhe vazhdon te perpiqet ende sot me te gjitha menyrat te grekezonte Makedhonine jugore. Keshtu ne 1990,kur Makedhonia e veriut (e Shkupit) shpalli pavaresine nga ish-Jugosllavia,ne Greqi plasi nje kundershtim i hapur ndaj atij shteti dhe filluan te shperthejne teorite “Makedhonia eshte greke” dhe te teorise se Makedhonia e lashte na ishin helene dhe Leka i Math na ishte helen. Deri atehere shume pak flitej per “helenicitetin” e Makedhonise se lashte. Dicka kishin filluar te perrallisnin ne Greqi ne vitet 1905-1913,kur u kuptua se Perandoria Osmane do shkaterrohej dhe ne Greqi filluan te pretendonin territore. Si justifikim,pikerisht ne ato kohe, dolen disa teori per Makedhonine si “greke”,se deri atehere si kishte vajtur njeriu ne mendje. Por keto u shuan shpejt,sapo arriten qellimin dhe moren nje pjese te madhe te Makedhonise (pjesen jugore) ne 1913. Pastaj nuk u ndjene me,derisa ne 1990 doli nje shtet tjeter qe quhej Makedhoni dhe pervec kesaj ky shtet kishte pretendime territoriale ndaj Greqise (kerkonin bashkimin me Makedhonine e jugut,ose te Egjeut sic njihet ndryshe). Aty filloi kundershtimi me kete shtet,te cilit Greqia nuk i njeh as emrin (prandaj nderkombetarisht quhet FYROM) dhe pas 1990 s’lane teori pa nxjerre dhe “vertetim” pa thene se “H Makedonia einai eliniki – Makedhonia eshte greke”! Cuditerisht jane pikerisht pjesetare te ketyre popullsive te ardhura, qe quhen “prosfigies = ardhacake”,pra (ponte,karamanlinj e kapadhokinj) qe cirren me shume,qe bejne patriotin e flakte dhe thone se jane “pasardhes te Aleksandrit te Makedhonise”. Keta nga Azia,na qenkan pasardhes te makedhonasve!!!??? Por te verteten nuk e dine vetem neogreket,ata duan te vertete ate qe ju pelqen atyre. Te gjithe aktoret politike dhe vendim-marres ne bote e dine fare mire se Makedhonia e sotme (e veriut dhe e jugut) eshte banuar dhe banohet nga popullsi te ndryshme heterogjene. E dine shume mire se cfare politikash ka ndjekur shteti neogrek dhe e kuptojne hallin dhe interesin qe ka ky shtet.
  Sa per Makedhonine e lashte,pavaresisht perpjekjeve neogreke apo sllave,historia eshte shume me e thjeshte dhe e qarte :
  – makedhonasit e lashte nuk kane lidhje me sllavet! Keta jane te ardhur ne Makedhoni dhe ne gjithe Ballkanin ne shek VI-VII (pra 1000 vjet pas Lekes se Math) dhe jane sllave ashtu si sllavet e tjere (saktesisht sllavo-makedhonasit jane etnikisht bullgare dhe flasin nje dialekt te bullgarishtes)
  – makedhonasit e lashte nuk ishin helene! Vete helenet e lashte e kane dokumentuar qe para 2500 vjetesh se makedhonasit ishin “barbare” dhe flisnin nje gjuhe tjeter. Nuk ka asnje dyshim per kete. Kur e thoshin helenet e lashte atehere,c’rendesi ka se c’thone neogreket e sotem! Vete Leka i Math e ka mesuar helenishten ne moshen 15 vjecare (ashtu sic mesojme sot anglishten) dhe keto jane te shkruara e zeza mbi te bardhe,s’ka asnje dyshim!
  – makedhonasit e lashte ishin fise pellasgo-illyre. Shqiptaret shpesh here ne histori quhen makedhonas. Gjate periudhes romake,ka pasur periudha te gjata kohore kur kryeqendra e Provicium Ilyiricum-it ishte Seleniku! Makedhonia eshte nje nga krahinat shqiptare (Dardani,Makedhoni,Epir,Illyri).
  Fatkeqesisht vetem shqiptaret nuk e vrasin mendjen dhe nuk e rivendikojne Makedhonine (te veriut dhe te jugut),megjithese shkencetaret percaktojne vetem shqiptare si pasardhes te makedhonasve te lashte. Figura e Lekes se Math sidoqofte eshte vendosur ne monedhen kombetare shqiptare qe ne 1924-n .Monedha “1 Lek” e emetuar ne 1924, ka portretin e Lekes ne nje ane dhe ne anen tjeter Leken e Math mbi kale. Monedha jone quhet Lek pikerisht ne perkujtim te Lekes se Math te Makedhonise. Pikerisht kete portret te Lekes se Math qe gjendet ne monedhen tone te 1924-s, kane vendosur greket ne monedhen e tyre “100 Dhrahmi” ne vitin 1978!!!! MAKEDHONIA ESHTE SHQIPTARE,AS GREKE,AS BULLGARE!!!
  
  Përgjigjjuni