Te fundit
A e ka "varrosur" shkenca Perëndinë?
15 Qershor 2019, 09:02Kulturë
TEMA
Bashkëbisedim me profesorin e filozofinë së shkencës J. P. Moreland, PhD.
Intervistoi: Kaon Serjani
Dr. J. P. Moreland është profesori i dalluar i filozofisë së shkencës në Biola University në La Mirada, Kaliforni. Ai ka katër diploma: master shkencor në kimi nga Universiteti i Misurit, master teologjie nga Seminari Teologjik i Dallasit, master në filozofi nga Universiteti i Kalifornisë në Riverside, dhe doktoraturë në filozofi nga Universiteti i Kalifornisë Jugore. Moreland është autor, redaktor dhe kontribuues i nëntëdhjetë e pesë librave, duke përfshirë: A ekziston Perëndia?, Vlerat universale, Ndërgjegjja dhe Ekzistenca e Perëndisë, dhe Debat me Teizmin e Krishterë. Gjithashtu, ai ka botuar rreth 90 artikuj në revista shkencore të tilla si Filozofi dhe Kërkime Fenomenologjike, Tremujorja Filozofike Amerikane, Metafilozofia, Philosophia Christi, Studime Fetare, dhe Besimi dhe Filozofia. Në 2016 Dr. Moreland u përzgjodh nga The Best Schools si një prej pesëdhjetë filozofëve më ndikues të kohës sonë.
Serjani: Dr. Moreland, dëshiroj t’ju falënderoj që gjetët kohë të diskutojmë për publikun shqiptar disa pyetje në lidhje me marrëdhënien mes besimit dhe shkencës.
P. Moreland: Jam i gëzuar që jam me ju sot.
Serjani: Përveç studimeve filozofike, ju keni diploma dhe keni bërë kërkime në dy disiplina të tjera: shkencë dhe teologji. Pikërisht nga këtu dua ta nis bisedën tonë. Në disa qarqe sot, sidomos mes akademikëve, duket se ekziston një pikëpamje se “shkenca e ka ‘varrosur’ Perëndinë”. Bazuar në gjetjet tuaja në të dyja disiplinat, a mendoni se ky vlerësim është i saktë?
Moreland: Absolutisht jo. Ata që bëjnë një vlerësim të tillë nuk njohin faktet. Rreth 95% e shkencës nuk ka të bëjë aspak me religjonin. Dikujt që beson nuk i intereson nëse një molekulë metani ka katër apo pesëdhjetë atome hidrogjeni. Kjo nuk ka lidhje me ndonjë doktrinë besimi. Nëse dikush zbulon se diçka ndihmon pacientët e atakut në zemër ndërsa diçka tjetër jo, kjo nuk ka aspak rëndësi për besimin. Pra, 95% e shkencës thjesht ska lidhje me religjionin. Për 5% të mbetur, do të thosha se 3% e saj ka qenë në favor të ekzistencës së Perëndisë: p.sh. zbulimi se universi ka pasur një pikënisje kërkon një shkak jashtë universit; zbulimi se universi është i mirëakorduar dhe gjëra të tilla, gjithashtu mbështesin teizmin. Dy përqindëshi i mbetur në fakt nuk është problem kundër ekzistencës së Perëndisë apo doktrinave qendrore të krishterimit. Thjesht ngre vështirësi për Zanafillën 1-11. Kjo nuk do të thotë se sfidon besueshmërinë dhe pagabueshmërinë e plotë të Shkrimit të Shenjtë, megjithatë mund t’i them dikujt: “Shiko, për hir të argumentit, po pranoj të themi se Zanafilla 1-11 është alegori. Por ç’lidhje ka kjo me a u ngrit apo jo Jezus Krishti prej së vdekurish, a janë apo jo historikisht të besueshme shkrimet e Dhjatës së Re, apo a ekziston a jo Perëndia?” Si përmbledhje, shumica e shkencës s’ka lidhje me fenë, rreth 3% ndihmonë, dhe 2% thjesht ngre probleme me kapitujt e parë të Zanafillës, por jo me hyjninë e Krishtit, shpëtimin a diçka të tillë.
Serjani: Kam pasur shansin të lexoj librin tuaj Shkencizmi dhe Shekullarizmi. Aty, ju bëni dallimin mes shkencës dhe shkencizmit. Ju lutem, a mund ta shpjegoni ndryshimin mes tyre dhe pse është i rëndësishëm ky dallim?
Moreland: Pyetje shumë, shumë e mirë! Shkenca u referohet disiplinave të tilla si fizika, kimia, psikologjia, dhe llojit të metodave e praktikave që ato zbatojnë në ato fusha. Shkencizmi është një ide shumë, shumë e rrezikshme që në fakt qëndron në themel të shkatërrimit të kulturës perëndimore. Kjo është ideja se e vetmja mënyrë, ose mënyra më superiore, se si mund ta njohim realitetin është përmes shkencave konkrete. Me fjalë të tjera, shkencizmi pretendon se mund ta dish nëse diçka është e vërtetë apo jo vetëm nëse mund ta testosh në kimi, fizikë, neuroshkencë, etj. Nëse nuk është e mundur të testohet në një prej këtyre fushave, atëherë nuk është gjë tjetër veçse opinion, besim i verbër dhe shprehje emocionesh. Pra, kjo filozofi thotë se deklaratat etike dhe fetare mund të mos merren për bazë, apo të mos merrem seriozisht, sepse askush, dhe e theksoj askush, nuk mund ta dijë me siguri nëse ato deklarata janë të vërteta apo jo, sepse e vetmja mënyrë si mund ta dimë a është apo jo e vërtetë diçka është nëse mund ta testojmë në laboratorin e fizikës apo kimisë. Kjo do të thotë se nuk ka absolutisht asnjë njohje të realitetit jashtë shkencave konkrete. Kjo bie në konflikt me krishterimin që na jep dije se ka Perëndi, se Krishti u ngrit prej së vdekurish, se ka vlera morale absolute, jetë pas vdekjes, e kështu më radhë. Pra, ky është ndryshimi bazë.
Serjani: Në një prej kapitujve të librit ju thoni se “shkencizmi vetërefuzohet”. Si e hedh posht vetveten shkencizmi?
Moreland: Më lejoni t’ju tregoj një histori. Isha një herë në një darkë ku isha ftuar te jepja një fjalim. Më paralajmëruan se atje do të ishte i pranishëm edhe një profesor nga Universiteti i John Hawkins, dhe se ai e urrente besimin e krishter. Epo, para se te niste takimi, unë shkova të tryeza e pijeve dhe ky zotëri u afrua dhe më tha: “Më falni, mora vesh se jeni filozof dhe teolog.” “Përpiqem”- i thash. Ai tha: “Edhe unë kam qenë i interesuar për këto kur isha adoleshent. Por, kur u maturova në mendime, e kuptova se, nëse diçka nuk mund ta testosh e ta provosh në laborator e të cilësosh të dhënat që gjen, nuk është gjë tjetër veçse opinion pa baza dhe pa vlerë.” E lashë të fliste edhe për ca minuta, gjatë të cilave ai bëri njëzet a tridhjetë vlerësime. Pastaj e ndalova dhe i thashë: “Zotëri, kam një problem dhe ndoshta ju mund të më ndihmoni. Ju pretendoni se, nëse diçka nuk mund të provohet në laborator të kimisë apo fizikës, nuk është gjë tjetër veçse opinion pa bazë e pa vlerë.” “Po”, tha ai, “ashtu mendoj.” “Po ju bëtë 20 a 30 vlerësime, dhe unë nuk arrij të mendoj se cili prej tyre mund të testohet e të provohet në fizikë dhe kimi. Nëse e kam gabim, ju lutem më tregoni cili prej vlerësimeve tuaja mund të testohet siç thamë. A e shihni dilemën time? Nëse kam të drejtë, atëherë, sipas standardeve tuaja, gjithçka që thatë këto minutat e fundit nuk është gjë tjetër veçse opinion pa bazë e pa vlerë.” Ai nuk dinte ç’të thoshte. Diçka vetërefuzohet nëse e bën veten të rreme, si p.sh deklarata “Nuk ka në shqip fjali më të gjatë se me tri fjalë.” Kjo në vetvete është një fjali me më shumë se tri fjalë. Në këtë kontekst, deklarata “E vetmja gjë që mund të jetë e vërtetë dhe racionale është ajo që mund të provohet në shkenca konkrete” vetë nuk mund të provohet në shkenca konkrete, sepse është deklaratë filozofike në një fushë që quhet epistemologji. Pra, kjo deklaratë refuzon vetveten dhe nuk ka mundësi të jetë e vërtetë.Serjani: Ju thoni se ka fusha të dijes që shtrihen plotësisht jashtë kompetencës së shkencës. Me fjalë të tjera, ka gjëra që ekzistojnë jashtë nocionit të kohës dhe hapësirës e, për pasojë, shkenca nuk mund të na ndihmojë t’i njohim. A mund të na jepni ndonjë shembull tjetër të kësaj lloj dije?
Moreland: Absolutisht. Logjika dhe matematika nuk është e mundur të njihen nga shkenca, sepse shkencës do t’i duhej në fakt të presupozonte të vërtetën e logjikës dhe matematikës. Shkenca operon në fushën që quhet “a posteriori,” gjë që do të thotë thjesht se ajo është e testueshme në mënyrë empirike përmes shqisave. Por matematikën dhe logjikën nuk mund t’i njohësh në atë mënyrë. Ato janë ide të fushës “a priori.” Dmth. ato njihen përmes intelektit, dhe pa nevojën e shqisave. Një tjetër shembull do të ishin vlerat morale objektive. Shkenca supozon se ka vlera morale absolute. Për shembull, ajo supozon se ne duhet t’i raportojmë rezultatet e testeve tona me ndershmëri dhe drejtësi. Por vlerësimet morale nuk mund t’i njohim përmes metodës shkencore. A kam pak kohë sa t’ju tregoj një histori për këtë?
Serjani: Sigurisht.
Moreland: Gjendesha në spital pas një operacioni, dhe një infermiere erdhi e më pyeti se çfarë pune bëja. Unë i thashë se dikur kisha qenë kimist fizik, por tashmë jam teolog dhe filozof. Ajo më pa me çudi dhe tha: “Epo, sa e çuditshme.” Dhe unë i thashë: “E di çfarë po mendon. Ti po mendon se unë dikur kam qenë në fushën e kimisë, aty ku vërtet mund ta njohësh të vërtetën, por tani jam në fusha ku bëhet fjalë vetëm për shprehje opinionesh e ndjenjash dhe ku askush nuk mund ta dijë të vërtetën.” Ajo tha: “Si e kuptove?” “Epo, kam takuar njerëz të tillë edhe më parë”, i thashë. Pastaj vazhdova, “A e di se ka deklarata etike që unë i di me më shumë siguri sesa di, për shembull, se ekzistojnë elektronet?” Ajo tha: “Po tallesh me mua.” “Jo”, i thashë, “mendo, për shembull, deklaratën ‘Është e gabuar të torturosh bebet për argëtim.’ Unë e di se kjo është e vërtetë dhe nuk mund të imagjinoj se do të zbulohet pas 50 vjetësh ndonjë provë e re që ta bëjë këtë deklaratë një mendim irracional. Kurse, nga ana tjetër, historia e elektronit ka kaluar nga elektroni valë i Germer-it, te elektroni i J. J. Thompson-it, te elektroni i Eterit, te elektroni i Borit, te elektroni i mundshëm. Pra, tani ne nuk besojmë më në elektronin e Borit apo elektronin e Thompson-it. A mund ta imagjinosh se pas 50 vjetësh mund të zbulojmë gjëra që do të na bëjnë të mos besojmë në ekzistencën e elektronit siç e kuptojmë sot?” Ajo tha: “Besoj se kjo shumë e mundur.” Unë vazhdova: “Pra, nëse më pyet a besoj apo jo në elektronet, do të supozoj se e ke fjalën për si e kuptojmë tani për tani. Dhe përgjigja ime do të jetë: ‘Po, por duhet të pranoj se mbetet në tentativë, sepse mund të ndryshojë në 50 vitet e ardhshme.’ Por, sa i përket deklaratës etike se ‘torturimi i bebeve për argëtim është i gabuar,’ është e pakonceptueshme që të mund të ketë prova në 50 vitet e ardhshme që ta bëjnë atë irracionale. Mbase mund të ndodh që në 50 vjet njerëzit nuk do ta besojnë më deklaratën, por kjo nuk do të thotë se kanë zbuluar ndonjë provë kundër saj.” Pra, Kaon, ka dituri morale, dituri të logjikës e matematikës, dhe dituri të ndërgjegjes personale përmes analizës vetjake. Mund të vijoj edhe më tej, por ka shumë gjëra që i dimë e që nuk mund të provohen nga shkenca konkrete.
Serjani: Dr. Moreland, a mendoni se shkenca dhe besimi janë të përputhshme me njëra-tjetrën?
Moreland: Nuk më pëlqen ta parashtroj në këtë formë. Përgjigja është po, por nuk më pëlqen fjala “besim”, sepse sot kuptimi që i është dhënë asaj fjale duket se është “pranim i verbër i diçkaje pa pasur ndonjë bazë.” Ja si do ta shtroja unë pyetjen: A janë deklaratat shkencore për të vërtetën të përputhshme me deklaratat teologjike për të vërtetën? Nëse e shtrojmë kështu, atëherë përgjigja ime është “absolutisht po,” sepse, siç e kam thënë edhe më parë, ka një seri deklaratash të bëra nga shkenca e që po japin prova për ekzistencën e Perëndisë. Le të marrim, për shembull, zbulimin se qeniet e gjalla përbëhen nga informacioni. Ato nuk kanë gjëra materiale si përbërës kryesorë. Çfarë vërtet e bën bretkosën bretkosë është informacioni që bretkosa përmban. Problemi është se, dhe kjo pranohet gjerësisht, informacioni nuk është fizik, por jomaterial. Pra, pyetja ime është, nëse jeta fillon nga Shpërthimi i Madh (Big Bang), dhe historia e botës është thjesht historia e bashkëveprimit të pjesëzave kimike e fizike me njera tjetrën, si mundet që diçka jomateriale të vijë në ekzistencë nga materia e thjeshtë? Kjo nuk mund të ndodhë. Prandaj, shpjegimi më i mirë për origjinën e informacionit është një mendje hyjnore. Sepse informacioni rrjedh nga nje mendje. Ne të gjithë e dimë këtë. Pra, ky është një shembull se si një deklaratë teologjike, se “Perëndia ekziston dhe është racional,” është konfirmuar nga një deklaratë shkencore, se “qeniet e gjalla përbëhen nga informacion jomaterial.” Pra, absolutisht që teologjia dhe shkenca janë të përputhshme.
Serjani: Një prej fushave të shkencës ku ju keni shpenzuar kohë duke bërë kërkime është neuroshkenca. Siç e dini, shumë neuroshkencëtarë kanë deklaruar vazhdimisht se qeniet njerëzore nuk kanë shpirt, por vetem tru, i cili prodhon vetëdijen e tyre. Kjo duket e papërputhshme me mësimin e krishterë. Çfarë argumentash keni ju që njeriu është më shumë se thejsht truri i tij, pa cenuar gjetjet shkencore?
Moreland: Kjo është sërish një pyetje e mirë. Para dy vitesh, isha i ftuar të jepja një ligjëratë në Institutin Kombëtar të Shëndetit në Betesda të Merilendit. Kjo është qendra kryesore kërkimore shkencore e qeverisë së Shteteve të Bashkuara, në të cilë janë anëtarë mijëra shkencëtarë. Unë fola para një numri shumë të madh biologësh e neuroshkencëtarësh kërkimorë, dhe deklarova se, kur vjen puna te të zbuluarit se si gjendjet e ndërgjegjes, të tilla si mendimet, kujtimet, besimet e të tjera varen nga truri, apo se si shpirti ndërvepron me e varet nga truri dhe se si truri varet nga shpirti, neuroshkenca është e mrekullueshme. Por, kur vjen puna te pyetjet në lidhje me çfarë është ndërgjegjja dhe çfarë e zotëron ndërgjegjen, neuroshkenca nuk ka absolutisht asgjë për të thënë për këtë temë. E dini çfarë ndodhi? Në këtë pikë nuk më kundërshtoi askush. Asnjë prej neuroshkencëtarëve në atë sallë nuk kishte asgjë për të thënë kundër deklaratës sime, dhe arsyeja për këtë është kjo: si fillim, duhet ta bëjë me dije lexuesin tuaj se çfarë do të thotë që dy teori të jenë të barasvlershme nga ana empirike. Kjo do të thotë thjesht që dy teoritë të nënkuptojnë saktësisht të njëjtat të dhëna vëzhgimore. Nëse është kështu, atëherë ju mund të kërkoni ndihmën e vëzhgimeve empirike për të vendosur cila teori është e vërtetë, sepse të dyja teoritë janë të përputhshme me të njëjtat vëzhgime. Tani, ka në tru disa grupe neuronesh, qeliza të trurit, që quhen neurone pasqyrë. Ne kemi zbuluar se, nëse këto neurone dëmtohen, personi nuk mund të ndjejë empati. Ekzistojnë tri teori për shpjegimin e këtij fakti. Një prej tyre quhet fizikalizëm (ang. physicalism) dhe thotë se të ndjerët empati është e njëjta gjë si ndezja e neuroneve pasqyrë. Pra, kur një neuron pasqyrë nuk arrin të ndizet, nuk ka empati, sepse të dy dukuritë janë e njëjta gjë. Pikëpamja e dytë quhet Dualizmi i Vetisë. [Ky koncept thotë se edhe pse bota përbëhet nga vetëm një lloj substance—ajo fizike—ekzistojnë dy lloje vetish të substuancës: vetia fizike dhe vetia mendore. Shën. i përk.] Nga njëra anë i referohet të ndjerët empati, e cila është gjendje jomateriale e ndërgjegjes [vetia mendore] por, që të ndihet empati, duhet që truri të funksionojë siç duhet [vetia fizike]. Teoria e tretë thotë “jo, jo, jo, të ndjerët empati është gjendje jomateriale e ndërgjegjes (dhe për këtë kanë të drejtë), por që zotërohet nga shpirti. Ndezja e neuroneve pasqyrë është gjendje e trurit që zotërohet prej tij por, sa kohë shpirti është në trup, ka disa gjëra që nuk mund të ndodhin nëse truri nuk punon. Pra, nëse neuronet pasqyrë nuk ndizen, shpirti është i paaftë të prodhojë ndjenjën e empatisë që përmban.” Tani dëgjoni, të trija këto teori janë të përputhshme me saktësisht të njëjtat të dhëna empirike neuroshkencore. Pra, neuroshkenca nuk mund të na thotë cila prej tri teorive është e vërtetë. Përgjigja ndaj pyetjes “Cila është e vërtetë?” kërkon filozofinë dhe teologjinë dhe, në librin tim, unë paraqes argumentet më të mira se si ndërgjegjja është jomateriale dhe shpirti është ai që zotëron ndërgjegjen, njësoj si kur jam në makinë dhe po udhëtoj, jam në varësi të a funksionon apo jo makina. Nëse ajo prishet, atëherë unë nuk mund të shkoj kund, por kjo nuk do të thotë se unë jam makina. Në të njëjtën mënyrë, sa kohë jam në trup dhe trupi im prishet, nuk mund të bëj disa gjëra me shpirtin tim, si për shembull të ndjej empati. Por kjo thjesht vërteton marrëdhënien e varësisë. Nuk do të thotë se ndërgjegjja është e njëjta gjë si gjendja e trurit apo se shpirti nuk ekziston. Neuroshkenca hesht në lidhje me natyrën e ndërgjegjes dhe natyrën e gjësë që e zotëron ndërgjegjen.
Serjani: Jam në dijeni se ju keni shfaqur interes edhe në ato që quhen “përvoja pranë vdekjes” apo ndoshta, siç ju kam dëgjuar t’u referoheni një herë, “përvoja pas vdekjes.” Kam dy pyetje këtu: E para, a mendoni se janë autentike? Dhe së dyti, nëse po, si na informojnë këto përvoja për shpirtin dhe botën frymore?
Moreland: Nuk ka diskim që përvojat pranë vdekjes janë reale. Në të gjithë botën kanë ndodhur 200-300 milion të tilla. Në Shtetet e Bashkuara 12-14 milion njerëz kanë pasur një përvojë pas vdekjes në tridhjetë vitet e fundit. Këto janë studiuar me shumë kujdes nga hulumtues shkencor me doktoraturë në Universitetin e Konektikatit dhe shkolla të tjera madhore, të cilët kanë zbuluar se, në shumë prej këtyre përvojave, njerëzit kanë mësuar gjëra që nuk do të mund t’i kishin ditur nëse do të bëhej fjalë thjesht për mungesë oksigjeni në tru a diçka tjetër. Për shembull, disa njerëz janë në gjendje të raportojnë çfarë po ndodhte dy dhoma larg të tyres dhe doktorët shkuan dhe vërtetuan çfarë kishte ndodhur, dhe këto gjenden në raportet mjekësore. Një kardiolog holandez, Pim van Lommel, ka thënë se, në kërkimet e tij, njerëzit që kishin vdekur nga ataku i zemrës dhe që u sollën sërish në jetë 20-30 minuta më pas, kishin qenë në gjendje të përshkruanin teknikat e reanimimit me aq saktësi sa mund të përdoreshin për të trajnuar doktorët se si të reanimojnë njerëzit që pësojnë atak në zemër. Por, kur studioi njerëz që kishin pësuar atak në zemër por pa raportuar një ‘përvojë pranë vdekjes’ dhe u kishte kërkuar të shpjegonin procedurën e ndjekur për t’i reanimuar, të gjithë e përshkruan gabim. Ata përshkruanin gjëra që kishin parë në televizor e gjëra të tilla. Pra, prova është se njerëzit kishin arritur të mësonin gjëra që ishin regjistruar në raportet mjekësore dhe verifikuar nga dëshmimtarë okular, të cilat nuk do t’i kishin ditur po të mos kishin pasur një përvojë pranë vdekjes. Tani, meqë këto gjëra janë reale, ky është problem i madh për ateistët natyralistë. Kjo provon se unë nuk jam thjesht trupi im. Është e vërtetë që unë varem nga trupi im për të parë e dëgjuar sa kohë jam në trup. Dhe, nëse sytë nuk më funksionojnë, nuk mund të shoh më. Por, kur jam jashtë trupit, mund të shoh edhe pa sy. Çfarë kjo tregon është se jeta pas vdekjes është e vërtetë dhe se unë nuk jam trupi im, dhe ky është problem real [për ateistin]. Meqë ra fjala, një libër nga John Burke me titull Përfytyro Parajsën tregon se 95% e këtyre përvojave pranë vdekjes janë të përputhshme me Biblën. Rreth 5% janë shumë të tepruara e ndoshta të pabesueshme, por këto janë kufizime të harmonizueshme.
Serjani: Disa të krishterë janë gjendur të pozicionuar mes dëshirës së tyre për ta vlerësuar shkencën dhe përkushtimit të tyre për të besuar në Perëndinë. Duke bërë kështu, ata kanë mbërritur në përfundimin se, për ta, ngjan e arsyeshme të komprometojnë e të përziejnë, për shembull, teorinë e evolucionit (të cilën e quajnë shkencore) me besimin e tyre të krishterë. Për pasojë, ata tani besojnë atë që quhet “evolucion teist”. A ju duket e përputhshme me krishterimin kjo pikëpamje?
Moreland: Është e përputhshme me krishterimin nëse po thoni se është e përputhshme me deklaratën se Jezusi ishte Biri i Perëndisë e se u ngrit prej së vdekurish. Pra, me këtë është e përputhshme. Por nuk është e përputhshme me personin që beson se Bibla është fjala e Perëndisë dhe se, nëse interpretohet saktë, ajo na mëson të vërtetën. Kjo sepse nuk mund të harmonizohet Zanafilla 1-3 me teorinë e evolucionit. Fatmirësisht, ekziston një alternativë që quhet “Lëvizja e Dizajnit Inteligjent” [Inteligent Deisgn Movement] dhe, në librin tim, unë shpjegoj se pse kjo teori, e cila lejon ekzistencën e Perëndisë si pjesë e shpjegimit të origjinës së jetës dhe planeve të trupit e kështu me radhë, është shkencë e jo fe. Gjithashtu, unë jap arsye se kur është racionale të shkohet kundër shumicës së ekspertëve të një fushe. Pra, edhe nëse shumica e ekspertëve të biologjisë apo fushave të tjera besojnë në evolucion, është e arsyeshme të shkohet kundër tyre nëse plotësohen kritere të caktuara. Pra, unë besoj se ka një alternativë ndaj evolucionit teist. Në opinionin tim, evolucioni teist nuk është mënyrë me integritet për harmonizimin e Shkrimit me shkencën. Fatmirësisht, nuk na duhet ta bëjmë këtë, pasi ka prova të forta për Dizajnin Inteligjent.
Serjani: A mund të përmendni çfarë kontributi jep Dizajni Inteligjent ndaj kësaj marrëdhënieje mes shkencës e besimit?
Moreland: Kontributi që jep Dizajni Inteligjent është se tregon se ne nuk duhet të kufizohemi në shpjegime tërësisht natyraliste kur merreni me shkencë; se, kur merreni me shkencë, është e drejtë, nëse e lejojnë të dhënat, t’i shpjegoni disa të dhëna duke iu referuar veprimeve të një agjenti personal. Merrni parasysh arkeologjinë. Në arkeologji, nëse zbuloni një poçe, nuk ju duhet të shpjegoni nga erdhi ajo poçe me anë te erozionit dhe ligjeve të natyrës. Atë poçe e shpjegoni duke iu referuar një agjenti personal dhe të ndërgjegjshëm që e skicoi atë poçe me një qëllim. Të njëjtën gjë mund të bëni edhe në biologji, nëse jua lejojnë të dhënat. Ajo që Lëvizja e Dizajnit Inteligjent ka bërë është se ka zbuluar fenomene të ndryshme në biologji që thjesht nuk mund të shpjegohen me ligje natyrore dhe mutacion rastësor, por shpjegohen lehtë me veprimet e një Perëndie të fuqishëm që skicon me inteligjencë. Kjo e çliron të krishterin dhe e lejon të përdorë të dhëna në shkencë që shpjegohen me anë të një Perëndie veprues, nëse të dhënat e lejojnë. Ai nuk është më i shtrënguar të thotë, “epo, unë e di se shpjegimi më i mirë do të ishte veprimi i Perëndisë për këtë fenomen, por nuk na lejohet të shkojmë aty, sepse kjo do të thoshte të braktisësh shkencën.” Lëvizja e Dizajnit Inteligjent tregon se kjo nuk është e vërtetë.
Serjani: A mendoni se kjo lëvizje për Dizajnin Inteligjent mund të bëhet një alternativë për origjinën e jetës në shkolla nëpër Shtetet e Bashkuara, në shkolla të mesme e universitete, përveç shkollave të krishtera? A po ndodh diku kjo?
Moreland: Përgjigja është edhe po, edhe jo. Po, ekziston një numër në rritje shkencëtarësh që japin mësim në universitete madhore laike e që po i bashkohen Lëvizjes për Dizajn Inteligjent. Një shembull do të ishte Michael Behe, që ka shkruar libra si “Kutia e Zezë e Darvinit” ku e refuzon darvinizmin në favor të Dizajnit Inteligjent. Pra, po, nuk ka dyshim se ekziston një numër në rritje shkencëtarësh që po i bashkohen Lëvizjes për Dizajn Inteligjent. Por, jo, nuk mendoj se kjo lëvizje do të pranohet gjerësisht, sepse nëse ata njerëz do të zbuloheshin nga kolegët e tyre, do të pushoheshin dhe do të humbitnin punën. Në fakt, është bërë një dokumentar për këtë dhe është shfaqur në kinema. Aty dokumentoheshin një numër rastesh kur lektorë të jashtëm në Universitetin Shtetëror të Ajouas [Iowa] dhe universitete të tjera, shkencëtarë që kishin pranuar Dizajnin Inteligjent, u pushuan nga puna. Profesorë të tjerë që janë të përhershëm shpesh janë detyruar të japin mësim në klasa hyrëse në biologji por nuk u është lejuar të vijojnë t’u japin mësim studentëve pasuniveristarë. Pra, bëhet fjalë për trysni sociologjike të tmerrshme nëpër departamentet e shkencës që të mos dalin nga udha e t’i qëndrojnë të palëkundur darvinizmit dhe, nëse i thyeni lidhjet me atë sociologji, përjashtoheni dhe detyroheni që ta mbani sekret e në heshtje që nuk besoni më në darvinizëm, nëse doni të ruani vendin e punës. Ky është problemi që po hasim. Pra, nuk janë provat problemi, por sociologjia e shkencës.
Serjani: Ju falënderoj shumë, Dr. Moreland, që morët kohë të diskutonit për audiencën shqiptare këto pyetje të rëndësishme! Ishte kënaqësi të bisedoja me ju.
Moreland: Ishte shumë gëzim edhe për mua.
Përktheu: Brunilda Rustani. [1] Kaon Serjani është aktualisht student i filozofisë dhe apologjetikës në Seminarin e Denverit në Colorado, USA.
47 komente në “A e ka “varrosur” shkenca Perëndinë?”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Kemi zbuluar 3 % të galaxy. Është herët të nxirren conclusion.
Kemi zbulu Mariken, Liriken dhe Sofiken=3%
Tani kemi edhe 97. P.sh. kemi Doniken, Saliken dhe Moniken.
Ne nuk dime akoma asgje per token tone, jo me per henen apo diellin, e lere pastaj per «galaktikat».
Ka vetem nje te vertete absolute, KRIJUESI i gjithçkaje. Nga dija e tij e pafund, ne na eshte dhene vetem aq sa ai deshiron te na jape.
Dime edhe ca me shume se sa eshte pranuar dhe jepet publikisht, por keto gjera jane «top sekret». Popujt duhet te pranojne si te verteta vetem ato gjera qe ju serviren nga sundimtaret e sistemit boteror. Ashtu siç na i servirin.
Por kohet e sotme kane nje ndryshim. Interneti ka mundesuar informacionin alternativ, venien ne diskutim te perfundimeve «shkencore» teorike dhe arbitrare.
Nje nga aspektet, madje me kryesori eshte deshtimi spektakular i teorise se evolucionit, qe pseudoshkenca e sistemit sundues na e paraqiste sikur te ishte katerciperisht e provuar. Por qe sot eshte vertetuar shkencerisht nga te gjitha disiplinat shkencore, se evolucioni eshte shkencerisht i pamundur.
I lavazhuari si ti, therret lavazh truri ? ? ?
“Krijuesi” eshte ai koqja e kanarit, qe rri atje diku lart e na vezhgon dhe tall bythen me realitetin njerezor ? ? ?
Asnje “deshtim” e aq me pak “spektakular” nuk ka ne zbulimet shkencore e as ne teorine e evolucionit. Por ka pikerisht ate qe thote vete shkenca : ndryshim dhe zhvillim te perhershem, qe domosdoshmerisht s’jell zbulime dhe kuptueshmeri te reja per njerezimin! E ne cdo rast te ndryshueshmerise e ri-kuptueshmerise, asgje nuk sjell vertetimin e genjeshtres me te madhe ne historine njerezore qe quhet “krijuesi”.
Zbulimi i “krijuesit” eshte tregues i moshes femijnore te njerezimit dhe mendjes njerezore. Pikerisht atehere kur njeriu nuk shpjegnte dot as pse binte shiu e ndriconte dielli, mendja femijnore zbuloi “krijuesin”, qe po ti luteshe edhe mund te ta plotesonte deshiren. Cdokush qe beson ne “krijues” eshte femije i lumtur dhe i cuditur, qe beson se plaku i Vitit te Ri i solli dhurata te oxhaku! Besimi ne fakt eshte SEMUNDJE MENDORE dhe semundjet mendore jo vetem jane te vertetuara shkencerisht, por shume prej tyre edhe mjekohen e sherohen (ka edhe te tjera qe sot per sot s’ka shprese). Nje shprehje e njohur thote se : besimi ne zot lindi atehere kur nje mashtrues takoi ne rruge nje budalla ?
Sa i perket fese (menyres se besimit ne zot dhe rregullave te organizimit te besimit) ketu pastaj kemi te bejme me humor fantastik. Njerez si Jezui, Muhameti, Buda apo kushdo tjeter nga ata mijra qe kane pretenduar te jene “te zgjedhurit”, jane thjesht mashtues ordinere, natyrisht edhe te semure mendore. Nje shprehje e filozofit roman Seneka thote : fene vegjelia e beson, pushtetaret e perdorin, te diturit e perbuzin!
Ta dije ti o « eeeeeeeeeeeeeeej » se sa mangut je ne informacion, se mangesine logjike nuk ta mas dot, derisa nuk e di se sa i pakenduar je, do rrije dite e nate duke lexuar dhe do ta kuptoje boten krejt ndryshe nga çfare te kane mesuar me zor ne shkolle. Per te nxitur te lexosh me shume po te kujtoj nje citat te nobelistit te fizikes Werner Heisenberg . «Gllenjka e pare nga gota e shkencave te natyres te drejton ne ateizem. Por ne fund te gotes pret ZOTI»
Po ta dije ti se sa genjeshtra dhe absurditete «shkencore» te kane injektuar ne shkollen e sistemit sundues, do urreje diten kur linde si qenie «skllave» e nje sistemi parafunksionues, ku per tu rritur i lire (ne kulture, mendime, logjike, vullnet individual etj) e ke te veshtire deri ne momentin kur ti vendos te dalesh jasht kornizave te paracaktuara dhe te perdoresh lupen e logjikes tende si udherrefyes drejt te vertetes.
O i lavazhuar, me vjen keq pra qe paske shkuar ne kete shkollen ku te kane injektuar “genjeshtra dhe absurditete shkencore” ? ? ? Do besh shume mire qe neser te fillosh mesimin ne shkollen e Kulles se Rojes ? Kaq shume i lavazhuar je, sa ke guximin e … te lavazhuarit te pretendosh se qe te jesh i lire duhet te roberohesh, se qe te dalesh nga korniza duhet te jesh i kornizuar! Ehhhh kesaj i thone se E VERTETA E TE GENJYERIT ESHTE GENJESHTRA!!! Ti bashke me jehovaret e tu, jeni vertetim i plote!
Me te lumturit jane budallenjte, por edhe me te lumturit se keta jane ata qe refuzojne te mendojne te lire.
Lirine nuk mund ta perkrahin budallenjte dhe te lavazhuarit si jehovaret e tu ? Ju jeni te roberuar te pashprese.
Nje i roberuar nuk mund te flase per lirine, sepse ajo i mungon dhe nuk e njeh! Kur i roberuari eshte edhe i lumturuar nga takime me “krijuesin” nuk ka asnje shanc ta provoje lirine!!!
nga nickname qe ke vene “eeeeeeeeeeeeeeej” me le te mendoj se ke zbritur nga shpellat e maleve te thella, ku njerezit i transmetojne lajmet me “eeeeeeeeeeeeej”. Por edhe me keta je shume larg, sepse ata vertet mund te mos kene shume informacion ose shkollim, per kushtet natyrore ku jetojne, por per intelekt jane ku e ku me lart se ti. Budallai nuk ka shanc per ta kuptuar se sa budalla eshte, shpjegoja sa te duash. Ndaj do hesht une dhe do ta le veten te mahnitem nga leksionet e tua te marrosura. Jepi pa merak ! Yyypp xhixhi, yyyp !
Une kam zbritur nga 21-shi i Tiranes dhe po bertas nga maja e Kulles se Rojes o klloun inferior ? ? ? Mos u mahnit fort te lutem, se behet xheloz krijuesi dhe kopjuesi.
Intelektin tim apo tendin mund ta konceptoje dikush tjeter i trete, por per nje gje te jesh i sigurte, arsimimi im eshte bukur fort me i larte se edhe c’mund ta mendosh ti!
Ti “lavazh truri” je rasti i paster kur budallai bertet kapeni budallain ? ? ?
Biola University ne La Mirada eshte universitet fetar Universiteti nuk ka qasje akademike shkencore por fetare.
A pritet qe nje profesor teologjie te pohoje mos ekzistencen e Perendise!? C’ eshte ky lekson fetar ne nje gazete laike?
Zyri Bajrami
E merre me mend, ky teologjisti mbeshtet ne 3%, sic e pohon vet!
Si ka mundesi qe “perendia” e paska humbur 97% ? ? ?
Kaq e forte sa eshte “perendia” as 1% s’duhet te humbte ?
Mua me duket i pavend dhe qesharak titulli i artikullit.
Sa per autorin,ka disa te verteta qe ai tregon,qe jane tronditese;qe mund te humbasin vendin e punes disa profesore nese hedhin poshte teorine e evolucionit.Ketu jemi sic bente Kisha ne mesjete me ata qe kapeshin me Bibel.
Pra ka dallim te thelle mes fese ne pergjithesi dhe egzistences se Krijuesit.
Ai nuk ka nevoje te provohet nga njerezit.
Provat e nje mendjeje te mencur shihet pas gjithckaje qe shohim.Nje qelize e “thjeshte” ka nje strukture me te nderlikuar se qyteti i Londres.Kush ka bere kerkime per kete,e di qe s’esht egzagjerim.
Nje shkencetar tha:”Sa me shume e njohim universin,aq me shume kuptojm sa pak dime”.
Te besosh te bing-bang i rastesishem apo te krijimi nga Perendia esht ne thelb ceshtje besimi njesoj:
Kush nga ne ka qene kur filloi krijoi Zoti miliarda vite me pare?Kush shkencetar ka qene kur shpertheu bing-bengu?Ne te dyja rastet duhet besim ta besosh..ceshtja eshte te provat,dhe provat jane masakruese ne favor te nje Ati te dashur qiellor,qe ka vene ndjenja si altruizmi,dashuria,miresia..gjera qe sdo egzistonin ne teorine e evolucionit,mbijetesa e me te fortit.
E vetmja menyre per tu mos hallakatur shume ne debate pafund,eshte qe njerezit te konsultohen me Biblen per te marre pergjigje dhe te kerkojn ndihme te te tjeret per gjerat qe nuk kuptohen.
Artikull shume i mire.Mendoj qe perkufizon bindjen time lidhur me fete:Nje force e mbinatyrshme krijoj gjithesine,por ne nuk kemi nevoje qe te tregojme devotshemerine ndaj tij (e kam fjalen per rregullat kanonike te sjelljes,qe fete e ndryshme ua detyrojne anetareve te feve te tyre),Detyra jone eshte qe te rritemi dhe te zhvillohemi bazuar ne ligjet qe kjo force krijoj per universin.
Kjo “force” s’ka nevoje te percaktohet si e mbinatyrshme, por si force e natyrshme!!!! Me kaq bie koncepti i “zotit”. Forca eshte e natyrshme qe krijoi gjithcka te natyrshme ?
Nese shkenca dhe njerezimi perpiqen te kuptojne dhe zbulojne, e bejne pikerisht per kete te natyrshmen, pasi asgje nuk eshte e “mbinatyrshme”. Natyrisht shumecka eshte e pakuptueshme apo e pashpjegueshme, por edhe ajo eshte thjesht e natyrshme! Dikur ne historine e njerezimit i “mbinatyrshem” ka qene edhe psh eklipsi i diellit. Sot te gjithe e dime (edhe kalamajte e kopshtit) se asgje te “mbinatyrshme” nuk ka te eklipsi, por thjesht eshte nje dukuri e natyrshme!!!
akoma paska budallenj qofshi keta dhe shkencetar qe besojne ne exzistencen e ”zotit”?
Saliu , 100% Kopili i Karaxhicit ;
Keshtu shkruhet , o shoku !
PERSHENDETJE .SHKENCA KA PERPARESI TE CDO VITI ,A ,MUND TE KOSTATOJME NIVELIN E CDO VITI ,ATEHERE DEL DHE ANALIZA E LINDJES DHE PERFUNDIMIT ANALIZ TE PERCAKTUM TE CDO KRAHINE QE NA RREDHON GLOBI RROTULLUS SE LEVIZESE TE PERGJITHSHME .
Edhe pse nje artikull me qasje per te patur lexues te kufizuar me komente inteligente prap nuk shmanget politizimi nga ndonje komentues megjithese ata prape shprehin inteligence .. Kjo me beri te qesh me lot gjithesesi ..
Sa per temen do thoja se ashtu si formulimet dhe perfundimet e ketij teologu -shkencetar jane produkt i trurit te tij te stervitur bukur fort gjithshka ne kete jete qe ndjejme , prekim , shijojme shikojme,degjojme eshte gjithashtu rrokje e mendej (trurit ) tone te stervituara (lexuara) e pa stervitura …..
Thjesht me stervitjen e mendjes (trurit ) nepermjet leximit e nxenjes zgjerojme fushen e dijeve dhe produktin ne progresion arithmetik do te thoja por ne te njejten kohe zgjerojme padijenine tone ne progresion geometrik do thoja ne kete rast …..
Ne fund shpesh produkti ka frike nga shberja sic eshte rasti i Darvinizmit apo i krahut tjeter teologjist te cilet se bashku i behen barikade teorise se trete “Dizajnit inteligent” …Pra gjerat komplikohen ne vazhdim te “stervitjes”
E per relax sec mu kujtua ne lidhje me kete fakti se levizja e bukur studentore e para disa muajsh u sulmua nga te gjitha anet pasi prishej nje produkt i vjeter i dale boje por qe ju sherbente e ju sherben nje klase te gjallesh vegetative…..
Besimin ne nje fuqi te madhe (ose sic thuhet e mbinatyreshme) e cpiken njerzit e pa ditur…dhe e fuqizuane ata te cilet donin te neneshtronin te tjeret….Besimi (historia e Fe -ve) ka lindur millioa vjet pas njeriut….Ate e cpiken ata njerez qe ju duhej pushteti dhe pasuria.Nese thuhet se ka nje zot ,kush I krijoi disa dhjetra Fe?Pergjigja eshte e thjeshte .Fe-te i krijuane pushtetaret per te ruajtur sundimin mbi te tjeret.Dhe aktualisht pushtetaret kudo qe jane ju servilosen Fetareve( ne Shqiperi shteti edhe i financon Fete, edhe pse shteti eshte laik me kushtetute).Mendjet e ndritura te njezimit kane ndricuare erresiren qe ka perhapur Fe-ja…I madh I Umberto Eco ka thene:” Civilizimi I shoqerise njerzore do te shpetoje kur guri i fundit I kishes se fundit te bjere mbi priftin e fundit..”Detari
Nuk mund ta besoj se ti je ai “Detari”, duhet te jesh ndonje Detar tjeter ?
eeeeeeeeeeeeee.
Me vjen keq, se femije i lumtur do mbetesh ti. qe sic dukesh je profesor ne ndonje universitet.
Me thuaj pak se cfare eshte ndergjegja.
Nga se perbehet, a eshte materiale?
Po mendojme nje moment, se materia ne univers u zhduk, mori vlerat zero.
Ku shkoi ndergjegja, intelekti juaj.
Ju fene ose kulturen fetare, e konceptoni vetem si produkt te hoxhallareve shqiptare, qe nuk kishin asnje klase shkolle, dhe nuk dinin te shkruanin emrin e vet.
Nese je ende i ri, shko dhe studio per teologji ne universitetet muslimane apo kristiane, se aty do te mesosh shume rreth egzistence se krijuesit.
Krijuesi nuk eshte individ, por mekanizem universal, qe do te thote se kete veti te ndryshimeve sasiore dhe cilsore, te intelektit, te informacionit gjenetik, e ka vete materia, qe do te thote se e ka dhe copeza me e vogel e materies.
Perfundimet e Darvinit vlejne, por ato nuk i japin pergjigje informacionit gjenetik.
Mjedisi nuk ndryshon kodin gjenetik, kete perfundim e ke te shkruajtur ne te gjitha tekstet e gjenetikes.
Kodi gjenetik, eshte i njenjte si per krijesat njeqelizore, bimet, njerezit dhe kafshet.
Menyra se si ciftezohen bazat, eshte e njenjte per te gjithe.
Njerezit dhe kafshet, per nga fiziologjia dhe ndertimi anatomik ngjasojne, por me bimet jane krejt te ndryshem.
Atehere po te besojme vetem tek evolucioni ose Darvini, bimet, do te kishin nje kod gjenetik ndryshe nga njerezit dhe kafshet.
A i jep pergjigje kesaj pyetje?
Kodi gjenetik, eshte kod universal dhe nuk ka te beje fare me mjedisin.
Qeliza e pare primitive, ka lindur para 3 miliard viteve dhe ka patur te njenjtin kod gjenetik qe kemi dhe ne sot, bimet, kafshet dhe njerezit, dhe krijesat njeqelizore.
BK mor u merzit o femije i lumtur, se nuk eshte keq te jesh i tille! Ne gjithcka qe the, duket qarte se je krejtesisht i turbulluar ne koncepte dhe kuptueshmeri. Nderjegjia eshte materiale!? Natyrisht qe eshte materiale, por ne formen e saj materiale qe nuk do te thote domosdoshmerisht se duhet te jete e prekshme, e dukshme. Nuk e ke sic duket te qarte ceshtjen e materialitetit dhe formave te saj. Edhe valet magnetike jane materiale, pavaresisht se te padukshme e te paprekshme, e ato jane nje forme e materialitetit. Keshtu edhe ndergjegjia, edhe shpirti jane forme e materialitetit, prandaj hic fare mos u befaso me vetveten ?
Pyetja : “po te zhduket materia” eshte si ajo pyetja “po te kishte halla koqe…”. Mblidhe mendjen, materia nuk zhduket, por shnderrohet …
Fete nuk i kam mesuar sa nga hoxhet e as nga prifterinjte, se pa modesti e konsideroj veten shume me te zgjuar dhe serioz se cdo mashtrues si ata, qe as qe mund te guxojne te me “shpjegojne” ne xhami apo kishe ato “pallavrat e tyre qe zune myk nder tempuj”.
Sa per ate ceshtjen e evolucionit dhe kodit gjenetik, i bere aq lemsh dhe u vetngaterrove ne nje menyre aq gazmore, sa me thene te drejten u kenaqa por sherim nuk pata ?
BK, ke te gjithe te drejten te jesh femije i lumtur, te kesh takim drejperdrejt me “krijuesin” dhe bej c’eshte e mundur atij ti tregosh se kendej ane, ka ca maskarenj qe “nuk binden” ?
BK. Mendoj se nqs se lexon(nqs se ke lexuar) Aurora nga Jacob Boehme e viteti 1620 do ta beje komplet cfare thua.
Moderator, nuk po cfaqet replika ime ateiste per kete shkrim, e postuat tek ju 8-9 ore me pare.
Jam i prirur te mendoj se kjo eshte nje harrese apo ckujdese qe nuk lidhet me motive parapelqimesh kundrejt debatit.
Pergjigja me e sakte, e thjeshte dhe e shkurter eshte dhene nga shkencetari I madh, Stefan Howking, duke iu pergjigjur nje studenti australian, I cili pyeti shkencetarin: ” Is any god out there?”. Shkencetari I pergjigjet: “The question itself makes no sense to me!”.
Moderator, ke nxjerre kerkesen time per te cfaqur replike time qe kam postuar pothuajse 12 ore me pare, por nuk ke cfaqur vete repliken.
Ka mundesi te lutem te cfaqesh kete replike te vonuar?
Pak kontribut ne kete debat interesant edhe nga ana ime. Ka disa pyetje ekzistencialiste te cilave shkenca nuk u pergjigjet dot as sot dhe as mot. Dijetari francez Pascal Blaize para më shume se 2 shekujsh pyeti:” Perse ka diçka, ne vend qe te mos kishte asgje”?! Qe do te thote: perse ekziston universi, ose universet, ne vend qe te mos ekzistonin?! Dhe pyetja e tij eshte shtjelluar me pas: “Perse ekziston Njeriu, kafshet dhe bimet, kur fare mire mund te ekzistonte vetem materia e vdekur?!” Nje tjeter pyetje: Si lindi jeta ne Univers dhe pse?! Shkencetaret po ashtu kane verejtur me habi ligjet qe mbajne universin në “kembë”! Keto quhen konstantet e universit. Jane tmerresisht te milimetruara. Nje koefiçient i paperfillshem me shume ose me pak do bente qe universi te permbysej! Nga lindi Big Bangu, kjo energji dhe kjo materie e pafundme qe zgjerohet edhe sot e kesaj dite?! E te tjera e te tjera. Dikush ka thene: “Pak shkence te largon nga Zoti, shume shkence te afron me të”! Anshtajni vete eshte shprehur se universi funksionon si nje sahat i perkryer dhe normalisht duhet te kete nje sahatberës! Shkurt: Njeriu eshte shumë i vogel, tmerresisht, teper i paditur dhe teper i parendesishëm qe tu jape nje spjegim te plote ketyre pyetjeje qe kane te bejne me ekzistencen e universit, jetes se gjalle, energjise se dukshme dhe te padukshme, informacionit qe gjendet ne çdo qenie te gjalle etj etj. Sqarim: Vetë jam agnostik dhe nuk besoj ne Zotin e librave te shenjte qe rri siper ne re dhe na shikon se çfare bejmë!
Cudia, kersheria dhe interesi per te njohur ate qe ende nuk e njohim, nuk mund te na coje aspak ne pergjigjen femijnore se na ekzistoka krijuesi!
Sidoqofte DYSHIMI ne ekzistencen apo jo te tij, eshte intrigues!!!
Agno – vjen nga helenishtja dhe do te thote “nuk kam njohuri” pra nuk e di, por ka edhe nje dykuptueshmeri, ate te mohimit, pra nuk dua t’ja di! Agnosticizmi ne fjale te thjeshtezuara ka aksiomen “nuk e di ka apo s’ka zot” dhe “ne fund te fundit nuk dua t’ja di per kete”! Eshte hapi i ndermjetem drejt ateizmit (jo-zotizmit), qe eshte bindja se “nuk ka zot” dhe se “zoti eshte nje krijim i mendjes njerezore”.
Skepto – vjen nga helenishtja dhe do te thote “jam i menduar – mendoj dhe dyshoj”. Skepticizmi eshte nje menyre e te menduarit ku dicka apo gjithcka e vezhgon ne menyre dyshuese. Pra e thjeshtezuar “mund te kete ose mund te mos kete zot, por nuk di si te bindem apo ta vertetoj kete”. Eshte edhe ky nje hap i ndermjetem drejt ateizmit. Agnosticizmi vertet eshte ne nje vije me Skepticizmin, por nese agnostiku perdor MOHIMIN dhe tregon mosinteres per ceshtjen, skeptiku nga ana e tij perdor DYSHIMIN dhe interesin per shpjegim. Dyshimi eshte nje nga sjelljet me te mencura te mendimit njerezor, nje arme e forte e njerezimin ne perpjekjen per perparim dhe zhvillim!
Teist (zotist) – dmth beson ne ekzistencen e zotit dhe nuk eshte as skeptik e as agnostik! Ai eshte thjesht TEIST, pra paraprakisht dhe pavertetueshmerisht beson ne ekzistencen e zotit, pra eshte I BINDUR nuk eshte as DYSHUES si skeptiku e as MOHUES si agnostiku!
Teisti sidoqofte eshte i ndryshem nga fetari. Teisti njeh zotin por nuk njeh fene dmth menyren e besimit ne zot, apo menyrn e organizimit te grupacionit besimtar! Teistet jane ne nje shkalle me te larte zhvillimi mendor, e besojne zotin ne kuptimin filozofik dhe aspak fetar, pasi kane arritur te konceptojne se fete jane mjet i shpikur nga njeriu per te sunduar shpirterisht njeriun, duke perdorur friken e zotit, nje koncept ky veshtiresisht i pranuar nga njerezit, qe jane ndodhur me shekuj e shekuj te sunduar shpirterisht nga njerez te tjere! Sidoqofte teistet jane krejt te perulur dhe te dobet, qe nga casti qe e kane marre apriori te mireqene ekzistencen e zotit, nuk kane jo vetem mohime por as dyshime per kete dhe kjo i ben pa iniciative dhe pa guxim. Jane pak a shume si asnjanes te frikesuar!
Materia dhe ndergjegja, kane nje pikenisje dhe jo sic e shpjegon materializmi dialektik, ku ndergjegja ka lindur qindra miliona vjet pas materies.
Kodi gjenetik, eshte KOD UNIVERSAL, i patjetersueshem dhe i parealizueshem ne kushte laboratorike.
Po e marrim si te vertete shperthimin e madh ose BING BENGUN, qe ka ndodhur rreth 10 miliard vjet me pare.
A ka patur forca te kunderta apo forca qe jane pajtuar me shperthimin?
Duke e marre si te vertete kete shperthim, sic mendojne shkencetaret me te medhej, duhet te besojme se edhe ndergjegja e ka origjinen qe ne pikenisje te shperthimit.
Shkencetari Hauking, te jape pergjigje per kodin gjenetik qe eshte universal, i patjetersueshem, i parealizueshem dhe i pandikuar nga mjedisi.
Per ata qe se dine, kodi gjenetik, nuk ndikohet nga mjedisi.
Ajshtajn, ka menduar ndryshe nga Hauking.
Materia (dhe ndergjegjia si forme e saj) nuk ka as fillim e as fund ne kohe dhe hapesire, ka ekzistuar gjithmone, eshte e perhershme dhe ne zhvillim e ndryshueshmeri te vazhdueshme dhe ekziston pavaresisht deshires se kujtdo!!!
Prof. Moreland dhe shkenca!
Prof. James Porter Moreland, si një prift ordiner, shpalos “shkencën” e tij fetare pa argumenta shkencore por me interpretime krahasimore midis fesë dhe shkencave ekzakte që janë në thelb dy të kundërta, me rrugë e mjete të kundërta, njëra reale tjetra joreale. Shkenca zhvillohet nëpërmjet punës hulumtuese njohëse e përgjithësuese për çdo problem, fenomen apo enigmë dhe gjen zgjidhjet dhe shpjegimet përkatëse, rritet dhe përsoset brez pas brezi, po kështu edhe intelekti njerëzor. Kurse feja operon me institucionin e lutjes fetare drejtuar Perëndisë për ndihmë për një problem apo shqetësim.
Shkenca nuk merret me ekzistencën apo mosekzistencën e Perëndisë, por zbulimet dhe shpikjet shkencore zhvlerësojnë tezat dhe “shkencën” fetare që predikojnë teologë të ndryshëm si puna e Prof. Moreland i cili ka studjuar për kimi dhe fizikë dhe vetëm ato përdor për të provuar vërtetësinë e tezave fetare në laboratorin e kimisë e të fizikës, kur shkencat në tërësi, ekzakte dhe shoqërore i kanë bërë autopsinë tezave fetare dhe kanë vërtetuar me fakte shkencore dhe argumente historike çfarë është reale në to dhe qëndron dhe çfarë nuk është reale dhe është propagandë. Shembulli 1, Jezu Krishti është një person historik, po kështu faktet historike njohin edhe pagëzimin dhe kryqëzimin e tij sepse kundërshtoi drejtuesit fetarë të kohës dhe pushtimin romak. Ringjallja e tij, vizionet profetike, teoria e jetës pas vdekjes janë teza fetare që përdorën këtë ngjarje për të krijuar kristianizmin dhe myslimanizmin. Kthimi i Krishtit në tokë shtyhet me justifikime të ndryshme. Së fundi thuhet se Ai nuk vjen por do ta sundojë botën nga lartë. Shembulli 2, ndryshon realiteti, faktet shkencore apo sistemet social-ekonomike, në varësi të tyre ndryshojnë edhe tezat e praktikat fetaro-teologjike, jo e kundërta. Kuptohet që faktorët që nuk justifikojnë funksionin për të cilin janë krijuar dalin jashtë loje.
Teologët përpiqen të argumentojnë ekzistencën e Perëndisë dhe tezat e tyre teologjike duke ngritur ura takimi apo njesimi të saj me shkencën me sofizma, arsyetime që duken si të vërteta nga ana e jashtme por që janë të gënjeshtra në thelb. Për shembull, Prof. Moreland barazon materien me informacionin identifikues të saj për të provuar ekzistencën e Perëndisë duke thënë se informacioni rrjedh nga një mëndje hyjnore jo nga një materie e thjeshtë…Nëse kjo është e vërtetë atëhere pse nuk ka ADN përkatësia fetare, ashtu siç ka përkatësia kombëtare?! Shkenca e ka vërtetuar se burimi i gjithë mrekullisë së universit ështëtë vetë materia me vetitë e saja sasiore, cilësore, transformuese e organizuese që evoluoi deri në krijimin e qenieve të gjalla, njerëzit kafshët apo bimët të cilët bashkë me fosilet e tyre kanë ADN që tregon përbërjen e tyre materiale, vetitë dhe moshën. Zbulimet e mëtejshme në kozmos gjejnë prova të reja në këtë drejtim. Evolucioni vazhdon.
Kështu truri si materie ka vetitë dhe funksionet e tij që kanë si rezultante jetën tek qeniet e gjalla me të gjitha tiparet e saj intelektuale, morale, empati etj. Kur pushon së funksionuari truri papritur në aksident apo gradualisht me humbjen e funksineve një e nga një, pushon jeta. Jeta përkthehet shpirti nga feja për të justifikuar jetën pas vdekjes. Përvoja gjatë vdekjes klinike ka vërtetuar funksionimin anormal të qelizave në tru që gjallojnë akoma derisa të rifitojnë normalitetin ose ta humbasin atë përfundimisht. Kjo i jep mundësi të sëmurit të ndjekë disi çfarë ndodh rreth tij dhe ta tregojë atë nëse mbijeton. Nëse nuk jeton këtu mbaron jeta (ose shpirti) për shkencën.
Natyrisht jeta është më e rehatshme të merresh me debate qiellore se sa me dilema tokësore për të ardhmen e fesë në raport me zhvillimet e shpejta shkencore e teknologjike. Literatura shkencore e ka thënë fjalën e saj si për lutjet fetare edhe për funksionin e fesë. Po kjo është tjetër temë. Përshëndetje, Kasandra.
Mos u kap me fjali dhe mendime qe nuk jane cuar deri ne fund.
Behet fjale per kodin e ADN-se.,ku:
A + G = C + T, ku ne cdo rast shuma e bazave te purines, eshte e barabarte e barabarte me shumen e bazave te pirimidines, ku ne cdo rast, raporti A ;T = G : C = 1
Ne cdo rast A qendron perballe G dhe C perballe T dhe ne rastin e ARN, perballe uracilit.
Ky kod, nuk ndikohet nga mjedisi, dhe ne qofte se mendojme qyteterim tjeter ne univers, probabiliteti eshte shume i larte qe ky kod te jete i njenjte.
Ajo qe ben te mundur qe njeriu te jete i ndryshem nga kali, delja apo pisha, eshte menura se si jane te vendosura gjenet, por kodi ne molekulen e ADN-se nuk ndryshon.
Materializmi dialektik, nuk e klasifikonte idene si materie.
Idete, ndergjegja apo intelekti, jane produkt te materies , por qe nuk mund ti marrim te shkeputura nga njera tjetra.
Kur skuqim nje hekur, ne duhet te pyesim elektronet e hekurit, nese ndjene kenaqesi apo dhimbje.
Bota organike, nuk mund te shkeputet nga bota inorganike dhe cdo gje ka jete, ndryshe, materia do te ishte e shperbere, pa veti kimike dhe fizike.
Katarakti solli disa argumente, por jane me mijera argumente qe hedhin poshte ate qe na ka servirur materializmi dialektik ne kohen marksiste.
Ne KURAN flitet per diten e kjametit, kur toka do te perplaset dhe flitet per ringjalljen.
Por shkenca ka vertetuar, se me kalimin e miliona shekujve, burimet e kalciumit do te shterojne, pasi ky kalcium nepermjet kockave te kafsheve , njerezve qe vazhdimisht lindin dhe vdesin, do te perqendrohet me shume ne oqeane , keshtu qe Tokes i duhet te perplaset dhe materia ne Toke te perzihet nga e para.
Ky quhet Cikli i Ca, por po keshtu mund te flasim per ciklin e fosforit, karbonit, oksigjenit etj.
Pra pas miliardave vite, kur Toka plaket, i duhet te filloi ciklin nga e para.
Kjo teori, qe perputhet me kiametin ne Kuran, eshte e programuar ne lendet mesimore me profil shkencor ne universitetet e gjithe botes.
Te permjersha Kuranit o kokrra e budalles ?
Na thuaj c’thote Kurvani, si eshte toka e sheshte apo e rrumbullaket!? Po shiu pse bie, pyetet nje here Muhamutin ? ? ?
? ? ? 1 + 1 = 2 ka thene materia ? ? ?
E PARA ESHTE MATERIA …. do apo s’do ti
Perpjekja e fetareve te sotem per te “materializuar zotin” eshte si puna e gomarit, qe do te marre pjese ne garat me kuaj ? ? ?
Keshtu dhe ky Moreland-i ?
Kasandra, sakte!
PO flitet per fene, per evolucionin, per zotin, materien, ndergjegjen dh nje fare kodi gjenetik. Me gjeni burimin e seiciles nga keto dhe do tu a spjegoj pastaj se si kane dale ne siperfaqe. Veçse burimi duhet te jete i paster si reklama “ujet e Dukatit”! Ky shkencetari me larte ha buke kot, duhet te ja kurseje shoqerise, ndersa komentuesit me pelqejne jo se thone te gjitha te verteta, por se polemizojne dhe kjo eshte zhvillim e ecje perpara. Dikush me tha se Sali Berishen e dergoi zoti qe ta shpetonte Shqiperine dhe shqiptaret nga diktatura, ndersa une ju pergjigja: po pse zoti kaq i pameshirshem eshte sa u dergon shqiptareve nje kriminel qe nuk dihet se deri ku do te shkoje?! Zoti qenka kriminel!
Vetem per evolucionin nuk u pyet.
U DHIME DUKE QESH.
Ne KURAN nuk thuhet dhe nuk eshte thene kurre qe Toka eshte e sheshte.
Ti edhe ca gjera qe mban mend nga historia e 8 vjecares, i ke harruar.
Kjo nuk eshte faqja jote, se vetem nga argumenti qe sjell, kuptohet se sa ke lexuar.
Une respektoj te gjithe ata qe mohojne krijuesin, si Kasandra etj. Ata mbrojne idete e tyre, nepermjet argumenteve qe sjellin, pavaresisht se mund ta kene gabim.
Une i kam lexuar dhe i mbaj ne shtepi dhe Kuranin dhe Biblen.
Po te ishim si Krishti, Muhamedi dhe Buda, nuk do te kishim nevoje per reforme ne drejtesi, as per te blere vota me leke, as mjeket nuk do te vendosnin liste cmimesh per cdo operacion qe bejne ne institucionet e shtetit, as per te marre diploma fallco, as per te abuzuar me tendera qindra milioneshe e tj.
BK koktrashi, une kam stilin tim te kendshem dhe sarkastik, te cilin ti eshte e dukshme jo vetem qe nuk e ben dot, por as nuk e kupton dot ? ? ?
Ti mbaj Biblen dhe Kurvanin ne hale, se te duhet per te kuptuar qe mund te dhjesesh edhe nga vrima poshte edhe nga vrima lart ? ? ?
Karagjoze moraliste dhe derdimene humoriste si puna jote, i kane sjelle njerezimit vetem : TRUSHPELARJE dhe PERULJE, ROBERI dhe DESPOTIZEM!
Dhe mos harro derdimeni im, nuk u be bytha jote te percaktoje se kush eshte gabim e kush jo. Mos i jep atribute vetes o gaztor, se ndonje dite do te te mbushet mendja se je pikerisht ti ai i “zgjedhuri dhe i derguari” mbi Toke e ku i dihet do na nxjerrsh edhe ndonje dipllome kristal jo fallco ? ? ?
Jon.
Ju falenderoj, nuk e kam lexuar.
Profili im eshte shkencor, por lexoj pak nga filozofia dhe libra fetar me tema shkencore.
Librat fetare me teme shkencore ?
Merru me mire me ilacet e depresionit.
Mesa duket ti BK duhet te jesh nga ata qe te eshte mbushur mendja se “sa me shume te studiosh shkencen, aq me shume i afrohesh zotit”. Me siguri ti je bere besimtar islamist sepse je shkencetar i madh hahahaaaa
Une nuk shkoj ne xhami, bile as nuk di te falem,
Nuk agjeroj, meghithese eshte e dobishme per organizmin.
Asnje nga familjaret e mi, miqte dhe kusherijte me te afert, nuk praktikojne fene.
Respektojme besimin tone dhe festat fetare si gjithe te tjeret.
Te besosh krijuesin, nuk do te thote se praktikon besimin fetar.
Me perparimin e shkences, shtohen argumenet ne favor te krijuesit.
Pas 1000 vjeteve, argumente ne favor te krijuesit do te jene me te shumta dhe numri i shjencetareve qe do besojne tek krijuesi do te jete me i madh.
Ti je ai “parashikuesi” uahahahahahahaaaaaaaaaaaa
Pas 1.000 vjetesh argumentet ne favor te “krijuesit” do shtohen uahahahahahahaaaaaaaaaaaa
Vetem te mendosh se para 1.000 vjetesh argumentet i perkisnin 100% ketij “krijuesit” dhe e kupton edhe femija e grupit te madh te kopshtit se sot ky “krijuesi” po humbet terren ne menyre krejt te dukshme dhe te rrokopujshme. Pervoja historike tregon pikerisht te kunderten, ti ke guximin e budallait te pretendosh se parashikon kthimin e rrotes se historise!!!! Ta ka fajin Kurvani qe mban ne hale o derdimen ?