Te fundit
Prapaskena: Çfarë fsheh Irani në konfliktin midis Armenisë dhe Azerbajxhanit?
1 Tetor 2020, 11:39Bota
TEMA
Irani duket se po e mbështet në heshtje Armeninë në konflikt, gjë që mund të provokojë një politikë edhe më agresive të Iranit ndaj Azerbajxhanit dhe Turqisë, nëse status quo-ja shkelet në favor të Azerbajxhanit në Karabakun e Epërm.
Konfliktet e rishpërthyera midis Azerbajxhanit dhe Armenisë në Nagarabakun e okupuar janë tashmë një pikë e ndezur gjeopolitike midis Rusisë që mbështet Jerevanin dhe Turqisë që mbështet Bakunë.
Por cili është roli i Iranit, një shtet me shumicë shiite si Azerbajxhani, i cili është një fqinj i të dy vendeve?
Ekspertët që ndjekin nga afër konfliktin besojnë se Irani po e mbështet fshehtas Armeninë, një vend me shumicë të krishterë.
Irani zyrtarisht u ka bërë thirrje të dy palëve t’i japin fund konfliktit, duke ofruar ndërmjetësim midis dy vendeve.
“Duke folur në përgjithësi, Irani duket se është më afër Armenisë, në marrëdhëniet me të dy vendet,” tha Bulent Aras, një profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Qendrën Politike të Stambollit-Universitetin Sabanci.
Aras përshkruan disa faktorë të mbështetjes së nënkuptuar të Iranit për Armeninë, nga aleanca politike e Iranit me Rusinë, te lidhjet tregtare të Teheranit me Jerevanin.
Por midis arsyeve të tjera, ndryshimi i natyrës politike të popullsisë turko-iraniano-azerbajxhanase, siç quhet popullsia me trashëgimi azerbajxhanase brenda Iranit, luan një rol të rëndësishëm në lidhjet e ngushta të Teheranit me Jerevanin, thotë Aras.
“Irani e sheh ngritjen e nacionalizmit turk midis turqve azerbajxhanas në Iran si një problem serioz politik. Lidhjet dhe marrëdhëniet midis veriut të vendit, ku jetojnë shumica e turqve azerbajxhanas dhe Azerbajxhanit, ishin një faktor i rëndësishëm në problemet politike të Teheranit me Azerbajxhanin,” i tha Aras TRT World.
“Problemi turk” i Iranit
Disa azerbajxhanas besojnë se popullsia iraniane me origjinë turke, e cila përfshin Turkmenisht, Kashgai dhe grupe të tjera turqishtfolëse, mund të përbëjë gati 40%.
Shumë azerbajxhanas e quajnë Iranin verior Azerbajxhanin e Jugut, ku, sipas vlerësimeve të ndryshme, jetojnë gati 20 milion azerë. Disa nacionalistë dhe intelektualë të Azerbajxhanit kanë përkufizuar prej kohësh Iranin e Veriut dhe Azerbajxhanin e Jugut si identikë nga ana kulturore dhe shoqërore, duke argumentuar se ata duhet të bashkohen në një bashkim politik.
“Në Iran, për shkak të popullsisë së madhe turke, ka pasur një frikë politike gjatë gjithë historisë se dy Azerbajxhanët mund të bashkohen në një moment, Baku si kryeqyteti i Azerbajxhanit të veriut dhe Tabriz, kryeqyteti i Azerbajxhanit të Jugut,” tha Esref Yalinkilicli, një analist politik.
“Nga ana tjetër, në kujtesën politike dhe politikën e jashtme të Azerbajxhanit, idea e një Azerbajxhani të Madh ka qenë gjithmonë një faktor i rëndësishëm,” tha Yalinkilicli për TRT World.
Për shekuj me radhë, Irani dhe Azerbajxhani janë qeverisur nga vendet me origjinë turke, nga Selxhukët në Safavid dhe më në fund nga ata Kajarë. Gjatë sundimit të Kajarëve në shekullin e 19-të, pasi humbi disa beteja kryesore ndaj Rusisë, dinastia shiito-turke u lëshoi rusëve disa pjesë kryesore të territoreve të saj. Lumi Aras ose Araxes u bë vija kufitare midis dy shteteve, duke ndarë në mënyrë efektive territoret e sotme.
Ndërsa pjesa veriore e Azerbajxhanit u bë pjesë e Bashkimit Sovjetik, si Republika e Azerbajxhanit, pas revolucionit komunist bolshevik të vitit 1917, pjesa jugore mbeti nën Kajarët. Ata u zëvendësuan nga dinastia Pahlavi, me origjinë persiane, një familje që themeloi Iranin e sotëm në fillim të shekullit të 20-të.
Argumenti politik i Azerbajxhanit të Madh ka diktuar prej kohësh vendimmarjen iraniane, e cila ka përdorur mbështetjen e saj për Armeninë si një kundërmasë për të zvogëluar aspiratat e Azerbajxhanit në Iran dhe në të gjithë rajonin, tha Yalinkilicli.
“Politika tradicionale e Iranit ndaj Armenisë ka qenë prej kohësh një kundërpeshë si për Azerbajxhanin në të gjithë Kaukazin e Jugut. Si rezultat, Irani po mbështet Armeninë në prapaskenë,” tha Yalinkilicli për TRT World.
Megjithëse Irani ka një shumicë shiite, dhe azerbajxhanët janë kryesisht shiitë, këta të fundit flasin një dialekt turk, i cili është shumë afër gjuhës turke në Turqi, dhe kanë krijuar lidhje të ngushta me Ankaranë që nga shembja e Bashkimit Sovjetik.
Gjithashtu, vetëdija kombëtare midis azerëve iranianë po bëhet gjithnjë e më e dukshme pasi globalizmi ka lejuar njerëzit me origjinë turke të lidhen me vëllezërit e tyre që jetojnë në vendet e tjera fqinje, duke përfshirë Azerbajxhanin dhe Turqinë, thotë Yalinkilicli.
Motive të tjera iraniane
Sidoqoftë, përveç rritjes së nacionalizmit turk në Azerbajxhan, ka edhe arsye të tjera politike për mbështetjen e Teheranit për Armeninë.
“Arsye të tilla si mosmarrëveshjet për tokën midis dy vendeve, nacionalizmi në rritje midis turqve azerbajxhanas, çështje që lidhen me mënyrën e ndarjes së burimeve natyrore të Detit Kaspik, marrëdhëniet e ngushta të Azerbajxhanit me Izraelin, i cili është armiku kryesor i Iranit në Lindjen e Mesme.
“Dëshira politike për të ekuilibruar marrëdhëniet midis Turqisë dhe Azerbajxhanit herë pas here çon në tensione dhe kriza të caktuara midis Bakusë dhe Teheranit,” tha Aras, një profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare.
Aras gjithashtu thekson se politika Iran-Armeni, e cila është zyrtarisht një pozicion ndërmjetësues midis dy vendeve, mund të ndryshojë ndjeshëm nëse status quo ekzistuese politike ndryshohet nga konfliktet në territorin e okupuar të Karabakut, i cili është objekt i një mosmarrëveshje midis Azerbajxhanit dhe Armenisë.
“Ne duhet t’i kushtojmë vëmendje asaj që Irani do të bënte nëse ndryshonte status quo-ja politike,” tha ai.
Sipas raporteve të fundit, Azerbajxhani duket të ketë një avantazh në rajonin e Karabakut, duke fituar disa territore kryesore gjatë konflikteve të fundit.
“Ka pak mundësi që Irani të ndërhyjë ushtarakisht në konflikt. Por nëse ekziston një zhvillim i qartë i situatës në favor të Azerbajxhanit, mund të thuhet se disa grupe politike në Iran do të kishin shqetësime serioze për shkak të kësaj.
“Por ka pak shanse që Irani të zbulojë këtë shqetësim në politikën e tij zyrtare,” përfundon profesori Aras.
6 komente në “Prapaskena: Çfarë fsheh Irani në konfliktin midis Armenisë dhe Azerbajxhanit?”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Kush e ka shkruar, Ertogjyli apo efendem tjeter?
kurse brazili eshte ne krahun e azereve ne fshehtesi,kjo gje nuk do dali ne tv por une zbuluesi e zbulova kete fshehtesi te brazilit qe ndihmon ne menyre te fshtehte azeret,ketu nuk linen me nje ane edhe meksikanet qe si krishtere qe jane,jane gjithmone ne krahun e armenise,nuk eshte shume e sakte sesi meksika e ndihmon armenine,por nje zbulim i fundit ka arritur te zbuloje disa fakte te pa kundershtueshme ne favor te armenise,po nuk rri rehat as malta,edhe ajo ka interesat e saj me azeret,e gjithe bota eshte ne kete konflikt azer armen,ky eshte zbulimi im mbas ketij zbulimit te profesorit Aras,zbulimi im eshte nga dokumente qe kane dale nga sherbimi sekret i ekuatorit,kur para 2 ditesh rrodhen ne menyre te fshehte keto informacione te pa kundershtueshme per kete koflikt te llatarshem ku e gjithe bota eshte e ngaterruar ne kete mesele te frikshem.
Po lexoje o njeri, lexoje prape me vemendje. Te pakten me i sjellshem me gazetaret qe thjeshte kane sjelle ne shqip dicka te shkruar ne nje gjuhe tjeter. Nuk ka nevoje per ironira, jopo Malta jo Meksika. Ketu gjerat jane konkrete dhe shume te gershetuara me njera-tjetren. Irani thuhet qe ka 20 mln (nga 80 mln banore) banore ne veri, te cilet ndihen azeré, ne nje territor qe deri para 115 vitesh perbente nje entitet te perbashket me Azerbajxhanin e sotem, pra nje komb i ndare me dysh. Dhe keta 20 mln, flasin turqisht. Irani u krijua si shtet ne fillim te shek. 20,pra perfitoi nga ndarja e azereve, me dobesimin e perandorise otomane, njelloj sic ndodhi dhe ne Ballkan me tokat shqiptare. Analogjite jane te shumta. Udheheqesit turq me Erdoganin ne krye, folen qarte per “nje komb ne dy shtete” kur ju referuan Azerbajxhanit(dhe Turqise) . Pra Irani eshte e natyrshme te dridhet nga keto zhvillime e keto fakte apo jo?! Nje vend me 80 mln banore, qe eshte ne shenjester te Amerikes, qe sheh Turqine rivalen direkte ne rajon qe po rizgjohet pas 100 vitesh, si Mendon se mund te ndihet? Nje bashkim direkt i Turqise 82 milioneshe me 30 mln azeret(NJe komb tha Erdogan), Irani e sheh veten te mbaruar, pa llogaritur problemet e tjera te brendshme me etnite e tjera dhe… Izraelin Ameriken e sidomos Arabine Saudite qe do te ishin te lumtur te shkrinin Iranin.Turqia pra me Azerbaixhanin, kane shume tifoze ALEATE. Kujtoj qe s’ka nje vit qe gjeneralin Suleimani e vrane me dron amerikanet ne bashkepunim me sauditet. Historia nuk ka mbaruar… Irani ka te drejte te kete frike, mund te perfundoje si Serbia…
eh mor turku i ballkanit
te djeg xhani per koqet e edgoanit
Sa versione degjuam per konfliktin Greqi – Turqi? Rreth 50. Sa vesione do degjojme per kete konflikt? Reth 30. Sa versione do degjojme per zgjedhjet e Prillit? 150. Te gjitha kane mundesi te ndodhin sic ka cdo lloje mundesie te ndodhi. Te gjitha keto perpiqen te terheqin vemendjen e popullsie ndaj luftes reale qe qeveria boterore (NWO)me qender ne NEW COURT ben kundera nesh. Lufta per vaksine, lufta per te kontrolluar mendjen tone.
Vetem ka nje gabim te madh ne artikull…
Safavidet ishin me origjine Iraniane ose kurde, pra Iranic ne prejardhje dhe mbahen si themeluesit e Iranit te sotshem.
Dinin dhe turqisht.
Azeret nga ana tjeter jane 90% iraniane dhe anatoliane te perzier me popullata te tjera dhe vetem 10-15 me prejardhje Selxhuke , ku vet keti fise Selxhuke ishin teper te perzier me Persiane dhe Afghane , dhe jo turq origjinale dhe te persianizuar ne kulture dhe gjuhe.
Azeret ne Iran dhe Azerbaxhan, jane pra ne mase te madhe thjesht Iranic qe kane humb gjuhen gjate 900 viteve te fundit.