Maskat artizanale janë kthyer në një nga simbolet e pandemisë. Por sa arrijnë ato të krahasohen me maskat e procedurave mjekësore dhe maskat kirurgjikale?

Kërkimi u krye nga shkencëtarët në Institutin Kombëtar të Standardeve dhe Teknologjisë (NIST) dhe Instituti i Konservimit të Muzeut Smithsonian. Ky është përfundimi i një shqyrtimi të aftësisë që kanë pëlhura të ndryshme për të filtruar grimcat.

Kur filloi pandemia, një ekip i shkencëtarëve të NIST-it filloi të studionte se si materiale të ndryshme të maskave prej rrobe filtrojnë grimcat.

Kërkimi i tyre fillestar tregoi se pëlhura e pambukut, e endur fort, filtron në mënyrë më efikase. Por puna e tyre u krye në një laborator me ajër të thatë dhe duke përdorur standarde para-pandemike për matjen e filtrimit të maskës.

“Këto metoda nuk përfshijnë ato që unë i konsideroj si kushte të botës reale”, thotë Christopher Zangmeister, një shkencëtar hulumtues në NIST që drejtoi studimin.

Kështu që ai dhe kolegët e tij ndryshuan qasje. Në punën e tyre, botuar në revistën ‘Applied Nano Materials’ (ACS), ata bënë matje të reja nën 20% të lagështisë relative. Kjo është e ngjashme me lagështinë e krijuar nga frymëmarrja e një personi.

Shkencëtarët testuan 32 lloje të ndryshme pëlhurash, duke lagështuar tufa me dy shtresa secila para se t’i vendosnin përpara një tubi që nxirrte ajrin që përmbante grimca kripe me të njëjtën madhësi me ato që përmbahen në frymëmarrjen e njeriut. Pastaj ata numëruan numrin e grimcave që kalonin.

Kur pambuku u lag, ajo filtroi dukshëm më shumë grimca sesa kur ishte e thatë. “Kur grimcat hyjnë në mjedisin e lagësht të maskës, ato fryhen dhe bëhen shumë më të lehta për t’u filtruar”, shpjegon Zangmeister. “Ishte mjaft e habitshme.”

Ekipi nuk pa të njëjtin efekt tek pëlhurat sintetike, madje edhe te përzierja pambuk-poliestër. Meqenëse pëlhurat sintetike sprapsin ujin, ato nuk lejojnë frymëthithjen si pambuku dhe filtrimi i tyre nuk u rrit në kushte të lagështa.

N95s dhe maska të procedurave mjekësore kryhen në mënyrë të ngjashme në kushte të lagështa dhe të thata. Imazhet me mikroskop elektronik të copave të ndryshme zbuluan një tjetër arsye pse filtrat e pambukut janë më të mirë se sintetikët.

Ndërsa materialet poliestër janë të endura në modele të qëndrueshme, fijet e fanellës së pambukut duken kaotike nën një mikroskop. Studiuesit mendojnë se kjo e bën atë filtrues më të mirë. Grimcat që kalojnë përmes kanë një shans më të mirë të përplasen dhe të qëndrojnë pranë njëra-tjetrës.

Imazhet tregojnë estetikën e “zmadhuar” të pëlhurave që ndihmojnë në mbrojtjen e njerëzve nga koronavirusi, i cili shkakton sëmundjen Covid-19.

Materialet nuk janë e vetmja gjë që duhet marrë parasysh kur zgjidhni një maskë, paralajmërojnë studiuesit. Nëse maska nuk puthitet fort, nuk do të jetë aq efektive.

Zangmeister thotë se puna e ka ndihmuar atë të vlerësojë maskën e pambukut si një mjet për të ndihmuar në ndalimin e pandemisë. “Kur nxirrni një maskë të thjeshtë pambuku, që është me dy shtresa, funksionon si një maskë kirurgjikale me një shtresë”, thotë ai. “Mund të jetë edhe më mirë”.