ANALIZA: Rendi i vjetër botëror po shembet, Kina do të vuajë më keq

“Kemi pasur një ecuri të mirë, por ka mbaruar”. Me këto fjalë analisti dhe autori gjeopolitik Peter Zeihan përshkruan momentin aktual në historinë botërore. Epoka e artë e globalizimit dhe prosperitetit zgjati afërsisht nga 1980 deri në 2015, por ajo epokë ka përfunduar përgjithmonë dhe globalizimi është në fazën e tij përfundimtare.

Zeihan, një ish-analist në konsulencën amerikane të sigurisë Stratfor dhe autor i disa librave, e ka thyer këtë teori në librin e tij të fundit me titullin ogurzi: "Fundi i botës është vetëm fillimi: Hartimi i kolapsit të globalizimit".

Në këtë kontekst, pushtimi rus i Ukrainës mund të shihet në librat e ardhshëm të historisë si fillimi i fundit të rendit të vjetër botëror - ose një kthim në "normalitetin e vjetër", por para "fundit të historisë" që shkencëtari politik Françesku Fukuyama parashikoi në fund të Luftës së Ftohtë.

“Ajo që ne e konsiderojmë normale është në fakt momenti më i shtrembëruar në historinë e njerëzimit”, shkruan Zeihan në librin e tij, i cili padyshim ka shkaktuar mjaft bujë. Përveç se ishte në listën e bestsellerëve të New York Times, Washington Post dhe Fox Business shkruan për të, dhe ndërkohë, autori ishte i ftuar në një seri podkastesh.

Fundi i tregtisë së lirë globale që SHBA ka siguruar për 70 vjet
Në të njëjtën kohë, SHBA-ja ndihmoi vendet që sapo i kishte mundur, si dhe të tjerat që u shkatërruan në luftë, të rindërtonin dhe të ngriheshin përsëri në këmbë. Këto vende nga ana e tyre duhej të mbështesnin SHBA-në në Luftën e Ftohtë kundër rivalit të saj kryesor, Bashkimit Sovjetik.

Në këtë mënyrë, vendeve deri tani ekonomikisht margjinale apo të pasigurta u është dhënë mundësia të zhvillohen dhe madje të bëhen fuqi ekonomike si Kina, ose të paktën të mbledhin pasuri nga burimet e tyre natyrore si Arabia Saudite.

Siç shpjegon Zeihan në një intervistë për podcast-in Triggernometri, bëhej fjalë për bashkimin e shumë sistemeve ekonomike më të vogla, lokale në një të madhe, globale, në të cilin "çdokush mund të importojë dhe eksportojë çdo gjë tek këdo në çdo kohë".

“Ai na dha bujqësi globale, na dha energji dhe financa globale, na dha zinxhirë globalë të furnizimit industrial dhe në fund krijoi botën siç e njohim ne. Por tani ne po deglobalizojmë për një sërë arsyesh dhe po kthehemi në drejtim të mijëra sistemeve të vogla të shkëputura”, thotë Zeihan.

Sipas teorisë së tij të deglobalizimit, në të ardhmen do të kemi zona tregtare rajonale të siguruara nga fuqitë rajonale, ndërsa zinxhirët e furnizimit jashtë shtetit do të bëhen shumë më të pabesueshëm, të pasigurt dhe më të shtrenjtë se sot, kryesisht sepse SHBA nuk do t'i sigurojë më ato.

Kolapsi demografik: “Nuk po na mbarojnë fëmijët, po na mbarojnë të rriturit”
Në të njëjtën kohë, globalizimi ka mundësuar urbanizim shumë më të madh se më parë, dhe urbanizimi ka çuar në një rënie dramatike të lindshmërisë, pasi fëmijët në fshat janë "punë pa pagesë", ndërsa fëmijët në qytet janë "një zakon shumë i shtrenjtë".

“Nuk po na mbarojnë fëmijët, kjo ka ndodhur 40 vite më parë. Po na mbarojnë të rriturit. Jemi në një kolaps gjithnjë e më të shpejtë të popullsisë”, paralajmëron Zeihan, duke nënvizuar atë variabël kyçe që aq shpesh injorohet ose merret si i mirëqenë në analizat ekonomike.

Sepse rritja shpërthyese e popullsisë globale dhe deri vonë rritja në vendet e zhvilluara, e cila vazhdon ende vetëm falë emigracionit masiv, krijon një përshtypje të rreme se kjo rritje do të vazhdojë. Dhe nëse shikojmë “nën kapuç”, do të thotë ky analist, do të shohim se pesha e fëmijëve dhe të rinjve në këto popullata po bie me shpejtësi, ndërsa përqindja e të moshuarve po rritet.

Kolapsi demografik i vendeve të zhvilluara do të thotë se ato nuk do të kenë më punëtorë apo konsumatorë të mjaftueshëm, gjë që e bën modelin aktual ekonomik dyfish të paqëndrueshëm, sipas tij. Në Amerikë, brezi i “baby boomer” (i lindur pas Luftës së Dytë Botërore) është gati të tërhiqet dhe çdo brez pasardhës po bëhet më i vogël. Megjithatë, SHBA-ja përfiton nga të paturit e një brezi shumë më të madh të mijëvjeçarëve (të lindur nga viti 1981 deri në 1996) sesa vendet e tjera të zhvilluara.

Rënia e sektorëve globalë të ushqimit, energjisë dhe teknologjisë
“Ne vitin e ardhshëm ndoshta do të arrijmë 8 miliardë, por nuk do të arrijmë kurrë në 9 dhe pas kësaj do të ketë një rënie gjithnjë e më të shpejtë”, parashikon Zeihan dhe shton se rënia e fuqisë punëtore do të ndikojë edhe në rritjen e shumëfishtë të çmimeve të kredisë, dmth kapitali, i cili tashmë është në mungesë.

Megjithë aspektet negative, ai nuk është ndër mendimtarët që thërrasin fundin e globalizimit si diçka të dëshirueshme. Në të vërtetë, ai thotë troç se fundi i globalizimit do të jetë "një katastrofë për pjesën më të madhe të botës", pasi shumica e vendeve në botë "nuk mund të ushqehen, qoftë pa importe të drejtpërdrejta ose pa importuar atë që u nevojitet për të mbajtur veten të ushqyer dhe të furnizuar me karburant”.

Ky autor parashikon që mungesat e ushqimit do të jenë globale dhe do të prekin miliarda njerëz; Tregtia e produkteve industriale do të përfundojë në një mënyrë që do të shkatërrojë sektorin e teknologjisë dhe gjithashtu do të ketë një kolaps të transferimit të energjisë nga një rajon në tjetrin, gjë që Evropa e ka parë tashmë me ndërprerjen ruse të rrjedhës së gazit.

Krahas gjithë kësaj, Zeihan parashikon një mungesë serioze dhe afatgjatë të plehrave artificiale në tregun botëror, për disa arsye. Kina ka ndaluar eksportin e fosfatit, i cili përdoret për të prodhuar një lloj pleh artificial. Lufta në Ukrainë dhe sanksionet perëndimore kundër Rusisë për agresionin e saj kanë ndikuar në eksportet e plehrave me bazë potasi (karbonat kaliumi), megjithëse plehrat dhe ushqimi nuk mbulohen drejtpërdrejt nga sanksionet. Dhe plehrat azotike ndikohen nga çmimet e gazit natyror.

Inflacioni: Lufta, sanksionet, zero neto dhe mungesa e fuqisë punëtore
"Pa plehra në 2022, mund të mos ketë ushqim të mjaftueshëm në 2023", paralajmëroi Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Antonio Guterres në Stamboll në nënshkrimin e marrëveshjes ruso-ukrainase për zhbllokimin e porteve të Detit të Zi për eksportin e grurit, plehrave dhe të tjera produkteve bujqesore.

Sipas Zeihan, një nga shkaqet e rritjes dramatike të çmimeve dhe kostove të jetesës që po dëshmojmë është politika mjedisore “neto zero”, pra emetimet zero të dioksidit të karbonit, që shkakton ngrohjen globale. Argumenti i tij për këtë është se për momentin ne thjesht nuk kemi teknologji mjaftueshëm të avancuar të baterive, pra ruajtje të lirë dhe afatgjatë të energjisë elektrike, për ta bërë këtë politikë ekonomikisht të realizueshme.

Rezultati është çmimet më të larta dhe mungesa e energjisë. Por ndryshe nga interpretimet e zakonshme, Zeihan identifikon mungesën e punëtorëve si shkakun më të madh të inflacionit, i cili së shpejti do të bëhet kritik.

Për sa u përket humbësve të deglobalizimit, Zeihan nuk ka dyshime - vendi i parë është Kina, e cila "nuk do të mbijetojë këtë dekadë si një fuqi industriale, dhe ndoshta as si një vend i bashkuar". Shkalla e lindjeve në Kinë ka rënë kaq ndjeshëm (nga 2.6 fëmijë për grua në fund të viteve 1980 në 1.3 fëmijë në 2020 dhe 1.15 vitin e kaluar) sa që popullsia do të përgjysmohet deri në vitin 2050, sipas një projeksioni.

Dhe regjimi komunist kinez tani, pohon Zeihan në një intervistë për podkastin Modern Wisdom, disi pranon publikisht atë që dyshohet prej vitesh - se në regjistrimet e fundit ata kanë rillogaritur popullsinë nga rreth 100 milionë njerëz që nuk kanë lindur kurrë në të vërtetë, d.m.th. ata aktualisht kanë rreth 1.3, jo 1.4 miliardë njerëz. Kjo do të thotë se ajo tashmë ka arritur kulmin e saj dhe se India e ka kaluar atë si vendi më i populluar në botë.

Zeihan: Kina ka kryer vetëvrasje kombëtare me politikën e një fëmije
“Pika e tyre pa kthim ishte 30 vjet më parë. Ky nuk është lajm. Kombinimi i urbanizimit më të shpejtë që njerëzimi ka parë ndonjëherë me politikën "një fëmijë në një kohë" ishte vetëvrasja kombëtare dhe tani ata po vdesin", përfundon Zeihan: "Ata nuk kanë më një fuqi punëtore që është konkurruese në asnjë sektor industrial. Nuk ka asnjë produkt të prodhuar në Kinë që tani nuk mund të prodhohet më lirë diku tjetër."

Edhe pse shpërbërja e shtetit kinez duket e paimagjinueshme, duke qenë se është një nga qytetërimet më të vjetra në planet, Zeihan thekson se historia e tij është shumë më e paqëndrueshme nga sa duket.

"Kinezët hanë sunduan popullsinë e Kinës (sotshme) vetëm për rreth 300 vjet", thotë Zeihan në një intervistë me Times Radio: "Gjysma e asaj kohe ishte nën mongolët, dhe gjysma e pjesës tjetër ishte pas vitit 1945, kur Amerikanët dërguan evropianët dhe kinezët në shtëpi”.

"Amerikanët i ftuan kinezët në botën e globalizuar në vitet shtatëdhjetë për t'i kthyer ata kundër rusëve, dhe kjo krijoi Kinën që ne njohim - një Kinë pa kërcënime sigurie, një Kinë me akses në lëndët e para dhe tregjet botërore. Është një konstrukt artificial në një mjedis artificial në periudhën më atipike të historisë njerëzore”, thekson ky analist gjeopolitik.

Kina e rriti kufirin në dy fëmijë në vitin 2015, dhe së fundmi në tre, por është tepër vonë për të ndryshuar këtë prirje dramatike. Krahasuar me të, edhe Rusia, e cila pati një kolaps demografik pas rënies së Bashkimit Sovjetik, është në një situatë relativisht më të mirë.

Zeihan: Rusia ndoshta do të shpërbëhet nga mesi i shekullit
“Demografia ruse është në një gjendje të keqe dhe do të çojë në kolapsin e shtetit rus në këtë shekull, ndoshta rreth mesit të shekullit, por (rënia) nuk është aq e shpejtë, sepse është urbanizuar dhe industrializuar vetëm pjesërisht”. Zeihan vlerëson dhe sugjeron se Rusia po përpiqet t'i blejë vetes kohë pikërisht duke pushtuar vendet fqinje - konkretisht Ukrainën. Për më tepër, Rusia është eksportuesi kryesor në botë i lëndëve djegëse fosile dhe lëndëve të tjera të para natyrore, ndërsa Kina është importuesi.

“Rezultati më i mundshëm është se Kina thjesht shpërthen. A do të thotë kjo se nuk mund të ketë luftë? Sigurisht që jo. Kur vendet po vdesin, nuk dihet kurrë se çfarë do të bëjnë”, thekson Zeihan, por ai shpreh skepticizëm për mundësinë e pushtimit të Tajvanit pasi lufta me Amerikën dhe sanksionet ndërkombëtare vetëm sa do ta përshpejtonin kolapsin e tij.

Por superfuqia aziatike nuk është e vetmja që mund të zhytet në trazirat e deglobalizimit. Modeli gjerman i eksportit industrial që e bëri atë ekonominë më të fuqishme në Evropë (dhe të katërtin në botë) duket gjithashtu i paqëndrueshëm.

Shtylla e tretë janë vendet e tjera evropiane si Polonia, Republika Çeke, Rumania apo Ukraina, sepse “një sistem i suksesshëm prodhimi kërkon faza të ndryshme prodhimi me fuqi punëtore të ndryshme me aftësi dhe çmime të ndryshme”, vijon Zeihan. Dhe shtylla e katërt është vetë globalizimi, pasi industria gjermane është e orientuar drejt eksportit.

"Modeli ekonomik gjerman nuk mund t'i mbijetojë të njëzetat (këtë dekadë) dhe Rusia do të vendosë nëse do të mbijetojë në 2022", përmbledh ai dhe shton se do të tërheqë me vete edhe ekonomitë e tjera të Evropës Qendrore dhe Lindore.

Megjithatë, jo të gjithë do të jenë humbës në këtë tranzicion historik. Sipas Zeihan, SHBA do të jetë në gjendjen më të mirë - ose të paktën më së paku të keqen - demografike dhe ekonomike në periudhën e ardhshme, pasi nuk ka investuar shumë nga ekonomia e saj në sistemet e globalizuara. Në Evropë, Britania e Madhe dhe Franca mund të bënin më të mirën, dhe në pjesën tjetër të botës, vende si Turqia, Argjentina, Meksika, Kanadaja dhe Australia.

Vendet do të kenë, në thelb, tre opsione: t'i përmbahen fort një fuqie më të fuqishme si SHBA, të bëhen një lojtar i pavarur rajonal ose të mësojnë të jetojnë pa atë që ka sjellë globalizimi. Dhe për disa vende, kjo do të thotë se popullsia e tyre fjalë për fjalë do të vdesë nga uria.

Të thuash se vizioni i Zeihan për të ardhmen është i zymtë do të ishte një nënvlerësim. Koha do të tregojë nëse ai është një tjetër profet i rënies së qytetërimit apo nëse vërtet i dalloi me kohë shenjat paralajmëruese ndaj të cilave ne kolektivisht mbyllim një sy. Në çdo rast, nuk do të mund të themi se nuk jemi paralajmëruar. /Nacionale/

Papunësia ruse në nivelin më të ulët post-sovjetik

19:30 Bota 1 koment

​BE planifikon të pezullojë ‘regjimin’ pa viza me Rusinë: Duhet t’i dërgojmë një sinjal popullatës ruse

17:55 Bota 5 komente

Si po e nxit kriza energjetike rikthimin e energjisë bërthamore

17:31 Bota

Sulmohen qytetet pranë centralit bërthamor të Ukrainës

16:58 Bota

Zbulohet klienti sekret i NATO-s, që bleu avionët ‘spiun’ të Izraelit

16:37 Bota

Ishte zhdukur që në korrik, gjendet trupi i pajetë i gazetares

15:23 Bota

Çekia dhe Polonia pajtohen që të mbrojnë hapësirën ajrore sllovake

14:20 Bota 1 koment

ANALIZA: Rusia po i shmanget kolapsit ekonomik, por rënia ka filluar

13:32 Bota 3 komente

“Batalioni i Monaco-s”: Oligarkët dhe deputetët ukrainas braktisin vendin në kohë lufte dhe arratisen drejt vendeve luksoze

12:30 Bota 13 komente

Dy luftëanije amerikane lundrojnë përmes ngushticës së Tajvanit, për herë të parë nga vizita e Pelosit

10:43 Bota 1 koment