Te fundit
Ayatollah Khamenei, mbrojtës i pamëshirshëm i revolucionit të Iranit me pak mundësi të mbetura
16 Qershor 2025, 11:21Bota
TEMA
Kur u shfaq në publik për herë të parë pas pesë vitesh në tetor, udhëheqësi suprem i Iranit, Ayatollah Ali Hosseini Khamenei, kishte një mesazh të pakompromis.
Izraeli “nuk do të zgjasë shumë”, u tha ai dhjetëra mijëra mbështetësve në një xhami në Teheran në një predikim të së premtes.
“Ne duhet të ngrihemi kundër armikut duke forcuar besimin tonë të palëkundur”, tha 84-vjeçari.
Ditë më parë, Izraeli kishte vrarë Hassan Nasrallah, sekretarin e përgjithshëm veteran të Hezbollahut, me bomba të mëdha të hedhura në selinë e lëvizjes militante në Bejrut. Vrasja ishte një goditje personale për Khamenein, i cili e kishte njohur Nasrallah për dekada.
Ofensiva ajrore izraelite kundër Iranit, e nisur të premten, është një tjetër goditje e tillë. Ajo ka shkaktuar më shumë sfidë nga Teherani dhe një breshëri raketash dhe dronësh të lëshuar në Tel Aviv, por asnjëra nuk duket se do të ndalojë sulmet izraelite.
Mbrojtja ajrore e Iranit është me sa duket joefektive dhe koalicioni i milicive islamike që Khamenei kishte ndërtuar për të penguar Izraelin është shkatërruar në mënyrë efektive.
Khamenei tani ka pak mundësi të mira – një situatë që ky revolucionar i kujdesshëm, pragmatik, konservator dhe i pamëshirshëm është përpjekur gjithmonë ta shmangë.
I lindur si djali i një kleriku të vogël me të ardhura modeste në qytetin e shenjtë të Iranit lindor në Mashhad, Khamenei ndërmori hapat e tij të parë si radikal në atmosferën e ethshme të fillimit të viteve 1960.
Shahu i atëhershëm Mohammad Reza Pahlavi kishte nisur një projekt të madh reformash të refuzuar kryesisht nga kleri konservator i vendit.
Si një student i ri fetar në Qom, një qendër e teologjisë, Khamenei ishte zhytur në traditat e Islamit Shiit dhe në mendimin e ri radikal të udhëheqësit në zhvillim të opozitës konservatore, Ajatollah Ruhollah Khomeini.
Deri në fund të viteve 1960, Khamenei drejtonte misione sekrete për Khomeinin, i cili ishte dëbuar, dhe organizonte rrjete të aktivizmit islamist.
Khamei përthithi edhe ndikime të tjera. Edhe pse një adhurues i hapur i letërsisë perëndimore, veçanërisht Leo Tolstoy, Victor Hugo dhe John Steinbeck, aktivisti i ri ishte i zhytur në ideologjitë antikoloniale të kohës dhe ndjenjat antiperëndimore që shpesh shoqëronin ato.
Ai u takua me mendimtarë që kërkonin të bashkonin marksizmin dhe islamizmin për të krijuar ideologji të reja, i pëlqyen veprat që përshkruanin “oksidimin perëndimor” të vendit të tij dhe përktheu veprat e Sayyid Qutb, një egjiptian që do të frymëzonte breza të tërë ekstremistësh islamistë, në persisht.
I burgosur vazhdimisht nga shërbimet e frikshme të sigurisë së Iranit, Khamenei megjithatë arriti të merrte pjesë në protestat e mëdha të vitit 1978 që përfundimisht e bindën shahun të arratisej dhe i lejuan Khomeinit të kthehej.
Një i mbrojtur i klerikut të paepur, ai u ngjit shpejt në hierarkinë e regjimit radikal që mori pushtetin dhe deri në vitin 1981, pasi i mbijetoi një atentati që e privoi nga përdorimi i armës, ai kishte fituar zgjedhjet për postin kryesisht ceremonial të presidentit.
Kur Khomeini vdiq në vitin 1989, Khamenei u zgjodh si pasardhësi i tij, pasi kushtetuta ndryshoi për të lejuar dikë me kualifikime më të ulëta klerikale të merrte rolin dhe me kompetenca shumë më të mëdha se më parë. Khamenei i përdori shpejt këto për të konsoliduar kontrollin e tij mbi aparatin e shtrirë dhe të fragmentuar të shtetit post-revolucionar të Iranit.
Një bazë kyçe pushteti ishte Trupa e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), zemra aktiviste që rrihte e regjimit të ri dhe një forcë e fuqishme ushtarake, sociale dhe ekonomike.
Por Khamenei, si gjithmonë, ishte i kujdesshëm të gjente edhe aleatë dhe klientë të tjerë të fuqishëm.
Gjatë viteve 1990, ai e forcoi më tej kontrollin e tij, duke eliminuar kundërshtarët dhe duke shpërblyer ata që i ishin besnikë.
Edhe poetët që Khamenei dikur kishte pretenduar se i admironte u shënjestruan nga shërbimet e sigurisë. Disidentët jashtë shtetit u ndoqën dhe marrëdhënia me Hezbollahun, të cilën IRGC kishte ndihmuar ta vendoste pas revolucionit, u përforcua.
Në çdo kohë ai ndoqi strategjinë e tij të avancimit pragmatik të parimeve të palëkundura të projektit që ia kishte lënë trashëgim mentori i tij i ndjerë.
Kur në vitin 1997, Mohammad Khatami, një kandidat reformist fitoi presidencën me një fitore të thellë, Khamenei i lejoi atij njëfarë lirie veprimi, por punoi shumë dhe shpesh me forcë për të mbrojtur thelbin e regjimit dhe ideologjinë e tij nga çdo sfidë serioze.
Megjithatë, Khamenei nuk e ndaloi Khatamin të kontaktonte Washingtonin në një përpjekje në fund të fundit të pasuksesshme për të vendosur marrëdhënie më të mira pas revolucionit të sulmeve të 11 shtatorit në vitin 2001 dhe, duke ndjekur shembullin e Khomeneit, hoqi dorë nga armët e shkatërrimit në masë.
Por ai gjithashtu mbështeti përpjekjet e IRGC-së për të shkatërruar forcat amerikane në Irak pas pushtimit të tyre në vitin 2003 dhe për të zgjeruar ndikimin iranian në vendin fqinj.
Kjo shënoi zgjerimin e mëtejshëm të strategjisë së tij të mbështetjes në përfaqësues për të projektuar pushtet në të gjithë rajonin dhe për të penguar dhe kërcënuar Izraelin, i quajtur Satani i Vogël nga revolucionarët në vitin 1979 si Satani i Madh i SHBA-ve.
Khamnei ishte skeptik ndaj marrëveshjes bërthamore të negociuar me kujdes nga zyrtarët iranianë me SHBA-në dhe të tjerët, por ai nuk e kundërshtoi zbatimin e saj në vitin 2015. Analistët debatojnë nëse ai është përpjekur të frenojë apo të inkurajojë linjat e ashpra në IRGC të cilët kanë shtyrë Iranin të sigurojë një bombë.
Valët e njëpasnjëshme të trazirave dhe përpjekjeve për reforma janë përballur me rritje të shtypjes së egër, së bashku me trajtimin e vazhdueshëm të ashpër të masave që synojnë gratë, homoseksualët dhe pakicat fetare. Kjo, së bashku me përkeqësimin e rrethanave ekonomike, kanë zhgënjyer shumë mbështetës të mëparshëm të regjimit dhe kanë zgjeruar trazirat ekzistuese.
Jashtë vendit, Khamenei zgjodhi të investonte shumë në të ashtuquajturin bosht të rezistencës – Hamasi në Gaza, Hezbollahu në Liban, lëvizja Huthi në Jemen dhe një shumëllojshmëri e larmishme e milicive militante islamike në Siri dhe Irak.
Kjo mund të jetë dukur një taktikë e zgjuar, por është shembur nën peshën e sulmeve izraelite, ndërsa aleanca historike e Iranit me Damaskun përfundoi me rënien e regjimit të Bashar al-Assad në dhjetor.
Duke jetuar në një kompleks me gruan dhe fëmijët e tij në Rrugën Palestina në Teheran, Khamenei ka theksuar stilin e tij të jetesës modeste. Disa skeptikë kanë dyshuar nëse asketizmi i tij është aq autentik sa paraqitet, por reputacioni i tij për modesti, i cili bie ndesh me pasurinë e dukshme të shumë zyrtarëve të tjerë, ka shmangur një zemërim popullor.
Për më shumë se tre dekada në pushtet, Khamenei është përpjekur të lundrojë në presionet e forcave kontradiktore brenda Iranit, për të shmangur luftën e plotë dhe për të ruajtur trashëgiminë e Khomeinit – si dhe pushtetin e tij dhe atë të besnikëve të tij të menjëhershëm, sigurisht.
Ai tani është i sëmurë. Spekulimet për një pasardhës janë të shumta. Një karrierë e gjatë po i afrohet fundit me sfidën më të madhe të një të moshuari.
Akti brutal i ekuilibrit mund të marrë fund së shpejti.
The Guardian
1 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Forca Israel edhe pak sakrifice dhe regjimi i Ayatollah Khamenei do te shkoje te pidh te semes. E bashke me te edhe Cari i rusise me agjentet e tij ne SHBA-te! Jeni ne rruge te mbare, Europa eshte me JU!