Për dekada me radhë, ideja për të ridrejtuar një pjesë të vogël të burimeve të mëdha të ujërave të ëmbla të Siberisë drejt Azisë Qendrore është konsideruar si një relike e ambicies sovjetike.

Së fundi, megjithatë, propozimi ka rifituar vëmendje, pasi realitetet mbi të cilat mbështetet kanë ndryshuar: kriza ujore në Azinë Qendrore po shndërrohet shpejt në ekzistenciale, ndërsa teprica e ujit në Rusi është rritur aq shumë sa po konsiderohet rrezik mjedisor më vete.

Përputhja e krizave klimatike, ekonomike dhe gjeopolitike, së bashku me përparimet e fundit teknologjike, e ka shndërruar këtë propozim dikur të parealizueshëm në një prioritet urgjent.

Divizioni i Shkencave të Tokës i Akademisë Ruse të Shkencave njoftoi së fundi planet për të vlerësuar fizibilitetin e ridrejtimit të 1-2% të rrjedhës vjetore të lumit Ob drejt Azisë Qendrore.

Kjo shifër është qëllimisht modeste. Lumenjtë siberianë derdhin rreth 3 mijë kilometra kub (792 trilionë galonë) ujë të ëmbël në Oqeanin Arktik, dhe devijimi i propozuar – rreth 20-70 kilometra kub – nuk do të kishte pothuajse asnjë ndikim në rezervat gjigante ujore të Rusisë.

Por për vende si Kazakistani dhe Uzbekistani, ai mund të ishte transformues.

Arsyetimi shkencor për një projekt të tillë është i qartë.

Ndryshimet klimatike kanë rritur ndjeshëm prurjet e lumenjve siberianë me rreth gjashtë kilometra kub në vit, duke përshpejtuar kështu shkrirjen e akullit arktik, erozionin bregdetar dhe shkrirjen e permafrostit.

Si rrjedhojë, Rusia përballet me një paradoks: një tepricë uji në veri, ndërkohë që rajonet jugore – veçanërisht pellgu i Vollgës – po thahen gjithnjë e më shumë.

Ndërkohë, Azia Qendrore po i afrohet një pike të rrezikshme ekologjike.

Akullnajat në zinxhirët malorë Pamir dhe Tian Shan, të cilat sigurojnë deri në 80 për qind të rrjedhës së lumenjve të rajonit, po shkrihen me një ritëm të paparë.

Deri në vitin 2050, sasia e ujit nga akullnajat mund të bjerë me 30-40 për qind, duke çrregulluar bujqësinë, prodhimin e energjisë hidrike dhe furnizimin me ujë të pijshëm.

Uzbekistani humbet aktualisht rreth 1.5 për qind të PBB-së çdo vit për shkak të mungesës së ujit, dhe sektori bujqësor i Kazakistanit po përballet me humbje të mëdha nga thatësira dhe degradimi i tokës.

Mbi dhjetë milionë hektarë toka të ujitura në gjithë rajonin varen nga lumenj që po bëhen gjithnjë e më të paparashikueshëm.

Problemi rëndohet edhe nga rritja e popullsisë, e cila pritet të rrisë ndjeshëm kërkesën për energji elektrike deri në vitin 2030. Pa zgjidhje strukturore për krizën në thellim të ujit, paqëndrueshmëria ekonomike dhe politike nuk është një rrezik hipotetik – por një rezultat pothuajse i pashmangshëm.

Shkencëtarët rusë tani argumentojnë se pengesat teknike që e dënuan dështimin e propozimeve të ngjashme sovjetike në vitet 1970 dhe 1980 nuk vlejnë më.

Në vend të kanaleve të hapura të mëdha, të ndjeshme ndaj avullimit, kripëzimit dhe ndotjes, planet aktuale parashikojnë tubacione me presion të mbyllur, të ndërtuara me materiale polietileni ose kompozite me diametër të lartë.

Sisteme të tilla mund të kufizojnë humbjen e ujit në rreth 3 për qind dhe të zbusin rreziqet mjedisore. Në fazën e parë, një rrjet prej shtatë tubacionesh, secili rreth 2 mijë e 100 kilometra i gjatë, mund të transportojë deri në 5.5 miliardë metra kub ujë në vit.

Nëse zgjerohet, sistemi mund të arrijë deri në 15-20 miliardë metra kub në vit – ende më pak se 1.6 për qind e prurjes totale të lumit Ob.

Përvoja globale tregon se akueduktet (super-infrastruktura hidrike), sado të kushtueshme, janë plotësisht të realizueshme.

Projekti libian “Lumi i Madh i Njeriut” transporton 6.5 milionë metra kub ujë në ditë në kushte ekstreme shkretinore.

Akueduktet e Kalifornisë lëvizin mbi 2.5 miliardë litra ujë në ditë përtej vargmaleve që kërkojnë pompim të vazhdueshëm, ndërsa Arabia Saudite përdor tubacione me distanca të gjata për furnizimin e qyteteve të brendshme qindra kilometra larg Gjirit.

Këto sisteme kanë kapërcyer jo vetëm sfida madhore inxhinierike, por edhe kërkesa të mëdha energjetike – sfida që Rusia dhe vendet e Azisë Qendrore do të duhet t’i përballojnë po ashtu.

Sigurisht, kostot financiare do të jenë të konsiderueshme. Vlerësimet fillestare i vendosin kostot kapitale të projektit në 100 miliardë dollarë, megjithëse kufizimet gjeopolitike, sfidat e ndërtimit dhe nevojat për materiale mund ta rrisin çmimin final.

Kostot vjetore të operimit pritet të jenë 700 milionë deri në 1.5 miliardë dollarë, të drejtuara kryesisht nga energjia e nevojshme për dhjetëra stacione pompimi.

Me tarifa të përdoruesit final prej 0.30 deri në 1 dollar për metër kub, projekti mund të rikuperojë kostot brenda 35 viteve – një periudhë e gjatë sipas standardeve private, por e arsyeshme për një aset strategjik ndërbreznor që do t’u shërbente mbi 70 milionë njerëzve.

Edhe kështu, mbledhja e kapitalit të nevojshëm do të kërkojë një kombinim angazhimesh sovrane, kredish nga bankat zhvillimore, fondeve të tranzicionit klimatik dhe ndoshta krijimin e një mekanizmi të posaçëm financiar euroaziatik.

Duke pasur parasysh terrenin e larmishëm të Azisë Qendrore, sigurimi i një burimi të qëndrueshëm energjie do të rrisë ndjeshëm fizibilitetin ekonomik të projektit.

Një opsion do të ishte ndërtimi i një centrali bërthamor të dedikuar për të përmbushur kërkesën gjithnjë në rritje për energji. Reaktorët modernë të Gjeneratës III+ prodhojnë 1.2-1.6 gigavat energji – mjaftueshëm për të ulur ndjeshëm kostot operative dhe për të siguruar pavarësi afatgjatë energjetike.

Një model energjetik i bazuar në bërthamore është teknikisht i mundshëm dhe ekonomikisht i favorshëm. Rusia është tashmë eksportuesja më e madhe në botë e centraleve bërthamore, ndërsa Uzbekistani ka nënshkruar marrëveshje paraprake për bashkëpunim civil bërthamor.

Kazakistani, në kontrast, ende po e shqyrton mundësinë e energjisë bërthamore.

Por pengesa më e madhe nuk është teknike apo financiare; është politike.

Historia euroaziatike është e mbushur me iniciativa të dështuara infrastrukturore. Një projekt i kësaj shkalle kërkon lidership të koordinuar, marrëveshje gjithëpërfshirëse për menaxhimin e ujit, garanci mjedisore dhe marrëveshje afatgjata tarifore.

Rusia duhet të angazhohet në një partneritet hidrologjik shumëvjeçar, ndërsa vendet e Azisë Qendrore duhet të artikulojnë një pozicion të unifikuar rajonal – diçka rrallë e arritur në historinë e tyre moderne.

Nëse zbatohet me sukses, projekti i lumit Ob mund të shënojë një epokë të re integrimi euroaziatik, e bazuar në infrastrukturë të përbashkët ujore dhe interesa strategjike të ndërsjella.

Pa një ndërhyrje të tillë, Azia Qendrore rrezikon të zhytet drejt një krize ujore që do të minojë stabilitetin e saj ekonomik, social dhe politik për dekada.

Pyetja sot nuk është më nëse projekti është teknikisht i realizueshëm; por nëse liderët do të veprojnë në kohë për t’i shpëtuar rajonit nga një katastrofë e krijuar nga vetja.

1 Komente

P
PO , PO

6 Dhjetor 2025, 18:06

NE SE RUSIA DO TE KISHTE LIDERE TE VERTETE E ATDHETARE ME MEND , NUK DO TE KISHTE HEZITUAR VITE ME PARE QE TE KISHTE BERE REALITET KETO QE THUHEN KETU , POR FATKEQESISHT I MUNGOJNE MENDJET E NDRITURA . UJI I EMBEL , QE MBAN GJALLE JETEN MBI TOKE , I KALON SHUME ME TEPER VLERAT E NAFTES DHE GAZIT . RUSIA DO TE KISHTE VENE NEN VARTESINE E SAJ SHUME VITE ME PARE , VENDE PER RRETH QE PO THAHEN E KTHEHEN NE SHKRETETIRA , POR KA SHPRESUAR TE PERFITOJE VETEM NGA GAZI E NAFTA ! NUK ESHTE ASPAK CUDI QE T`I KTHEHEN KETIJ PROBLEMI KAQ FITIMPRURES DHE STRATEGJIK PER VENDIN .

Përgjigjjuni