Beteja për Dalai Lamën e ardhshëm ka nisur, Kina synon të kontrollojë pasardhësin e tij

Në fillim të qershorit, Dalai Lama i 14-të, Tenzin Gyatso, iu nënshtrua një ndërhyrjeje kirurgjikale për zëvendësimin e gjurit të majtë në një spital në Nju Delhi. Për miliona besimtarë budistë ai konsiderohet mishërimi i bodhisatvës Chenrezig, simbol i dhembshurisë që, sipas traditës, zgjodhi të mos hynte në nirvanë për t'i shërbyer njerëzimit. Por, pavarësisht statusit të tij shpirtëror, trupi i tij 91-vjeçar nuk i shpëton ligjeve të natyrës.

Ndërsa rikuperimi i tij po ecën mirë, shëndeti i Dalai Lamës ka ringjallur një shqetësim të madh në komunitetin tibetian në mërgim. Arsyeja nuk lidhet vetëm me fatin e liderit të tyre shpirtëror, por me betejën politike dhe fetare që pritet të shpërthejë sapo ai të mos jetë më.

Paradoksi është i madh. Partia Komuniste e Kinës, e cila zyrtarisht nuk pranon ekzistencën e Zotit, jetës pas vdekjes apo rimishërimit, këmbëngul se pasardhësi i Dalai Lamës duhet të miratohet nga qeveria kineze. Ky qëndrim bie në kontrast me ideologjinë ateiste të regjimit, por Pekini e konsideron kontrollin mbi institucionin e Dalai Lamës si një çështje strategjike të sovranitetit mbi Tibetin.

Ky nuk është një skenar hipotetik. Në vitin 1995, pasi Dalai Lama njohu një djalë tibetian si rimishërimin e Pançen Lamës – figura e dytë më e rëndësishme e budizmit tibetian – autoritetet kineze e zhdukën fëmijën nga sytë e publikut dhe vendosën në vend të tij një kandidat të mbështetur nga shteti. Fëmija i njohur nga Dalai Lama nuk është parë më kurrë.

Prandaj shumë analistë besojnë se, pas vdekjes së Dalai Lamës aktual, bota mund të përballet me një situatë të paprecedentë: ekzistencën e dy Dalai Lamave. Njëri do të njihet nga qeveria kineze, ndërsa tjetri do të identifikohet nga institucionet tradicionale tibetiane në mërgim.

Vetë Dalai Lama ka deklaruar se rimishërimi i tij do të ndodhë në një vend të lirë dhe ka lënë të kuptohet se pasardhësi mund të jetë edhe grua, duke sfiduar traditën shekullore. Kina, ndërkohë, insiston se procesi duhet të zhvillohet sipas procedurave të kontrolluara nga shteti, përfshirë sistemin historik të "urnës së artë", që dikur përdorej nga dinastia Qing.

Për tibetianët në mërgim, çështja nuk është vetëm fetare. Ata e shohin pasardhësin e Dalai Lamës si simbolin e mbijetesës së identitetit të tyre kombëtar. Frika është se një Dalai Lamë i emëruar nga Pekini do të shërbejë për të legjitimuar kontrollin e Kinës mbi Tibetin dhe për të dobësuar lëvizjen tibetiane në arenën ndërkombëtare.

Nga ana tjetër, Pekini mohon çdo akuzë për shtypje kulturore apo fetare në Tibet. Autoritetet kineze deklarojnë se kanë investuar miliarda dollarë në zhvillimin ekonomik të rajonit dhe se respektojnë plotësisht të drejtat fetare të popullsisë tibetiane. Organizatat ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe ekspertët e OKB-së, megjithatë, paraqesin një panoramë krejt tjetër, duke folur për mbikëqyrje të vazhdueshme, kufizime të lirisë fetare dhe përpjekje sistematike për asimilimin kulturor.

Për qeverinë tibetiane në mërgim, koha për t'u përgatitur ka ardhur. Ajo po forcon marrëdhëniet me demokracitë perëndimore, po digjitalizon mësimet e Dalai Lamës dhe po harton strategji për të siguruar që trashëgimia e tij të mbijetojë edhe pas largimit të tij.

Në thelb, beteja për Dalai Lamën e ardhshëm nuk është vetëm një debat mbi rimishërimin. Ajo është një përplasje mes autoritetit fetar, identitetit kombëtar dhe interesave gjeopolitike të një prej fuqive më të mëdha të botës.

Lufta për Dalai Lamën e ardhshëm ka nisur para se i tanishmi të largohet

Për dekada me radhë, Dalai Lama ka qenë figura që ka mbajtur të bashkuar komunitetin tibetian në mërgim. Qasja e tij, e njohur si "rruga e mesme", nuk ka kërkuar pavarësinë e plotë të Tibetit, por një autonomi reale brenda Republikës Popullore të Kinës, me garanci për ruajtjen e identitetit kulturor dhe fetar tibetian.

Megjithatë, shumë analistë paralajmërojnë se largimi i tij mund të krijojë një boshllëk të rrezikshëm në udhëheqje. Pa autoritetin moral të Dalai Lamës, lëvizja tibetiane rrezikon të fragmentohet. Brezat më të rinj, të zhgënjyer nga mungesa e përparimit politik, mund të braktisin strategjinë e dialogut dhe të kërkojnë forma më radikale të rezistencës.

Një shenjë e këtij dëshpërimi u pa pas vitit 2009, kur mbi 150 tibetianë, shumica të rinj, i vunë flakën vetes në shenjë proteste kundër sundimit kinez. Dalai Lama nuk e mbështeti kurrë dhunën, madje as atë të drejtuar ndaj vetvetes, por shmangu edhe dënimin publik të këtyre akteve, duke mos dashur të rëndonte dhimbjen e familjeve të viktimave. Pikërisht kjo u përdor nga propaganda kineze për ta paraqitur atë si një figurë që, sipas Pekinit, nxit ndarjen e Kinës.

Megjithatë, jashtë Kinës, imazhi i Dalai Lamës mbetet krejt tjetër. Ai konsiderohet një prej figurave më të njohura botërore të paqes dhe dialogut. Që nga arratisja nga Tibeti në vitin 1959, ai ka takuar presidentë, mbretër dhe udhëheqës fetarë, ka fituar Çmimin Nobel për Paqen dhe Medaljen e Artë të Kongresit Amerikan, ndërsa është bërë një zë i respektuar për të drejtat e njeriut dhe tolerancën fetare.

Por ndikimi ndërkombëtar i tij nuk është më ai i dekadave të kaluara.

Rritja e fuqisë ekonomike dhe diplomatike të Kinës ka bërë që shumë vende të shmangin përplasjet me Pekinin për çështjen tibetiane. Në të njëjtën kohë, mosha e avancuar e Dalai Lamës ka kufizuar udhëtimet dhe daljet publike. Prej vitesh ai jeton kryesisht në Dharamshala, në veri të Indisë, ku ndodhet selia e qeverisë tibetiane në mërgim dhe ku mijëra besimtarë vazhdojnë të udhëtojnë për të marrë bekimin e tij.

Në vitin 2011, ai hoqi dorë zyrtarisht nga çdo rol politik, duke ia kaluar kompetencat një udhëheqjeje të zgjedhur demokratikisht. Vendimi kishte një qëllim të qartë: të përgatiste tibetianët për kohën kur ai nuk do të ishte më. Megjithatë, askush nuk beson se institucionet e reja mund ta zëvendësojnë autoritetin moral dhe simbolik që ai ka ndërtuar gjatë më shumë se gjashtë dekadave.

Për këtë arsye, komuniteti tibetian po përgatitet në disa drejtime njëherësh. Fondacioni Gaden Phodrang, i krijuar nga vetë Dalai Lama, është shpallur institucioni i vetëm me të drejtën për të identifikuar rimishërimin e tij. Paralelisht, qeveria tibetiane në mërgim po forcon marrëdhëniet me vendet demokratike, duke kërkuar mbështetje që procesi i zgjedhjes së Dalai Lamës së ardhshëm të mos ndikohet nga autoritetet kineze.

Edhe në Shtetet e Bashkuara po shtohen iniciativat politike që e konsiderojnë pasardhësin e Dalai Lamës një çështje ekskluzivisht fetare, pa asnjë kompetencë të qeverisë kineze.

Për zyrtarët tibetianë, humbja e Dalai Lamës do të jetë goditja më e madhe në historinë moderne të komunitetit të tyre. Pikërisht për këtë arsye, ata besojnë se përgatitja duhet të nisë tani, ndërsa ai është ende gjallë dhe mund të udhëheqë procesin.

Por historia e institucionit të Dalai Lamës tregon se tranzicionet nuk kanë qenë kurrë të qeta. Gjatë katër shekujve e gjysmë të ekzistencës së këtij institucioni, Tibeti ka përjetuar pushtime, luftëra civile, rrëmbime dhe vdekje misterioze të disa Dalai Lamave në moshë shumë të re.

Edhe vetë Dalai Lama i 14-të u bë pjesë e kësaj historie dramatike. Në vitin 1959, ndërsa trupat kineze bombardonin Pallatin Potala në Lhasa, ai u detyrua të largohej fshehurazi drejt Indisë. Ai nuk është kthyer më kurrë në vendlindje.

Nga një fëmijë në një fshat të largët, në simbol global të paqes

Historia e Dalai Lamës së 14-të fillon shumë përpara se ai të bëhej një figurë botërore. Ajo nis në vitin 1933, pas vdekjes së Dalai Lamës së 13-të, kur murgjit tibetianë filluan kërkimin për rimishërimin e tij.

Sipas traditës budiste tibetiane, procesi nuk mbështetet vetëm te kërkimi praktik, por edhe te shenjat shpirtërore. Kronikat tregojnë se pas vdekjes së Dalai Lamës së mëparshëm, koka e tij u kthye në mënyrë të pazakontë drejt verilindjes. Në të njëjtën anë të faltores u shfaqën kërpudha të rralla, ndërsa regjentët dhe murgjit raportuan vizione që përshkruanin një liqen të shenjtë, një shtëpi me çati karakteristike dhe shkronjën tibetiane "A".

Këto shenja i drejtuan kërkimet drejt krahinës së Amdos, në verilindje të Tibetit, atëherë nën kontrollin e një komandanti ushtarak kinez.

Atje, një grup lamash dëgjoi për një djalë dyvjeçar me sjellje të pazakonta. Fëmija, i quajtur Lhamo Thondup, luante si çdo fëmijë tjetër, por shpesh fliste për një dëshirë të pashpjegueshme për të udhëtuar drejt Lhasës, kryeqytetit të Tibetit.

Sipas rrëfimeve tradicionale, kur murgjit mbërritën në shtëpinë e tij, djali iu afrua menjëherë udhëheqësit të ekspeditës dhe kërkoi rruzaren që kishte qenë në pronësi të Dalai Lamës së mëparshëm. Më pas iu paraqitën disa objekte të ndryshme dhe ai zgjodhi pa hezitim vetëm ato që i përkisnin paraardhësit të tij.

Për murgjit, prova ishte bindëse.

Megjithatë, njohja e tij si Dalai Lama nuk ishte e menjëhershme. Sundimtari lokal kinez kuptoi rëndësinë politike të fëmijës dhe refuzoi ta lejonte të largohej. Vetëm pas negociatash të gjata dhe pagesës së një shume të konsiderueshme, familja dhe autoritetet fetare arritën ta çonin fëmijën në Lhasa.

Në moshën katërvjeçare, ai hyri në kryeqytetin tibetian mbi një palkin të artë, i shoqëruar nga procesione madhështore dhe mijëra njerëz që kishin dalë për ta pritur.

Por jeta e tij ndryshoi rrënjësisht.

Fëmijëria u zëvendësua nga një regjim i rreptë murgëror. Ai studioi filozofi budiste, logjikë, histori, gjuhë klasike dhe kaloi vite të tëra duke memorizuar tekste të shenjta.

Më vonë, Dalai Lama do të tregonte se mësimet më të rëndësishme nuk i mori nga profesorët apo oborrtarët, por nga murgjit e thjeshtë që kujdeseshin për të çdo ditë. Pikërisht prej tyre mësoi se autoriteti nuk ndërtohet mbi frikën apo privilegjin, por mbi dhembshurinë dhe respektin ndaj të tjerëve.

Nuk kaloi shumë kohë dhe ai u përball me realitetin e politikës.

Ndërsa kopjonte testamentin e Dalai Lamës së 13-të, ku flitej për domosdoshmërinë e forcimit të ushtrisë tibetiane, zbuloi se një pjesë e zyrtarëve po përvetësonin fondet e mbrojtjes.

Pak vite më vonë, dobësia e shtetit tibetian do të bëhej fatale.

Në tetor të vitit 1950, Ushtria Çlirimtare Popullore e Kinës hyri në Tibet. Forcat tibetiane, të vogla dhe të papërgatitura, u mposhtën brenda pak kohësh.

Përballë krizës, regjenti mori një vendim të jashtëzakonshëm.

Megjithëse ishte vetëm 15 vjeç, Dalai Lama mori të gjitha kompetencat politike pesë vjet më herët sesa parashikonte tradita.

Ai u përpoq të shmangte luftën.

Madje udhëtoi në Pekin për t'u takuar me Mao Ce Dunin, duke shpresuar se dialogu mund të shmangte përplasjen.

Në vitin 1959, pas një kryengritjeje të pasuksesshme në Lhasa dhe ndërhyrjes së ushtrisë kineze, Dalai Lama u largua fshehurazi nga Tibeti. I maskuar si ushtar dhe i shoqëruar nga një grup besnikësh, ai kaloi Himalajet përmes shtigjeve malore derisa arriti në Indi.

Që prej asaj dite ai nuk është kthyer më në atdhe.

Megjithatë, mërgimi e shndërroi në diçka që askush nuk e kishte parashikuar.

Nga udhëheqësi fetar i një populli të vogël malor, Dalai Lama u bë një figurë globale. Ai filloi të udhëtonte në të gjithë botën, duke folur për paqen, dialogun, të drejtat e njeriut, etikën dhe rëndësinë e dhembshurisë në jetën moderne.

Ndryshe nga shumë liderë fetarë, ai nuk e kufizoi mesazhin e tij te budizmi. Ai argumentoi vazhdimisht se vlerat si mirësia, vetëpërmbajtja dhe respekti për tjetrin nuk varen nga besimi fetar, por janë pjesë e natyrës njerëzore.

Ky universalizëm e bëri një nga figurat më të respektuara morale të shekullit XX.

Por sot, ndërsa mosha e tij po avancon dhe pesha ndërkombëtare e Kinës vazhdon të rritet, pyetja që shqetëson tibetianët nuk është më se çfarë do të thotë Dalai Lama për botën.

Pyetja është se çfarë do të ndodhë me kauzën tibetiane kur ai të mos jetë më.

Si Kina po përpiqet të kontrollojë budizmin tibetian

Për Pekinin, beteja për pasardhësin e Dalai Lamës nuk zhvillohet vetëm në të ardhmen. Ajo ka nisur prej vitesh dhe zhvillohet çdo ditë, brenda Tibetit.

Strategjia e qeverisë kineze mbështetet në një koncept që presidenti Xi Jinping e ka bërë pjesë të politikave shtetërore: "sinizimi i fesë". Në praktikë, kjo nënkupton që të gjitha komunitetet fetare duhet të përshtaten me ideologjinë dhe interesat e Partisë Komuniste Kineze.

Në Tibet, kjo politikë ka ndryshuar rrënjësisht jetën fetare.

Manastiret nuk konsiderohen më vetëm vende lutjeje dhe studimi, por edhe institucione ku zhvillohet edukim politik. Murgjit dhe murgeshat duhet të ndjekin kurse të detyrueshme mbi ligjet kineze, historinë zyrtare të vendit dhe mendimin politik të Xi Jinpingut.

Në shumë raste, për të vazhduar jetën murgërore, ata duhet të kalojnë edhe teste politike. Refuzimi për të marrë pjesë në këto programe ose shprehja e besnikërisë ndaj Dalai Lamës mund të sjellë përjashtim nga manastiri, ndalim të aktivitetit fetar apo edhe arrestim.

Sipas organizatave ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, në disa manastire janë hequr portretet e Dalai Lamës dhe janë zëvendësuar me fotografi të Mao Ce Dunit dhe Xi Jinpingut. Për shumë tibetianë, kjo nuk është thjesht propagandë politike, por një përpjekje për të zëvendësuar autoritetin shpirtëror tradicional me autoritetin e shtetit.

Presioni nuk kufizohet vetëm te institucionet fetare.

Një nga objektivat kryesore të Pekinit është brezi i ri.

Mijëra fëmijë tibetianë ndjekin shkolla me konvikt të administruara nga shteti, ku pothuajse i gjithë mësimi zhvillohet në gjuhën mandarine. Kritikët argumentojnë se kjo politikë dobëson përdorimin e gjuhës tibetiane, e cila është thelbësore për leximin e teksteve klasike budiste dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore.

Për shumë tibetianë në mërgim, humbja e gjuhës do të ishte një humbje identitare.

"Kur humbet gjuhën, humbet edhe identitetin," ka deklaruar në disa raste Jetsun Pema, motra e Dalai Lamës, e cila për dekada drejtoi rrjetin e shkollave për fëmijët tibetianë në mërgim.

Por strategjia kineze nuk kufizohet vetëm brenda kufijve të Tibetit.

Gjatë dy dekadave të fundit, Kina ka investuar miliarda dollarë në restaurimin e tempujve budistë dhe në projekte të mëdha fetare në vende si Nepali, Sri Lanka dhe Mianmari. Në Lumbini, vendlindja tradicionale e Budës në Nepal, Pekini ka financuar projekte infrastrukturore me vlerë miliarda dollarë, duke e shndërruar zonën në një qendër të rëndësishme pelegrinazhi.

Paralelisht, Kina organizon forume ndërkombëtare budiste ku fton udhëheqës fetarë nga shumë vende, duke u përpjekur të rrisë ndikimin e saj në botën budiste.

Për udhëheqësit tibetianë në mërgim, kjo është pjesë e një strategjie afatgjatë.

Sa më shumë autoritet moral të fitojë Pekini në komunitetet budiste ndërkombëtare, aq më lehtë mund të bindë vende të tjera të njohin një Dalai Lamë të zgjedhur me miratimin e qeverisë kineze.

Edhe diplomacia luan një rol të rëndësishëm.

Sipas analistëve, kur Kina u kërkon vendeve të tjera të mbështesin të drejtën e saj për të miratuar rimishërimin e Dalai Lamës, objektivi nuk është vetëm çështja fetare. Një deklaratë e tillë nënkupton edhe pranimin, të paktën në mënyrë të tërthortë, të sovranitetit absolut të Pekinit mbi Tibetin.

Prandaj, shumë qeveri shmangin çdo deklaratë publike mbi këtë temë.

Në vitin 2008, Mbretëria e Bashkuar ndryshoi zyrtarisht qëndrimin e saj historik dhe njohu Tibetin si pjesë të Kinës. Pak muaj më vonë, Londra dhe Pekini njoftuan zgjerimin e bashkëpunimit ekonomik.

Në Norvegji, gjatë vizitës së Dalai Lamës në vitin 2014 për 25-vjetorin e Çmimit Nobel për Paqen, asnjë përfaqësues i qeverisë nuk e priti zyrtarisht. Vëzhguesit e lidhën këtë me presionin ekonomik të Kinës, e cila kishte kufizuar importet e salmonit norvegjez pas dhënies së Çmimit Nobel për disidentin kinez Liu Xiaobo.

Një situatë e ngjashme ndodhi edhe në Mongoli, ku vizita e Dalai Lamës në vitin 2016 u pasua nga masa ekonomike ndëshkuese të Pekinit.

Këto raste tregojnë se çështja e Dalai Lamës nuk është vetëm fetare.

Ajo është bërë pjesë e diplomacisë globale dhe e rivalitetit mes Kinës dhe vendeve demokratike.

Ndërkohë, qeveria tibetiane në mërgim po ndjek një strategji tjetër.

Ajo ka ngritur zyra përfaqësuese në shumë vende të botës, të cilat funksionojnë si ambasada jozyrtare të Tibetit. Përmes tyre lobon pranë qeverive, organizon komunitetet tibetiane dhe përpiqet ta mbajë gjallë kauzën e Tibetit në opinionin publik ndërkombëtar.

Në të njëjtën kohë, organizata si Kongresi Rinor Tibetian dhe Shoqata e Grave Tibetiane vazhdojnë të organizojnë protesta, aktivitete kulturore dhe programe sociale për diasporën.

Megjithatë, drejtuesit tibetianë e pranojnë se sfida po bëhet çdo vit më e madhe.

Sa më shumë kalon koha, aq më e vështirë bëhet të mbash vëmendjen e botës te Tibeti, në një periudhë kur konfliktet në Ukrainë, Lindjen e Mesme dhe rajone të tjera dominojnë agjendën ndërkombëtare.

Pikërisht për këtë arsye, beteja për pasardhësin e Dalai Lamës shihet si momenti më vendimtar për të ardhmen e kauzës tibetiane.

A mund të lindë Dalai Lama i ardhshëm në Amerikë?

Ndërsa Dalai Lama i 14-të i afrohet fundit të jetës, udhëheqësit tibetianë nuk po mendojnë vetëm për mënyrën se si do të identifikohet pasardhësi i tij. Ata po përpiqen të sigurojnë që trashëgimia e tij shpirtërore dhe politike të mbijetojë në një botë krejt ndryshe nga ajo ku ai u bë simbol i Tibetit.

Një nga sfidat më të mëdha është koha.

Edhe nëse rimishërimi i Dalai Lamës do të identifikohej menjëherë pas vdekjes së tij, pasardhësi do të ishte vetëm një fëmijë. Kjo do të krijonte një periudhë shumëvjeçare, ndoshta dy dekada, gjatë së cilës komuniteti tibetian do të duhej të funksiononte pa figurën që për më shumë se gjysmë shekulli ka qenë boshti i tij moral dhe politik.

Për këtë arsye, administrata tibetiane në mërgim po investon në institucione, arsim dhe teknologji.

Një nga projektet më ambicioze është digjitalizimi i plotë i mësimeve të Dalai Lamës. Mbi njëqind libra, mijëra ligjërata dhe dekada të tëra reflektimesh filozofike po arkivohen në format elektronik, me synimin që brezat e ardhshëm të kenë qasje në to.

Disa studiues po shqyrtojnë madje mundësinë e krijimit të një sistemi të inteligjencës artificiale që do të mund të përgjigjej mbi bazën e mësimeve autentike të Dalai Lamës. Ideja nuk është të zëvendësohet udhëheqësi shpirtëror, por që filozofia e tij të mbetet e arritshme për njerëzit në mbarë botën.

Ndërkohë, mbështetja ndërkombëtare vazhdon të jetë vendimtare.

Në dekadat e fundit, Shtetet e Bashkuara kanë miratuar disa ligje që mbështesin të drejtat e tibetianëve dhe kundërshtojnë çdo përpjekje të Pekinit për të kontrolluar procesin e zgjedhjes së Dalai Lamës. Këto ligje janë miratuar me mbështetje nga të dyja partitë politike, çka tregon se çështja tibetiane ka gëzuar një konsensus të rrallë në politikën amerikane.

Megjithatë, shumë analistë shtrojnë pyetjen më të vështirë: a do të vazhdojë ky interes edhe pasi Dalai Lama të mos jetë më?

Pikërisht këtu lind një tjetër skenar që deri para pak vitesh do të dukej i paimagjinueshëm.

Dalai Lama ka deklaruar se do të rimishërohet në një "vend të lirë". Për vite me radhë, shumica mendonin se kjo nënkuptonte Indinë, Butanin ose Mongolinë – vende me traditë budiste dhe lidhje historike me Tibetin.

Por disa udhëheqës fetarë tibetianë nuk e përjashtojnë një mundësi tjetër.

Ata kujtojnë se edhe në të kaluarën disa rimishërime të rëndësishme kanë lindur jashtë Tibetit, kur rrethanat politike e kërkonin këtë. Për ta, nuk ekziston asnjë pengesë doktrinore që Dalai Lama i ardhshëm të lindë në një vend krejt tjetër.

Madje, disa e përmendin me humor edhe Shtetet e Bashkuara.

Në Amerikë jetojnë rreth 30 mijë tibetianë, të përqendruar kryesisht në Nju Jork, Minesota dhe disa shtete të tjera. Nëse një fëmijë tibetian do të lindte atje dhe më vonë do të identifikohej si Dalai Lama i 15-të, ai do të gëzonte mbrojtjen e një demokracie perëndimore dhe do të ishte jashtë kontrollit të drejtpërdrejtë të autoriteteve kineze.

Kjo ide nuk është krejt teorike.

Në vitin 2023, Dalai Lama njohu një djalë me origjinë mongole si rimishërimin e Khalkha Jetsun Dhampa Rinpoche, udhëheqësi i tretë më i rëndësishëm i budizmit tibetian. Fëmija kishte lindur jo në Mongoli, por në Uashington, D.C., dhe gëzon shtetësi amerikane. Shumë vëzhgues e interpretuan këtë si një sinjal se lindja jashtë Azisë nuk përbën më një përjashtim.

Nëse një gjë e tillë do të ndodhte edhe me Dalai Lamën e ardhshëm, Kina pothuajse me siguri do ta refuzonte dhe do të shpallte kandidatin e saj.

Kjo do të sillte një realitet të ri: dy Dalai Lama paralelë, secili me mbështetësit dhe legjitimitetin që pretendon.

Njëri do të mbështetej nga shteti më i fuqishëm komunist në botë.

Tjetri do të mbështetej nga tradita fetare, diaspora tibetiane dhe shumë demokraci perëndimore.

Në fund, beteja nuk do të zhvillohej vetëm për identitetin e një njeriu.

Ajo do të ishte një betejë për të drejtën e një populli që të vendosë vetë mbi traditat e tij, pa ndërhyrjen e një shteti.

Ironia është se Kina ka arritur të kontrollojë territorin e Tibetit, por ende nuk ka fituar betejën për zemrat dhe ndërgjegjen e shumë tibetianëve.

Edhe nëse Pekini arrin të emërojë Dalai Lamën e vet, mbetet e paqartë nëse ai do të fitojë autoritetin shpirtëror që ndërtohet me besim dhe jo me dekret.

Ndoshta ky është mesazhi më i rëndësishëm i gjithë kësaj historie.

Dalai Lama ka kaluar më shumë se gjysmën e jetës në mërgim. Megjithatë, ai e ka shndërruar humbjen e atdheut në një identitet global. Për shumë tibetianë, mbijetesa e kulturës së tyre nuk varet më vetëm nga malet e Himalajeve, por nga aftësia për ta ruajtur atë kudo ku jetojnë.

Në fund të fundit, regjimet politike janë të përkohshme.

Traditat, besimi dhe kujtesa kolektive shpesh zgjasin shumë më tepër.

Marrë me shkurtime nga revista "Time"

Aleati i lartë i Merz jep dorëheqjen pas kritikave për lindjen e fëmijës nga një nënë zëvendësuese në SHBA

20:00 Bota 1 koment

Finlanda kufizon përkohësisht trafikun ajror dhe detar, shkak kërcënimi nga dronët

19:40 Bota

Oligarkët rusë po nxjerrin kapitalin jashtë vendit, rritet frika për krizë ekonomike

19:10 Bota

Popullariteti i Putinit bie në nivelin më të ulët që nga nisja e luftës në Ukrainë

17:50 Bota 1 koment

Hungaria drejt reformës kushtetuese, Magyar mbështet uljen e moshës së votimit në 16 vjeç

17:40 Bota

Tensionet në rritje, Irani: Memorandumi i Mirëkuptimit është pezulluar pasi SHBA-të shkelën angazhimet e tyre

17:00 Bota

Europa në alarm nga moti ekstrem! Zjarre, stuhi dhe temperatura deri në 44°C, viktima dhe mijëra familje pa energji

16:40 Bota

Skandal në Gjermani: Politikani i njohur kritikohet pas lindjes së fëmijës me nënë surrogate në SHBA

16:20 Bota

Irani godet edhe Kuvajtin, sulme ndaj centraleve të energjisë dhe objekteve të naftës!

16:05 Bota

Joan Capdevila i kërkon ndihmë Trump pas refuzimit të hyrjes në SHBA për të ndjekur finalen e Botërorit

15:30 Bota 1 koment