Te fundit
Fotografi fashist që zbuloi dhe maskoi realitetin e Shqipërisë së vitit 1940
22 Korrik 2025, 11:03Dossier
TEMA
Nga Albert Vataj
Në një epokë të trazuar, kur Europa po tronditej nga marshimi i fashizmit dhe retorika e Musolinit kumbonte përtej brigjeve të Adriatikut, një sy i mprehtë, ai i Giuseppe Massanit, shihte dhe regjistronte një Shqipëri që ndodhej mes realitetit të saj të vjetër dhe imazhit të ri që propaganda donte t’i jepte.
Fotografitë e tij, të botuara në vëllimin “Albania: testo e foto di Giuseppe Massani” (Romë, 1940), nuk ishin thjesht kartolina nostalgjike. Ato ishin mjet politik dhe njëkohësisht dëshmi të paçmuara, ku ndërthuren mjeshtëria artistike dhe hijet e propagandës.
Mes reporterit të përkushtuar dhe artistit të paanshëm, mes njeriut që shërbente një ideologji dhe krijuesit që s’dinte të ndalonte së fiksuari bukuritë e vërteta, Massani lëvizte në një labirint të dyfishtë. Nga njëra anë, misioni i tij ishte i qartë: t’i paraqiste Italisë fashiste një Shqipëri të shkëlqyer, të ndriçuar nga rregulli dhe përparimi nën simbolin e Liktorit. Nga ana tjetër, objektivi i tij kapte gjeste, fytyra, peizazhe e zakone që asnjë censurë propagandistike nuk mund t’i zbehte.
Dhe lindin pyetjet që trazojnë çdo studiues:
– Ç’bënin portretet e Viktorit Emanuelit III dhe të Duçes në një shtëpi alpine në Theth?
– Ç’kuptim kishin buzëqeshjet dhe takimet miqësore të banorëve të Tiranës me ushtarakë italianë në rrugë?
– Çfarë tregonte biseda e çiltër e një zonje shqiptare, e veshur me kostum kombëtar, me vetë Benito Musolinin?
Këto nuk janë thjesht pamje të fiksuara në celuloid. Janë simbolika të një kohe kur Shqipëria po përdorej si skenë për të luajtur dramën e lavdisë romake. Por ato, në të njëjtën kohë, mbeten dëshmi e një realiteti etnografik, të zakoneve të gjalla, të lagjeve tradicionale, të tregjeve të gjallëruara, të punëve të dorës, riteve të përditshme dhe panoramave që frymojnë autenticitet.
Siç vëren albanologu Robert Elsie, Massani kishte qenë tashmë një ithtar i flaktë i fashizmit, autor albumesh për rajone të ndryshme italiane, përpara se të mbërrinte në Shqipëri. Albumi për Shqipërinë ishte një pasaportë ideologjike për publikun italian, e përgatitur me mbështetje zyrtare dhe një kujdes të hollë për të krijuar imazhin e një bashkimi italoshqiptar.
Por brenda atij kuadri të kujdesshëm propagandistik, objektivi i Massanit shpesh “tradhtonte” misionin e vet: ai ndalonte mbi një fytyrë të rrudhur bariu, mbi një veshje popullore të qëndisur me dorë, mbi një peizazh të egër që s’pranon të zbutet nga parullat, mbi lojën e fëmijëve në rrugë të gurta. Pikërisht këto çaste i japin albumit të tij vlerën e vërtetë etnografike e kulturore.
Albumi i Massanit është, kësisoj, një mozaik i dyfishtë:
një pasqyrë e një kohe para komunizmit, e një Shqipërie që kishte ende gjurmët e saj të lashta dhe të papërlyera nga dogmat e reja, por edhe një skenografi politike që donte të bindte publikun se “Riviera Shqiptare”, qytetet dhe fshatrat, ishin tashmë pjesë e një perandorie të ringjallur.
Një trashëgimi e dyfishtë
Sot, albumi i tij nuk lexohet vetëm si propagandë, por si një arkiv i pasur kujtesash, një koleksion pamjesh që shpalos jetën shqiptare në kufirin e një epoke të humbur. Aty ku synimi ideologjik donte të tregonte një vend të përkulur, pamjet e tij në fakt dëshmojnë një vend që jetonte, punonte, vallëzonte, dhe që kishte fytyra e histori përtej çdo pushteti.
Giuseppe Massani mbetet një figurë paradoksale: njëkohësisht shërbëtor i një regjimi dhe ruajtës i paqëllimtë i një trashëgimie vizuale që sot na ndihmon të kuptojmë më mirë veten tonë dhe rrugën që kemi përshkuar.
Në fund të fundit, fotot e tij janë më shumë se pamje: ato janë dëshmi të një kohe ku drita dhe hija e historisë bashkëjetonin në të njëjtin kuadër.
25 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Gjithmone ne sisteme totalitare reporteri, analisti, opinionisti, shkrimtari, artisti, filmi, teatri e shume te tjera, jane thjesht ne funksion te propagandes se regjimit ne fuqi. Ne shume raste edhe kur keta individe nuk kane deshire per nje gje te tille, por per te pasur mundesine per te krijuar dhe zhvilluar profesionin, jane te detyruar te pranojne kete lloj pakti me regjimin.
100% ke të drejtë!
Nga fotot dukemi rrace Ariane????????
Shko mor debil e pi ilacet. Behet fjale per vitin 1940. Pamje te tilla i kishe ne te gjithe Europen. Mos ngaterro fshatin e asaj kohe me metropole si Berlini, Parisi apo Roma. Shko e shiko foto te New York-ut te atyre viteve se mbase bindesh se si ka qene bota me pare.
Megjithate thuhet se ato 3-4 vite te pushtimit italian ka qene periudha me e bukur e popullit shqiptar.Interesant eshte se idete e Mussolinit per te ardhmen e Europes jane ato te Bashkimit Europian sot.Ne kete kohe Italia na pushtoje per te na futur dhe integruar per ne Europe,sot ne *sulmojme*Europen per te na futur ne Europe. Shikoni dokumentarin Albania ne italisht.
Te lumte Heretiku, me dy rreshta ke thene ate qe edhe me nje artikull nuk e permbledh dot. Je 100% i sakte.
Por pushtimin bastardues turk, kush kryeministra dhe presidenta, me hordhite e tyre, historiane dhe akademike,po e maskojne dhe e percudnojne?
Në përgjithësi kjo periudhë kohore 1939-1943 e Shqipërisë është e deformuar e falsifikuar e shkruar keq për hir të mendësisë e dëshirës komuniste që besonin se historia e Shqipërisë fillon me ta!. Shkenca nga histori bë prostitutë, u kthye në një “apostull” më e devoçme e Enverizmit. Ajo riformoj gjuhën e shkruar e të folur, detyra të caktuara asaj ishin: indoktrinomi, kufizimi i mendimit, qëllimi: kontrolli i plotë i mendjes së popullsisë, historia në rrëgjimin totalitar u bë një mjet represioni e imponimi të kujtesës e edukimit të kombit. Sot kemi një “gënjeshtër të madhe” që e quajnë “Historia e re komuniste” e ngulitur në trurin e shqiptarëve nëpërmjet represionit, propagandës të izolimit absolut të vërtetës historike ku do mbizotëronte vullneti moral-politik i Enverizmit, si një nga përçudnimet e shëmtuara të Enverizmit shqiptar. Është ç’përfillur, anashkaluar studimi i vizionin, dëshirës, mundësisë e arrogancës dominuese të dhunshme fashiste për kolonizimin e civilizimin e Shqipërisë e më gjerë, ku kemi studime më shumë të karakterit ideologjik e propagandistik, se sa studime serioze historike, ku i është mëshuar me një qëllim pervers “paaftësisë e degjenerimit” të klasës politike shqiptare të kohës e në fokus kanë Zogun si “ si mesjetari, analfabeti, i keqi, i dështuari, vrasësi, hajduti, maloku, i korruptuari e pa fund epitete denigruese”. Në prag pushtimi e më vonë në muajt në vijim, Shqipëria u paraqit në opinionin publik italian si një lloj “vendi i egër, i jashtëzakonshëm, dhe shumë i pasur, që largpamësia dhe dora e sigurt e Duçes do ta shndërronte në një lloj Zvicër Ballkanike Pasuritë e supozuara të nëntokës u mbivlerësuan, populli shqiptar u paraqit si racë e pastër, ariane që vetëm priste që fashizmi ta ndihmonte plotësisht nga varfëria dhe mos zhvillimi”. Me pak fjalë, realiteti shqiptar i propaganduar nga fashizmi ishte në kontrast me pamjen dhe faktet na tregojnë se Shqipëria e prapambetur kulturalisht ishte e dominuar nga civilizimi Italian e cila ishte e gatshme për ta bërë atë, një lloj ure të ndritur për hapa të mëtejshëm për pushtime në Evropën Juglindore. Musolini u angazhua personalisht si një mbështetës i fuqishëm i çështjes së madhe shqiptare. Jo vetëm se ai besonte te mitet e tija racore, por dhe për arsye strategjike për të fituar simpatinë e shqiptarëve e shtrirë fuqinë e Italisë koloniale në Ballkan. Pushtimi i Shqipërisë dhe krijimi i një qeverie kukull i shërbenin pikërisht këtij qëllimi. Shpërbërja e Jugosllavisë e Greqisë shkaktuar nga pushtimi gjerman, italian etj ishte sigurisht një ndihmë në qëllimin e tij. Sot historiografia shqiptare nuk ka një studim të thelluar e të detajuar mbi rrolin e Italisë e në përgjithësi e Italisë fashiste si një fuqi e madhe ushtarake, ekonomike, qytetëruese, ambicioze për territore të reja, agresive, dëshiruese e aneksuese e Shqipërisë, e konsideruar nga ata si zona e tyre koloniale dhe objekt grabitje në dobi të fashizmit e ekonomisë italiane. Shqipëria ishte një eksperiment fashist qytetërimi që dështoi nga Italia. Mungesa e studimeve pikërisht për rrolin qytetërues të Italisë në Shqipëri janë të karakterit ideologjik e propagandist. Historiografia komuniste nuk e ka trajtuar këtë aspekt civilizues por është fokusuar vetëm te akti i pushtimit dhe paaftësia e shtetit shqiptar të kohës për tju përgjigjur me armë pushtimit italian. Vonesat për ta rishkruar historinë nuk justifikohet sepse sot mjaftueshmëria dokumentare ekziston dhe akseset në burimet parësore ekzistojnë, në shumicën e rasteve kufizimet nuk ekzistojnë.
“ te rishikohet historia” eshte thelbi I komentit te gjate. Ti pikerisht ate ben, rishikon historine sipas pikpamjes tende. Se kupton akoma se shprehjen “ rishikim I histories” eshte shprehje e mashtruesve komuniste , ku cdokush e perkthen sipas deshire se tij. Historia e nje kombi eshte process organic, qe si kerkohet askujt ta shkruaj, por cdo individ qe shkruan sipas ndergjegjes se tij dhe pa influence politike apo ekonomike perben historin e atij kombi. Jeta jo vetem e njerezve , por edhe e kafsheve dhe bimeve perben historine e atij kombi. Jeta para viteve 40, vecanerisht me varferin e saj ishte tipike jete shqiptare. Ne ishim komb unik. Por si mund tia heqesh nga mendja komuniste shqiptarit, se varferia s'eshte turp. “Uraten pacin te varferit”. Pikerisht pas viteve 45 Shqiperia s’eshte me komb per arsyen e vetme se cdo gje eshte e detyrur, eshte uniform, eshte kolektive. Ska individe te lire. Jeta varet vetem nga faktoret ideologjike apo ekonomik. Kejo eshte arsyeja qe ti, une dhe shume te tjere e shikojme me sy tane se si Shqiperia po vdes si komb vit pas vit dhe jo me dekada apo gjenerata.
Ik tev qifsha motren, gruan dhe gjyshen, Astrit krimineli. Njerez si ti kane qene veglat e cdo pushtuesi qe e kane shitur vendin dhe popullin e tyre per nje pjate makarona. E thote bukur ish-ambasadori turk ne Tirane ne ate kohe se si oficeret italiane ua shkerdhenin grate, vajzat dhe motrat ketyre te " seres se larte " te Shqiperise. Njerez si ti bandit as jane civilizuar dhe as civilizohen ndonjehere. E ka thene ish-ministri i jashtem italian i asaj kohe, dhendri i Musolinit se " pushtimi i Shqiperise ishte ne fakt tredhja e nje populli...".
Ti je psikopati me I kulturuar sepse di te lexosh.
Pak vone dhe pse tani !!!??? Te çuditshme arkivat. Sidoqote Paraja qe merr ushqen familjen.
Ky "astriti"qenka RRK komplet,vetëm fotot tregojnë që Shqipëria ishte vendi më i prapambetur në Evropë dhe i vetmi që zhduku analfabetizmin ishte diktatori Hoxha ,jepi Çezarit atë që i takon o RRK astriti dhe mos bë komente idjote.
Sakte e ke. Kemi qene popull mjeran. Te piset, te grisur, te rrudhosur, te palare. Burra 40 vjecare qe ngjajne si 80 vjecare. Gra qe ngjasojne me burra te shemtuar. Vetem nje pjese e vogel e populllsise jo me shume se 10 % kane qene me tipare qytetare. Pas lufte vertet diktatuure, por nga njerez me bisht u beme me shkolle.
Kur kufijte u hapen evropianet pane fytyrat tona te kequshqyer.Pas luftes vjen gjthmone zhvillimi,tek ne erdhi mallkimi.
Diktatura vendosi si ne cdo shtet te kuq rregulla te adaptuara per nje sistem specifik ne interes te klikes dhe liderit, e gjithe kjo mbi bazen e gjoja komunizmit dhe me pas socializmit. Ne natyren njerezore nga disiplina shpesh vine te mira te pergjithshme, por kjo erdhi shume ngadale dhe e izoluar. Bota ishte perpara tere kohen qe ne jemi djegur nga rradhat per ushqim dhe tollonat e mbijeteses. Dija kishte pak vlere ne ato vite. Enveri eshte nje kriminel qe duhet te merrte me shume se sa mori kur rihapen varrin. Dhe ky mesazh behet ne nder te nje brezi te shuajtur jo per alfabetin tend.
O burra edhe këtij një bust se e meriton, paska qenë burrë i mirë.
Qenka per te kenduar kengen qe e kam degjuar Enver Hoxha e tungjatjeta paska qene prapambetje e madhe ne vitet 30-40
Po ta kishim pas fat do te ishim pjese e Italis. Te gjitha trojet shqiptare te bashkueme Nuk do te lishim pas nevoj me u kacavjerr neper anije me lar halet e Italis dhe te botes kishim lar tonat. Te gjitha ministrit dhe bule ardin e kombit inxhinjerat fashist i projektuan. Dote kishem qene njerze e no majmun te rrethuar ne kopshtin zoologjik stalinist me halet kominuste
Behu si Italia. Keni mbi 30 vjet qe hani mut kot. Per 30 vjet e pe nga te mori Komunisti dhe ku te coi. Nga 90 e ketej u kthyet ne epoken e gurit prape. Rrace muti.
Kur e ke deshir Italin perse e shkruan Korab... Shqiperie !!! shkruaje Mali i Vezuvit , se na del edhe Napoletan .... Mafie .... qish bone... majr.... Cullt xhit bojn ?
Antishqiptarizmi nuk ka "brire".Ai shprehet me theniet sikur te kishim mbetur ne Italine do ishim bere shtet me i mire.Kur fashizmi paska qene i mire pse ju kundervu gjite bota?Shqiptaret kane luftuar ne shekuj per identite kombetar por,e kane humbur ne keto 35-vite shkerdhatokraci.
Astrit* meqe shkruan gjate qe te hiqesh si i ditur,shkurt nuk po te them qe je gomar,por te rekomandoj te lexosh librin PUSHTIMI te Ilir Ikonomi.
Dikur luftonim taljonin façizmin tani vdesim per taljonin ju perulem.ne gjumje mbeses se façizmit, arnautistan dollma sulltan tahyp reçep sabah rezil
Nuk besoj se mund të gjesh një popull( një pjesë e tij) kaq idiot sa të besoj se dikush e pushton për të mirën e tij?? Rob me të trashë se feudalet, anadollaket, bajraktaret e pinjollët e tyre përfundimisht nuk gjen askund. Në fakt këta idiote që u kthyen direkt në putanat e fashizmit nuk e dinin se ishin gati planet për kolonët italian që do të vinin në tokat e Shqiptarve, e këta baballarët e kombit do të ishin të parët që nga putana do të ktheheshin në bujkrobrit e fashisteve e titujt bej aga e bajraktar italianët do ua fusnin aty ku nuk reh dielli. Ashtu siç bën në Tiranë, Shkodër, Durrës e Vlorë ku e blen me gjithë mora parinë e vendit e u lidhen nga një rrogë shteti pastaj... Ahhh një mortje