Te fundit
Kthimi fatal i Selaudin Totës më 1947, gjyqi dhe pushkatimi i 16 deputetëve
7 Gusht 2025, 14:02Dossier
TEMA
Në historinë e Shqipërisë, pak figura përfaqësojnë aq qartë idealizmin, sakrificën dhe tragjedinë sa Selaudin Toto. Ai ishte një intelektual i rrallë, profesor i fizikës dhe matematikës, i diplomuar për fizikë bërthamore në Itali.
Në vend që të ndiqte një karrierë të ndritur jashtë vendit, ai zgjodhi të kthehej në Shqipëri për të kujdesur për fëmijët jetimë të vëllezërve të tij, duke u bërë për ta një baba i dytë. Ai zgjodhi të kthehej në Shqipëri pas Luftës së Dytë Botërore, duke lënë pas mundësinë për një karrierë jashtë vendit, për t’u kujdesur për fëmijët jetimë të vëllezërve të tij. Por kthimi në atdhe do të rezultonte fatal. Salaudin Tota ishte deputet i Gjirokastrës nga zgjedhjet e vitit 1945. Bashkë me një grup deputetësh u akuzuan si grup opozitar. 15 prej tyre u dënuan me vdekje nga i quajturi gjyqi i deputetëve. Selaudin Toto ishte i akuzuar për “tradhti të lartë” dhe u dënua me vdekje më 27 shtator 1947, bashkë me 15 deputetë të tjerë.
Salaudin Tota ishte deputet i Gjirokastrës nga zgjedhjet e vitit 1945. Bashkë me një grup deputetësh u akuzuan si grup opozitar. 15 prej tyre u dënuan me vdekje nga i quajturi gjyqi i deputetëve. Selaudin Toto u dënua me vdekje, me konfiskimin e pasurisë së luajtshme e të paluajtshme personale dhe humbjen e të drejtave civile-politike, sipas vendimit të parevokueshëm të datës 27 shtator 1947. U ekzekutua më 10 tetor të atij viti në Malin me Gropa. I ashtuquajturit “Grupi i deputetëve” u akuzua për “tradhti të lartë” dhe përpjekje për rrëzimin e shtetit, në një gjyq të montuar që u zhvillua publikisht me altoparlantë, për të frikësuar popullin dhe për të shuar çdo zë opozitar. Në shtator të vitit 1947, Selaudin Toto u arrestua si pjesë e të ashtuquajturit “Grupi i deputetëve”, një grup prej 15 deputetësh që u akuzuan për “tradhti të lartë” dhe përpjekje për rrëzimin e shtetit. Gjyqi u zhvillua në mënyrë demonstrative, me altoparlantë jashtë kinemasë “7 Nëntori”, ku populli dëgjonte akuzat dhe thirrjet për dënim me vdekje.
Sipas dëshmive të mbesës së tij, Vera Toto, Selaudini u arrestua dhe u torturua rëndë para ekzekutimit. Në momentin e fundit, kur po dilte nga gjyqi, ai ngriti dorën për të përshëndetur familjen që e priste jashtë. Ishte shpërfytyruar nga torturat dhe mezi njihej. Sipas procesverbalit të gjykimit, pas refuzimit të faljes nga Presidiumi më 9 tetor 1947, gjithë të pandehurit, përfshirë edhe Selaudin Toton, pushkatoheshin në Malin me Gropa më 10 tetor, dhe “u pyetën dhe thanë fjalën e fundit” para ekzekutimit. Por fakti historik është se dokumentet nuk kanë mbajtur regjistrimin e fjalës së fundit të secilit – përfshirë Toton. Pas ekzekutimit, Sigurimi i Shtetit bastisi shtëpinë e tij dhe konfiskoi pasurinë. Familja e tij mbeti pa mbështetje, duke përjetuar një tjetër tragjedi, pasi edhe dy vëllezërit e tij ishin vrarë më parë gjatë kryengritjes së Delvinës. Selaudin Toto mbetet një simbol i rezistencës intelektuale ndaj diktaturës. Ai përfaqëson një brez të arsimuar, të përkushtuar ndaj vlerave demokratike, që u zhduk me dhunë nga regjimi komunist. Sot, figura e tij përkujtohet si një dëshmor i fjalës së lirë dhe i pluralizmit politik.
Dënimi i “Grupit të deputetëve” në vitin 1947 ishte një nga proceset më të bujshme dhe tragjike politike të regjimit komunist në Shqipëri, dhe përbën një nga shembujt më të qartë të shtypjes së pluralizmit politik dhe eliminimit të kundërshtarëve nga Partia Komuniste pas Luftës së Dytë Botërore. Ky grup përbëhej nga disa ish-deputetë të Parlamentit shqiptar dhe figura të njohura të intelektualizmit dhe politikës para dhe pas Luftës së Dytë Botërore, të cilët nuk ishin pjesë e Partisë Komuniste (që më pas u quajt Partia e Punës). Ata ishin: Sami Qeribashi, Gjergj Kokoshi, Arif Peza, Sabahudin Çami, Shefqet Beja, Rexhep Mitrovica (në mungesë), Tahir Demi, etj. Këta ishin njerëz që kishin kontribuar në jetën politike dhe publike të vendit, dhe disa prej tyre kishin marrë pjesë edhe në Luftën Nacionalçlirimtare, por nuk ishin komunistë. Pas luftës, ata u përfshinë në strukturat shtetërore si përfaqësues të “Frontit Demokratik”, por shumë shpejt u kthyen në objekt i pastrimeve politike të udhëheqjes komuniste. Në vitin 1947, regjimi i Enver Hoxhës nisi një fushatë të gjerë për spastrimin e çdo zëri opozitar. Grupi i deputetëve u akuzua për: Komplot kundër pushtetit popullor. Bashkëpunim me agjentura të huaja. Propagandë kundër shtetit. Sabotim të pushtetit proletar. Procesi u zhvillua në mënyrë të montuar dhe me dëshmi të rreme, në një atmosferë të rënduar politike dhe frike. Ai kishte për qëllim të frikësonte opinionin dhe të eliminonte çdo mundësi për një pluralizëm politik në vend.
Pas një procesi të rremë gjyqësor: disa prej tyre u dënuan me vdekje dhe u ekzekutuan; Të tjerë u dënuan me burgime të gjata; Familjet e tyre u persekutuan për dekada. Ekzekutimet u kryen në fshehtësi dhe pa dhënë trupat për varrim, praktikë e zakonshme e diktaturës. Qëllimi kryesor i këtij procesi ishte: Të shkatërrohej çdo opozitë e mundshme ndaj pushtetit komunist; Të instalohej një sistem totalitar i kontrolluar plotësisht nga Partia e Punës; Të frikësohej inteligjenca dhe shoqëria civile, që mund të kërkonte një sistem më të hapur demokratik. Pas rënies së komunizmit në vitet ’90, Grupi i Deputetëve u rehabilitua moralisht dhe ligjërisht. Ata sot konsiderohen viktima të terrorit komunist, dhe shumë prej tyre janë nderuar për kontributin në jetën politike dhe shoqërore të vendit. Dënimi i Grupit të Deputetëve në vitin 1947 është një faqe e errët e historisë shqiptare që tregon se si regjimi komunist shkatërroi demokracinë pluraliste në fillesat e saj dhe vendosi një sundim totalitar, që do të zgjaste për gati gjysmë shekulli. Kujtimi i tyre është pjesë e ndërgjegjes kombëtare dhe një thirrje për të mos harruar pasojat e diktaturës.
3 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Asgjë e re, shqiptarët që vrasin shqiptarët. Ditë për ditë në lajme po këto dëgjojmë... Jo shumë ndryshe nga kultura AfroAmerikane.
Asgjë e re, shqiptarët që vrasin shqiptarët. A je i sigurt? E se ishi sunitet qe vrisnin shqiptaret apo shqiptaret qe vrisnin sunitet?
Asgje, fare pak. Shume normale si ne gjithe vendet normalw me perjashtim te vendit artidicial sic eshte Greqirja kmaty ku greqiret vren njeri tjetrin sikur te ishin oeca mbi 100 mije te vrare mes vete..e quajten lufte "civile" mes greqirve..pr ajo mw shume ishte lufte mes shtazve ardhacak sllavoaziatik te vetquajtur greqirje.