Oliver Wolf Sacks - Autori që me kthjelltësinë e një të rrëfyeri nga dhuroi librin "Burri që e pandehu gruan për kapelë

12 Tetor 2024, 19:26Kulturë TEMA
Oliver Wolf Sacks - Autori që me kthjelltësinë e një të

Nga Xhahid Bushati

(9 KORRIK 1933 - 30 GUSHT 2015)
Ishte neurolog, natyralist, historian dhe shkrimtar britanik. I lindur në Londër, Sacks mori diplomën e tij mjekësore në 1958 nga Kolegji Queen's, Oxford, përpara se të transferohej në SHBA, ku kaloi pjesën më të madhe të karrierës së tij. Ai u internua në Spitalin "Mount Zion" në San Francisko dhe përfundoi rezidencën e tij në neurologji dhe neuropatologji në Universitetin e Kalifornisë, Los Anxhelos (UCLA). Më vonë, shërbeu si neurolog në objektin e kujdesit kronik të Spitalit "Beth Abraham" në Bronx, ku punoi me një grup të mbijetuarish të encefalitit letargjik të sëmundjes së gjumit të viteve 1920, të cilët nuk kishin qenë në gjendje të lëviznin vetë për dekada. Trajtimi i tij ndaj atyre pacientëve u bë baza e librit të tij të vitit 1973 "Awakenings, i cili u përshtat në një film artistik të nominuar për çmimin Oscar, me Robin Williams dhe Robert De Niro.
Librat e tij të shumtë të tjerë të shitur ishin, kryesisht, koleksione rastesh studimore të njerëzve, duke përfshirë edhe atë, me çrregullime neurologjike. Ai botoi qindra artikuj (si artikuj shkencorë të rishikuar nga kolegët, ashtu edhe artikuj për një audiencë të përgjithshme), rreth çrregullimeve neorologjike, historisë së shkencës, historisë natyrore dhe natyrës. New York Timës e quajti atë një "Poet Laureat të Mjekësisë bashkëkohore" dhe "një nga shkrimtarët e mëdhenj klinikë të shekullit të 20-të". Disa nga librat e tij u përshtatën për shfaqje nga dramaturgë të mëdhenj, filma artistikë, filma të shkurtër të animuar, opera, vallëzim, art i bukur dhe vepra muzikore në zhanrin klasik. Libri i tij "Njeriu që e pandehu gruan për kapelë", i cili përshkruan historitë e rasteve të disa prej pacientëve të tij, u bë baza e një opere me të njëjtin emër.
Lindi në Cricklewood, Londër (Angli). Më i vogli nga katër fëmijët e lindur nga prindër hebrenj: Samuel Sacks, një mjek hebre lituanez (vdiq në qershor, 1990) dhe Muriel Elsie Landau, një nga kirurget e para femra në Angli (vdiq më, 1972), e cila ishte një nga 18 vëllezërit dhe motrat e saj. Sacks kishte një familje jashtëzakonisht të madhe të përbërë prej shkencëtarësh, mjekësh, individësh të shquar, duke përfshirë edhe regjisorin dhe shkrimtarin Jonathan Lynn dhe kushërinjtë e parë, burrështetasin izraelit Abba Eban dhe Laureatin Nobel Robert Aumann.
Në dhjetor 1939, kur Sacks ishte gjashtë vjeç, ai dhe vëllai i tij më i madh Mishel u evakuuan nga Londa për t'i shpëtuar Blitz-it dhe u dërguan në një shkollë me konvikt në " Middlesex Anglez", ku qëndroi deri në vitin 1943. I panjohur për familjen e tij, në shkollë, ai dhe vëllai i tij Mishel "... [... ...] jetuan me racione të pakta rrepe dhe panxharë, vuajtën dënime mizore nga duart e një drejtori sadist." Ky detaj i dhimbshëm është shënuar në autobiografinë e tij të parë. Duke filluar me kthimin e tij në shtëpi në moshën 10-vjeçare, nën tutelën e xhaxhait të tij Dave, ai u bë një kimist amator, por i dashuruar me këtë profesion. Më vonë, ndoqi shkollën "St Paul's" në Londër, ku zhvilloi miqësi të përjetshme me Xhonatan Miller dhe Eric Korn.
Gjatë adoleshencë pati një interes intensiv për biologjinë me këta miq, dhe më vonë erdhi të ndante entuziazmin e prindërve për mjekësinë. Ai zgjodhi të studionte mjekësi në universitet dhe hyri në "Kolegjin e Mbretëreshës" (Oksford, 1951). Gjysma e parë e studimit për mjekësi në Oksford ishte paraklinike. U diplomua me një diplomë Bachelor of Arts (BA) në fiziologji dhe biologji (1956). Edhe pse nuk kërkohej, Sacks zgjodhi të qëndronte për një vit shtesë për të ndërmarrë kërkime pasi kishte marrë një kurs nga Hugh Macdonald Sinclair. Sacks kujton: "Unë isha joshur nga një seri leksionesh të gjalla mbi historinë e mjekësisë dhe të ushqyerit, të mbajtura nga Siclair... ishte historia e fiziologjisë, idetë dhe personalitetet e fiziologëve, që morën jetë." Sacks më pas u përfshi në Laboratorin e shkollës për të ushqyerit nën njerëzor nën kujdestarinë e Sinclair. Sancks e fokusoi kërkimin e tij në xhenxhefilin Xhamajka, një ilaç toksik dhe i abuzuar zakonisht i njohur për të shkaktuar dëme të pakthyeshme nervore. Pasi i kushtoi muaj kërkimesh, ai u zhgënjye nga mungesa e ndihmës dhe udhëzimit që mori nga Sinclair. Sacks shkroi një llogari të gjetjeve të tij të kërkimit, por ndaloi së punuari mbi këtë temë. Si rezultat, ra në depresion: "E ndjeva veten duke u zhytur në një gjendje të qetë, por në një farë mënyre kisha një dëshpërim të trazuar." Tutori i tij në Queen's dhe prindërit e tij, duke parë gjendjen e tij të ulur emocionale, i sugjeruan që të largohej nga studimet akademike për një periudhë. Prindërit e tij, më pas, i sugjeruan atij të kalonte verën e vitit 1955 duke jetuar ne kibuc izraelit Ein HaShofet, ku puna fizike do ta ndihmonte. Sacks më vonë do ta përshkruante përvojën e tij në kibuc si një "anodin për të vetmuarit, muaj torturues në laboratorin e Siclair". Ai tha se humbi 27 kg nga trupi i tij i mëparshëm mbipeshë si rezultat i punës fizike të shëndetshme dhe të vështirë që kreu atje. Ai kaloi kohë duke udhëtuar nëpër vende, dhe filloi të shqyrtojë e të mendojë të ardhmen e tij: "Unë pyesja përsëri, siç e kisha pyetur veten kur shkova për herë të parë në Oksford, nëse vërtet doja të bëhesha. Unë isha bërë shumë i interesuar për neurofiziologjinë, por më pëlqente shumë biologjia detare... Por ishte koha për t'u kthyer në mjekësi, për të parë pacientët në Londër. Studimet e mia para mjekësisë për anatominë dhe fiziologjinë në Oksford nuk më kishin përgatitur aspak për mjekësinë e vërtetë. Të shihja pacientët, t'i dëgjoja ata, të përpiqesha të hyja (ose të paktën të imagjinoja) përvojat dhe vështirësitë e tyre, të ndihesha i shqetësuar për ta, të merrja përgjegjësi për ta, ishte krejt e re për mua... Nuk ishte vetëm çështje diagnoze dhe trajtimi. Pyetje shumë të vështira mund të paraqiteshin rreth cilësisë së jetës dhe nëse jeta ia vlente të jetohej në disa rrethana".
Në vitin 1956, Sacks filloi studimin e tij klinik në Universitetin e Oksfordit dhe Shkollën Mjekësore të Spitalit "Middlesex". Për dy vjet e gjysmë e në vijim mori kurse në mjekësi, kirurgji, ortopedi, pediatri, neorologji, psikiatri, sëmundje infektive, obstetrikë dhe disiplina të ndryshme. Gjatë viteve të tij si student, ndihmoi në lindjen e një numri foshnjash në shtëpi. Në vitin 1958, u diplomua në Bachelor në Mjekësi, Bachelor në Kirurgji (BM BCh) dhe, sipas traditës, BA u promovua në një diplomë Master i Arteve (MA Oxon).
Sacks u largua nga Britania dhe fluturoi për në Montreal, Kanada, më 9 korrik 1960, në ditëlindjen e tij të 27-të. Ai vizitoi Institutin neurologjik të Montrealit dhe Forcën Ajrore Mbretërore Kanadeze (RCAF), duke u thënë atyre se donte të bëhej pilot. Pas disa intervistave dhe kontrollimit të historisë së tij, ata i thanë se do të ishte më i miri në kërkimin mjekësor. Dr. Taylor, shefi i mjekësisë, i tha: "Ti je qartësisht i talentuar dhe ne do të donim të të kishim, por nuk jam i sigurt për motivet e tua për t'u bashkuar." Atij iu tha të udhëtonte për disa muaj dhe të rimendonte... Ai i përdori tre muajt e ardhshëm për të udhëtuar nëpër Kanada, nëpër shkëmbenjtë kanadezë, të cilët i përshkroi në ditarin e tij personal.

Lini një Përgjigje