Të rinjtë po kthehen në Kishë

Nga James Marriott, The Times

Nuk do ta merrje me mend se Kisha Anglikane kishte kaluar dekadat e fundit duke u shpërbërë me ndjesë të turpshme, në një qoshe të papërfillur të jetës sonë kombëtare. Në këtë të diel të zakonshme, kongregacioni është mbi 200 veta. Dhjetë vjet më parë, më thonë, mund të kishte qenë vetëm 50 ose 60.

Suksesi i St Barts dhe fama e saj e pjesshme në internet (një besimtar thotë me ironi se është bërë një “kishë-meme”) lidhet me përqafimin e adhurimit tradicional dhe të bukur. Por turma e të rinjve nuk është aty vetëm për një krishterim kulturor me himne dhe rituale piktoreske. Ata janë jashtëzakonisht të zjarrtë: gjunjëzohen, përulen dhe bëjnë shenjën e kryqit. Shumica luten në gjunjë, me duart e bashkuara dhe sytë të mbyllur fort.

Shenja të jetës ka edhe në një kishë tjetër në rritje, St John në Hackney, një lloj “anti-Barts”, me skenë grupi kitarash, projeksione moderne dhe kafe në stil barista në fund të sallës. Ulur mes një turme hipsterësh dëgjoj një predikim në stil TED-talk, të mbushur me zhargon modern — për rrugën e Emausit mësoj se dishepujt po “procesonin traumën” e tyre. Refuzoj të tund duart gjatë këngëve të adhurimit.

Këto janë dy anët e asaj që quhet “rilindja e qetë” e fesë së krishterë tek të rinjtë. Disa javë më parë Sunday Express botoi në faqen e parë: “Krizat globale po e çojnë Gen Z në kishë”. Baza empirike e këtyre zërave është një studim i porositur nga Shoqëria Biblike, i cili gjeti katërfishim të frekuentimit të kishës mes të rinjve, nga 4% në 2018 në 16% sot. “Po ndodh diçka e jashtëzakonshme”, deklaronte raporti. Të rinjtë kanë përmbysur shumë trende libertine të shekullit XX: alkoolin, seksin, jetën shoqërore … por ateizmin?

Gjetjet e Shoqërisë Biblike janë kundërshtuar ashpër — “të minuar fatalisht nga të dhëna kontradiktore”, tha Humanists UK. Edhe të krishterët më optimistë që takoj besojnë se raporti është tepër entuziast. Ideja që 21% e të rinjve meshkuj frekuentojnë rregullisht kishën duket, për ta thënë butë, e pamundur.

Megjithatë, krishterimi pa dyshim ka marrë një energji të re. Pashkën e kaluar, dioqeza katolike e Westminster në Londër pranoi 500 të rritur të kthyer në besim dhe Kisha Katolike në Francë pagëzoi gati 18,000 të rritur e adoleshentë — numri më i madh i regjistruar ndonjëherë. Në SHBA rënia e pjesëmarrjes në kishë duket se është ndalur. Këtë vit The Times raportoi se Gen Z është shumë më pak e prirur të identifikohet si ateiste sesa prindërit e tyre.

Statusi i krishterimit në jetën publike është gjithashtu përmirësuar. Vitet e fundit ka pasur një sërë kthimesh të profilit të lartë: nënpresidenti amerikan JD Vance; ish-ylli i lëvizjes së ateizmit të ri, Ayaan Hirsi Ali; filozofi dhe “luftëtari kulturor” Jordan Peterson, i cili është një mbështetës i zjarrtë i krishterimit. Joe Rogan, transmetuesi më popullor në botën anglishtfolëse, shpalli me habi: “Na duhet Jezusi”. Edhe romancierja e suksesshme Sally Rooney ka libra të mbushur me reflektime mbi Jezusin.

Pesëmbëdhjetë vjet më parë, në adoleshencën time anti-fetare, kaloja orë të tëra në forumin richarddawkins.com. Triumfi i fundit i sekularizmit dukej i sigurt. Librat ateistë të fillimviteve 2000 — Dawkins, Hitchens, Harris — shiteshin me qindra mijëra kopje (madje miliona në rastin e The God Delusion). Mendohej gjerësisht se bota po ecte në mënyrë të pashmangshme drejt progresit të ndritur: më e pasur, më demokratike, më e drejtë, më racionale dhe më laike. Por këto besime optimiste janë vënë rëndë në provë vitet e fundit.

Sipas teorive akademike, sekularizmi është simptomë e mirëqenies. Shoqëritë e pasura kanë më pak nevojë për ngushëllim ekzistencial, prandaj feja zbehet. Por kur njerëzit ndihen më të varfër, feja kthehet. Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, besimi fetar ra në ish-vendet më të pasura si Polonia, Çekia apo Gjermania Lindore, por u rrit në vende më të varfra si Ukraina dhe Shqipëria.

Në Britani, të rinjtë raportojnë ndjenja të forta pasigurie ekonomike. Çmimet e banesave i detyrojnë të jetojnë me qira të shtrenjta e të pasigurta. Pagat kanë mbetur në vend. Më shumë se gjysma e adoleshentëve besojnë se do të jenë më keq se prindërit e tyre.

Rektori i St Barts, Marcus Walker, i cili ka pranuar mbi 100 kthime të reja që nga pandemia, thotë se kjo pasiguri shpjegon shumë. Nëse je 25 vjeç, thotë ai, “gjithë jeta jote ka qenë 9/11, lufta në Irak, kriza financiare, masat shtrënguese, pandemia globale dhe një luftë tokësore në Evropë”.

Ndërkohë, ngushëllimet tradicionale të një jete laike po zbehen. Romanca, miqësia, familja dhe materializmi kanë më pak peshë tek një brez më i varfër, më i vetmuar, më pak aktiv seksualisht, më pak shoqëror dhe më pak i prirur të krijojë familje. Dhe në epokën e telefonit inteligjent, videot e shkurtra dhe “doom-scrolling” në rrjete sociale janë argëtuese, por jo ushqim shpirtëror.

Shumica e të rinjve të kthyer më flasin për një ndjenjë zhgënjimi dhe përçmimi ndaj banalitetit të shoqërisë laike. Njëri prej tyre shprehet për një “dëshirë për diçka madhështore, të bukur dhe frymëzues… diçka më të madhe”. Një vajzë 23-vjeçare e kthyer në një kishë katolike në Londrën perëndimore thotë se u tërhoq nga “bukuria” e fesë: “Katolicizmi është i rrënjosur kaq gjatë”.

Autorja dhe podkasterja Louise Perry, 33 vjeç, thotë hapur: “Sekularizmi ka dështuar”. Dikur një “ateiste e bezdisshme adoleshente”, tani shkon çdo të diel në kishë me familjen. “Njerëzit fetarë janë më të lumtur, më pak të shqetësuar, më pak të vetmuar, më të prirur të martohen dhe të kenë fëmijë… Mungesa e fesë është një humbje e madhe. Nga të gjitha opsionet, krishterimi është ai që sjell më shumë lulëzim njerëzor.”

Një tjetër, Jack, 33 vjeç, e përshkruan krishterimin si “zbulimin e një trashëgimie nga e cila isha privuar”. Në kohë të vështira, feja ofron “një thesar të madh burimesh që janë pjesë e kulturës së vendit ku jam rritur”.

Rilindja e qetë ka shpesh ngjyrim konservator. Rritja e përkatësisë fetare tek meshkujt e Gen Z lidhet me rritjen e ideve tradicionaliste në atë brez, si kundërshtimi i feminizmit modern. Për disa, kjo është nostalgji e butë; për të tjerë, është thirrje radikale për një “restaurim të krishterë” në Perëndim, përballë kërcënimeve të islamit dhe të majtës progresiste.

Deputeti konservator Danny Kruger, muajin e kaluar, kërkoi në parlament një “restaurim të krishterë”, duke thënë se Britania është themeluar mbi fenë e krishterë si “komunitet adhurimi të përbashkët”. Edhe Ayaan Hirsi Ali, në esenë e saj për kthimin, shkroi se “e vetmja përgjigje e besueshme” ndaj këtyre kërcënimeve është trashëgimia judeo-krishtere.

Në të djathtën radikale online, kthimi në krishterim është bërë modë. Candace Owens dhe Russell Brand janë shembuj të fundit. Në tubime të Tommy Robinson, turma brohoret “Christ is King”.

Një faktor vendimtar është rënia e ndikimit të mediave tradicionale. BBC dhe shtypi i vjetër kanë qenë bastion i racionalizmit laik. Krishterimi kufizohej në programe periferike si Songs of Praise. Por interneti ka hapur hapësira për zëra karizmatikë si Jordan Peterson, leksionet e të cilit mbi Biblën janë parë miliona herë në YouTube.

Për të rinjtë, krishterimi nuk është më autoritet kundër të cilit duhet të rebelohesh. Përkundrazi, statusi margjinal i fesë e bën atë tërheqëse, siç ishin dikur fetë lindore në vitet ’60.

Katolicizmi “trad”, me mantila, rruza dhe meshë latine, është kthyer në trend në skenën hipster të Nju Jorkut. Influencuesja Dasha Nekrasova e quan katolicizmin “një fe shumë estetike dhe letrare”. Këngëtari Nick Cave ka thënë se gjëja më kontrakulturore sot është “të shkosh në kishë”. JD Vance, kur u konvertua, botoi një ese me titull: Si iu bashkova rezistencës.

Ndër të rinjtë e klasës së mesme që dikur talleshin me supersticionet, po lulëzojnë praktika si astrologjia dhe tarot. Por faktori më i madh shpirtëror në Britaninë e sotme është rritja e Islamit. Shumë të rinj kanë parë tek myslimanët një besim të sigurt dhe pa turp, që u dha kurajo të marrin seriozisht edhe krishterimin.

Një vajzë e re, Esmé Partridge, thotë se studentët myslimanë i dhanë asaj “besim moral dhe metafizik” që nuk e kishte parë tek shoqëria laike. Një tjetër, Nathan, 25 vjeç, që dikur ishte fans i Dawkins-it, u ndikua nga miqtë myslimanë që ndërprisnin edhe vaktet për t’u lutur.

Sigurisht, numrat nuk duhet ekzagjeruar. Pjesë e gjallërisë së krishterimit vjen nga emigrantët afrikanë dhe karaibianë, më të përkushtuar ndaj fesë. Por një nënkulturë e fortë po shfaqet. Në regjistrimin e fundit, të krishterët dolën për herë të parë pakicë në Britani. Sociologja Grace Davie e krahason me ndryshimin mes një ushtrie me rekrutë dhe një ushtrie profesioniste: dikur feja përfshinte masat; sot është zgjedhje vullnetare e të përkushtuarve.

Në kishat që vizitoj, askush nuk është aty nga detyrimi. Të gjithë duan “besim të plotë, të pasur”, qoftë përmes ritualit, studimit biblik apo kodeve morale të rrepta. I liruar nga kompromiset e fesë kombëtare, krishterimi po rilind si një nënkulturë e gjallë.

Kjo është veçanërisht e dukshme në universitetet elitare si Oxford. Rektori i St Aldates thotë se këtë Pashkë kishte 1,000 njerëz në shërbesë — më shumë se në çdo moment të 1,000 viteve të fundit.

Sigurisht, për një materialist si unë është tundim ta shoh këtë histori thjesht si politikë dhe kulturë: pasiguri ekonomike, media të reja, teknologji. Por për të kthyerit që takoj, gjithçka lidhet me përvojën shpirtërore: takime me Zotin, zëra të Jezusit, përjetime transformuese në lutje.

Ndoshta dimensioni mbinatyror është një konstante e natyrës njerëzore. Dhe, siç sugjeron ky brez i ri, Zoti nuk mund të përjashtohet kurrë plotësisht.

Rënie e numrit të nxënësve: 11 mijë më pak në shkolla. Shkalet: Emigrimi dhe tendenca për vetëm një fëmijë

16:38 Sociale 1 koment

FOTO REPORTAZH: Një kujtesë për Delvinën që nuk u dogj nga zjarri

16:31 Sociale 10 komente

Rënie e numrit të nxënësve: 11 mijë më pak në shkolla, emigrimi dhe tendenca e çifteve për vetëm një fëmijë

13:34 Sociale

Shqiptari ikonë i zjarreve në Greqi me delen në krah: Kafshët ishin të lidhura, krim!

13:10 Sociale 46 komente

Delvinë, nis puna për evidentimin e dëmeve nga zjarret

12:41 Sociale 1 koment

(De)kodimi i mendjes: Si ChatGPT po kthehet në varësi për shqiptarët, sidomos të rinjtë

09:22 Sociale

Shkollimi për teknologjinë - FORMULA TCT - ‘Tirana College of Tecnology’

19:33 Sociale

Zjarret masive në Gramsh: 8 grupe në terren, raporti i dëmeve gati për dorëzim brenda një jave

15:03 Sociale

Ishin bllokuar në një terren të thepisur në malin e Gomenit, policia shpëton turistët nga Australia

14:25 Sociale 2 komente

Besimtarët orthodhoksë kremtojnë me madhështi Fjetjen e Hyjlindëses Mari, lutje të posaçme për situatën e zjarreve

14:24 Sociale 18 komente