DOSSIER/ 14 shtatori, një grusht në turinjtë e shtetit (FOTO)

Nga Mero Baze

Mëngjesin e 14 shtatorit, ndërsa po ngjitesha në shkallët e Pallatit të Kulturës, ku po niste mitingu i tij i fundit, u binda se se ai nuk mund të ikte i qetë si gjithë njerëzit e tjerë.

Dukej se i kish mbledh edhe per here te fundit, i vdekur.

E pashë se turma ishte e egërsuar dhe askush nuk kishte mundësi t’i bindte për diçka që shkonte kundër vullnetit të tyre.

Mitingu filloi së bashku me pikat e shiut.

Berisha kishte një fjalim të rëndë, një zë të rëndë dhe një brengë të rëndë. Si rrallëherë, po fliste ngadalë, fort dhe shpërndante mbi zymtësinë e sheshit një mjegull përbetimi, e cila dukej se dikur do të shkarkonte diku lotët që ai po i mbante në kombin e grykës. Turma dukej sikur nuk e dëgjonte, por e përthithte ngashërimin e tij të heshtur duke e nxjerrë në formë të një mërmërime pa kuptim në shesh, të cilën nuk e deshifroje dot. Sheshi, i cili kish mbi 100 mijë veta, filloi të turbullohej nga ana e monumentit të “Skënderbeut”. “Nuk e varrosim! Nuk e varrosim!”, – ishin thirrjet e tyre. Turma filloi instinktivisht të lëvizë.

Berisha kapi sërish mikrofonin dhe tha: “Tani, te varrezat, të përcjellim Azemin, t’i bëjmë atij nderet që i takojnë.” Por një mërmërimë më e madhe pushtoi sheshin dhe askush nuk pyste më për asgjë.

Së bashku me kolegët e mi gazetarë shkuam të merrnim makinat, me shpresë se do të iknim në varreza. Pa mbërritur mirë deri te kafe “Aroma”, u dëgjuan krisma. Një radio private, ndoshta radio “Stinët”, njoftoi e para një lajm të rremë, sipas të cilit Fatos Nano ka dhënë dorëheqjen. Askush nuk llogariste dot efektin e këtij lajmi, por pak më vonë, kur u mor vesh se ishte gënjeshtër, ai shërbeu si eksplozion. Krismat filluan të shtohen. Kishte plasur në bulevard dhe te parlamenti. Stacionet private që transmetonin direkt, shfaqnin shpesh skenën, kur arkivoli qëndronte para derës së Kryeministrisë dhe nga brenda u dëgjua bomba e parë. Pastaj të tjerat e kishe të pamundur t’i numëroje.

Hapësira e ngushtë për veprime politike

Koalicioni i opozitës rrinte i mbledhur te zyra e Sali Berishës. Kur u pa se situata doli jashtë kontrollit, Berisha propozoi që një delegacion i opozitës t’i propozonte presidentit Meidani të merrte kontrollin e gjendjes dhe të zëvendësonte kryeministrin me kompetencat që kishte. Duhej patjetër që dikush të drejtonte vendin. Kjo ishte dhe një përgjigje ndaj akuzave për grusht shteti. U hartua një deklaratë e shkurtër dhe nja tre vetë u nisën drejt Presidencës. Aty kishin gjetur vetëm Preç Zogajn. Presidenti kishte ikur në shtëpi. Fatos Nano ndërkohë nuk gjendej ku ishte. Dikush thoshte se kishte ikur nga rruga e Dajtit, të tjerë që kishte ikur në Durrës e të tjerë në Maqedoni. E vetmja zgjidhje mbetej kërkesa që Meidani të drejtonte qeverinë. Telefoni i Berishës nuk pushonte. Gati gjithë media ndërkombëtare kërkonte një sqarim se çfarë po ndodhte. Arbnori, Mediu dhe Laço u nisën drejt ambasadorit Everts, për ta sqaruar se cili ishte qëndrimi i opozitës. Telefonoi dhe Bujar Bukoshi. Berisha i shpjegoi se çfarë po ndodhte. Më pas, SHIK e përdori këtë telefonatë si arsyetim për ndonjë bashkëpunim të Bukoshit me Berishën rreth këtyre ngjarjeve. Në fakt, ishte një telefonatë dyminutëshe si gjithë telefonatat që atë ditë kishin një kryepyetje: Çfarë po ndodh? Dhe realisht askush nuk jepte dot ndonjë përgjigje të saktë.

Kaosi disaorësh

Për disa orë Tirana ishte në kaos. Demonstruesit për 15 minuta morën gjithçka nën kontroll; Kryeministrinë, Radiotelevizionin dhe po hamendeshin për Ministrinë e Brendshme. Ishte një situatë, të cilën askush nuk e kontrollonte dot më. I vetmi mjet ishte komunikimi me mediat elektronike që bënë një mrekulli atë ditë. Në TVSH u shfaq kryetari i legalistëve, Ekrem Spahia. Dukej i tronditur dhe u përpoq të bënte thirrje për qetësi me një fjalor të varfër. Duket që ishte i pasigurt se çfarë po bënte.

Drejtori i TV, Eduart Mazi, kishte kërkuar në telefon Berishën dhe ai i kishte premtuar një thirrje për qetësi. Berisha u shfaq në ekranin e TVSH, në mesditë. Ja fjala e tij e plotë:

“Unë, para së gjithash, përfitoj nga rasti të ftoj të gjithë qytetarët shqiptarë në Tiranë dhe në mbarë Shqipërinë që në këto çaste të rënda për vendin, të ruajnë gjakftohtësinë, të vetëpërmbahen, të shmangin çdo lloj shkatërrimi dhe t’i japin mundësi zgjidhjes politike të kësaj krize të thellë, të krijuar nga arrestimi në mesnatë i të gjashtëve dhe vrasjes barbare politike, të projektuar nga kryeministri Fatos Nano dhe të ekzekutuar nga zyrtarë të lartë të policisë, të liderit të demokracisë, liderit të dhjetorit, zotit Azem Hajdari.

Në çdo rrethanë, unë bëj thirrje për qetësi dhe vetëpërmbajtje. Unë i garantoj demokratët që do të jem avokat i palëkundur i kërkesave të tyre të drejta, se do të jem i palëkundur në realizimin e idealeve të Azem Hajdarit, për çka u vra Azem Hajdari dhe idealeve të demokratëve në mbarë Shqipërinë.

Por, ne nuk mund të ecim përpara nëpërmjet shkatërrimit, duhet detyrimisht të japim zgjidhje politike dhe të shkojmë drejt zgjidhjes politike si një zgjidhje që i jep shpresa Shqipërisë dhe shqiptarëve për të ardhmen që ata meritojnë.

Ftoj edhe njëherë kryeministrin Fatos Nano të japë dorëheqjen, sepse çdo gjë po provon se vrasja e Azem Hajdarit dhe arrestimi i të gjashtëve ishin vetëm uvertura e një skenari kobzi për Shqipërinë dhe shqiptarët. Në rast se nuk është kjo, Fatos Nano le të japë menjëherë dorëheqjen, t’i japë mundësi zgjidhjes politike, t’i japë mundësi forcave politike që të operojnë mbi këtë zgjidhje dhe të shkojmë drejt shpëtimit të situatës.

Prej jush unë mora vesh se ka demonstrues përpara televizionit. Iu bëj thirrje demonstruesve të mos prekin RTV, personelin e Radiotelevizionit, gazetarët e Radiotelevizionit, asnjë institucion, sepse ata janë pasuri kombëtare. Ne jemi për ndërtimin, ne jemi për kushtetueshmërinë, sikundër duhet t’i siguroj shqiptarët se në çdo rrethanë, Partia Demokratike nuk përdor dhunën për të ardhur në pushtet. Ky është një qëndrim i pandryshueshëm parimor i kësaj partie.

Ju falënderoj për mundësinë, sepse unë jam përpjekur të komunikoj edhe me mjete të tjera me qytetarët e revoltuar, por ka qenë shumë e pamundur.”

Ceremonia e varrimit

Rreth orës 14.00, u njoftua se pavarësisht kaosit, ata që kishin mundësi të shoqëronin kortezhin, mund të shkonin në varrezat e Sharrës. Arkivolet e viktimave, të cilët kishin rreth dy orë që ruheshin para selisë së Partisë Demokratike, u nisën në autokolonë. Rrugët drejt varrezave të Kombinatit ishin të shkreta. Dukeshin njerëz të frikësuar që shikonin me frikë dhe largoheshin. Ishim në makinën e Astrit Patozit, kryeredaktorit të RD, kur ra telefoni i tij celular.

Ishte kryeministri Aleksandër Meksi, i alarmuar, po kërkonte të njoftonte dikë nga PD se hajdutët kishin dalë rrugëve dhe po vidhnin dyqanet. “Është e rrezikshme, – thoshte, – ai, – se po vjedhin dyqane, njerëz që nuk kanë lidhje me protestat.”

Astriti i premtoi se do të njoftonte dikë dhe ashtu bëri.

Ritvan Bode doli nga kortezhi i varrimit dhe u kthye në shesh për të qetësuar njerëzit dhe për t’i mbajtur të ndarë nga plaçkitësit. Dikush kishte sulmuar “Pacifikun”, të tjerë një dyqan bizhuterish afër parlamentit, ndërsa disa nëpunës të Kryeministrisë po ngarkonin një furgon me kompjutera nga zyrat e tyre, sipas një dëshmitareje që punonte po aty. Protestuesit as që e kishin mendjen te këto vogëlsira.

Ceremonia e varrimit zgjati rreth 20 minuta. Folën me radhë Berisha dhe të afërm të tij. Ndërsa po flitej, një breshëri automatiku u dëgjua në periferi. Ceremonia mbaroi shpejt dhe kortezhi rihyri në Tiranë.

Te kryqëzimi i “21 Dhjetorit” pamë një makinë “Benz 2400” që vinte përballë nesh me drita të ndezura dhe automatikë të nxjerrë jashtë dritares. Dukej që kishin vjedhur diçka. Devijuam rrugën dhe hymë në shesh nga stacioni i trenit. Ndërsa po kalonim te “Rruga e Barrikadave”, dy policë që na dolën përpara, sapo na panë, hoqën kapelet dhe i fshehën nga pas. Donin të tregonin se nuk ishin në detyrë.

Skena të tilla kishte gjatë gjithë rrugës. Rreth orës 17.00, policia doli në rrugë, kur pa se njerëzit ishin larguar. Në atë kohë, burrecëria e saj ishte një krim i ri. Policia filloi të qëllojë secilin që e shikonte të pafuqishëm, ndërsa para syve të saj vazhdonin të fluturonin banditë me vetura pa targa. Kryeredaktori i “TV Klan” kërkonte një kolegun tim në telefon për t’i rregulluar një intervistë me Izet Haxhinë që ishte në TVSH, ndërsa paniku dhe konfuzioni po përhapej gjithandej.

Zbutja e protestës

Në RTVSH vazhdonin të qëndronin ata që kishin pushtuar ndërtesën. Me ta nuk flitej fare. U ngarkua Genc Pollo të bisedonte, por ishte e pamundur. Dikush dhe filloi të fyente. Me shumë vështirësi, u arrit të bindeshin për ta lëshuar ndërtesën. Emisioni i lajmeve të orës 18.30 minuta ishte një komedi. Spikeri i emisionit, Asllan Bajrami, i filloi lajmet pro manifestuesve dhe i përfundoi kundër tyre, pasi ata ndërkohë u larguan nga TVSH.

“Policia shqiptare do t’i mbrojë institucionet. Shteti dhe Shqipëria do të ekzistojnë, shqiptarët nuk duhet të kenë frikë të jetojnë në Shqipëri”, – tha për ATSH, pasdite, Perikli Teta, ministër i Rendit Publik. Teta, që transmetonte lajmet në ATSH prej zyrës së tij, përmes zëdhënësit, ishte i vetmi zyrtar që, pasi kishte pirë së paku një litër raki, vendosi të qëndronte në zyrën e tij. Në Ministrinë e Brendshme atë ditë shkuan dhe disa ministra, ndërsa, sipas dëshmive të një oficeri, të gjithë hapën tunelet nëntokësore që të lidhin me Ministrinë e Brendshme, kur turma e demonstruesve filloi të kalonte para ministrisë.

Lidhur me hyrjen në TVSH, Teta tha se “së shpejti TVSH do të bëhet e përgjegjshme”. Sipas burimeve të policisë, pas orës 16.00 të së hënës, automjete të shumta policore dhe ato të autopatrullave “Shqiponja” filluan qarkullimin në sheshet dhe rrugët e Tiranës, duke vendosur në to normalitetin e humbur në mesditën e asaj dite.

“E gjithë policia është në veprim për të parandaluar çdo akt të mëtejshëm dhune ndaj pronës dhe institucioneve”, – tha për ATSH Ilir Bellovoda, drejtor i drejtorisë së policisë në prefekturën e Tiranës.

Pak nga pak filloi ofensiva shtetërore. Kreu i parlamentit, Skënder Gjinushi, i akuzuari kryesor si organizator i atentatit ndaj Hajdarit, tha se shteti duhet të veprojë plotësisht me të gjithë forcën e tij ndaj shkelësve të ligjit. “Dorëheqjet nuk paraqiten në formën e grushtit të shtetit, duke uzurpuar institucionet shtetërore me armë”, – tha Gjinushi, duke kundërshtuar kërkesën e opozitës për dorëheqjen e Fatos Nanos.

Ambasadorja e SHBA në Tiranë, Mariza Lino, u shpreh publikisht, duke bërë të ditur se ajo dhe kryetarët e misioneve të Bashkimit Evropian, OSBE dhe Këshillit të Evropës u takuan po atë ditë për të diskutuar gjendjen në Shqipëri. “Qeveria amerikane, si dhe kryetarët e këtyre organizmave dënojnë me forcë përdorimin e dhunës në Tiranë për qëllime politike. Udhëheqësit e të gjitha forcave politike duhet të marrin përgjegjësi për sjelljen e pasuesve të tyre”, – tha ambasadorja amerikane, Lino.

Sipas saj, udhëheqësit politikë në Shqipëri kishin për detyrë të gjenin një zgjidhje paqësore që të respektonte procesin demokratik. “Ne iu bëjmë thirrje udhëheqësve politikë të bashkëpunojnë me presidentin për propozimet mbi zgjidhjen e krizës. Komuniteti ndërkombëtar është i angazhuar për të përkrahur çdo paketë masash të miratuar nëpërmjet këshillimeve politike. Partitë që nuk luajnë një rol konstruktiv, duhet të jenë të vetëdijshme për pasojat”, – përfundoi ambasadorja e SHBA në Tiranë, Mariza Lino.

Ndërkohë, një tjetër zyrtare e lartë e Departamentit amerikan të Shtetit i bëri thirrje popullit shqiptar të vazhdonte të përdorte të gjitha mjetet demokratike për të zgjidhur trazirat e fundit. Zëvendësndihmëssekretarja e Departamentit amerikan të Shtetit, Ajllin Milloy, tha se Shtetet e Bashkuara dënojnë fuqimisht përdorimin e forcës si nga protestuesit, ashtu dhe nga forcat qeveritare.

Pasdite, këshilltari i Presidentit të Republikës, Preç Zogaj, bëri të ditur gjatë një interviste, se “Presidenti i Republikës brenda disa orëve do të kishte një takim me liderë të opozitës shqiptare lidhur me gjendjen tejet të tensionuar që kishte përfshirë Shqipërinë. Zogaj bëri të ditur se Meidani kishte mbi tavolinën e tij një paketë të zgjidhjeve politike, të cilën, sipas tij, presidenti do ta konsultonte gjatë takimeve që do të kishte me liderë të partive opozitare shqiptare. Takimi, në fakt, nuk u krye, por ishte një mjet taktik për të zbutur situatën ose, më mirë të themi, një dëshirë e Zogajt për të plotësuar kërkesën e opozitës për takim.

(Mero Baze. Pjese nga libri “Perballja me antiopozitarizmin”, Tirane 2008. Fotografite jane perdorur nga arkiva e fotografit Hektor Pustina)

13 Shtator 1998. Digjet makina e Arben Imamit, ish minister socialist

Diegia e makinave pas kryeministrise.

Te armatosur me mitraloz

Rrembimi i tankut

Arkivoli para kryeminsitrise

Sulmi me antitank

Pushtimi i RTVSH

Protestuesit ne ekstaze nga marrja e tankut

Azem Hajdari i sapovrare

Izet Haxhia para kryeministrise

INTERVISTA/ Bujar Nishani: Qendroj i palëkundur nga sulmet e mazhorancës. Politika të pastrohet nga kriminelët

18:30 Politika

“Shkëlzeni i mori 30 milionë lireta një trafikanti droge kur ishte 17 vjeç, ka transportuar edhe vetë heroinë”

18:11 Politika

FOTOT/ Charlie Hebdo tallet me vdekjen e 3-vjeçarit sirian: Të krishterët ecin mbi ujë…myslimanët mbyten!

18:07 Politika

Berisha thotë se Zeni dhe Argita japin vetë llogari, por asnjë prokuror s’ka guxuar t’i marrë në pyetje

18:03 Politika

Ish- zyrtari i Mediut mohon të ketë lidhje me raportin e OSBE

17:39 Politika

Informaliteti, Ruli: Aksioni i qeverisë, kryqëzatë për biznesin (TemA Tv)

17:41 Politika

Ambasadori britanik: Unë s’do të doja të përfaqësohesha nga një gangster, ju vendosni vetë

16:34 Politika

LETRA/ Berisha i përgjigjet ambasadorit të OSBE-së për akuzat ndaj tij, Argitës dhe Shkëlzenit

15:43 Politika

Koço Kokëdhima: OSBE duhet ë mbajë përgjegjësi për “raportin sekret”, qeveria t’i kërkojë llogari

15:20 Politika

Lefter Koka i përgjigjet Berishës: Unë paguaj kuotën e partisë, ti nuk e di çfarë bën

15:15 Politika