Poetin qe tentoi te na mesonte te rebelehoshim

“-Poeti më i ndershëm dhe më trim shqiptar. Ai na mëson trimërinë morale si trimërinë më të madhe të njeriut”-

Nga Kristo Mërtiri

Nëntitulli i shkrimit nuk është një definicion i rëndomtë patetik a thjesht shpërthim emocional i çastit. Dhe as përgjigje auditori e ndonjë studenti simpatizant, pedagogu pasionant apo ngritje zëri e lexuesve të kualifikuar e të rralluar gjatë Tranzicionkaosit shqiptar. Është zëri dhe fjala e  poetit tonë të dashur kombëtar, Dritëro Agolli. Është vlerësimi i poetit për poetin e madh të mjerimit, për Migjenin që “ ka shkëndijën e gjeniut” edhe si “ndryshuesi më i madh i poezisë shqipe në të gjitha kohërat”. Ai shkrepi dhe u ndez si një yll i pashuar në qiellin e shekullit të artë të letërsisë sonë. Dhe i tillë do të mbetet në breza. Realist që drithëron çdo zemër të vërtetë shqiptare, vetë gurin e drurin. Është me fat çdo komb që i ka. Se Millosh Gjergj Nikolla nuk u mat kurrë me hijen e mëngjesit dhe as shiti leksione morali e demokracie nga maja eOlimpit apo nga tribunat e studiot hyzmeqare të pushtetit të kohës. Vargu i tij ishte dhe mbeti bombë e flamur për Vegjëlinë. Mbi 8 dekada kështu, sot, nesër e përgjithmonë. Veçse kur vjen mesvjeshta e dytë, ne flasim e kuvendojmë shtruar me djaloshin njëzetecavjeçar qe shkundi e tronditi mbarë botën shqiptare. Çuditërisht, vetëm Polit(h)ika hesht e s’bëzanë përballë këtij mali ku falen kryesisht “shtresat e paprivilegjuara” në fshatra e qytete. Datëlindja dhe Datëvdekja e tij janë afër. Vetëm 48 ditë. Ose vetëm 27 vite larg njera-tjetrës. Një lule në lule të Rinisë !…”Vjeshtë në natyrë dhe vjeshtë ndër ftyrat tona”. Dhe dëgjojmë gurgullimën e vargjeve të famshme :

“Ngjyrët e verdha lozin në vallen e fundme,/(Dëshirë e marrë e gjetheve që një nga një vdesin)/Gëzimet, endjet tona, dëshirat e fundme/ nëpër baltat e vjeshtës një nga një po shkelin…”.

Këtë luftëtar jo të zakonshëm për një Botë të Re, jo më kot heroi i penës dhe i dyfekut gjatë epopesë së zjarrtë Antifashiste Nacionalçlirimtare, Kristaq Tutulani, e quante “uragan të vërtetë”. Ndërsa ish kolegu ynë gazetar i Lirisë, që mbeti përjetësisht përmendore-akuzë rreth kampit shfarosës së internimit në Prishtinë, Gjikë Kuqali, e pagëzoi pa mëdyshje si “gjeni të botës së re shqiptare”. Para se t’i pushkatonin nazistët gjermanë e t’i hidhnin në një gropë të madhe, 104 shokët e kampit të zi kishin dëgjuar nga goja e Gjikës dhjetra e dhjetra vargje përmendësh nga “Poeti i Rinisë”. Por kishin lexuar edhe shënimet e këtij djaloshi sykaltër, të mençur e plot ëmbëlsi, të titulluara në ilegalitet a në qelitë e burgut :”Pranvera mua më gjeti me Migjenin”.(Ndërsa dje, unë kujtova jo pa mirënjohje vëllain e tij Andon, që gjatë shërbimit tim të detyrueshëm ushtarak më mirëpriti e botoi një tufë me vjersha në ish revistën emërshquar “Nëntori”). Le të dëgjojmë pak nga shënimet origjinale të gazetarit dëshmor i Lirisë : “…Poema në prozë të një të vërtete të hidhur. Jo fjalë e fjalë,-varg e verg, por mendime madhështore, të një gjeniu të botës së re shqiptare, mendime që vijnë si një grusht i fortë dhe hedhin poshtë vellon e nxirë dhe të vjetër, që i ndalon shkëlqimin mendjes së mbytur të më së madhes pjesë të rinisë sonë ! Migjeni poet i poemave që janë si kandilat ndritës të rrugës ku kalojmë…”. Te krijimtari e Milloshit të pavdekshëm nuk gjen dot asnjë shkërbim (imitim). Një gurgullimë më vete nga krojet e maleve, pa lajle e lule lepepeqërie, pa veladon, rraso a çallmë hipokrizie. Dhe kur ? Ballë për ballë tiranisë zogiste ! Asnjë çast nuk u miklua e as u korruptua si disa të tjerë pehlivanë e prostituta letrare. Pena dhe fjala e tij e shkruar mbetën të kulluara. Ato nuk u bënë kurrë sixhade, qilima a furça neveritëse nëpër sallonet verbuese të pallatit mbretëror. Përkundrazi. Sepse edhe sot e kësaj dite, vlerat e mesazhet tepër të çmuara njerëzore që përcjell Migjeni ynë, mendoj se nuk u duhen vetëm “shtresave të paprivilegjuara”, por edhe të kamurve. Në fund të fundit, ato mbajnë gjallë e lartësojnë demokracinë e vërtetë. Brenda e jashtë Shqipërisë. E, siç thotë penëmprehti i dashur Agim Vinca matanë kufirit tonë shtetëror e në trojet e veta, të jesh Poet, duhet : “T’i shkruash Zotit letër të hapur/Dhe t’ia numërosh të tëra mëkatet./Ta ndërtosh varrin tënd në majën më të lartë të bjeshkës/Dhe të ndërrohesh në rrufepritës”. Ose më tej : T’i thuash derrit derr e Sokratit Sokrat/Dhe të pish pjesën tënde të helmit…Shkurt e më shkoqur,”të jesh kandil mes errësirës” ! – Këto vargje, më duket mua se ngjallin guximin njerëzor për të thënë të vërtetën e për t’ia klithur botës, për të luftuar për të. Ringjallin mitin e harruar e të pavdekshëm të Homerit, të Prometeut…,-shprehej kohë më parë një veteran e publicist i nderuar shkodran.

Vetëm tiranët thartohen e tërbohen përballë Poetit të Mjerimit, që është edhe “ateist antibabilonik, për të krijuar Kullën e Babilonit të Re, jo të Zotit por të Njeriut”. Më thoni, kush e ka bërë këtë gjë ?! “Ai është i pari që çmitizoi malësorin e legjendarizuar, duke e treguar servil, pa karakter për hir të ligjit dhe të një krodhe buke…Migjeni ka më shumë të ardhme nga të gjithë shkrimtarët e kulturës sonë”. Gurgullimat e tij të fuqishme pushtuan e ngritën peshë zemrat e shqiptarëve të vërtetë. Por ama rrodhën e ranë natyrshëm në detin popullor të protestës, nëpër greva e demonstrata dhe gjer te trastat partizane me fishekë e vargje si barut i thatë Lirie. Mirëpo, i papërsëritshmi Migjen, nuk shikonte vetëm nga frëngjitë dhe nuk shkroi asnjëherë i ngujuar te “kulla e fildishtë”. Idealet e tij të drejtësisë shoqërore, idealet e tij njeridashëse nuk ndryshken e as shuhen kurrë. Sepse pa individë të lirë, a mund të ketë komb e shoqëri të lirë ?! Mesazhet e atij uragani pa asnjë fije shkëlqimi të rremë, janë gjithnjë aktuale. Koha ka provuar e provon ende se prangimi shpirtëror e ekonomik mbjell pa mëshirë edhe depersonalizimin e njeriut. E në çdo sistem, në monizëm e në pluralizëm. Ndërsa në shtratin e amoralitetit euforik e si në ekstazë, gjen rehatinë e vet Polit(h)ika egërshane e mujshare pa moral. Politikë që “harroi” edhe Datëlindjen e kësaj krenarie të kombëtare në breza (?). Turp ! Kokat e saj në mazhorancë e në opozitë, meritojnë fshikullimën e ironisë therëse të Poetit të Vegjëlisë. Prandaj pyesim të irrituar : Njerëzia sot, duhet të luajë rolin e Hamletit apo atë të Don Kishotit ? Apo është thjesht ora e krizës morale e qytetare ?!…

“Përditë shoh qartë e ma qartë dhe vuej thellë e ma thellë”.

E tha fort e më shqip të vërtetën e hidhur, kur të tjerët kukurisnin dhe ftonin pa iu skuqur faqja “për gazmendje”! Drejt e në sy. Pa pudrosje e jargosje mercenarësh. Prandaj dikush pyeste me të drejtë : Mos mbeti vallë “një snaiper i veçuar e i dëshpëruar”?…Mund ta harrojnë e anashkalojnë nga axhendat zyrtare me fanfara shtetërore, por kurrë njerëzit e thjeshtë dhe intelektualët e drobitur në punë a në pension. Dhe as ata që mbushin mëngjeseve “sheshet Omonia” në Tiranë e gjetkë dhe përmes lëngimit migjenian mërmërijnë “Bukën tonë të përditshme falna sot” ! Vetëm ligjërimi i Poetit mund t’i zgjojë nga ëndrrat, zhgënjimet dhe premtimet gjumëndjellëse. Duke lexuar dje për flamujt e melankolisë së trishtueshme te “Vargjet e lira”, më dukej se ishin shkruar ditët e fundit dhe jo 80 vite më parë. Kjo tablo e thekur antifestive, më ngjante me breshërin dhe shiun me gjyma e bubullima që binte mbi dasmat e sotme groteske, fyese e gati poshtëruese për shumicën e shqiptarëve, mbi ato dasma milionere pa djersë në Kalanë e Gjirokastrës, në Pallatin e Kongreseve, në Pallatin Mbretëror etj. Prandaj njerëzia kanë nevojë për “Zgjim”.. Dhe siç ka theksuar Kadareja, thirrja e Migjenit ishte e ndryshme : Zgjohu që ta kuptosh se sa i mjerë je !…Një thirrje e thellë zemre atdhetare për cilindo, pa i veçuar aspak nëpër “shtrunga” të majta e të djathta. Të shikosh e të përjetosh në praktikë tablotë rrënqethëse migjeniane të varfërisë në vitet dy mijë, do të thotë se liria e vërtetë shoqërore ka ngecur larg dhe brënda gardhit të ëndrrave që i mbulon muzgu shpresëvrarë i Polit(h)ikës marroke e të korruptuar kokë e këmbë. 27 vjeçari i hajthëm shkodran ia ka bërë autopsinë me kohë, saktë e bukur, pa ekuivoke. Që nga “Të birt’ e shekullit të ri”;”Legjenda e misrit”;”Bukuria që vret”;”Mollë e ndalueme”;”A do qymyr zotni?”;”Zoti të dhashtë”;”Studenti në shtëpi” e gjer te “Luli i vocërr”,”Zeneli” etj. që kërkonin shtigje ndryshimi e progresi mbi çdo padrejtësi shoqërore.

Vjeshta migjeniane nuk ka asgjë të përbashkët me Polit(h)ikën laramane me shumë fytyra. Erdhën e ikën jo pak, por 25 vjeshta pluraliste në Shqipërizën tonë hallemadhe. Dhe dalja nga tuneli në dritë, mjerisht po kthehet në bukuri që vret ! Por kjo as që ua vret sytë pushtetërve e zyrtarëve që vijnë fukarenj a të kamur në kolltuqe dhe largohen edhe më pasunarë në opozitë. Ashtu kaluar e me këmbët në yzengji, flasin plot “përgjërim” e të krekosur për shtetin e së Drejtës, për barazinë para Ligjit e mjaft pallavra “demokratike” që tashmë nuk i ha as qëni. Siç thosh jo pa ironi një mendjendritur i jurisprudencës shqiptare e antifashist i orëve të para, “Terapi e shock-ut” edhe mund të jetë e këshillueshme në ekonomi, por kurrsesi në krijimtari”. Ndryshe i ke hapur portat e udhët e pista shterpësisë, depersonalizimit dhe prodhimit të prangave të reja ! Kjo politikë laramane me politikanë shtirakë, lakatorë, dredharakë e me shumë faqe, nuk na çon dot as në Europë e as në Perëndim. Dhe pastaj “të marrët zgërdhihen”… Migjeni, ky thesar i paprekshëm e plot “rrëzëllima gjeniale” dhe me ngjyrime danteske, nuk mund të mjegullohet nga shurdhëria tinzare politike e nga asnjë censurë tiranike. Le të trembet e struket nën hijen e vet mediokriteti, në çdo datë përkujtimore. Por nuk mund të trembet e të venitet “Vjeshta në parakalim”, vetë Poeti më i ndershëm e më trim shqiptar. “Vjeshtë në natyrë dhe vjeshtë ndër ftyrat tona”. Sistemet politike, ekonomike e shoqërore, ndërrohen e zhvillohen. Veç vargjet brilante lartësohen e nderohen çdo mestetori :

Një lis pasqyrohet në lotin e qiellit,

Tundet dhe përgjaket në pasjon të viganit,

“Jetë ! Jetë unë due ! e frymë merr prej fellit,

Si stuhi shkymë ajrin…por në fund ia nis vajit”.

Është vjeshta e çuditshme migjeniane, që ia ul kokën çdo tabori me tinzarë e lajkatarë ne pushtet a opozitë. Në të gjitha kohërat !…

FOTOT/ Si po shkatërrohen Kullat e Alpeve!

16:48 Kulturë

Hajrie Rondo rikthehet në skenë, pas betejës me tumorin

10:48 Kulturë

Konkurrenti i Kroacisë për Oskar, një histori dashurie dhe lufte

18:13 Kulturë

FOTOT/ Rikthimi i Matilda Makoçit, si duket tani aktorja

13:18 Kulturë

Zbulohen poezitë e reja të Dritëro Agollit: Do të doja një pako viagra që të bëj pak seks…

18:15 Kulturë

Një lajm i mirë për "Zojën e Shkodrës", restaurohet në Firence

11:43 Kulturë

"Arkivat në Lëvizje", nisin punëtoritë për koleksionet e filmit shqiptar

11:34 Kulturë

Poeti ose fantazmat e shpirtit tonë të vdekur- Ilirian Zhupa

18:15 Kulturë

Mustafa Nano në Youtube: Cfare thone dokumentat historike per Jezu Krishtin e Muhametin

11:46 Kulturë

Provokimi tjetër i Kumbaros: Çmimi Nobel.... kurrë mos e dhënçin!

19:42 Kulturë