Ky duhet të jetë një moment për t’u gëzuar. Xhihadistët e Shtetit Islamik (ISIS), të dëbuar nga Mosuli në Irak në korrik, u mundën këtë javë në kryeqytetin e tyre sirian, Raqqa. Pak mbetet nga “kalifati”, disa xhepa të vogla territoresh dhe një ideologji e falimentuar.

Alarmuese janë gjithsesi përleshjet për plaçkat e luftës që janë duke sjellë në sipërfaqe rivalitete të vjetra dhe konflikte të reja në një territor të pasur. Një përplasje ka ndodhur në Kirkuk, ku eksploruesit bënë gjetjen e tyre të parë të naftës të Irakut në vitin 1927. Qyteti është “shtëpia” e shumë grupeve, ndër të cilët kurdë, arabë dhe turkmen. Ajo mbetet jashtë enklavës zyrtare autonome të kurdëve por ishte mbajtur nga ata.

Më 25 shtator, krerët kurdë mbajtën një referendum mbi pavarësinë që përfshinte votuesit në Kirkuk. Qeveria e fyer irakiane, e udhëhequr nga arabët shiitë, urdhëroi forcat e saj për të rimarrë qytetin dhe tokat e tjera të diskutueshme më 16 tetor. Ata e bënë këtë me shpejtësi. Edhe me naftën e Kirkukut, enklava kurde është shkatërruar; pa të, ëndrrat e pavarësisë janë shkrumbuar.

Është shqetësuese që dy aleatët amerikanë, Peshmerga kurde dhe forcat irakiane, duhet t’i kthejnë armët njëri-tjetrit. Edhe më shqetësuese është fakti që Presidenti Donald Trump ka bërë shumë pak për t’i ndaluar ata, duke deklaruar se: “Ne nuk do marrim anën e dikujt”. Përveç nëse Amerika mbush boshllëkun e lënë nga rënia e ISIS, Irani do ta bëjë këtë në vend të saj.

Kurdët meritojnë shumë simpati. Të mohuar nga krijimi i një shteti në Lindjen e Mesme dhe të masakruar me gaz helmues nga Saddam Hussein, ata e konsoliduan rajonin e tyre autonom pas përmbysjes së Sadamit në vitin 2003. Kur ushtria irakiane u rrëzua para sulmeve të ISIS në vitin 2014, kurdët luftuan trimërisht me ndihmën perëndimore, dhe pushtuan Kirkukun.

Më vonë, megjithatë, Masoud Barzani, udhëheqësi kurd, ka provuar se është përbuzës për demokracinë (mandati i tij ka skaduar dy vjet më parë) dhe rënia e çmimeve të naftës ka falimentuar qeverinë e tij.

Referendumi i tij ishte një rrezik i pamatur për të shmangur pakënaqësinë në Partinë e tij Demokratike të Kurdistanit. Shumë kurdë, veçanërisht në fraksionin tjetër të madh, Bashkimi Patriotik i Kurdistanit, ishin të kujdesshëm.

Kryeministri i Irakut, Haider al-Abadi, kërkoi që rezultati i referendumit të anulohej. Irani dhe Turqia iu bashkuan atij në kundërvënien ndaj kurdëve. Amerika, mbrojtësi i kurdëve, kundërshtoi referendumin dhe njësitë amerikane të trajnuara ndihmuan në rimarrjen e Kirkukut – në kundërshtim me zemërimin e kongresmenëve që besojnë se operacioni ishte i orkestruar nga Irani.

Amerika duhet të ndërhyjë për të ndaluar një konflikt të ri në Irak, midis arabëve shiitë dhe kurdëve, duke zënë rrënjë midis rrënojave të konfliktit të vjetër midis arabëve Shia dhe sunitë. Do të ketë nevojë për aftësi të jashtëzakonshme për të ndihmuar në zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mbi tokat e pretenduara nga qeveritë në Erbil dhe Bagdad, dhe më gjerë, për të zgjidhur pyetjen se si duhet drejtuar Iraku.

Kjo do të vendosë një precedent për përfundimin e luftës në Siri, për të përcaktuar shanset e xhihadistëve që të kthehen dhe të ndikojnë në balancën rajonale të pushtetit.

Deri në një pikë, Amerika ka nevojë për z. Abadi të jetë një nacionalist i fortë irakian, aq më mirë t’i rezistojë ndikimit iranian. Por një qeveri tepër e fuqishme në Bagdad do të rrezikonte përsëritjen e shtypjes së epokës së Sadamit.

Iraku ka nevojë për një shtet të decentralizuar që i jep siguri pakicave të saj, dhe një pjesë të drejtë të pushtetit dhe burimeve. Një Kurdistan i lulëzuar është hapi i parë.

Amerika qëndron prapa

Preferenca e z. Trump për mburrje më shumë se zhvilluari diplomaci komplekse ose, më keq, konceptin e “ndërtimit të kombit”, shton rrezikun. Më 13 tetor ai premtoi të përballet me “regjimin mashtrues në Iran”, duke fajësuar marrëveshjen bërthamore të Barak Obamës për forcimin e saj.

Në fakt, Irani nxjerr fuqinë e saj kryesisht nga kaosi i rajonit. Pavarësisht kësaj, përballja me Iranin në terren është e rrezikshme; Irani e di se si të përdori milicitë proxy për të “gjakosur” trupat amerikane.

Por fjalët e ashpra e z. Trump rrezikojnë të provokojnë linjat e ashpra iraniane gjithsesi. Tani për tani, pasi bëri shumë punë për të shtypur xhihadistët në Irak dhe Siri, Amerika po e lë Iranin ta riformojë botën arabe sipas pëlqimit të saj./The Economist – Lexo.al/