Te fundit
ANALIZA/ Udhëkryqet e dialogut Greqi-Maqedoni: Bisedimet për emrin në fazë të re, ja pikat e ndjeshme në negociatave
18 Shkurt 2018, 15:55Rajoni
TEMA
Zhvillimi i negociatave për emrin ka hyrë në fazën serioze dhe njëkohësisht të ndjeshme. Thelbi i tyre duket se qëndron tek ndryshimi ose jo i kushtetutës.
Emri i ri i Maqedonisë nuk duhet të përmbajë përcaktim gjeografik që do të ishte në dëm të Bullgarisë, ka deklaruar presidenti i Bullgarisë Rumen Radev gjatë vizitës së tij zyrtare në Maqedoni.
“Bullgaria nuk përzihet në zgjidhjen e kontestit midis dy shteteve fqinje , por Bullgaria si vend fqinj kjo çështje e prek”, është shprehur presidenti bullgar Radev në konferencën e përbashkët me homologun maqedonas Gjorge Ivanov.
Osmani: Ka pika të ndjeshme në negociata
Zhvillimi i negociatave për emrin ka hyrë në fazën serioze dhe njëkohësisht të ndjeshme dhe nuk është kontribuese ulja e bisedimeve në nivel të mediave pa pasur një qëndrim të gatshëm, thotë zëvendëskryeministri Bujar Osmani.
Sipas tij, në këtë fazë të negociatave po harmonizohen qëndrimet dhe për momentin nuk ka vend për të hapur tema si referendum apo ndryshime kushtetuese.
“Çelësi i suksesit të këtyre negociatave është që ato të jenë të kufizuara në nivel të grupeve negociuese.
Model për të dështuar ky proces janë negociatat nëpërmjet mediave, negociatat publike, për shkak se e dimë nga eksperienca gjithmonë kur kemi qenë afër zgjidhjes, debati publik e ka rrënuar procesin në fazë të hershme.
Nuk them se ne duhet t’i ikim debatit publik, por në këtë fazë kur procesi ende është i papjekur mjaftueshëm që të mund të ekspozohet në opinion, ai do të shkatërrohet që në fillim”, ka deklaruar zëvendëskryeministri për eurointegrime Bujar Osmani.
Pa dashur të zbulojë detaje më të hollësishme për procesin e negociatave, kryeministri Zoran Zaev megjithatë përmend se thelbi i negociatave qëndron tek ndryshimi ose jo i kushtetutës.
“Gjithsesi pozitat esenciale janë shumë të rëndësishme, emri, Kushtetuta nëse do të ndryshojë ose jo, gjuha dhe çështje të tjera që përmenden.
Gjithsesi ajo është esenca e gjithë procesit negociues dhe mundësisë së gjetjes së zgjidhjes. Besoj se të dyja palët do të jemi pragmatike.
Dinjiteti është shumë i rëndësishëm, identiteti është shumë i rëndësishëm”, ka thënë Zaev.
Sa i përket emrit ai konfirmon se në tavolinë kanë mbetur katër emra me përcaktim gjeografik. Ai nuk saktësoi emrat por tashmë jo zyrtarisht bëhet e ditur se zgjidhja mund të kërkohet mes emrave si Maqedonia e Epërme, Maqedonia Veriore, Maqedonia e Vardarit dhe Maqedonia (Shkupi).
Hapja e çështjeve të tjera përveç emrit mund ta pengojë procesin
Intensifikimi i bisedimeve për çështjen e emrit është tregues se problemi ka hyrë në fazën serioze.
Është moment kritik, prandaj kaq heshtje, vlerëson profesori universitar Shpëtim Latifi.
Kjo fshehtësi se çfarë po diskutohet në opinion i referohet ndjeshmërisë së negociatave në këtë moment. “Ajo për të cilën ndoshta tani po “thyhen shtizat” është çështja e përdorimit të emrit “Erga Omnes”.
Qëndrimi i Qeverisë greke është që emri i ri i Maqedonisë “Erga Omnes” do të nënkuptojë që ky emër të përdoret edhe brenda Maqedonisë, me çka nënkupton në mënyrë eksplicite ndërrimin e Kushtetutës, për të cilën Qeveria e Maqedonisë është zotuar se nuk do të ndodhë”, thotë profesori Shpëtim Latifi.
Përfshirja në bisedime e temave që kanë të bëjnë me çështjen e identitetit, gjuhës dhe ndryshimi i Kushtetutes mund të ndërlikojnë apo edhe të pamundësojnë gjetjen e një zgjidhjeje mes dy vendeve për emrin thonë njohës të çështjeve ndërkombëtare.
“Në të kaluarën as që është biseduar për çështjen e identitetit dhe gjuhës, pasi ato kryesisht ishin përqendruar në ndryshimin e emrit. Nuk di se pse tani hapen edhe këto çështje, të cilat në të kaluarën as që ishin në rend dite.
Ende e kemi të paqartë se emri i ri do të përkthehet në anglisht, apo do të përdoret ai në gjuhën maqedonase edhe për përdorim ndërkombëtar.
Situatë e njëjtë është e me gjuhën, se si mund të quhet gjuha ndryshe nga maqedonishtja, ajo që përdoret me vite e vite”, thotë Vlladimir Bozhinovski nga Instituti për Hulumtime Politike.
Analisti Lupço Ristevski thotë se negociatorët grek nuk kanë të drejtë që në tryezën e bisedimeve t’i hapin çështje siç janë identiteti, gjuha, kultura sepse këto janë çështjet më të shenjta për një komb.
“Greqia nuk ka të drejtë të ketë pozicione dominuese dhe të kërkoj zgjidhje ‘Erga Omnes’, pra të kërkojë ndryshimin e Kushtetutës.
Kjo është e pakuptimtë dhe paraqet përzierje flagrante në punët e brendshme të Maqedonisë.
Kuptohet se zgjidhje duhet të ketë, por ajo duhet të përshijë vetëm çështjen e emrit, por jo aspekte të tjera si identitetin, gjuhën dhe të tjera”, thotë Ristevski.
Por profesori Abdulla Azizi kërkon nga politika shqiptare të jetë e vëmendshme, pasi kur flitet për identitetin, në asnjë mënyrë nuk duhet harruar identiteti shqiptar.
“Nuk është vetëm identiteti i maqedonasve këtu që preket, flasim për emrin e shtetit.
Ku është identiteti i shqiptarëve, dikush e ka keqkuptuar këtë çështje dhe gjithçka që përmendet në Maqedoni e ka përvetësuar si emër ekskluziv me emrin e kombit që është shumicë në këtë shtet”, thekson profesori Abdulla Azizi.(dw)
2 komente në “ANALIZA/ Udhëkryqet e dialogut Greqi-Maqedoni: Bisedimet për emrin në fazë të re, ja pikat e ndjeshme në negociatave”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Cohet Radevi i Bullgarise Ivanovi po e njejta pjelle te zbritur ketyre aneve nga Stepat e Uralit si dhe kurdo-egjiptianet e Athines te ardhur gjithashtu si kolon ketyre aneve dhe po bisedojn per teme per nje ceshtje qe nuk ka as me te voglen lidhje me keta kolon ardhacake…..Leken e Madhe…..ketu ka perfunduar historia e lavdishme e ketij Gadishulli dhe popullit te tij autokton mije vjecare fale disa kurvave romantike europiane qe per interesat e tyre gjeopolitike e kane bastarduar kete histori ne favor te barbareve sllave e jevgjiteve nga Anadolli e Lindja e Mesme
MAKEDHONIA ESHTE SHQIPTARE,AS GREKE,AS BULLGARE
Makedhonia e Veriut (ajo e Shkupit) eshte e banuar nga sllave,shqiptare,vllaho-shqiptare,turq… Sllavet dihet historikisht se jane te ardhur ne keto troje ne shek VI – VII te eres sone,pra rreth 1000 vjet pas Lekes se Math! Pretendimi i tyre se jane pasardhes te makedhonasve te lashte eshte krejt qesharak. Nga pikepamja etnike dhe gjuhesore,sllavet e Makedhonise jane bullgare lindore e asgje tjeter. Doni te dini se si e justifikojne ardhjen e sllaveve ne shek VI – VII dhe si e lidhin me lashtesine!? Deshironi te qeshni me lot!? Keta sllavet thone se vertet kane ardhur 1000 vjet pas kohes se Lekes se Math te Makedhonise (se kjo s’ka asnje dyshim),por ata qe erdhen ishin “pasardhes te ushtrive te Lekes se Math”,qe kishin mbetur stepave te Siberise dhe atje u sllavizuan. Pra keta “pasardhes”‘ te sllavizuar u krthyen pas 1000 vjetesh ne “atdheun” e tyre ? ? ? Ne fakt nuk ja vlen fare te merresh me pretendimet sllave!!!
Ne Makedhoni nuk ka patur e nuk ka “greke” (as ne Makedhonine e Shkupit,pra verioren e as ne Makedhonine e Selenikut,pra jugoren). Kur Makedhonia e jugut (ajo e Selenikut) u pushtua nga ushtria neo-greke ne 1913-en,atje nuk kishte asnje grek. Dokumentet historike te vete ushtrise neo-greke e deshmojne qarte kete. Askush nuk dinte greqisht ne ato ane,me perjashtime te pakta,sidomos te prifterinjve qe e kishin mesimin e greqishtes te detyruar sepse ishte gjuhe administrative e kishes! Shteti neogrek u mundua te ndryshonte strukturen etnike te kesaj zone (qe popullohej nga shqiptare,sllave,vllahe,turq,hebrej e armene) duke sjelle popullsi kristiane nga Turqia (te quajturit ponte,karamanlinj dhe kapadhokinj). Keto popullsi ne fakt nuk kane lidhje me greket. Kapadhokinjte dhe karamanlinjte jane popullsi te Turqise jugore,popullsi turanike (te njejta me turqit dmth) por qe kishin ardhur me pare se turqit,rreth 2 shekuj me pare dhe ishin vendosur ne zonat e Perandorise Romane te Lindjes (i ashtuquajtur me vone nga historianet si Bizanti). Keto popullsi ishin kristianizuar dhe vazhduan te mbeteshin kristiane edhe pas ardhjes se vellezerve te tyre turqve osmane qe ishin myslimane. Keto popullsi kishin gjuhe amtaren turqishten dhe kete perdornin edhe ne kishat e tyre. Madje ata e shkruanin Ungjillin ne turqishten e tyre me shkronja greke dhe liturgjia kishtare behej ne turqisht. Edhe sot e kesaj dite keto popullsi qe jetojne ne shumice ne Greqine e Re,vazhdojne dhe flasin ne shtepi turqisht dhe kur organizojne festa e panaire,kendojne e vallezojne tyrcelinjshe! Karamanlinjte dhe kapadhokinjte kane tipare te dallueshme fizionomike si popujt turanike. Jene te shkurtet,fytyrgjere,syterhequr dhe dicka midis ezmerit dhe verdhacukut ne ngjyren e lekures. Pontet jane nje grup tjeter popullsie kristiane e ardhur nga Turqia veriore. Keta ndahen ne dy grupe : turkofone dhe pontiofone. Jane nje popullsi shume e perzier midis turqve dhe gjeorgjiano-kaukazianeve. Zona e tyre e prejardhjes ndodhet ne veri te Turqise se sotme,ne brigjet e Detit te Zi,me qender ne Trabzon (Trapezunda).Po te studioni historine e asaj hapesire do kuptoni thjesht se aty ka patur levizje popullsish nga zonat perreth kryesisht kaukaziane dhe gjeorgjiane. Pretendohet qe ka patur edhe koloni te heleneve te lashte,por qe gjurmet e tyre kane humbur ne histori,ashtu sic kane humbur ne histori gjurmet e kolonive te heleneve te lashte ne shume brigje te Mesdheut. Ardhja e turqve e beri edhe me mix popullaten e asaj zone dhe ekzistenca e ketyre popullsive as qe vihet ne dyshim. Gjate periudhes se Perandorise Romane te Lindjes (Bizantit) kjo zone ishte nen sundimin e Perandorise,ndersa Gjeorgjia apo Kaukazi,pergjithesisht ishin jashte sundimit roman. Kjo zone ka patur tendenca shkeputese (irretendiste) dhe nje fare organizimi fetaro-administrativ. Pontet turkofone kane shumer ngjashmeri me pontet pontiofone,si ne tradita,veshje,kenge e valle,por turkofonet shihen shpesh me percmim nga te tjeret dhe quhen turko-spori (dmth fara-turke). Pikerisht ne kohet e sundimit romano-lindor (bizantin),popullsia ishte mixe kauaziano-gjeorgjiane dhe duke qene se gjuha zyrtare e kishes dhe e shtetit ishte greqishtja mesjetare,ne keto zona u perhap nje gjuhe qe quhet pontiaka. Kjo gjuhe ka lidhje me greqishten mesjetare kishtare (po aspak me helenishten e lashte sic pretendojne disa),por eshte e pakuptueshme nga greqishtja e sotme (dhimotika) qe eshte gjuha zyrtare ne Greqine e Re! Natyrisht pontiaka-ja eshte e ndikuar shume dhe e mbushur me fjale nga turqishtja,por edhe nga gjuhet sllave apo gjeorgjiane.Kjo popullsi,qofte turkofone qofte pontiofone mbeten kristiane edhe gjate Perandorise Osmane dhe edhe sot e kesaj dite perdorin ose turqishten ose pontiakishten si gjuhe te tyre shtepiake, ne Greqi ku jetojne. Pontet (turkofone dhe pontiofone) kane tipare krejt te dallueshme fizionomike dhe dallohen shpejt ne gjithe Greqine. Ata jane te shkurter,fytyre gjere,hundekerrabe dhe shume ezmere. Kane veshjet dhe traditat e tyre,kenget dhe vallet,te cilat po te mos e dish i merr per turq,se jane krejt te njejta!
Keto tre-kater grupacione popullsish u sollen ne Makedhonine e jugut (te Selenikut) dhe ne Thraken perendimore,sidomos pas vitit 1925,por edhe pas viti 1990 (keta te fundit erdhen nga Gjeorgjia,Armenia dhe Rusia). Ne nje popullsi prej rreth 800 mije banore qe kishte Makedhonia e Selenikut ne vitet 1920, erdhen rreth 700 mije ponte,karamanlinj dhe kapadhokinj. Duke perdorur politikat e spastrimit (turqit u detyruan te largoheshin te gjithe,por bashke me ta dhe shume popullsi te tjera myslimane, si shqiptare dhe sllave. Po ashtu edhe hebrejte u spastruan gjate Luftes II-te,ndersa sllavet u debuan ne shumice gjate Luftes Civile ne Greqi ne vitet 1945-1948), po ashtu edhe politikat e te asimilimit ndaj popullsive vendase (shqiptareve,sllaveve,vllaho-shqiptareve,armeneve qe ishin popullsi kristiane) dhe duke sjelle keto popullsi kristiane nga Turqia,shteti neogrek u perpoq dhe vazhdon te perpiqet ende sot me te gjitha menyrat te grekezonte Makedhonine jugore. Keshtu ne 1990,kur Makedhonia e veriut (e Shkupit) shpalli pavaresine nga ish-Jugosllavia,ne Greqi plasi nje kundershtim i hapur ndaj atij shteti dhe filluan te shperthejne teorite “Makedhonia eshte greke” dhe te teorise se Makedhonia e lashte na ishin helene dhe Leka i Math na ishte helen. Deri atehere shume pak flitej per “helenicitetin” e Makedhonise se lashte. Dicka kishin filluar te perrallisnin ne Greqi ne vitet 1905-1913,kur u kuptua se Perandoria Osmane do shkaterrohej dhe ne Greqi filluan te pretendonin territore. Si justifikim,pikerisht ne ato kohe, dolen disa teori per Makedhonine si “greke”,se deri atehere si kishte vajtur njeriu ne mendje. Por keto u shuan shpejt,sapo arriten qellimin dhe moren nje pjese te madhe te Makedhonise (pjesen jugore) ne 1913. Pastaj nuk u ndjene me,derisa ne 1990 doli nje shtet tjeter qe quhej Makedhoni dhe pervec kesaj ky shtet kishte pretendime territoriale ndaj Greqise (kerkonin bashkimin me Makedhonine e jugut,ose te Egjeut sic njihet ndryshe). Aty filloi kundershtimi me kete shtet,te cilit Greqia nuk i njeh as emrin (prandaj nderkombetarisht quhet FYROM) dhe pas 1990 s’lane teori pa nxjerre dhe “vertetim” pa thene se “H Makedonia einai eliniki – Makedhonia eshte greke”! Cuditerisht jane pikerisht pjesetare te ketyre popullsive te ardhura, qe quhen “prosfigies = ardhacake”,pra (ponte,karamanlinj e kapadhokinj) qe cirren me shume,qe bejne patriotin e flakte dhe thone se jane “pasardhes te Aleksandrit te Makedhonise”. Keta nga Azia,na qenkan pasardhes te makedhonasve!!!??? Por te verteten nuk e dine vetem neogreket,ata duan te vertete ate qe ju pelqen atyre. Te gjithe aktoret politike dhe vendim-marres ne bote e dine fare mire se Makedhonia e sotme (e veriut dhe e jugut) eshte banuar dhe banohet nga popullsi te ndryshme heterogjene. E dine shume mire se cfare politikash ka ndjekur shteti neogrek dhe e kuptojne hallin dhe interesin qe ka ky shtet.
Sa per Makedhonine e lashte,pavaresisht perpjekjeve neogreke apo sllave,historia eshte shume me e thjeshte dhe e qarte :
– makedhonasit e lashte nuk kane lidhje me sllavet! Keta jane te ardhur ne Makedhoni dhe ne gjithe Ballkanin ne shek VI-VII (pra 1000 vjet pas Lekes se Math) dhe jane sllave ashtu si sllavet e tjere (saktesisht sllavo-makedhonasit jane etnikisht bullgare dhe flasin nje dialekt te bullgarishtes)
– makedhonasit e lashte nuk ishin helene! Vete helenet e lashte e kane dokumentuar qe para 2500 vjetesh se makedhonasit ishin “barbare” dhe flisnin nje gjuhe tjeter. Nuk ka asnje dyshim per kete. Kur e thoshin helenet e lashte atehere,c’rendesi ka se c’thone neogreket e sotem! Vete Leka i Math e ka mesuar helenishten ne moshen 15 vjecare (ashtu sic mesojme sot anglishten) dhe keto jane te shkruara e zeza mbi te bardhe,s’ka asnje dyshim!
– makedhonasit e lashte ishin fise pellasgo-illyre. Shqiptaret shpesh here ne histori quhen makedhonas. Gjate periudhes romake,ka pasur periudha te gjata kohore kur kryeqendra e Provicium Ilyiricum-it ishte Seleniku! Makedhonia eshte nje nga krahinat shqiptare (Dardani,Makedhoni,Epir,Illyri).
Fatkeqesisht vetem shqiptaret nuk e vrasin mendjen dhe nuk e rivendikojne Makedhonine (te veriut dhe te jugut),megjithese shkencetaret percaktojne vetem shqiptare si pasardhes te makedhonasve te lashte. Figura e Lekes se Math sidoqofte eshte vendosur ne monedhen kombetare shqiptare qe ne 1924-n .Monedha “1 Lek” e emetuar ne 1924, ka portretin e Lekes ne nje ane dhe ne anen tjeter Leken e Math mbi kale. Monedha jone quhet Lek pikerisht ne perkujtim te Lekes se Math te Makedhonise. Pikerisht kete portret te Lekes se Math qe gjendet ne monedhen tone te 1924-s, kane vendosur greket ne monedhen e tyre “100 Dhrahmi” ne vitin 1978!!!! MAKEDHONIA ESHTE SHQIPTARE,AS GREKE,AS BULLGARE!!!