Te fundit
Rrëfimi i Petrit Kumit, fotografit në kohën e diktaturës: Si ë bëra foton e fundit të Enverit, pas 12 ditë pritje dhe atë të Kristaqit me Edi Ramën
13 Shtator 2019, 09:59Kulturë
TEMA
Dokumentari i gazetares Genta Popa Prodani, qe u transmetua te dielen ne mbremje ne ciklin “Exclusive”, ne Top Channel, i kushtohet fotografit te mirenjohur Petrit Kumi, i cili ka lene gjurme shume te rendesishme ne historine e fotografise shqiptare para viteve 90.
Mjeshtri i mirenjohur tregon per rrugetimin e tij si fotograf, kontributin e tij te gjate tek revista Ylli, bashkepunimin e tij me intelektualet e shquar Ismail Kadare dhe Dhimiter Shuteriqi, si dhe per foton e fundit te Enver Hoxhes, kur gjendja e renduar shendetesore e diktatorit mbahej sekret per publikun.
Nga Genta Popa Prodani
Petrit Kumi, mjeshtri me nje karriere gjysmeshekullore ne fotografine e shtypit, eshte sot i fundmi i nje plejade fotografesh shqiptare qe ruan ende emocionet dhe sfidat e nje kohe tjeter te fotografise, krejt e ndryshme nga kjo e sotmja. Atehere asgje nuk ishte digitale, e castit. Perkundrazi, rezultati i shkrepjes se kerkuar vinte pas oresh te tere pritje ne dhomen e erret.
“Puna krijuese ne dhomen e erret- kujton Petrit Kumi, zhvillimi i negativeve dhe fotografise neper bacinela do te mbetet per mua nje kujtim i perhershem gjate gjithe karrieres sime ne fotografi, nje pervoje e jashtezakonshme dhe e paperseriteshme, unike ne llojin e vet. Kam qene pjese e atij grupi krijuesish te fotografise shqiptare qe i dha jete artit fotografik ne ato vite duke e zhvilluar ate brenda mundesive qe kishim. Nepermjet kesaj pervoje jam njohur me fotografine e vertete si shkence dhe si art“.
Mbi te gjitha, ishte koha kur arti i fotografise ashtu si dhe te gjitha artet e tjera ne vend, zhvillohej krejt ne kushtet e nje lirie te cunguar, qe kufizonte frymezimet e bukura dhe te natyrshme te shpirtrave te lire artistike, per ti ndrydhur ato ne thellesite me te medha te ndergjegjes, per nje kohe te gjate. Aq sa jeta e nje njeriu te mos mjaftoje per ti rinxjerre me prej andej.
Ne dokumentarin “Petrit Kumi, fotografi ne kohen e diktatures„ mjeshtri i mirenjohur shpreh keqardhjen qe nuk eshte fotograf ne kete kohe, kur edhe me nje celular, sic thote ai, mund te besh gjera shume te mira. “Rendesi ka ideja dhe mendimi i qarte per ate qe deshiron te besh. Sot nuk ke nevoje te pyesesh sekretarin e partise per te bere nje foto, e ke ne rruge motivin, rrembeje dhe nxirre ne foto„
Petrit Kumi rrefen per Exclusive se si u be fotograf ne kushtet e mungeses se nje shkolle te mirefillte te ketij zhanri ne Shqiperi dhe te mjeteve te nevojshme per te zhvilluar fotografine moderme shqiptare. “ Ishte nje kohe shume e veshtire, ku mungonte baza materiale qe une ta zhvilloja fotografine sipas kerkesave qe kisha”
Me nje karriere gati gjysme shekullore ne fotografine e shtypit, Petrit Kumi kujton se ne vitin 1952, fitoi cmim ne konkursin nderkombetar te fotografise se shtypit ne Moske. Ne vazhden e viteve 50 ai u be pjese e fotografeve qe punuan ne Agjensine Telegrafike Shqiptare, ku realizoi shume fotografi te personaliteteve te rendesishme qe vizituan atekohe Shqiperine, perfshi Nikita Hrushovin, kryetarin e Bashkimit Sovjetik, aleatit me te madh te regjimit te kohes. Mjeshtri Petrit Kumi u identifikua me pas me Revisten Ylli, te vetmen reviste social-kulturore te kohes se diktatures, ku punoi si fotograf dhe fotoreporter per disa dekada. Ne qender te fotove te tij ishin me se shumti njerezit e thjeshte ne perditshmerine tyre. Por dimensioni i tyre artistik i bente ato shume te pelqyeshme per publikun.
Ndersa shkrepte foto ne cdo cep te Shqiperise se kohes, ai vazhdimisht kerkonte te thellohej ne debate te rendesishme per fotografine te cilat i gjente te trajtuara sidomos ne ndonje reviste te huaj qe arrinte ti binte ne dore. Ku fillon piktura e ku mbaron fotografia? Apo anasjelltas.
Petrit Kumi bisedonte shpesh per fotografine me intelektualet e shquar te kohes si Ismail Kadare e Dhimiter Shuteriqi, dhe mbi vargjet e tyre shkrepte fotot e tij.
“Une perfitoja shume nga kultura dhe informacioni qe ata kishin per fotografine – thote Kumi, dhe nje jave shkoja tek Kadare, e javen tjeter tek Dhimiter Shuteriqi. Nuk i ndahesha une atyre. Ende sot ruaj nje leter te Dhimir Shuteriqit me komentet e tij mbi fotografine. Ai ishte i madherishem ne informacionet qe kishte edhe ne kete fushe”.
Kumi komenton ne “Exclusive” nje fotografi te shkrepur prej tij gati 30 vjet me pare ku skulptori i mirenjohur Kristaq Rama bisedon me te birin Edi Ramen, atehere pedagog ne Akademi e Arteve dhe sot kryeminister i vendit.
“Kjo foto – tregon Kumi, eshte bere ne vazhden e ndjekjes qe une i beja figurave qe i vleresoja, ne kete rast sidomos te Kristaq Rames, qe ishte nje skulptor i shquar. Ndersa Edi atehere ishte shume popullor dhe benim shume biseda se bashku”.
Sa here qe ne familjen Hoxha nevojiteshin fotografi artistike, do te thirrej Petrit Kumi. “Ai kishte kete aftesine e fotografit artist”- thote fotografi Roland Tasho. Petrit Kumi rrefen ne “Exclusive” se si arriti te realizoje foton e fundit te Enver Hoxhes, ne kushtet kur gjendja shendetesore e Hoxhes ishte shume e renduar dhe mbahej sekret per publikun.
Mjeshtri Kumi nuk e harron se, kur e moren per here te fundit per te fotografuar Enver Hoxhen, ka pritur 12 -13 ditë aty, në atë dhomën qe kishte krijuar per realizimin e fotos.
“Mesa duket ai refuzonte ose ishte i pamundur nga pikëpamja shëndetësore. Të shtëpisë më thonin, ja tani do e bëjmë, e kur shkonte ora dy më thonin, hajde nesër. E kështu shkoi dita ditës. Kur erdhi ajo ditë, dita e 12. Ai erdhi u ul aty, e ishte shumë i kontraktuar. Bera shume shkrepje por vetem e para ishte me e pranueshme. Eshte ajo qe eshte botuar ne reviste”
Duke ju referuar periudhes qe ai fotografoi ne disa dekada, Petrit Kumi e di se kishte plot ane te tjera te realitetit shqiptar te cilat ai nuk mund ti fotografonte, pasi sic thote Kumi, kjo binte ndesh me politiken e kohes.
“P.sh, unë nuk kam fotografi në radhët e njerëzve që prisnin të merrnin vajguri, apo të atyre që mbanin radhë për të marrë bukën, nuk kisha interes të nxirrja shishet e qumështit apo radhët e mëdha. Kjo binte në kundërshti edhe me idetë e partisë, e ja ku del politizimi, dhe mund të gjobiteshe”. Ndaj dhe shumecka qe lidhet me anet me te erreta te nje realiteti te dukshem e te padukshem te asaj kohe, do te mbetet e fiksuar vetem ne memorien e disa brezave, qe u privuan te deshmojne lirisht kohen e tyre, me te gjitha anet e saj.
Edi Rama me te atin, Kristaq Rama
Ismail dhe Helene Kadare
Foto e fundit e Enver Hoxhes
Kooperativiste
Petrit Kumi
30 komente në “Rrëfimi i Petrit Kumit, fotografit në kohën e diktaturës: Si ë bëra foton e fundit të Enverit, pas 12 ditë pritje dhe atë të Kristaqit me Edi Ramën”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
E TRISHTUSHME PER ARTISTIN SKULPTORE KRISTAQ RAMA PUNOJE GJITHE JETEN ME BALTE ALLCI BRONXE E NUK FITOJE ASGJE
Kristaqi punoi per te burin. Mos ia qa kaq shume hallin. Kush e do se ku kemi qene ju kur ai ishte anetar I KQ.
ZOGU NUK J’A QAJE HALLIN SI KRISTAQ POR SI ARTISTE DHE VEPRA E TIJE NENA SHQIPERI NUK I PERKET HOXHES ZOGU VOGEL
NE ate kohe secili punoi per veten pasi askush nuk e dinte cfare sillte e nesermja.I biri I kristaqit eshte shembulli tipik I shprehjes “Molla bie nen molle “or taj .Komenti yt ziliqar tregon shume per “talentin” tend.
TE PASKA IKUR TRENI MÈRE ILACET SE DO BEHESH KEQ
Kjo fotografia e Edit me te jatin,
shum fotografi e bukur ,
se i ka kapur pa mendje
Ata kane qene duke diskutuar me pasion me njeri tjetrin duket qe esht debat paksa i nxehte
, se kuptohet nga qendriimi i tyre .
Dhe bravo fotografi i ka kapur shum bukur
fotoja e 10, 14, dhe me sexi ajo 16
Reportazh me foto artistike
minatorët e dalluar në galeri
se si e bën reportazhin (me rolleiflex për studio)
vetëm ky Petrit Kumi e di !!
#Redaksia. Do ishte shumë ndihmuese qe fotot të shoqëroheshin me nje pershkrim te shkurter: psh, viti e vendi
Petritit i dukej vetja me i rendesishem se enveri kur i bente nje foto.
Ka qene nje sahanleires.
Te lumte.per nje histori me ane te fotografise.
Fotot nuk kane asgje te vecante. MOS harrojme qe partia I jepte kumit cfare te donte per te realizuar keto pacavure.
ti fotograf spihun kellir ke bo fotografi gjith kriminelave njerezve te pa bese te pa shpirt ua ke mbulu krimin e ligesine me foto te bukura prej te dulla e deri te kristaq plehu baba i edvinit e gregorit , fundrrinat e fudit komuniste
Po te fotografoje rradhet mund “te gjobiteshe” !!!!!!!!!!
O Petrit djali,
Qofte bekuar gjoba. Jo te fotografoje po nje fjale te thoshe per rradhet e qumeshtit, mishit etj. etj. te priste Spaçi, Qafa e Barit e te tjere ferre mbi kete toke.
Prandaj perfundove dhe ti ne Brar se fotografove radhet? Hajt mer se hajduta ordinere ishit shumica. U hoqet pas ’90 si te burgosur politike. Sot nuk ke radhe, por ke papunesi edhe liri per fotografi….
Nuk ju prish pune une , por pak nga pak e gjithe Shqiperia ..!
E C’NA DUHEN EN FOTOT MBUSH GAZETEN KOT SE KOTI.SHIKONI SI RRON SHKELZENI ,ARGITA ,NUSJA E SHKELZENIT NGRENE KEMBET NE DUBAJ DHE MAJAMI.VILAT I KANE TE TYRET ,ATA I LANE DHE NGELEN PA LUGE E PIRUNJ.PUNONI DHE BOLL E SHATE KOMUNIZMIN SE U HOQI MORRAT NGA TRUPI SI BERISHES ,METES BASHES E KOMPANI NUK KISHIN BREKE NE B.TH DHE TANI LEVIZIN ME FERARI PA NDERTUAR NJE FABRIKE DHE
NJE SPITAL.TIRANA MBUSHUR ME PROSTITUTA DHE MALOKE TE SALIUT
Sı eshte e mundur qe tropojanet e kene ne maje te gjuhes fjalen spıun,SE sıpas meje kjo ka qene fjala me e perhapur ne djalektın e tyre, dhe ne
veprımtarıne e tyre,
Pershkruan me se mire karakterin e tyre kam pershtypjen. Jo me kot shesin mend me te famshmen “bese”
E vetmja foto artistike eshte ” Nejta mas mullarit” me dy te rinjte qe qeshin si te shastisur. Petrit Kumi emer i degjuar si foto reporter, por foto artistike nga ato qe jane botuar ketu, nuk me duket asnjera (pervec mullarit) Persa i takon Kristaqit me Edin, me ngjan nje stampe per emisionin e dikurshem ne TV ” Familja, Shkolla, Shoqeria” Z. Petrit ka punuar me ndershmeri, ka marre rrogen me djerse dhe si gjithe ne ne ate kohe ka vjedh nga pak duke shit filma nen dore, dhe duke bo foto neper dasma me materialet shteterore. i uroj z. Petrit pleqeri te mbare dhe ta haje gezuar pensionin.
Ju me ne krye Edritin nuk mund te nxini figuren e ndritur te Enver Hoxhes . Paguani sa te doni fotografe qe nuk kane qene asgje , pasi qe ne vogeli kam fotografuar vete . Ai eshte Enveri i sajuar nga ata qe vertet jane te ndare nga shoqeria njerezore , qe lepijne te huajt per te sigurruar mbeshtetjen e tyre qe siguron pushtetin e krimit qe kurre s`ka per te mare fund pa asgjesimin politik te kesaj fare qe sa vjen e behet me e keqe se ajo e “sinapit” qe Enveri e shkaterroj . Tu vije turp per poshtersite .
Kur shkruaj nuk ju prish pune une … kam parasysh komentet e mija qe nuk i jepni , qe jane aq te verteta sa buka qe hani ” o njerez te pa cipe ” . Jepini dhe me emrin tim te plote qe e keni ne “emelin ” tim po te deshironi .Historia nuk mund te deformohet . Ju k/ballistat i bete deshmore , pasi te tilla udhezime keni . Turp , por dhe me vjen keq se perse djallezia ju “perpiu” shpirtin kaq keq ? Turpi i juaj eshte me i madh se ajo e tradhetareve te popullit , se ato te krimineleve te paguar nga forcat e herreta qe po perpeliten per te marre fryme por qe c`do gje eshte e pa perseriteshme . Turpi eshte ne perjetesi ..!
Kristaq Rama nuk ishte anetar i KQ te Partise. Ne treshen e famshme, Kristaq, Mumtaz, Shaban, vetem Mumtazi ishte Kandidat i Komitetit Qendror. Ishin te tre maja te larta ne skulpture. Kane lene gjurme. Ishin vete talenti…
Petrit servili shkeedhata pse nuk shkonte ne spac ose te fotografonte te interrnuarit kerme komuniste po te pakten mos fol o hale se ne ate kohe po te ishe fotograf duhet te ishe i besuar i sigurimit o shkerdhat
Veçanerisht me pelqen shume foto nr.16 ku eshte shkrepur Mona me Lulin !
? ? Likja dhe Fallxhorja ne aksion ? ?
Petriti ka nxjerr minatorin pa shkolle qe ka foto dhe me enverin dhe nexhin foto sa muri injorant petriti injorant sali vata tani keta qe i mbajti enveri ne gji familjet e tyre jane bere me sali berishen shqiperi e mjera shqiperi injoratet sali ta futen kryt ne hi.
O Temaaaa po perse nuk i publikoni komentet, o njerez te mire….
Flisni e shkrua e fotografoni sa te doni . Assgje s’dini, veç me te degjuar e te shikuar
me dylbi persembrapshti, na larg. Une e ka patur shok shkolle Kristaqin. Une bir reaksionari, ai ne organizatn e rinis, por ama qe me njihte mire historine dhe familjen, e sillej me mua
shume mire, dhe me dilte ne mbrojtje ne organizaten e rinise, ku sulmohesha nga biografia.
pasi arrestohem e burgosem e takoj pas 40 vjet, me 1989, dhe me njohu sa me pa: Eh more Lisander, sa ‘keni vuajutr e pesuar per prindin tuaj dhe emrin e familjes ! Komunist ?
Aspak ne shpirt. Regjimi komunist te gjithe artiste e shkrimtaret e njohur i bente komuniste, deshe apo s’deshe. Kristaq ishte artist i vertete, por detyrohej te bente veprat e partise. Si gjir the te tjeret. Se mos ishte apo eshte me i mire Ismaili, qe gjithe veprat e tij ia kushtoi partise e xhaxhit, ndersa gjirokastrite e tij (pa leri te tjerer) pushkatoheshin e burgoseshin si t’ishin berre dhe jo njerez. Kush guxoxnte te kundershtone ate regji kriminel. Se pakut Kristaqqi si éartist skulptor, bente figura, ndersa Ismaili llomotiste e glorifikonte diktatorin dhe i shkruente librat duke u kosultuar me te. Pra ku Kristaqi e ku Ismaili. Me takimin qe pati me mua, aia e tregoi ç’ruhej ne shpirtin e tij. Prandaj ju qe flisni e komentoni qe s’dini gje fare, veç per te degjuar e thashethemuar, mos i kaoini caqet e aresyes 0
Piktori : komentin tim e bera se jam 94 vjeç, dhe e kam perjetuar ate kohe, dhe e kam njohur mire Kristaq Ramen. jo per kotesi siç bejne te tjeret, por me fakte te jetuara. Shikoj se komentin tim e keni hequr pse ? pse tregon ngjarje te verteta ?