Te fundit
Gjuha letrare s’është çështje vetëm e gjuhëtarëve
22 Shkurt 2020, 17:12Kulturë
TEMA
Mimoza Kelmendi në bisedë me Prof. Rexhep Qosen
Gjuhës Shqipe dhe Gjuhën Letrare Shqipe të vitit 1972? Ju keni qene vëte i pranishëm në punimet e këtij kongresi. A pati ndikime të politikës aktuale për caktimin e bazës së formimit të gjuhës?
Rexhep Qosja: Formimi i gjuhës që e përdorin gjithë pjesëtarët e një kombi, për dallim prej gjuhës dialektore që e përdorin vetëm disa nga pjesëtarët e atij kombi, te secili popull ka shënuar shkallën më të lartë të zhvillimit e qytetërimit të tij. Nuk jemi përjashtim, apo jo? Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe dhe krijimi i Gjuhës Letrare shënon shkallën më të lartë në zhvilimin e qytetërimit tonë. Gjuha letrare është e arritura më e çmuar e procesit historik të zhvillimit të vetëdijës të popullit shqiptar, të kulturës, të letërsisë e të gjuhës së tij. Në këtë bisedë që po bëni ju me gjuhëtarë e shkrimtarë për Kongresin e Drejtshkrimit janë dëgjuar mendime pohuese se ka pasur dhe mohuese se nuk ka pasur ndikime të tilla. Unë nuk mund ta di a ka pasur ndikim të politikës në përcaktimin e bazës së gjuhës letrare. Por, unë jam i bindur se ka pasur ndikime të udhëheqjes së shtetit shqiptar në mbajtjen e kongresit, e kjo d.m.th. edhe në formimin e Gjuhës Letrare Shqipe. Dhe kjo, për mendimin tim, është e kuptueshme. Do të ishte e pakuptueshme dhe, në një mënyrë, e panatyrshme, po të mos kishte pasur ndikim të tillë. Gjuha letrare s’është çështje vetëm e gjuhëtarëve, por është çështje e krejt një populli, e krejt një shoqërie. Një filozof gjerman e ka thënë se gjuha është fenomen aq i rëndësishëm sa që nuk guxojmë t’ua lëmë në duar vetëm gjuhëtarëve. Gjuha i bashkon, por gjuha edhe mund t’i ndajë njerëzit. Shteti është fryt i përpjekjeve bashkuese në historinë e një populi. Dhe, gjuha letrare standarde është fryt i përpjekjeve bashkuese në historinë e një populli. Nuk ka gjuhë letrare atje ku nuk ka shtet, më saktësisht, atje ku nuk ka vetëdije për shtetin, për të përbashkëtën institucionale. Nuk është e rastit që gjuhët letrare kryesisht janë krijuar në kohët kur janë shtuar faktorët që vendosin lidhjet e përbashkëta në jetën e popujve: komunikacioni, administrata, qyetetet e mëdha, universitetet, tregtia, librat, gazetat e të tjera. Dhe, nuk është e rastit pse vetëdija për një gjuhë të përbashkët, për Gjuhë Letrare Kombëtare, te shqiptarët fillon në kohën e Rilindjes, domethënë në kohën kur shquhet lëvizja për pavarësi dhe për forimimin e shtetit shqiptar. E di se nuk ka shtet në këtë botë, së paku qe dy shekuj, që nuk ka këmbëngulur për një gjuhë letrare, sepse ashtu lehtësohet funksioni i shtetit dhe ashtu lehtësohet bashkimi i kombit.
Çfarë roli luajtën në atë kohë gjuhëtarët nga Kosova në vendosjen e kritereve për Gjuhën Letrare Shqipe? A ka pasur argumente se kjo gjuhë është imponuar për të hequr dorë nga gegërishtja?
Rexhep Qosja: Të gjitha punët, gjuhësore, administrative, politike, për mbajtjen e Kongresit të Drejtshkrimit janë bërë në Tiranë, natyrisht. Gjuhëtarët nga Kosova nuk kanë mundur të luajnë farë roli të drejtpërdrejtë në vendosjen e kritereve për gjuhën letrare, sepse komunikimet me Shqipërinë ishin shumë të penguara prej pushtetit jugosllav. Por, gjuhëtarët nga Kosova, megjithatë, në masë të madhe e kanë nxitur, e kanë frymëzuar, e kanë ndihmuar vendosjen e atyre kritereve, së pari me Konsultën e Prishtinës, mbajtur në vitin 1968, e pastaj me përkrahjen e deklarauar të të gjithë intelektualëve kosovarë për krijimin e gjuhës letrare mbi kriteret që ishin shpallur. Atëherë nuk është dëgjuar zë kundër gjuhës letrare. Përkundrazi. Është dëgjuar përkrahje me entuziazëm të jashtëzakonshëm. Ne, për fat, nuk kemi menduar për gjuhën prej aspektit të dialektit. Ne kemi menduar për gjuhën letrare si pjesëtarë të një kombi, ashtu më në fund siç duhej të mendojmë edhe sot.
Ka zëra që gjuha letrare për 50 vjet nuk u familjarizua nga shqiptarët në Kosovë. Kjo, sipas tyre, ka sjellur dygjuhësinë. Si mendoni ju, sa është e vërtetë kjo tezë?
Rexhep Qosja: Sipas mendimi tim – kjo është tezë e rrejshme. Tek të gjithë popujt që kanë gjuhët letrare sot, përpos gjuhës standarde, në të folur, më pak a më shumë, përdoren edhe dialektet vendore. Duke u përgatitur për këtë bisedë me ju – unë lexova në librin e gjuhëtarit të njohur Oto Jespersen, “Njerëzimi i popullit dhe individi nga aspekti linguistik” se gjuha e gjermanëve të arsimuar, edhe sot, pak a shumë, pas aq shumë vitesh të krijimit të gjuhës letrare, është gjuhë dialektalisht e ngjyrosur. Dhe, nuk thuhet se gjuha standarde gjermane nuk është familjarizuar në Gjermani, Austri a në ndonjërën krahine gjermane. Çdokush që do t’i dëgjojë fëmijët dhe të rinjtë e Kosovës, në shkolla, fakultete, vendtubime të ndryshme, se sa lehtë, se sa natyrshëm e flasin Gjuhën Letrare Shqipe, do të bindet se sa mirë është familjarizuar ajo në Kosovë.
Sa janë të përgjegjshëm vetë gjuhëtarët në Kosovë, por edhe shtresa intelektuale në përgjithësi, në njësimin e Gjuhës Letrare Shqipe, si një gjuhë e vetme dhe e standardizuar?
Rexhep Qosja: Numri më i madh i gjuhëtarëve dhe klasa intelektuale pothuajse në përgjithësi, me ndonjë përjashtim të rrallë, e përkrahin Gjuhën Letrare Kombëtare si gjuhë e vetme e standardizuar. Dhe, këtë e bëjnë me shumë përkushtim, e bëjnë me shumë përgjegjësi. Jam i bindur.
Ju jeni shkrimtar dhe autor i një sërë veprash letrare. Sa kanë ndikuar shkrimtarët kosovarë në pasurimin e gjuhës shqipe?
Rexhep Qosja: Besoj se kanë ndihmuar ndjeshëm, qoftë duke ia sjellë gjuhës letrare leksikun e viseve ku kanë lindur, qoftë duke trajtuar përmbajtje të reja, në trajta të reja moderen letrare që kërkojnë shprehje më të përbërë figurative e simbolike që doemos e pasuron gjuhën letrare në përgjithësi. Sot, profesor, janë një sërë mediash në gjuhën shqipe në Kosovë. A ndikojnë pozitivisht ato dhe auditori shkollor në Kosovë në përvetësimin e masës për përdorimin e një gjuhe të tillë? Rexhep Qosja: Mësuesit, arsimtarët e profesorët në Kosovë kanë bërë shumë dhe vazhdojnë të bëjnë shumë për përdorimin e gjuhës së përbashkët. Ata mund të quhen ajo shtresa profesionale së cilës ia detyrojnë ngritjen e kulturës gjuhësore të të rinjëve të Kosovës. Edhe mediat kanë ushtuar dhe ushtrojnë ndikim pozitiv në ngulitjen e normës letrare gjuhësore. Për fat të keq, në media, natyrisht me pak përjashtime, gjuha është shumë e thjeshtësuar, e kthyer gjithnjë e më dukshëm në gjuhë zhargoni, në të cilën si edhe në politikë, zotërojnë disa fjalë, si për shembull fjalët: liria, pavarësia, demokracia, republika, që s’kanë lidhje me përmbajtjen kuptimore dhe me kontekstin që do t’i shpjegonte ato. Këtu kemi një paradoks të çuditshëm. Mediat e ndihmojnë përdorimin e gjuhës letrare me vetë faktin se e përdorin. Por, endihmojnë duke e varfëruar jashtëzakonisht shumë. Ngjet kështu sepse përmbajtja mbizotëruese e mediave tona janë politika, së cilës ato shumë përulshëm i shërbejnë, dhe argëtimi. Ngjet kështu sepse mediat, në mënyrë të veçantë mediat elektronike, tregojnë një disponim të vazhdueshëm kundërintelektual, sigurisht nën ndikimin e disa faktorëve që intelegjencinë vazhdojnë ta quajnë si në kohën e komunizimit, prodhuese të nacionalizmit.
Me pretendimin se gegërishtja është gjuhë shqipe dhe jo serbe, çfarë mendimi keni ju, ose cili është vlerësimi juaj se kujt i shërben përdorimi i saj sot dhe a duhet për disa sektorë të vendosen ligje në përdorimin e Gjuhës Letrare Shqipe?
Rexhep Qosja: Në një shoqëri demokratike çdokush mund ta flasë a ta shkruajë gjuhën që do, gjuhën letrare apo dialektin. Është çështje tjetër, ndërkaq, ne qoftë se dikush e mohon gjuhën e përbashkët letare për hir të dialektit apo në qoftë se dikush e mohon gjuhën letrare kombëtare në emrin e dy të ashtuquajtuarve gjuhë dialektore letrare. Në një rast të tillë kemi të bëjmë me çështje serioze, jo gjuhësore, por, në radhë të parë, me çështje politike. Në Kosovë dhe në Shqipëri mund të dëgjohen individë që e mohojnë gjuhën e përbashkët dhe predikojnë veçimin dialektor. Ata janë të frymëzuar prej qarqesh politike në Prishtinë që përvjedhin idenë sipas së cilës Kosova karshi Shqipërisë duhet të zhvillohet si Austria karshi Gjermanisë dhe harrojnë se Gjermania dhe Austria, megjithatë, kanë një gjuhë letrare, Gjuhën Letrare Gjermane. Ata janë të frymëzuar, ma merr mendja, njëkohësisht edhe prej qarqesh të huaja politike që tradicionalisht janë përpjekur t’i ngatërrojnë punët e shqiptarëve. Të gjitha, thotë Gëte, janë të vdekshme, vetëm marrëzirat janë të pavdekshme. Përpjekjet për rrënimin e gjuhës letrare mund të bëhen edhe ndonjë ditë, por janë të dështuara sepse janë prapakthime kundërhistorike që do të kishin pasoja shumë të mëdha. Sa i përket pjesës së dytë të pyetjes suaj se a duhet të vendosen ligje në disa sektorë në përdorimin e gjuhës, unë mund të them më sa vijon: përdorimi i gjuhës letrare është i rregulluar jo vetëm me marrëveshje, por edhe me ligje në vendet që kanë gjuhë të standardizuar, në adminstratë, arsim, shëndetësi, ushtri, në instuitucionet e shkencës e kulturës, në media, mund të përdoret vetëm gjuha e standardizuar. Kështu është edhe te ne, por në disa vende rregullimi i çështjeve të gjuhës letrare është çuar edhe më përpara. Në disa vende në ministritë e arsimit e të kulturës e në disa akademi të shkencave bëjnë kujdesin për kulturën e gjuhës në përgjithësi. Këto institucione caktojnë, fjala vjen, se cilat fjalë të huaja mund të përdoren në gjuhën standarde. Në Slloveni, për shembull, ekzistn gjyqi i gjuhësisë që dënon shkeljet e normave të gjuhës letrare.
Profesor, çfarë do të thotë për ju si shkrimtar një shkrim i shkruar në gjuhë letrare dhe çfarë do të thotë një shkrim i shkruar në gegërisht?
Rexhep Qosja: Të shkruash në gjuhën letrare, sipas mendimit tim, së pari do të thotë të shkruash si njeri me kërkesa më të larta shpirtërore, kurse të shkruash në dialekt do të thotë të shkruash me kërkesa sado kudo me të rrudhura shpirtërore. Të shkruash në gjuhën letrare do të thotë të shkruash me mundësi më të mëdha të shprehjes gjuhësore e artistike, kurse të shkruash në dialekt do të thotë të shkruash me mundësi më të pakta të shprehjes gjuhësore e artistike. Të shkruash në gjuhen letare do të thotë të shkruash për shumë më tepër lexues, për gjithë pjesëtarët e populit të cilit i takon, kurse të shkruash në dialekt do të thotë të shkruash për më pak lexues, për pjesëtarët e atij dialekti. Të shkruash në dialekt do të thotë të vjtërohesh gjuhësisht më shpejt, kurse të shkruash në gjuhën e njësuar letrare do të thotë të shkruash për kohë shumë më të gjatë, në mos jo përgjithmonë. Ata që duan ta dënojnë vetën e të shkruajnë për më pak lexues e për kohë më të shkurtër duhet t’i përkujtojmë për këtë, por në asnjë mënyrë t’i pengojmë. Njeriu duhet të jetë i lirë të bëjë ç’të dojë me veten e tij.
(Marre nga libri „Shansi gjerman dhe shqiptaret“)
23 komente në “Gjuha letrare s’është çështje vetëm e gjuhëtarëve”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
ik ore ti injorant gjuha na perket ne gazetareve qe te vetem dime te perdorim:
perpos edhe kur duhet pervec
ky i fundit kjo e fundit ai i fundit keto te fundit ata te fundit ato te fundit etj
drejt per “to” e anglishtes
Ku po shkon
po shkoj drejt shoqes sime haha etj
struktura angleze e fjalise etj …..
Valbona mos punon gje tek gazeta e sali pordhes ti që ngjan sikur fjalet te vijne nga posht dhe te dalin shit nga goja.
ik ore ti injorant gjuha na perket ne gazetareve qe te vetem dime te perdorim:
perpos edhe kur duhet pervec
ky i fundit kjo e fundit ai i fundit keto te fundit ata te fundit ato te fundit etj
drejt per “to” e anglishtes
Ku po shkon
po shkoj drejt shoqes sime haha etj
struktura angleze e fjalise etj …..
ik ore ti injorant gjuha na perket ne gazetareve qe te vetem dime te perdorim:
perpos edhe kur duhet pervec
ky i fundit kjo e fundit ai i fundit keto te fundit ata te fundit ato te fundit etj
drejt per “to” e anglishtes
Ku po shkon
po shkoj drejt shoqes sime haha etj
struktura angleze e fjalise etj …..
ik ore ti injorant gjuha na perket ne gazetareve qe te vetem dime te perdorim:
perpos edhe kur duhet pervec
ky i fundit kjo e fundit ai i fundit keto te fundit ata te fundit ato te fundit etj
drejt per “to” e anglishtes
Ku po shkon
po shkoj drejt shoqes sime haha etj
struktura angleze e fjalise etj …..
Ngritja e njē gjuhe në standart sjell njē cilësi dhe unifikim të gjuhës së një kombi.Standarti,pa asnjë dyshim merr elamentë nga dialektet dhe shmang deformimin,format e shumfishta,keqkuptimet dhe amullinë në gjuhën e një kombi.Dakord me profesorin e nderuar qē ka qenë pjesē e Kongresit të Drejtshkrimit,1972.Problemet e sotme me standartin janë të shumta,në morfologji,në fonetikē,në leksikologji,nē sitaksë,në fjalëformim dhe ç’është mē e rëndësishmja në zbatimin e rregullave të drejtshkrimit.Nē krye të vrasêsve t gjuhës janë gazetarët,televizionet,radiot dhe botime tera publicistike.Tē ndjekush vetëm tv-të kombētare,folēsit,gazetarët,reporterët nga terreni,do shikosh çfarê skandalesh do dëgjosh,çdo minutë,jo gjatë ditës.Me një formim skandaloz gjuhësor,me defirmime të frikshme,duke përdorur fjalē të huaja të panevojshme,fjalë dialektore,rend të gabuar të fjalëve në fjali,ndërtime morfologjike pa lidhje,turqizma,krahinizma,sllavizma,barbarizma dhe një sërë fjalishë pa asnjē lidhje.Vetēm njē shembull banal sa për ta konkretizuar.FOLSJA:Këto jan fotot,që kanë tē bëjnë,përsa i pērket venit tē ngjarjes.Folsja:Jep të dhënat e kohës:Dhe tani po u njohim me të dhënat,përsa i përket kohës,nē vendin tonē dhe në Europë.Në të dy rastet(grupi i fjalëve:Pursa i përket,nuk janë lidhje)Nëse do veçonim psh:Pêrsa i pêrket zonave malore,pêrsa i pêrket temperaturave etj pra veçojmë,dallojmêAkoma mē skandal nê TVSH. Buxheti bêhet Bugjeti,Dixhitalb-digjitalb,borxhi-borgji,axhenda-agjenda.z.Behxhet Pacolli-Begjet,Çardaku-Qardaku.Mē tej,pa kuptim koha e kryer e disa foljeve,kopjon tu folmen krahinore të Kosovës: E ka marrë-E ka merr,E ka dhënë -e ka japë. Bëhen ndërtime të gabuara në gjini,numêr dhe rasêPSH.nê gjini-Atdheu jonë,-duhet ynë. Kjo ēshtë problemi,duhet-ky është problemi.Më tej :Kjo na takon ne,neve.Neve do bējmê tê mundur.Duhet-kush?-ne. Nëse do shikojmē gazetat,vetëm nē njêrên nga gazetat mē të lexuara nē vend,brenda njē jave evidentohen 93 fjalë italisht,kur nē shqip kēto fjalë kanë mbi tre fjalë,nga frëngjishtja 23 fjalë,nga anglishtja 176 fjalë,madje gjem fjalë turke,greke pa asnjē lidhje,,pasi leksiku i shqipes i ka të gjitha fjalët ekuivalente.Skandal ështē shkrimi i datave me numëra jo tē plotë(dhjetorë))Psh 02.05 2019.Po ku ka ditē të muajit 01,02,apo mual 04,05.Nē drejtshkrim janē përcaktuar tri mënyrat e shkrimit të datave:5.2.2020.Po si është e mundur që në televizione kombare,folësi,drejtuesi i emisionit thotê:Alah-Allah,Shyqyr,marshalla,marzallah,aksham,mysybet,hakaret, zullum,badihava,avash-avash.Nuk ka vend pēr koment,ku hanē redaktorēt,kryeredaktorët,drejtuesit e TV-ve.Dhuhet,urgjentisht bërjen e njē ligji,të menduar mirē që tē kërkojë,ligjërisht,me detyrim,me gjoba,pēr tē gjithē vrasës legal të gjuhës standarte.Pērsa i takon dialektit,ato janë pasuri gjuhësore dhe mund t’i përdorë kushdo nē regjistrin e shkujdesur,nē të folmen e pērditshme,n letërsi e kudo tjetër.Nê shtyp,TV,në shkolla po e po,në administratën shtetērore,vetëm standarti.
E kemi një burrë që di ç’flet e duhet dëgjuar! Nga të rrallët, që duhet dëgjuar për gjithcka që ai angazhohet! Eshte thesari ynë i kulturës kombtare. Kongresi drejtshkrimit i vitit 1972 është arrttja kulturore më e madhe e popullit shqiptar. U shënua nën një rregjim që mund të kritikohet për shumë çka, por jo për hëtë arritje të madhore kombëtare. Jetë të gjatë mendjes së nditur të kombit shqiptar!
I nderuar Akademik!
Me gjithe respektin e madh qe kam per juve si intelektual me permasa te medha kombetare duhet te theksoi se une ne pergjithesi i vleresoi mendimet tuaja lidhur me perdoromin e gjuhes letrare shqipe [et te cilen eshte mbajtur edhe kongresi i drejteshkrimit ne vitin 1972 ku mesa me kujtohet keni qene edhe juve nga Kosova bashke me te ndjerin akademikun Idriz Ajeti.
Nuk dua te zgjtem shume ne komente por dua t’ju pyes shkurtimisht: Ne cilin shtet te botes merret si baze e gjuhes letrare e pjeses se popullates qe perben as nje te treten e popullates. Juve e dini se ne Shqiperi nga lumi Shkumbin e poshte jane toske, ndersa nga Shkumbini e larte jane gege. Pra gege jane mbi dy te tretat e kombit shqiptar (ketu kam parasysh lumi Shkumbin e siper, ne Shqiperi, Republika e Kosoves, shqiptaret e Republikes se Maqedonise Veriut, Lugina e Presheves, shqiptaret e Malit zi etj). Ju lutem bej nje llogari te thjeshte se kombi shqiptare perbehet me shume nga toske apo gege. Llogarite do te jene te kuptueshme dhe nuk ka nevoje per interpretim as argument. Une personalisht jam i mendimit se gjuha shqipe eshte e dikriminuar, veçanarisht ajo gegnishte, prandaj ashtu siç nderhyhet per ndryshim te kushtetutes etj, duhet qe te organizohet nje kongres tjeter drejteshkrimi per korigjimin e gabimeve te bera ne drejteshkrimin e gjuhes shqipe ne vitin 1972 sepse ne ate kongres ka ndikuar dukeshem politika e asaj periudhe dhe intelektualet toske te jugut te Shqiperise dhe eshte bere gabim i pafalshem. Edhe pse kane kaluar kaq vite nga ajo periudhe, nuk eshte vone te reflektohet.
Faleminderit.
Ne Itali per shembull eshte marre si baze dialekti toskan qe eshte 1/10 a 1/15 e popullsise apo territorit italian.
Po keshtu per gjuhen letrare spanjole. Kurse gjuha letrare greke eshte bazuar ne nje pakice edhe me te vogel.
Gjuha e prof.Qoses me prek ne shpirt,eshte ka qe paster e kulluar! Mendime e ti jane te kthejllta! Ne se gjuha bene pjese te thesaret e kombit prof. eshte nje gur i cmuar.Duhet ti jepen te gjitha mundesite qe njohurite e tij te ndikojne sa me shume tek shqiptaret.Persa I perket politikes ,apo problemeve te tjera sociale prof .mbetet konfuz ,prandaj eshte mire ti kerkohet mendim ne fushen qe ai eshte I perkushtuar dhe I suksesshem Flm per shkrimin!
Zoti “Shkodran”. Ju nuk keni as njohuri fillestare per gjuhen letrare (nuk e ke idene se çfarë jane rasat ne gjuhen shqipe), nuk e ke idene se si formohet nje gjuhe letrare kombetare. Se nga nisesh per kete e dini ju vete,por ke hyre gabim ne nje diskutim pa asnje pergatitje
Zoti “Shkodran”. Ju nuk keni as njohuri fillestare per gjuhen letrare (nuk e ke idene se çfarë jane rasat ne gjuhen shqipe), nuk e ke idene se si formohet nje gjuhe letrare kombetare. Se nga nisesh per kete e dini ju vete,por ke hyre gabim ne nje diskutim pa asnje pergatitje.
I nderuar shkodran!Nuk kam dēshirë të debatoj me kërkend,pasi i respektoj shumē mendimet e tē tjerëve,sido që të jenē ato.Pēr gjuhēn,elementin kryesor që dallon njē popull nga të tjerët,po e prish kētë rregull. Sē pari:Si rregull,kur njē gjuhë ka disa variante tē folmesh,ose bēhet njē pērzierie,merren elementë gramatikorë(rasat,veta,nr.,gjini,trajtë,lakim,mēnyrē,kohë,zgjedhim,elementë të fonetikës,fjalëformimit,të leksikut ,etj. Së dyti, merret e folmja që ështē më e pastër,më e kuptueshme nē tërē hapēsirēn ku flitet ajo gjuhë.E folmja gege,pēr fat tē keq ka probleme,si hudësinë,(nazalet, grykoret,dhemboret).problem me rotacizmin-.gjuri-gjuni,me diftongjet ua,ue,ye io,ie ia etj.Ka problem me grup bashkëtingëlloret mb,nd,ng,ngje,etj Ka problem me paskajoren dhe përcjelloren,me rasat(mish viçit,lopet) me grupin aj-oj : vaj- voj, Ka probleme me kohët e foljes si n rastin e kohëve të përbëra të foljes. Ka probleme tē shumta me vetēn e trete të së kryerës së thjeshtê,Dhe kështu me radhë në fonetikë ku krijon probleme tē mëdha me shkronjat e shqipes,psh. Ç-Q,kyć-kyq, i kuq-i kuç,çimi-qimi,Koçi-Koqi,Çekić-qekiq,çantë -qantê.Me Xh—gj,buxhet-Bugjet,dixhitalb-digjitalb,xhaketë-gjaketê,me dh-ll dhallë-llallë,dhëmb-llam,dhomë,llomë,Etj.Mund të gjejmē probleme shumē të mëdha nē leksik. Por problemi që duhet kuptuar qëndron te parimet q janē ndjekur nē ngritjen e standartit:Ky standart bazohet nē parimin morfologjik,ku merret forma gramatikore mē e përdorur,,merret parimi historik-tradicional,forma mē e purdorur që nuk sjell gramatikore dublime,ajo mē e përdorura,mbështetet nē rregulla të qarta te fjalëformimit.Nëse do vemë re,edhe alfabeti,baza,nuk bmështetet në sistemin fonetik tē gegërishtes qē shqipton rëndomtë psh,fić çyp,çen,gjakonda,lloma, e xheti,ma kana, kumlla, e ka bajt,kçyre, e ka jap,dhoj-dhi,shej-qenê, Askush nuk i ve në dyshim mendimet që ti shpreh,po gabon kur bën matjen e popullsisê.Në gegërishten jugore,nē tē folmet kalimtare, në Maqedoninë lindore,(Tiranë,Durrës,Elbasan,Peqin,Kavajë,Strugê,Ohër,Manastir,deri në Tetovê,Kërçovë,madje dhe në Shkup,në shqipfolusit në Greqi,ngujimet Arbêreshe,janē pothuaj Toskisht.Shumë bukur në Maqedoninē e Veriut,por dhe në Kosovē perdoret standarti.Nuk duhet të kemi qejfmbetje se u ngrit standarti mbi toskërishten,por ju duhet të kuptoni se janē marre 5 elementē gramatikor nga Gegërishtja dhe 8 nga Toskurishtja. Ka elemente te fonetikus,fjalëformimit,të morfologjisë dhe të sintaksës,q jan marrë nga gegja.Standarti sot është konsoliduar dhe kristalizuar.Prishjs e tij dhe ngritja mbi bazën e gegërishtes,është krejt i pamundur edhe sikur tē duan tërë shqiptarët.Unē nuk mud tē pranoj mendimin se një pjesē e madhe e gegërishtes duhet md përkthim,sepse nuk ka burrë nêne ta kuptojë.Meqe jam rritur,kam mësuar dhe kam jetuar në Shkodrën time shumë ,shumē tē bukur dhe shumë te dashur,kam nostalgji të flas gegërishten veriperendimore,shkodranishtn e mrekulluehme,melodioze,muzikore,tepër të kēndëshme.Por,por,sot kemi njē standart,rregulla drejtshkrimi tē njē gjuhe t perbashkët pêr të gjithë shqiptarët,dhe kjo është arritja mē e madhe e kombit shqiptar.Ndjesë pēr vërejtjen dhe mendimet tuaja.Tung.
??
Shume Komentatore ketu duhet te kuptojne Qellimin e kesaj Interviste me pare.
Ketu nuk behet fjale qe Dialektet duhet te zhduken dhe ti zevendesoje Gjuha Letrare, jo e kunderta e kesaj eshte Qellimi i kesaj Interviste.
Qe te mbijetoje nje Gjuhe, ku sigurisht cˋdo Gjuhe ka edhe Dialektet e saj duhet me pare te kete nje Gjuhe Letrare, ne menyre qe, Personat te cilet flasin Dialekte te ndryshme te kene nje mundesi komunikimi Unikale. Ne kete rast ata nuk ndahen dhe Gjuha zhvillohet edhe me tej. Ne rast se mungon Gjuha Letrare dhe keta Persona nuk mund te komunikojne me me njeri tjetrin, atehere formohet ai ” Hendeku i zhvillimit te popujve te ndryshem” , pra Gjuhe te ndyrshme e Kultura te ndryshme. Ky eshte Kuptimi apo Qellimi i kesaj interviste. C´do Dialekt ne gjuhen tone mbijeton e zhvillohet sepse nuk humbet Mundesia e Komunikimit me Dialekte te tjera.
Dialektet jane Larmia e nje Gjuhe.
Gjuha letrare ne gjithe boten eshte nje gjuhe e ilustruar nga nje dialekt i saje,i cili edhe munde te flitet nga nje pakice.Gjuha letrare standartizoher dhe vendosen norma dhe rregulla te cileve u permbahen te gjithe popujt qe pretendojne te aresimohen dhe civilizohen.Nuk di nje popullqe nuk ka gjuhen e vete standarte e cila mesohet ne shkolla ,gjate leximit ,nga mediat….Ne Kosove lexohet shume pake dhe gjuha shqipe letrare nuk flitet gati aspak.Gjuhen letrare ne Kosove nuk e dine ta flasin as mesuesit as profesoret as akademiket.Nisur nga kjo eshte krijuar bindja se nuk duhet te flitet kjo gjuhe dhe nese dikush e flete,bejne ajgare. Shkurte ne Kosove nga mos njohja e gjuhes letrare e shumices absolute me “diploma” eshte krijuar ndjenja e ofendimit te atij qe e flete qe mos komprometohen ata qe jane shumice.Ne diten e inaugurimit te qeverise se re te Kosoves ishte mekat gjuha qe flisnin antaret e kuvendit me perjashtim te kryetarit te G6 qe ishte ashkali ose egjiptjan(kerkoj ndjese nuk ka di emrin).Pyesnja veten si ka mundesi nje katastrofe e ketille nje atentat i ketille ndaj gjuhes qe nuk ndodhte ne YU e Titos.Kur ndegjon psh TV Kosoven te vjen per ta nderruar programin me gjuhen e shumtuar qe flitet me perjashtim te folesit te respektuar Mustaf Muca.Ne Maqedoni dhe Mal te Zi eshte shume me ndryshe,mesohet gjuha letrare dhe cka eshte kryesore nuk sabotohet.Ne Shqiperi eshte situata me e mire edhe pse ka tendence qe standarti te zevendesohet me toskerishten,por qe eshte shume me poshte nga gjuha standarte qe flitej ne kohen e Enver Hoxhes.
Ne qofte se e consideroni veten “Shqipetare” myslimane zoti Rexhep dhe jo mbetje turke,pse nuk nderoni historine “tuaj” para turke duke filluar nga Toponimet e Heroit “tuaj” Epirote si Agi Saranda jo Sarande,Kostandinopolis jo Stamboll,Polis per Nder te Ilyrit Kostandin,Argjirokastros,Moskopolis jo Voskopoja e djegur nga turku Sali Butka,Agios Vasilis ne Bregedet dhe jo Shenvasi ne diktature dhe sot latinisht Shen Vasili,Epidhamnos jo Durrazo etj,etj,etj,eccetera.
Fjala gjuhe vjen nga Glosa greqisht,camet I thonin gluhe dhe te ashtuquajturit Shqipetare e beren gjuhe.
Fjala Polis ne kohen e Kastriotit,heroit Greke Bizantin (I thone 1100vjet) Perandori Greke Bizantine u be Qitet latinisht nga Cita apo City.
Sali Proto -papas e tregon qarte (certo italisht) qe Turqia na ka degjeneruar dhe na ka confliktuar.
Gjuha shqipe e krijuat (creiate anglisht) eshte nje prodhim i armiqve te kombit tone te lavdishem Ilyro-Epirote.
Perkthim i fjalis se fundit.
Glua shqipetare e criate este product i amikos (armik) i kombit tone.
Zoti Pellazg,
Nuk jemi ne kohet, e Baba Qemos dhe se dyti, nuk jeni i afte te beni deduksione se kush e ka formuar gjuhen shqipe. se treti, akademik Qosja eshte kaq i madh ne lemin e letersise, gjuhes dhe krijimtarise sone saqe duhet ta kemi idol te Shqiptarise.
Zani Burimi-i ashtuquajturi “Pellazgos” futet ne diskutime ne fusha qe se ka fare idene. Ai, pervec uzurpimit te nje emri qe si perket, pasi vetequhet “Pellazgos”, kur si filo grek, ka zero te drejte te marre nje emer te tille qe u perket eskluzivisht pas-ardhesve te ilireve qe jane shqiptaret.
Edhe per nje inteligjence inferiore, si ajo e ketij individi, e kupton se intervista me profesorin e nderuar Qose, flet per problemet e gjuhes standarte qe nuk ka asnje lidhje me fene, por si gjithmone, i ashtuquajturi “Pellazgos” e shtremberon temen per ta cuar atje ku ai eshte me “kompetent”, ne diskutimin per fene.
Fallsifikimi i historise nga greket eshte i nje shkalle te pa-pare ne shoqerine njerezore. Nga kjo dukuri nuk ka shpetuar as i vetequajturi “Pellazgos” kur fut si pa dashur shprehje te tipit “…perandoret greko-bizantin …”, kur dihet se Perandoria Bizantine ka qene nje perandori Romake e dale nga ndarja per qellime administrimi te Perandorise Romake. Ne te dyja keto perandori, gjuha zyrtare ka qene gjuha latine. Vetem kisha greke ka perdoru gjuhen greke ne Perandorine Bizantine. Sidoqofte, keto qe thashe me siper jane asgje, para nje pohimi te turpshem qe ai ben ne fund te komentit te tij, kur thote se “gjuha shqipe eshte krijese e armikut tone”. Me kete pohim, i vetequajturi “Pellazgos” ka shkuar shume me larg se vete greket qe kurre nuk e kane mohuar gjuhen tone te bukur shqipe dhe kjo tregon aresyen e vertete te pjesmarrjes se ketij individi ne forumet e shqiptareve, qe eshte perhapja e fake news nder shqiptaret. I bej thirrje TEMA-s qe te mos botoje me komente te ketij individi genjeshtar dhe te paturpshem qe perpiqet te perhape genjeshtra per historine tone kombetare.
O pellazgo-helen, fjala Gjuhe nuk vjen nga greqishtja glos, por vjen nga pellazgjishtja Glu, qe natyrisht mori zhvillim ne te gjithe Ilirine e asaj kohe. Greket i futen ate prapashtesen s, qe e kane futur ne cdo fjale. Nqs kerkon rrenjen etimologjike te fjaleve, hiqi s-ne greke. Njelloj edhe per fjalen Gnosos, hiqi s-te e del fjala pellazgjishte Gno=njoh. Nqs e mban veten per pellazg, mburru me pellazgjishten, jo me greqishten.
Flm.per komentin Shqiptari.! Ne “minieren” e gjuhes duhet vazhdimisht te germohet dhe nga shtresat e varferia per nxjerrjen e floririt.Pasurimi i gjuhes eshte nje proces i vazhdueshem .Zgjojne interes te gjitha dialektet e gjuhes.Elasticiteti i dialettit verior,muzikaliteti i dialektit te perpunuar verior ne poezi,shpejtesia e te folures veriore edhe ne dialektet me te renda etj mund te jene fusha e kerkimeve per pasurimin e metejshem te gjuhes standarte..Por ne se shtron ne proze cilin do dialekt verior apo dhe jugor do kuptosh rendesine e arritjeve dhe punen e madhe qe eshte bere per te pasur nje gjuhe standarte per kombin,VLERA e se ciles nuk duhet te cenohet ne asnje menyre!
Flm.per komentin Shqiptari.! Ne “minieren” e gjuhes duhet vazhdimisht te germohet dhe nga shtresat e varferia per nxjerrjen e floririt.Pasurimi i gjuhes eshte nje proces i vazhdueshem .Zgjojne interes te gjitha dialektet e gjuhes.Elasticiteti i dialektit verior,muzikaliteti i dialektit te perpunuar verior ne poezi,shpejtesia e te folures veriore edhe ne dialektet me te renda etj mund te jene fusha e kerkimeve per pasurimin e metejshem te gjuhes standarte..Por ne se shtron ne proze cilin do dialekt verior apo dhe jugor do kuptosh rendesine e arritjeve dhe punen e madhe qe eshte bere per te pasur nje gjuhe standarte per kombin,VLERA e se ciles nuk duhet te cenohet ne asnje menyre!
??