“Si i vrau vëllai im me granata, 15 oficerë të Garnizonit të Përmetit në ’47-ën, për hakmarrje": Dëshmia e malsorit nga Dukagjini, që ç’varrosi natën eshtrat

Memorie.al publikon historinë e panjohur të ndodhur në vitin 1947 në Garnizonin Ushtarak të Përmetit, ku ushtar Mëhill Pëllumbi me origjinë nga fshati Gjuraj-Plan i Pultit të Dukagjinit, pasi bëri debate të ashpra dhe u konfliktua me komandantin e tij, lidhur me një ngjarje të ndodhur në vitin 1945-së në fshatin e tij në Dukagjin, ku Forcat e Ndjekjes kishin vrarë Losh Kolën, një bashkëfshatarin e tij, Mëhilli nxorri pistoletën dhe vrau komandantin e tij, pasi ai e kërcënoi më pare, duke thënë se edhe ai duhej të kishte të njëjtin fat si Losh Kola.

Dëshmia e rrallë e Nikoll Pëllumbit, vëllait të Mëhillit, për ngjarjen e ndodhur në Garnizonin e Përmetit, ku pas vrasjes së komandantit të tij, Mëhilli qëlloi me granata duke vrarë dhe 12 oficerë të atij reparti që ishin në një stërvitje dhe më pas u largua në drejtim të fshatit Çarshovë, ku dhe u rrethua nga Forcat e Ndjekjes e mbeti i vrarë, pasi më parë kishte vrarë dhe tre ushtarakë të tjerë në shtëpinë ku mbahej i rrethuar. Hakmarrja e regjimit komunist ndaj familjes së Mëhill Pëllumbit, pas “kasaphanës” që  ai bëri në repartin e Përmetit ku kryente shërbimin e detyrueshëm ushtarak, duke i burgosur babanë e tij, Pëllumin, motrën Pashka edhe vëllanë, Prenushin, dhe duke i ekzekutuar të vëllanë tjetër, Markun, që kishte dalë në arrati pas ngjarjes së Mëhillit

Nga Dashnor Kaloçi

“Atë ditë janari të vitit 1945 që Mëhilli u nis nga shtëpia për të shkuar ushtar, nëna jonë, Dila, zuri të kjajë me ulurima, duke thënë se: ai djalë nuk kishte për t’u kthyer më i gjallë në shtëpi, pasi ai ishte i betuar kundër komunistëve dhe ata do ta vrisnin atë. Ajo parandjenjë e nënës m’u kujtua atë fillim gushti të vitit 1947-të, kur Kryetari i Këshillit të fshatit tonë, erdhi e na dha mandatën e vrasjes së Mëhillit, duke iu thënë prindërve tanë: ‘Djali juaj është vrarë duke luftuar kundër komunizmit dhe Pushtetit Popullor’. Që nga ajo ditë e deri në shëmbjen e regjimit komunist, familjen tonë e ndoqën vetëm ditë të zeza, me vrasje, burgime dhe internime. Ajo ngjarje u bë shkak që familjes sonë t’ja përmëndnin historinë e vëllait tonë, Mëhillit, “armikut të rrezikshëm” që kishte vrarë 15 ushtarakë në Garnizonin e Përmetit”. Dëshmon për herë të parë për Memorie.al  Nikoll Pëllumb Pjetri, me origjinë nga fshati Gjuraj-Plan i Pultit të Dukagjinit, i cili rrëfen të gjithë historinë e familjes së tij dhe vëllait, Mëhillit, i cili në verën e vitit 1947, ishte autori i ngjarjes së bujshme që tronditi qeverinë komuniste të Tiranës.

Kush ishte Mëhill Pëllumbi, cila ishte e kaluara e familjes së tij dhe në ç’rrethana ndodhi ajo ngjarje e cila mbahet mënd nga banorët e fshatit Çarshovë të Përmetit?! Cila ishte zanafilla e debatit të nisur ndërmjet Mëhillit dhe komandantit të tij dhe ç’lidhje kishte ai oficer me ngjarjen që kishte ndodhur në vitin 1945 në fshatin e Mëhillit, ku kishte mbetur i vrarë një person tepër i njohur i quajtur Losh Kolaj (Gjuraj)? Përse fshatërt e Çarshovës ngulën këmbë që ai të varrosej në varrezat e fshatit të tyre dhe si u bë e mundur gjetja e eshtrave të tij pas më shumë se një gjysëm shekulli?

Familja Pëllumbi, kundër çdo qeverie

Mëhill Pëllumbi u lind në vitin 1920-të në fshatin Gjuraj-Plan të Pultit të Dukagjinit, prej nga është dhe origjina e asaj familje, dhe ai ishte fëmija i tretë i Pëllumb Pjetër Pëllumbit, nga tetë fëmijë që kishte ai. Lidhur me të kaluarën e asaj familje, më i vogli i djemëve të saj, Nikoll Pëllumbi, dëshmon: “Ne si familje jem kenë gjithëherë kundra çfardolloj qeverie që ka pas ky vënd, që nga koha e Monarkisë së Zogut e deri më tash. Nuk është se ne i kena ra kujt në qafë, përkundrazi të gjitha qeveritë që kan ardh e kan shkue, na kanë trazue vet të parët. Ngatërresat e familjes sonë kanë fillue që në kohën e Shkajut, kur pasi i kem luftue me armë në dorë, na i kanë djeg dy herë kullat. Po kështu ka ndodhë edhe me ardhjen e Zogut në fuqi, kur Vas Kiri me disa malsorë shkoi dhe i ra postës së Xhandarmërisë së Urës së Mesit në Shkodër. Pas asaj ngjarje, në shenjë hakmarrje, Zogu na çoi fuqina të mëdha xhandarësh që erdhën dhe na banë raprezalje, duke u vra me kushërinjtë e babës tonë. Nga ajo përplasje mbetën të vramë dy xhandarë, varret e të cilëve edhe sot e kësaj dite janë aty në vëndin e quajtur “Kodër Qershizë”. Që nga ajo kohë megjithëse Zogu nuk nga na ngacmoi ma, familja jonë njihej si antizogiste dhe nuk u pajtuem kurrë me të. Edhe me ardhjen e Italisë në vitin 1939, familja jonë nuk u përzie fare me Luftën, por kena shique hallin tone, me punu atë cop tokë dhe me hangër i copë bukë me nder. Po kështu edhe komunistët që filluen me dalë në skenë aty nga koha e Luftës, ne nuk i kena dashtë dhe partizanët nuk i kena pranue kurrë me bujtë në shtëpinë tonë. Ne si familje jem kenë të lidhë shumë me fenë katolike dhe jem brymos me një edukatë kristiane prej Padër Justin Rrotës, i cili ka shërbye si famullitar në fshatin tonë. Unë jam kenë shumë i vogël atëhere, por mbaj mënd prej prindërve dhe vëllezërve më të mëdhëj, që më kanë tregue se Padër Justini thoshte gjithëhere: “E keqja e këtij veni ka për t’i ardhë vetëm prej Moskovit”. Por më shumë prej të gjithëve nga shtëpia jonë, me bindjet antikomuniste, është kenë brymos vëllau, Mëhilli, i cili nuk ka pasë asnjë klasë shkollë dhe ka mësue shumë prej Padër Justinit”, kujton Nikoll Pëllumbi, lidhur me historinë e familjes së tij, e cila njihej si shtëpi rebele, që nuk i nënshtroheshin asnjë regjimi.

Debati i ushtar Mëhillit me komandantin

Pas mbarimit të Luftës në janarin e vitit 1945, kur u bë mobilizimi i parë ushtarak nga qeveria komuniste e sapoardhur në pushtet, Mëhill Pëllumbi, u thirr për të kryer shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Lidhur me këtë dhe me ngjarjen e bujshme që ndodhi dy vjet më vonë në qytetin e Përmetiti, vëllai Nikoll Pëllumbi dëshmon: “Në atë kohë që Mëhilli iku nga shtëpia për të shku ushtar, unë nuk jam kenë ma shumë se katër vjeç e gjysëm, por i mbaj mënd shumë mirë të qarat e nanës për Mëhillin. Në fillim Mëhilli u mobilizue ushtar në Tiranë, e më pas e çuen në Korçë, e në fund në Përmet. Që nga dita që ai shkoi ushtar dhe deri në atë kohë që na erdhi lajmi në shtëpi për ngjarjen e tijna, ne si familje nuk kena pasë asnjë kontak me të. Ngjarja e Mëhillit ka ndodhë në fshatin Çarshovë të Përmetit ku ai ishte ushtar për së fundi, dhe zanafilla e sherit të tij, nisi pasi njeni nga oficerët që ai e kishte si komandant, ishte kenë në operacionet që kishin ba Forcat e Ndjekjes në fshatin tonë në vitin 1945, kur patën vra Losh Kolën (Gjurajn), që ishte i njoftun në të gjithë malësinë. Mëhilli sapo e mori vesh se komandanti i tij kishte marrë pjesë në vrasjen e Loshit, filloi debatin me të duke i thënë: ‘Shoku komandant, ti dhe shokët tu nuk keni ba burrni, sepse nuk vritet njeri për një copë hekur’. Mëhilli e kishte fjalën për Loshin që e kishin vrarë atëherë për një pistoletë që i kishin gjetë me vete. Pas kësaj, oficeri i tha Mëhillit: ‘Ti je verior dhe të gjithë ju veriorët jeni reaksionarë’. Pas atyne fjalëve, oficeri i’u drejtua ushtarëve të tjerë që ishin në rresht, duke u thënë: ‘Edhe këtij i duhet bërë si, patriotit të tij, Losh Kolës’. Mëhilli nuk e duroi dot më dhe iu kthye: ‘Komandant, dy shqiptarë janë tepër që të vriten për një copë hekur’. Pas fjalëve të Mëhillit, komandanti i tha: ‘Ju nuk jeni shqiptar, ju jeni fashista’. Këto fjalë të oficerit të tij, Mëhilli nuk mundi me i durue dot dhe në atë moment, duke nxjerrë revolen prej brezi, i ka thanë: ‘Me që unë nuk jam shqiptar, na m’i ‘i baj të fala Losh Kolës’ dhe ka shti disa herë në drejtim të komandantit, duke e lënë të vdekun në vend”, kujton Nikoll Pëllumbi, lidhur me vëllanë e tij, Mëhillin, që në gushtin e vitit 1947, vrau komandantin e tij në një repart të Korpusit të Përmetit, pas një sherri që nisi lidhur me një vrasje të bërë dy vjet më parë në fshatin Gjuraj të Pultit të Dukagjinit.

Vrasja e 15 oficerëve

Ç’ndodhi më vonë me ushtarin Mëhill Pëllumbi, pasi ai qëlloi dhe e la të vdekur në vënd komandantin e tij, pas debateve të ashpra që bënë me njëri-tjetrin? Lidhur me këtë, Nikolla dëshmon: “Pasi Mëhilli qëlloi duke vrarë komandantin e tij, të gjithë shokët e tij ushtarë që ishin të rreshtuar, shtangën dhe asnjeni prej tyne nuk bëri asnjë lëvizje në drejtim të tij, ndonëse ishin të gjithë të armatosur me pushkët në krah. Në ato momente që u dëgjuan krismat, një grup i madh oficerësh që ishin duke zhvilluar stërvitje teorike në një çadër aty pranë, dolën menjëherë përjashta dhe me armët në dorë i bënë thirrje Mëhillit që të dorzohej. Por Mëhilli, jo vetëm që nuk u dorzua, por në çast ai nxorri nga brezi dy-tre granata dore dhe ua hodhi menjëherë në drejtim të tyne. Aty u bë kasaphanë e vërtetë, pasi mbetën të vrarë pjesa më e madhe e oficerëve, reth 12 vetë, e disa të tjerë u plagosën. Pas kësaj Mëhilli ia dha vrapit duke dalë nga reparti e mori rrugën për në drejtim të fshatit Çarshovë. Kur ka mbërritur në atë fshat, ai nuk kishte më fuqi për me ec dhe u fut në një shtëpi ku banonte e vetëme një plakë e vjetër, pa njeri. Pas pak aty në atë shtëpi ai u rrethua nga forcat e shumta të ushtrisë që kishin filluar ndjekjen e tij që nga Përmeti. Ato kishin urdhër që ta kapnin të gjallë Mëhillin, por pozicioni i shtëpisë ishte i tillë, që ata e kishin të vështirë që ta bënin atë gjë dhe prej faktit se ai ishte i armatosur e qëllonte në të rrallë në drejtim të tyre. Ashtu me shkëmbime zjarri nga të dy palët, kanë vazhdue deri sa po zbardhte drita dhe nga të shtimet e Mëhillit, mbetën të vrarë dhe dy oficerë të tjerë që tentuan për me hy mbrenda nga dritaret. Pas vrasjes së tyne, forcat e ushtrisë morën urdhër që ta minonin shtëpinë, pasi po zbardhte drita dhe ajo ngjarje do të bënte bujë të madhe nga fshatarët që do e shihnin me sytë e tyne atë gjë. Pas atij urdhëni ata i vunë dinamitin shtëpisë dhe Mëhilli mbeti i vdekun nën rrënojat e saj. Kur janë futur ushtarët për të marrë kufomën e tij, thuhet se e kanë gjet me një plagë plumbi në kokë, pasi ai kishte vrarë veten. Pas vrasjes së tij, oficerët u dhanë urdhër disa fshatarëve që kufomën e tij ta groposnin diku në një vënd aty afër. Por fshatarët iu përgjigjën atyre se aty ishte zakon që nuk mund të varrosej njeri jashtë varrezave të fshatit, prandaj po të donin le ta merrnin vetë kufomën e tij dhe ta çonin ku të donin. Pas kësaj një nga oficerët iu tha: ‘Groposeni ku të doni atë kërmë’. Pas kësaj ata e morën trupin e Mëhillit dhe e varrosën diku në një cep të varrezave të fshatit të tyne, duke i vënë edhe një shenjë”, kujton Nikoll Pëllumbi, lidhur me ngjarjen e bujshme të vëllait të tij, Mëhillit, që mbeti i vrarë në fshatin Çarshovë të Përmetit, pasi kishte vrarë më parë plot 15 oficerë në repartin e tij.

Masakra mbi familjen Pëllumbi

Dy-tre ditë pas asaj ngjarje të bujshme që pati jehonë të madhe deri në Tiranë, ku krerët më të lartë të Ministrisë së Mbrojtjes u thirrën në Qeveri, forcat e Sigurimit të Shtetit të nisura nga Dega e Brendshme e Shkodrës, mbërritën në fshatin Gjuraj, ku ishte shtëpia e Mëhill Pëllumbit. Lidhur me këtë, i vëllai i tij, Nikolla, dëshmon: “Lajmi-n e vrasjes së Mëhillit na e mësuem nga Kryetari i Këshillit të fshatit tonë, i cili erdhi e na dha mandatën, e pas tyne erdhën edhe forcat e Sigurimit nga Shkodra, të cillat pasi i vunë hekurat babës, e morën me vete. Pasi e mbajtën gjashtë muaj në hetuesi, babën e nxorrën në gjyq dhe i dhanë pafajësinë, duke e liruar nga salla e gjyqit. Kjo ndodhi pasi ai u shpreh: ‘Unë nuk mbaj përgjegjësi për atë çka ka bërë djali im, pasi që nga dita që ua kam dorzue ju, unë nuk kam pasë mundësinë me e taku asnjëherë’! Ndërkohë që u lirue baba, vëllai tjetër, Marku, (që në atë kohë nuk ishte më shumë se 17-18 vjeç) kishte hikë nga shtëpia e rrinte maleve dhe qeveria e shpalli person në kërkim. Në atë kohë Marku u bashkua me Lazër Palin e njerzit e tjerë të malit që ishin arratisë për arsye politike dhe ra disa herë në përpjekje me forcat e Sigurimit të Shtetit, të cilat mundën që ta arrestonin dy herë, dhe dy herë ai mundi që t’ju ikte atyne. Pasi kishte hyrë e dalë disa herë mrenda kufinit, më 26 dhjetor 1952, Marku u rrethua nga forcat e Degës së Mbrendëshme dhe mbeti i vrarë prej tyne në fshatin Gruemirë, ndërsa dy shokët e tij, Lazër Pali e Kol Leka, mundën që ta çanin rrethimin. Atë ditë që u vra Marku, forcat e Sigurimit mundën që të kapnin edhe vëllanë tjetër, Pretashin, (17-vjeçar) i cili ishte bashkë me Markun në arrati, kurse një kushëri i yni, Kol Gjoka, mundi të arratisej dhe iku në Jugosllavi dhe prej aty n’ Australi. Pas kapjes së Prenushit, forcat e Sigurimit erdhën në shtëpinë tonë dhe arrestuan edhe motrën, Pashkën, pasi ajo për një kohë të gjatë ishte ndjekur prej tyre, kur furnizonte me ushqime Markun e shokët e tij të malit. Atë ditë sapo morëm vesh vrasjen e Markut, unë dhe nana shkuam menjëherë aty, sepse vëndi i ngjarjes nuk ishte shumë larg prej vëndit ku banonim ne në atë kohë. Në varrimin e tij prej njerzëve të Sigurimit, jemi kenë prezent edhe unë me nanën, pasi na lejoi Kryetari i Këshillit, Dervish Meti (Hasanaj). Pak ditë më vonë, u bë edhe gjyqi i Pashkës e i Prenushit, të cilët i dënuan me akuzën “bashkëpunim dhe strehim krimilelësh”. Pashka u dënua dhjetë vjet, nga të cilat ajo bëri vetëm shtatë, kurse Prenushi u dënua pesë vjet dhe bëri vetëm tre”, kujton Nikoll Pëllumbi, lidhur me vrasjen e vëllait tjetër, Markut dhe burgosjen e Prenushit dhe Pashkës.

Zhvarrimi i Markut në 1959-ën dhe Mëhillit në 1993-in

Vrasja e vëllait tjetër, Markut, si dhe burgosja e Pashkës dhe Prenushit, ia shtuan edhe më shumë vuajtjet familjes së Pëllumb Pjetër Pëllumbit, të cilin komunistët e kishin shpallur “familje reaksionare” dhe e internonin vazhdimisht me gjithë fëmijët e tjerë që i kishin mbetur në shtëpi. Lidhur me këtë, Nikoll Pëllumbi tregon: “Që nga ngjarja e Mëhillit në 1947-ën, për familjen tonë pati vetëm ditë të zeza dhe na thoshin se edhe lopatën e kishim tepër. Por edhe pse në ato kushte, unë nuk i harroja kurrë dy vëllezërit që më ishin vrarë nga komunistët. Markut ia dija vëndin se kisha qenë vetë prezent kur ishte varrosur, ndërsa për Mëhillin nuk kisha asnjë të dhënë se ku preheshin eshtnat e tij. Aty nga viti 1959, me ndihmën e një mikut tonë (Islam Idrizit) që ishte përgjegjës i traktoristëve, unë munda që t’i çvarrosja fshehurazi eshtnat e Markut, dhe pasi i futa në një thes, udhëtova për gjithë natën dhe shkova e i vorrosa po fshehurzai në vorret e të parëve tanë në fshatin Gjuraj. Ndërsa eshtnat e vëllait tjetër, Mëhillit, mundëm që t’i gjenim vetëm në vitin 1993, falë dashamirësisë së banorëve të fshatit Çarshovë të Përmetit. Pavarsisht se në ç’rrethana kishte ndodhur vrasja e vëllait tonë, fshtarët e Çarshovës, jo vetëm që i kishin rujt ato, por na respektuan shumë duke na i bërë të gjitha nderet dhe e quanin Mëhillin trim të madh”, e përfundon rrëfimin e tij, Nikoll Pëllumbi, mbi historinë tragjike të familjes së tij, e cila u masakrua nga regjimi komunist i Enver Hoxhës, pas ngjarjes së bujshme të vitit 1947, kur i vëllai, Mëhilli, vrau 15 oficerë të Garnizonit të Përmetit.

Një përkujtimore për Faik Konicën

13:10 Dossier

DOSSIER/ Vdekja misterioze e nënave në maternitet: Historia e pabesueshme e mjekut që zbuloi rëndësinë e larjes së duarve

08:56 Dossier

“Xhaxhai im u arratis nga liqeni i Shkodrës në ’63-in, dhe iku në Rodezi ku shërbeu si truprojë e Mbretit Leka e I-rë, ashtu si gjyshi ynë, major i Zogut”: Dëshmia e rrallë e nipit dhe fotot e panjohura

17:20 Dossier

“Profesor Bujar Hoxha, është autor i shkrimeve dhe punës armiqësore kundër Jugosllavisë, të mos i jepen dokumenta nga…", kur gazeta “Borba” e Beogradit akuzonte

17:58 Dossier

Historia e panjohur e Stefi Ingrisit me origjinë austriake, që kishte takuar Leninin dhe që jetoi në qytetin e Shkodrës deri në vitin 1956

09:06 Dossier

DETAJE/ Ku dhe nga kush u shpall 8 Marsi si "Dita e Gruas": Deri në ’72-in, pa të drejtë vote në zemër të Europës

14:09 Dossier

'Babanë e shpëtoi Myslym Peza se do e pushkatonin si vëllai i Qazim Mulletit': Dëshmia e nipit të prefektit të Tiranës

09:34 Dossier

FOTOT e panjohura të ceremonive në Tiranë për vdekjen e Stalinit dhe mungesa e “nxënësit më besnik” Enver Hoxha në Moskë

09:25 Dossier

Historia tragjike e mjekut të njohur shkodran, i diplomuar në Paris: Komunistët i sekuestruan vilën e bërë nga Kol Idromeno, dhe i burgosën dy vëllezërit që kishin studiuar në Insbruk

22:05 Dossier

Dokumentet sekrete: Si u zbulua dhe u godit grupi “Bashkimi i çlirimit shqiptar anti-komunist”, i toger Koço Kondilit dhe Prel Sykut, nipit të “Tuç Makut”

12:32 Dossier 1 koment