Mbrojtja e të dhënave siguron të ardhmen

Nga Mimoza Golikja

Të dhënat, si term që mbulon një numër aktivitetesh, teknikisht  i referohet  grupit të të dhënave që janë shumë të mëdha dhe komplekse të marra me anë të pyetjeve, me metoda të zakonshme ose me mjete. Në praktikë, termi përfshin një spektër të tërë të interpretimeve, një mendim  të  fiksuar me informacion sasior, një qasje në vendim-marrje, një mënyrë të re, (ndonjëherë mënyra e vetme), për të bërë disa lloje të shkencës moderne, një teknologji informatike që kombinon fuqinë masive të përpunimit me kapacitet të frikshëm magazinimi dhe algoritme paralele të përpunimit, një mënyrë për zbulimin e rrjeteve terroriste dhe kriminale, një mënyrë e ndërtimit të profileve të hollësishme të konsumatorëve. Por si u mbërrit deri këtu?
Nuk ka të dhëna fillestare, por në mes të  shekullit të 17-të fjala u shfaq si një term filozofik, si e shumësit të fjalës latine "e dhënë", që do të thotë "se është dhënë", një pikë fillestare, diçka me të cilën mund të fillohet për të ndërtuar një argument. Kjo erdhi e tillë vetëm kur u fillua për të mbledhur informacion në formën sasiore të teknologjive të zhvilluara dhe procedurave për përpunimin e këtij informacioni. Për shumicën e historisë njerëzore, të dhënat ishin të pakta, vështirë për t’u mbledhur dhe vështirë për t’u  analizuar. Informatika filloi si “përpunimi i të dhënave”. Industrializimi dhe evoluimi i  kombshteve shtoi  ritmin e përpjekjet në mbledhjen e informacionit sasior të nevojshëm për të administruar një demokraci moderne, që filloi dhe u rrit me regjistrimet. Ajo që shkaktoi zhvendosje sizmike në mjedisin e informacionit ishte ardhja e internetit në vitet 1980, dhe sidomos interneti në vitet 1990 dhe më pas  revolucioni në telefonin celular. Që  atëherë të dhënat, nga të qenit të pakta dhe të shtrenjta për tu mbledhur, në atë të  dimensionit Orwellian, sepse çdo gjë që bëhet në rrjet është futur automatikisht., web-i, gjeneratat e para të telefonave celularë, (kur të dhënat ishin zakonisht të arritshme vetëm nga kompanitë e telekomunikacionit) dhe tashmë smartphonët me GPS dhe Apps për të përfunduar në këtë bashkim pjesësh të figurës së mbikqyrjes. Rezultati, ka ecur me një shpejtësi të habitshme nga një botë me të dhëna të pakta, në një botë  me të dhëna super të bollshme. Për shembull, Google përpunon më shumë se 40000  petabytes në ditë, (një petabyte është 1.048.576 gigabajt).
 

Monitorimi global i të dhënave

Agjencia Kombëtare e Sigurimit (NSA) është agjencia e inteligjencës amerikane për monitorimin global, grumbullimin, deshifrimin, përkthimin dhe analizën e informacioneve e të dhënave për qëllime të zbulimit dhe të kundërzbulimit të huaj, një disiplinë e njohur si sinjale të zbulimit. Agjencia është e autorizuar që të kryejë misionin e saj me mjete klandestine, ndër të cilat janë përgjimi i sistemeve elektronike. Ajo filloi si një njësi për të deshifruar komunikimet e koduara në Luftën e Dytë Botërore dhe u formua zyrtarisht si NSA nga Harry S. Truman në vitin 1952. Që atëherë, ajo është bërë një nga organizatat më të mëdha  amerikane të zbulimit në aspektin e personelit dhe buxhetit, që vepron në kuadër të Departamentit të Mbrojtjes dhe të raportimit në të njëjtën kohë për  Drejtorin e  Inteligjencës Kombëtare. Ndryshe nga Agjencia e Inteligjencës së Mbrojtjes (DIA) dhe Agjencisë Qendrore të Inteligjencës (CIA),  të cilat janë specializuar kryesisht në spiunazhin e huaj, Misioni i NSA-së, siç është përcaktuar në Urdhrin Ekzekutiv 12333, është mbledhja e informacionit që përbën "inteligjencë apo kundërzbulim të huaj", ndërsa nuk "merret me informacion në lidhje me aktivitetet e brendshme të personave të Shteteve të Bashkuara”. Aagjencia ka Shërbimin Qendror të Sigurisë (CSS), i cili është krijuar për të lehtësuar bashkëpunimin në mes NSA dhe SHBA, drejtori i NSA në të njëjtën kohë është  Komandant i Komandës Cyber ​​ të Shteteve të Bashkuara dhe Shef i Shërbimit të Sigurimit Qendror. Mbikqyrjet e NSA kanë qenë çështje të debatit politik në disa raste, të tilla si spiunazhet e luftës anti Vietnam apo spiunazhin  ekonomik. Në vitin 2013, shkalla e programeve sekrete të mbikëqyrjes së NSA-s u zbulua për publikun nga Edward Snowden. Sipas dokumenteve të rrjedhura, NSA kap komunikimet e mbi një miliard njerëzve në mbarë botën dhe gjurmët në lëvizjen e qindra miliona njerëzve që përdorin telefona celular. Brenda vendit, ajo kontribuon për mbikqyrjen në masë në Shtetet e Bashkuara duke mbledhur dhe ruajtur të gjitha të dhënat e telefonit të të gjithë qytetarëve amerikanë.

Stema heraldikë e NSA është krijuar në vitin 1965, ajo përbëhet nga një shqiponjë brenda një rrethi,që përfaqëson misionin kombëtar të agjencisë, gjiri i saj përmban një mburojë me bandat e kuqe dhe të bardha, marrë nga  Vula e Madhe e SHBA dhe përfaqësn Kongresin. Përmbajtja kryesore është marrë nga emblemën e Shën Pjetrit dhe përfaqëson sigurinë. Kur u krijua NSA, nuk kishte emblemë dhe përdorte atë të Departamentit të Mbrojtjes. Flamuri i NSA përbëhet nga vula e agjencisë në një sfond të lehtë blu.

NSA si pasardhës i ushtrisë

Origjina e NSA daton që nga  28 prilli i vitit 1917, tri javë pasi Kongresi i SHBA i shpalli luftë Gjermanisë në Luftën e Parë Botërore.  Njësia e kodit dhe deshifrimit është themeluar si Seksion i “Cable dhe Telegraph”, që gjithashtu njihet si Byroja e Shifrës dhe Degës Ushtarake të Inteligjencës, nenin 8 (MI-8). Më 5 korrik, 1917 Herbert Yardley O, u caktua në krye të njësisë dhe njësia përbëhej përveç tij edhe dy nëpunës civilë. Agjencia u zhvendos disa herë gjatë kohës së luftës në skemën organizative të ushtrisë. Pas përfindimit të  LIB më 11 nëntor të vitit 1918, MI-8 u transferua në New York City më 20 maj të vitit 1919, ku vazhdon aktivitetet e inteligjencës nën drejtimin e Yardley. MI-8 ka operuar nëpërmjet të ashtuquajturës "Dhoma e Zezë", e cila ishte e vendosur në East 37 Street në Manhattan, me qëllim të godiste kodet e komunikimeve të qeverive të huaja. Mbështetur nga Departamenti i Shtetit dhe Departamenti i Luftës, dhoma e bindi Western Union, kompaninë më të madhe  të letrave dhe telegrameve të SHBA, që të lejonte zyrtarët e qeverisë të monitoronin komunikimet private që kalonin përmes telave të kompanisë. Pavarësisht sukseseve fillestare të “Dhomës së zezë”,  ajo u mbyll në vitin 1929 nga sekretari i Shtetit Henry L. Stimson, i cili u shpreh se "zotërinjtë nuk lexojnë postën e njëri-tjetrit". “Dhomat të zeza” të tilla janë gjetur edhe në Evropë. Ato u krijuan nga qeveritë franceze dhe britanike për të lexuar letrat e individëve në shënjestër, duke përdorur teknika të tilla që marrësit nuk dyshonin. Gjatë LIIB, Agjencia e Sigurimit Signal (SSA) u krijur për të kapur dhe deshifruar komunikimet e fuqive të Boshtit. Pas luftë, Agjencia e Sigurimit të Ushtrisë (ASA) u riorganizua dhe  u vu nën udhëheqjen e Drejtorit të Inteligjencës Ushtarake. Më 20 maj 1949, të gjitha aktivitetet cryptologjisë u centralizuan në një organizatë kombëtare e quajtur Agjencia e Sigurimit të Forcave të Armatosura (AMF). Në dhjetor të vitit 1951, presidenti Harry S. Truman, çoi në përmirësimin dhe ripërcaktimin e saj si Agjencia e Sigurisë Kombëtare. E themeluar zyrtarisht nga Truman në një memorandum të datës 24 tetor 1952, ajo rishikoi Direktivën e shërbimeve të fshehta të Këshillit të Sigurimit Kombëtar (NSCID) 9. Memo e presidentit Truman ishte dokument i klasifikuar dhe ekzistenca e NSA, për shkak të ultra-sekretit të saj nuk njihej për publikun.  Në vitet 1960, NSA ka luajtur një rol të rëndësishëm në zgjerimin e përkushtimin amerikan ndaj luftës së Vietnamit. Pas skandalit Watergate  dhe dëgjimit kongresional në vitin 1975 ,u zbulua se NSA, në bashkëpunim me agjencinë e inteligjencës SIGINT, kishte mënyrë rutinore për të  zbuluar komunikimet ndërkombëtare. Pas dorëheqjes së Presidentit Richard Nixon, ka pasur disa hetime të keqpërdorimit të objekteve të dyshuar të FBI-së, CIA-s dhe NSA, si dhe regjistrimet e NSA-së  me shënjestër qytetarët amerikanë. Pas seancave dëgjimore Akti i vitit 1978 i Inteligjencës së Jashtme u shndërrua në Ligj, i projektuar për të kufizuar praktikën e mbikqyrjes në masë në SHBA. Në vitin 1986, NSA kishte siguruar prova “të pakundërshtueshme” se ishte Libia pas bombardimeve të Berlinit , në vitin 1999  një hetim shumëvjeçar nga Parlamenti Evropian theksoi rolin e NSA në spiunazhin ekonomik në një raport të titulluar “Zhvillimi i Mbikqyrjes Teknologjisë dhe Rreziku i Shpërdorimit të Informacionit Ekonomik”. Në atë vit, NSA themeloi Hall NSA e Honor, një memorial në Muzeun Kombëtar të cryptologgisë në Fort Meade, Maryland. Shtabi i  Agjencisë së Sigurimit Kombëtar është vendosur në 39 ° 6'32 "N 76 ° 46'17" W në Fort George G. Meade, Maryland, edhe pse është i ndarë nga komponimet dhe agjencitë e tjera që janë bazuar në të njëjtin instalim ushtarak.

Shpalosjet e mbikqyrjes globale

Shkalla  masive për spiunazh  e NSA-së, u zbulua për publikun në shpalosjen e hollësishme të një seri dokumentesh të brendshme të NSA në qershor 2013. Shumica e informacioneve shpjeguese u zbuluan nga ish-kontraktori NSA, Edward Snowden. Fusha e mbikëqyrjes e NSA zbulonte përgjime telefonike dhe të internetit të mbi një miliard njerëz në mbarë botën, në kërim të informacionit mbi terrorizmin, si dhe politikën e jashtme,të ekonomisë dhe "sekretet tregtare". Në një dokument të deklasifikuar u zbulua se 17.835 linja telefonike ishin në një "listë alarm" në mënyrë jo të lejuar  në vitet 2006-2009 në kundërshtim me pajtimin,  ku këto linja telefonike ishin tagged për monitorimin e përditshëm. Madje situata u bë jo e këndëshme edhe me zbulimin se  NSA ka spiunuar gjerësisht edhe në BE, OKB dhe qeveri të shumta, duke përfshirë aleatët dhe partnerët tregtare në Evropë, Amerikën e Jugut dhe Azi. NSA gjurmon vendndodhjen e qindra miliona telefonave celularë në ditë, duke ndjekur lëvizjet dhe marrëdhëniet e njerëzve në detaje. Madje  u tha se ka qasje në të gjitha komunikimet e bëra me anë të Google, Microsoft, Facebook, Yahoo, YouTube, AOL, Skype , Apple dhe Paltalk, dhe mbledh qindra miliona lista të kontaktit nga emaile personalë dhe mesazheve të menjëhershme çdo vit. Brenda vendit, NSA mbledh të dhënat e thirrjeve telefonike, duke përfshirë  milionë abonentësh në SHBA, si dhe komunikimit në internet, duke u mbështetur në një interpretim të fshehtë të Aktit Patriot ku tërësia e komunikimeve të SHBA mund të konsiderohen si "të rëndësishme" në një hetim të terrorizmit, nëse thuhet se edhe një pakicë e vogël mund të lidhet me terrorizmin. NSA furnizon përgjimet e brendshme në DEA, IRS dhe agjencive të tjera të zbatimit të ligjit, që i përdorin për fillimin e hetimeve penale ndaj qytetarëve të SHBA. Agjentët federalë janë të udhëzuar më pas për të "krijuar" gjurmët hetimore, për të gjetur origjinën e informacionit.

NSA ka marrë kritika edhe më herët që në vitin 1960, pas dezertimit të dy agjentëve në Bashkimin Sovjetik, shkelje të sigurisë u përsëritën një vit më vonë,  më 23 korrik 1963, kur një ish-punonjës NSA publikoi disa sekrete cryptologic si dhe  rrjedhjet që Edward Snowden i Prism në vitin 2013 i shkaktoi NSA. NSA kryen testet poligrafike  të të punësuarve. Për të rinjtë, testet kanë për qëllim që të zbulojnë spiunët që aplikojnë për në NSA dhe për të zbuluar çdo informacion  lidhur me aplikantin që mund ta bëjë të përpunueshëm atë në një rast shtrëngimi. Ka edhe "provim qasje të veçantë" për punonjësit që dëshirojnë të punojnë në fusha shumë të ndjeshme. Një broshurë  e NSA thotë se Testi zgjat mesatarisht dy dhe katër orë. Madje në vitin 2010, NSA prodhoi një video që shpjegon procesin e saj poligrafik video prej dhjetë minutash që  titullohet "të vërtetat rreth poligrafisë" dhe është postuar në faqen e internetit të Shërbimit të Sigurimit të Mbrojtjes.

Përgjegjshmëria ligjore

Pretendohet se këto programe kanë mbikëqyrje të Kongresit dhe se  anëtarë e tij kanë qenë në dijeni të ekzistencës së këtyre programeve të NSA apo interpretimin e fshehtë të Aktit Patriot, gjithashtu është pohuar se ka kontrolle ligjore në vend për të parandaluar qasje të papërshtatshme të të dhënave dhe se nuk ka pasur shembuj të abuzimit. Megjithatë, gjykata sekrete e thesarit të shtetit e ngarkuar me rregullimin e aktiviteteve të NSA-së shpesh nuk mund të hetojë ose verifikojë nëse NSA thyen e rregullat, shumë prej shkeljeve që përfshijnë  edhe të dhënat e përgjimet në shkallë të gjerë, psh si në opinionin e kësaj gjykate në mars 2009, apo në vitin 2011, kur vuri në dukje se "vëllimi dhe natyra" e përgjimeve  në pjesën më të madhe e NSA-së e internetit  ishte "krejtësisht e ndryshme nga ajo që gjykata kishte besuar". Edhe në  mes të dhjetorit 2013,  u tha se programi "pothuajse-Orwellian" ka “gjasa të ketë shkelur  Kushtetutën”. Mirëpo pak më vonë në atë muaj, gjykatësi vendosi se mbledhja e regjistrimeve telefonike të NSA është e ligjshme dhe e vlefshme në luftën kundër terrorizmit, madje në “oqeanin e të dhënave” të mbledhura nga telefonatat mund të gjenden kontakte të terroristëve të dyshuar, si dhe vuri në dukje se një koleksion  i ngjashëm i të  dhënave  mund të kishte penguar  sulmin e 11 shtatorit.

Snowden shpalli se nga 8 shkurtit deri në 8 mars 2013, NSA kishte mbledhur rreth 124.800.000.000 artikuj të dhënave telefonike dhe 97.100.000.000 të dhënave kompjuterike në të gjithë botën, duke përfshirë në Gjermani, Britani e Madhe dhe Francë. NSA kishte bërë 70.300.000 regjistrime e të dhënave telefonike të qytetarëve francezë nga data 10 dhjetor 2012 deri 8 Janar 2013. Mijëra dokumente Top Secret të brendshëm të NSA që janë marrë nga Edward Snowden në vitin 2013 ishin të ruajtur në "një skedar për ndarjen në faqen e NSA-së intranet vend" në mënyrë që të mund të lexoheshin lehtë në internet nga personeli i NSA. 

Struktura  ktuale e NSA ka një numër drejtorish, të cilat janë të përcaktuara strukturisht edhe pse jo të gjitha janë të njohura publikisht. Informacioni  në lidhje me njësitë e NSA është zbuluar në dokumentet me sekret të lartë rrjedhur nga Edward Snowden nga qershori 2013. Pas nënshkrimit në vitin 1946-1956 të Marrëveshjes UKUSA ndërmjet Shteteve të Bashkuara, Mbretërisë së Bashkuar, Kanada, Australi dhe Zelandën e Re, pikat e NSA janë ndërtuar në GCHQ bude në Morwenstow;, Mbretëria e Bashkuar, Geraldton, Pine Gap dhe Bay, Australi; Leitrim dhe Otava, Kanada; Misawa, Japoni; dhe Waihopai dhe Tangimoana, Zelanda e Re. NSA operon RAF Menwith Hill në North Yorkshire, Mbretëria e Bashkuar, e cila ishte, sipas BBC News në vitin 2007, stacioni më i madh i monitorimit elektronik në botë.

Origjina mbrojtur, sigurion të ardhmen

Që prej një viti kur Edward Snowden deklaroi se ai ishte burimi nga i cili rrjedhin detajet   e programit për NSA dhe mbikqyrjen  e Prism, besimi i publikut dhe bizneseve në internet u tronditën masivish, madje edhe te më cinikët e teoricienët konspirativë. Prism tronditi bizneset dhe besimin, por besimet mund të rindërtohen. Sulmet terroriste nuk kanë qenë të rralla dhe al Kaeda dhe pasuesit e tij treguan se janë një rrjet global, që jo rrallë përdorin komunikimin nëpërmjet emblemave, mesazheve apo fotove të transmetuara nga interneti. E për të kërkuar midis qindra e miliardave të mesazheve dhe emaileve që duheshin analizuar, arkitektura e internetit çoi në prizma dhe programe të tjera të NSA, me qëllim për të ndaluar sulmet e mëtejshme të al Kaedës, për të thyer kodet, për të lexuar planet dhe urdhrat e tyre. Por për të gjetur planet dhe urdhrat e tyre, ishte e nevojshme për të shqyrtuar të gjitha komunikimet. Anonimitet i internetit dhe pasiguritë në sistemin e tij do të thotë se çdo mesazh mund të jetë një pjesë e vogël e mesazheve. Asgjë nuk mund të përjashtohet, e çdo gjë ështe e dyshimtë, ky ështe realiteti  jo paranoja, prandaj Prism dhe programet e tij nuk do të përfundojnë  kurrë, për të përcaktuar  terrorizmin dhe zbulimin e tij. Sulmet e 11 shatorit treguan se  Al Kaeda dhe lëvizjet e tjera xhihadiste  paraqesin kërcënime, dhe anëtarët e tyre mund të jenë nga vende të ndryshme. Parandalimin i sulmeve të tilla është i rëndësishëm, prandaj shfaqja e programeve të tilla si prizëm nuk ështe rezultat i njerzve që kërkojnë të kontrollojnë botën, por i një origjine të qartë dhe logjike  për të mbrojtur  përvojat e luftës dhe frikën legjitime të rreziqeve reale. NSA u krijua pikërisht për këto arsye dhe duke pasur parasysh gjendjen e teknologjisë  ështe e pashmangshme që NSA do të kapë komunikimet në të gjithë botën. Rrjedhjet  e Snowden treguan se NSA këtë ka bërë, madje do të  kishte qenë më interesante nëse rrjedhje  do të  zbulonin se NSA nuk kishte kapur të gjitha komunikimet. Arritjet dhe  kritikat tregojnë se  SHBA jo se janë vendi i vetëm me një program të tillë si ai i NSA, por ato  janë  vendi  më i përkushtuar për të drejtat legjitime të qytarëve, lirinë dhe sigurinë.

Flutura që iku në majë të gishtave

10:57 Blog 2 komente

Perëndimi nuk po vdes, por po jep shpirt

21:20 Blog 12 komente

"Dekomunistizimi i Godoleve"

21:13 Blog 34 komente

Tri shembuj për arrogancën e papërballueshme të një amerikani

18:13 Blog 62 komente

Zoica Haxho diti të vdesë

17:15 Blog 23 komente

SHBA në sintoni të plotë me shumicën dërrmuese të zgjedhësve shqiptarë

15:01 Blog 6 komente

EKSPERTIZË nga Selami Xhepa: Pse Shqipëria mund të presë deri në 50.000 mijë studentë të huaj

14:08 Blog 7 komente

Pse do duhej të votonte një emigrant që është larguar nga Shqipëria?

12:05 Blog 4 komente

Parashqevia dhe filmi "Nxirr qenin të bëjë shurrën"

11:05 Blog 16 komente

Fjalimi i mjerimit politik: Kur lideri fajëson botën për dështimet e tij

10:24 Blog 35 komente