Te fundit
Alarmi i shkencëtarëve: Rryma kryesore e Atlantikut mund të pësojë kolaps, ja rreziqet që do të sillte për miliona njerëz
16 Prill 2026, 08:43Bota
TEMA
Sipas The Guardian, shkencëtarët e quajtën zbulimin e ri “shumë shqetësues”, pasi një kolaps do të kishte pasoja katastrofike për Evropën, Afrikën dhe Amerikën.
Qarkullimi meridional i rrymave të Atlantikut (Amoc) është një pjesë e madhe e sistemit global të klimës dhe dihej tashmë se ishte në nivelin e tij më të dobët për 1,600 vjet si rezultat i krizës klimatike. Shkencëtarët vunë re shenja paralajmëruese të një pike kthese në vitin 2021 dhe e dinë se Amoc është shembur në të kaluarën e Tokës.
Shkencëtarët e klimës përdorin dhjetëra modele të ndryshme kompjuterike për të vlerësuar klimën e ardhshme. Megjithatë, për sistemin kompleks Amoc, këto prodhojnë rezultate shumë të ndryshme, duke filluar nga disa që tregojnë se nuk ka ngadalësim të mëtejshëm deri në vitin 2100 deri në ato që sugjerojnë një ngadalësim të madh prej rreth 65%, edhe kur emetimet e karbonit nga djegia e karburanteve fosile ulen gradualisht në zero.
Hulumtimi kombinoi vëzhgimet e oqeanit në botën reale me modelet për të përcaktuar më të besueshmet dhe kjo uli shumë përhapjen e pasigurisë. Ata gjetën një ngadalësim të vlerësuar prej 42% deri në 58% në vitin 2100, një nivel pothuajse i sigurt që do të përfundojë në kolaps.
Amoc është një pjesë e madhe e sistemit global të klimës dhe sjell ujë tropikal të ngrohur nga dielli në Evropë dhe Arktik, ku ftohet dhe fundoset për të formuar një rrymë të thellë kthimi. Një kolaps do të zhvendoste brezin e reshjeve tropikale në të cilin mbështeten shumë miliona njerëz për të rritur ushqimin e tyre, do ta zhyste Evropën Perëndimore në dimra ekstremë të ftohtë dhe thatësira verore, dhe do të shtonte 50-100 cm në nivelet tashmë në rritje të deteve rreth Atlantikut.
Dr Valentin Portmann, në Qendrën Inria de recherche Bordeaux Sud-Ouest në Francë dhe i cili udhëhoqi hulumtimin e ri, tha: “Ne zbuluam se Amoc do të bjerë më shumë se sa pritej krahasuar me mesataren e të gjitha modeleve të klimës. Kjo do të thotë që kemi një Amoc që është më afër një pike kthese.”
Profesori Stefan Rahmstorf, në Institutin e Potsdamit për Kërkime mbi Ndikimin e Klimës në Gjermani, tha: “Ky është një rezultat i rëndësishëm dhe shumë shqetësues. Ai tregon se modelet ‘pesimiste’, të cilat tregojnë një dobësim të fortë të Amoc deri në vitin 2100, janë, për fat të keq, ato realiste, në kuptimin që ato përputhen më mirë me të dhënat vëzhguese.”
“Tani jam gjithnjë e më i shqetësuar se mund ta kalojmë atë pikë kthese të mbylljes së Amoc, ku bëhet e pashmangshme, në mesin e këtij shekulli, e cila është mjaft afër”, shtoi ai.
Rahmstorf, i cili e ka studiuar Amoc për 35 vjet, ka thënë se një kolaps duhet të shmanget “me çdo kusht”.
“E argumentova këtë kur menduam se shansi i një mbylljeje të Amoc ishte ndoshta 5%, dhe edhe atëherë thoshim se rreziku është shumë i lartë, duke pasur parasysh ndikimet masive. Tani duket se është më shumë se 50%. Ndryshimet më dramatike dhe drastike të klimës që shohim në 100 mijë vitet e fundit të historisë së Tokës kanë qenë kur Amoc kaloi në një gjendje tjetër”, thotë Rahmstorf.
Amoc po ngadalësohet sepse temperaturat e ajrit po rriten me shpejtësi në Arktik për shkak të ngrohjes globale. Kjo do të thotë që oqeani ftohet më ngadalë atje. Uji më i ngrohtë është më pak i dendur dhe për këtë arsye zhytet në thellësi më ngadalë. Ky ngadalësim lejon që më shumë reshje shiu të grumbullohen në ujërat sipërfaqësore të kripura, duke e bërë atë gjithashtu më pak të dendur, dhe duke ngadalësuar më tej fundosjen dhe duke formuar një lak reagimi në Amoc.
Sistemi Amoc është shumë kompleks dhe i nënshtrohet variacioneve të rastësishme natyrore, duke i bërë parashikimet e sakta të pamundura. Megjithatë, një dobësim i madh pritet tani nga shkencëtarët dhe kjo mund të ketë ndikime serioze në dekadat që vijnë.
Hulumtimi i ri, i botuar në revistën Science Advances, eksploroi katër mënyra të ndryshme të përdorimit të vëzhgimeve të botës reale për të vlerësuar modelet. Ata zbuluan se një metodë e quajtur regresioni i kreshtës, e cila ishte përdorur pak në shkencën e klimës më parë, dha rezultatet më të mira.
“Amoc është i vështirë për t’u modeluar sepse drejtohet nga ndryshime delikate në dendësinë e ujit të shkaktuara nga ndryshimet e kripësisë në të gjithë Atlantikun. Ulja e pasigurisë në analizën e re rezulton nga identifikimi i modeleve që pasqyrojnë më mirë kripësinë sipërfaqësore në Atlantikun jugor, të cilën shkencëtarët tashmë e dinin se ishte e rëndësishme. Kjo e bën punën “shumë të besueshme”, tha Rahmstorf.
Rahmstorf tha se ngadalësimi i Amoc në vitin 2100 mund të jetë edhe më i madh se në vlerësimin e ri ‘pesimist’. Kjo për shkak se modelet kompjuterike nuk përfshijnë ujin e shkrirë nga kapaku i akullit të Groenlandës që po freskon gjithashtu ujërat e oqeanit: “Ky është një faktor shtesë që do të thotë se realiteti është ndoshta edhe më i keq.”
3 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
ky muhabet ka qe ne vitet 60 qe behet. s eshte zbulim i ri. dhe toka keshtu varet, nga ekuilibra delikate. publikut i servirin frike, elitat i luajne fene me luftera super ndotese per mjedisin, jete lluksise, drill baby drill etj
Amok asht nje e mijta e energjise diellore. Pjesa tjeter ( qe i afrohet poleve asht tjete gjë). Krishti, aksidentalisht( lloi i punes qe kryente si vadites), ra ne kete gjetje. Ai kapi rastin se uje kthehej ne vene. E derguan ne Kryq dhe nuk e tregoi se si e realizonte ate. Ai nuk tha: se une do te ringjallem por tha: se jeta ringjallet dhe ne rast se per ndonje arsye kataklizme zhduket. Gjithmone ngrinte dy gishtat dhe lajmeronte se i gjithe Universi, perbehet nga dy element. Ashtu si Kisha Katolike i dergoi ne turren e druve ata qe thonin se Toka sillet rreth diellit, ashtu dhe Krishti u dergua ne Kryq per kete mendim gjetje. Duhet te nderrohet tabela e Mendelejevit. Keto dy element duhet te hiqen nga ajo. Te ndertohet tabela e Universit. Dy elementet qe tregojne dy gishtat e Krishtit te vendosen ne Qender Lart e pastaj te behen dy hapjet e pare: Materja Organike dhe materja Inorganike ose thene shqiptarshe: JETA dhe MATERJA. Ne rast se ne nje Planet zhduket njera atehere zhduket dhe tjetra. Pra zhduket Planeti. Ata jane si vellezrit Siamez. Per te ju mbushur mendjen do te ju jap nje thenje. Njeriu kurre nuk do mundet te bjere ne fundin e Detit ose 11 km posht. E jep Formula qe asht dhene ne nje instutucion shkencor ne Perendim nga nje shqipetar-europian. Njerzimi qe pas Krishtit ka humbur jeten e lehte njerzore qe ne munde te jetojme pa mbjellur e korrur por duke e konsumuar materien si ne Venen e Krishtit qe sheronte njerzit ( nuk semureshin) dhe jetonin me gjate. Ne munde te jetojme pa forcen e fotosintezes dhe ne kushtet e skajshme te dobsimit te rrezeve te diellit. Gjallesat do te jetojne deri kur toka te zvoglohet deri ne nje sfere me Diameter 22 km. Shkenctaret vijne akoma rrotull te gjejne se nga vjene oksigjeni, genjejne e fitojne ende para e ai asht njeri nga dy gishtat e Krishtit. Tjetrin besoj tani e gjeni vet.
Ti ore e ke me Krishtin : une do te thoja eshte dora e njeriut qe shkateron gjithacka qe ka lidhje dhe me ndryshimet klimaterike ? Shkenca nuk gabon plus -minus mundet ? Po jap nje shembul te thjeshte per malin e Tomorit ne Berat : e mbaj mend kur isha femi qe sot jam 80 vjec , maja e Tomorit gjithmone ka qene mbuluar me bore asnjehere nuk shkrinte , vetem zbardhete dhe sillte freski ne Berat ne kohen e beharit ku nata ka qene e fresket edhe ne muajin me te nxehte te Korrikut ? Kjo Klime ka qene deri vone , pas 90-tes kur filloj frekuentimi i teqese , ku atje ska pase Teqe por e krijuan benin festat e Novruzit , ndiznin zjare piqnin mishra , Tomori deri ne ate kohe nuk kishte te tilla zjare , vetem bore ku fshataret ne kohen e beharit e binin dhe e shisnin ne Berat per te freskuar nga vapa ne menyre natyrale te mbeshtjelle me fier nje bime qe nuk e linte te shkrihej ? I kam perjetuar te gjitha keto , ndersa sot ne malin Tomor nuk ka bore sidomos maja e Tomorit qe rinte mbuluar ? Sigurisht ketu futen ndryshimet klimaterike qe ka pesuar Natyra por dhe ato zjare kane bere punen e vete , prandaj lereni punen e krishtit , natyra ka nje ekujliber por qe e shkateron shume edhe dora e njeriut ne vend qe te veme vetulla , nxjerim SYTE ? Edhe ky shkrimi nuk ka gje per tu trembur por duhet frenuar dora e njeriut se gjithecka perjetojme kur prishet EKUJLIBRI sidomos i Natyres ..!!!