Te fundit
Prifti që vërtetoi se Ajnshtajni e kishte gabim
6 Prill 2023, 11:53Bota
TEMA
Në vitin 1929, Edwin Hubble konfirmoi se Universi po zgjerohet. Me zgjidhjen e kësaj pyetjeje, një tjetër shumë më e vjetër iu kthye shkencëtarëve: A kishte një fillim Universi? Nëse po, çfarë po ndodhte më parë? A kishte hapësirë dhe a kishte kohë?
Kërkimi për një përgjigje ka një histori magjepsëse dhe kërkimi është ende pjesë e bisedës në kozmologji. Ndoshta ka disa mësime për të nxjerrë nga mençuria e paraardhësve tanë.
Një udhëtim i shkruar në yje
Një nga zërat e parë që trajtoi çështjen e një fillimi ishte prifti dhe kozmologu belg Georges Lemaître. Me gjithë dashurinë e tij për fizikën, Lemaître ndoqi këshillën e babait të tij. Pas diplomimit në inxhinieri ndërtimi në vitin 1913, ai filloi të trajnohej si inxhinier minierash.
Ndonjëherë një faktor i vetëm mund të ndryshojë rrugën e dikujt në jetë. Në rastin e Lemaître, ishin vite ekspozimi ndaj tmerreve të Luftës së Parë Botërore. Kur lufta kishte mbaruar, Lemaître e dinte se ishte koha për të ndjekur ëndrrën e tij. Në vitin 1920, ai iu bashkua një programi të diplomuar në fizikën matematikore dhe Maison Saint Rombaut, një zgjerim i seminarit të Kryedioqezës së Malines. Atje ai do të studionte për priftëri.
Në shtator 1923, Lemaître u shugurua prift. Në tetor, ai iu bashkua Arthur Eddington dhe grupit të tij prestigjioz kërkimor në Kembrixh si student i diplomuar. Pas një viti në Angli, Lemaître u nis për në Harvard. Ai zhvilloi një themel të fortë në fizikën teorike dhe astronominë, një kombinim që do të ankoronte përpjekjet e tij të vazhdueshme për të lidhur aspektet teorike dhe vëzhguese të kozmologjisë.
Kreativ dhe i pavarur, në vitin 1927 Lemaître shkroi një punim në të cilin në thelb rizbuloi zgjidhjet kozmologjike të Alexander Friedamann që parashikonin një Univers në zgjerim. Në të njëjtin dokument, ai tregoi se këto zgjidhje, si dhe ajo e Willem de Sitter, çuan gjithashtu në një lidhje lineare shpejtësi-distanca për galaktikat që tërhiqen.
Punimi i Lemaître u botua në një revistë të panjohur dhe mbeti kryesisht pa u vënë re. Ai u përpoq të fliste me Ajnshtajnin për rezultatet e tij, por Ajnshtajni nuk tregoi asnjë interes.
“Llogaritjet tuaja janë të sakta, por fizika juaj është e neveritshme”, i tha Ajnshtajni. Por fati i Lemaître do të ndryshonte në mënyrë dramatike dhe brenda pak vitesh, vetë Ajnshtajni do të duartrokiste idetë e tij.
Fizika “e neveritshme” e Lemaître
Kur Hubble bëri publike vëzhgimet e tij, shumë kozmologë, duke përfshirë de Sitter dhe Eddington, u përpoqën të gjenin një model gjysmë realist të Universit që mund të strehonte si materien ashtu edhe zgjerimin. Kur Lemaître dëgjoi për përpjekjet e tyre, ai i kujtoi ish-këshilltarit të tij se ai e kishte zgjidhur problemin në vitin 1927. Eddington më në fund lexoi letrën e Lemaître dhe arriti të botonte një përkthim në Njoftimet mujore të Shoqërisë Mbretërore Astronomike.
Idetë e tij parashikuese më në fund u vërtetuan, Lemaître vazhdoi me një plan më ambicioz: të zhvillonte një histori të plotë, qoftë edhe cilësore, të Universit, duke përfshirë origjinën e tij misterioze.
Në vitin 1931, Lemaître botoi një punim në Nature. Në të, ai propozoi atomin primar dhe përshkroi evolucionin fillestar të Universit në termat e prishjes së një bërthame radioaktive të paqëndrueshme. Kështu ai kombinoi shkencën e re të fizikës bërthamore me ligjin e dytë të termodinamikës, i cili thotë se me kalimin e kohës, rendi tenton t’i lërë vendin çrregullimit. Ai nuk bëri asnjë përpjekje për të shpjeguar se nga erdhi kjo bërthamë origjinale. Kështu e shpalosi Lemaître vizionin e tij të lindjes kozmike:
“Ky atom është konceptuar se ka ekzistuar vetëm për një çast, në fakt, ai ishte i paqëndrueshëm dhe, sapo erdhi në ekzistencë, u nda në copa, të cilat u thyen përsëri, nga ana e tyre. Midis këtyre pjesëve dolën me shpejtësi elektronet, protonet, grimcat alfa etj. Rezultoi një rritje në vëllim, shpërbërja e atomit u shoqërua kështu me një rritje të shpejtë të rrezes së hapësirës të cilën fragmentet e atomit primar e mbushën, gjithmonë në mënyrë uniforme”.
Ai më pas përshkroi se si, nga kjo lëndë prototipike, retë e gazta përfundimisht do të formoheshin dhe do të kondensoheshin në grupime mjegullnajash – ato që ne i quajmë galaktika. Me një intuitë të mahnitshme, ai madje propozoi që mbeturinat e këtyre fishekzjarreve kozmike janë të dallueshme sot si rreze fosile, të cilat ai i lidhi me rrezet kozmike. Ai nuk e dinte që rrezet e tilla përshkojnë vërtet Universin. Ato janë ajo që ne tani e quajmë rrezatimi i sfondit kozmik, por ato nuk janë të lidhura me rrezet kozmike.
Lemaître ishte i qartë se ky model ishte vetëm një përafrim i përafërt: “Natyrisht, nuk duhet t’i kushtohet shumë rëndësi këtij përshkrimi të atomit primar, një përshkrim që do të duhet të modifikohet, ndoshta, kur njohuritë tona për bërthamat atomike të jenë më të përsosura”.
Përsëri, ai kishte të drejtë. Vizioni i tij kozmogonik, në një farë kuptimi një kryqëzim midis një miti krijimi dhe një modeli shkencor, do të bëhej pararendës i modelit modern të Big Bengut të kozmologjisë.
Pavarësisht nga ngjashmëritë e dukshme me tregimin biblik “le të ketë dritë”, Lemaître këmbënguli se hipoteza e tij fillestare e atomit ishte një model shkencor dhe nuk ishte i frymëzuar nga pikëpamjet fetare mbi krijimin. Ai u ndje shumë i pakëndshëm kur, në vitin 1951, Papa Piu XII krahasoi gjendjen fillestare të Universit siç përshkruhet shkencërisht me interpretimin katolik të Zanafillës. Në vitin 1958, për shkak të presionit të disa kolegëve, Lemaître mendoi se ishte koha për të justifikuar pozicionin e tij:
“Me sa mund të shoh unë, një teori e tillë mbetet tërësisht jashtë çdo çështjeje metafizike apo fetare. Ajo e lë materialistin të lirë të mohojë çdo qenie transcendentale… Për besimtarin, ajo heq çdo përpjekje për t’u familjarizuar me Zotin… Është në përputhje me Isainë që flet për Zotin e Fshehur, të fshehur në fillim”.
Lemaître nuk e përjashtoi kurrë mundësinë që edhe ardhja në ekzistencë e atomit fillestar mund të shpjegohej një ditë shkencërisht, duke sugjeruar që përgjigja mund të vijë nga aplikimi i mekanikës kuantike në Univers në tërësi. Kjo ide do të rishfaqet dekada më vonë, pasi Edward Tryon, Stephen Hawking dhe të tjerë propozojnë një origjinë kuantike për Big Bengun. Ai ia la të ardhmes për të përcaktuar nëse ndonjë teori shkencore mund të merret me problemin e Kauzës së Parë. (Nga lindi atomi primar?) Siç e dimë, problemi mbetet i pazgjidhur.
Marrë nga BigThink
19 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Kuran kapitulli Dharijat vargu 47....Ne e krijuam universin e jemi Ne qe e zgjerojme ate. (1400 vjet me pare).
Po po, ju e krijuat , duke mbajtur sumen perpjete
Aaa...kjo qënka edhe arsyeja pse shumica e fizikantëve, shkencëtarëve dhe kozmologëve vijnë nga vendet myslimane. Mbajnë rekord në çmime Nobel!
Per ate pune more Musliman edhe RigVeda Hindusite shkruan per zgjerimin e universit ne vitin 1000 BC (3000 vite me pare). Por ata adhurojne lopen. Keshtu qe relax se nuk jeni te paret ne asgje.
Ah te lumte ajo bajge qe ke ne koke o mutlimut
As Hubell as Lemaitre nuk zbuluan gje. Thjesht vertetuan Kuranin. Po ashtu dhe Big Beng eshte i pershkruar ne Kuran fiks si thote shkenca e diteve tona.
Ha ha ha ha!
Kuran..kapitulli Fussilet vargu 53.... Ne do ju bejme te mundur njerezve te shikojne argumentet Tona ne hapesire dhe ne veten e tyre deri sa te binden se Kurani eshte e Verteta. A nuk mjafton Zoti yt si deshmitar per cdo gje? Pra dhe shkenca ecen me lejen e Tij. Po ashtu ne Kuran informohemi dhe per ADN. Eshte emri i parajses. Kopshtet e ADN. Pra kopshtet(me bimesi pershkruhen) e filleses. Atje ku u krijua njeriu i pare.
Or ti budallë muslimesh e ka Eden jo ADN. Po ju të fesë së kopjes së ç'do gjëje edhe emrat e profetëve i keni dëgjuar keq. Abrahami-Ibrahim, Davidi-Dauti, Jakovi-Jakupi, Mariam-Meireme, Isui-Isai, Elohim-Allah etj, etj. Kurani është një kopje e keqe dhe sajuar keq e librave të shenjtë hebre e të krishterë nga një profet i rremë e pedofil që fatkeqësisht ndiqet verbërisht nga turma njerëzish të mashtruar.
Tema, beni kujdes me perkthimin dhe redaktimin ne shqip! Materiali eshte interesant, por i perkthyer keq e me nje shqipe gjithe difekte drejtshkrimore!
Jo vetem kaq , por ka humbur edhe sensin shkencor. Perkthime te tilla duhen bere nga profesioniste, se nuk jane thashetheme vip- ash.
Kush e ka pare Zotin qe ta besojme ? Mos e ngateroni me shkencen.
Perkthim diletant dhe vende vende i gabuar ose absurd. Pavaresisht nga kjo, fundi thote: "Problemi mbetet i pazgjidhur". Problemi mbetet i pazgjidhur, sepse problemi nuk egziston. Universi nuk ka fillim, nuk ka mbarim, pra nuk ka as atom fillestar, as big bang, Universi pulson, dmth zgjerohet zgjerohet dhe pastaj vjen nje moment kur fillon tkurrja derisa arrihet nje moment kur rifillon zgjerimi. Ne kohen qe jetojme universi zgjerohet. Mbas nje kohe te gjate kur inercia e zgjerimit do te kete perfunduar, terheqja gravitacionae do te mbizoteroje dhe universi do te riffilloje tkurrjen derisa energjiz potenciale e ngjeshjes se lendes (analoge me susten kur ngjeshet) do te shkaktoje rifillimin e zgjerimit e keshtu pa fund ne hapsire dhe kohe.
Nuk eshte prifti Georges Lemaître qe nxori Ajnshtajnin gabim. Eshte hoxha i Drishtit.
Edhe sikur te kete "zot", ate mund ta zbuloje vetem shkenca, qe do te thote se vete ai "zot " si cdo gje tjeter qe ekziston, eshte objekt i njohjes shkencore dhe jo i ndonje dogme primitive qe krijuan analfabetet e Lindjes se Aferme 2 mije vjet me pare
Universi nuk ka as fillim, as mbarim.Koha nuk egziston.Mendja e njeriut nuk është në gjendje të kuptojë UNIVERSIN, sepse gjykon në kushte të caktuara.Ne nuk e njohim botën, as mund ta njohim.
Edhe një belg tjetër ka studiuar dhe është marrë me çështjen e lindjes së Universit. Në nje libër të shkruar nga paleoantropologu Pascal Picq, “Le monde a-t-il été créé en sept jours ? » (A është krijuar bota në 7 ditë ?), viti 2009, autori i kundervihej me fakte dhe llogjikë dogmave fetare per krijimin e universit. Pasi kishte spjeguar gjërë e gjatë këtë çështje, në faqen e fundit ai kishte vënë jo pa qëllim edhe rreshtat e fundit te Zanafilles të Biblës, ku tregohej se si ishte formuar bota dhe gjithesia. Por çudia më e madhe ishte se gjithe libri dhe konkluzionet antifetare te autorit, ai i kishte hedhur vetë dhe me qëllim poshtë, kur krahasonte menyren e njellojte të krijimit të botes dhe universit te pershkruar si nga shkenca ashtu edhe nga Bibla! Diçka tjetër interesante ështe pohimi në Bibel se një ditë edhe Toka do te zhduket në një zjarr të madh! Fakt që eshte pohuar tani së fundmi edhe nga shkenca, sipas së cilës Toka dhe tërë sistemi ynë diellor, pas 2 ose 3 miliardë vitesh do të jetë thithur nga materia e zezë !
Pse hallau nuk e "mbajti" termetin e fundit ne turqi,qe vrau mbi 50 000 njerez.Halla akbar-,te pakten per te pasur me pak viktima,te mos e lejonte te ndodhte ne ora 4 e mengjezit,kur te gjithe ishin ne gjume....injoranti ende beson ne hallaun?!
Perendia Ekziston ! Ka Ekzistuar gjithmone dhe eshte jashte kohes qe perceptojme ne, eshte Krijues i Gjithesise. Besimi fetar vjen nga kohet me te lashta, trashegohet brezave por edhe gjenerohet nga cdo brez duke krijuar vazhdimesi ne formen qe njohim sot Ne jeten e perditshme, sidomos nga moshat e reja eshte e veshtire te kuptohet Ekzistenca, megjithese mund te kete raste te shfaqjes se veprimeve te Perendise ne jeten e cdokujt, edhe ne jeten e jobesimtareve. Te futur ne rutinen, streset e perditshme, nuk na bie ne mendje te mendojme më gjate se cfare ndodh rreth nesh dhe në jetet tona. Kyesisht besimi fetar eshte prone e moshave jo te reja, kjo gje per shkak te eksperiences dhe maturise se moshave te avancuara ; kjo gje ka ndodhur ne cdo brez Si mund te kuptohet qe Perendia Ekziston ? Eshte e veshtire te bindesh nje jobesimtar per kete gje. Por nje nga menyrat per te perceptuar qe Ekziston, eshte meditimi rreth ngjarjeve te vecanta qe ndodhin në jetet tona, p,sh: disa njerez kane eksperienca te vecanta se në raste kritike per jetet e tyre kane ndjere forca te qarta dhe por te padukshme qe kane korigjuar levizjet e gjymtyreve te tyre ose levizje ndihmese te objekteve perreth. Keto ngjarje nuk jane shume te rralla dhe nuk shpjegohen me ligjet e asaj fizike qe njohim ne ! Ka jo pak njerez qe mund te deshmojne per te tilla raste. Nje tjeter forme eshte kur Perendia i drejtohet njerezve te ndryshem duke komunikuar me ta (ndiejne qarte komunikimin). Ndonjehere keto forma kalojne me habi dhe mund te mos u kushtohet shume rendesi por mbeten ne kujtese, dhe para se nje njeri te konkludpje se Perendia nuk ekziston ndoshta eshte më mire te pyese njerez te moshave te avancuara në se keta kane eksperienca te tilla te vecanta. Une vet dikur nuk kam besuar, por realiteti nga kontaktet me te tilla forma dhe nga deshmitare te besueshem ma ndryshuan kete mendim. Gjithashtu edhe ideja qe grupe njerezish apo popujsh kane se Perendia eshte vetem dhe vetem e tyre eshte naivitet ; Perendia eshte Nje dhe per te gjithe !