Është e pazakontë të ndeshësh në morinë e titujve shqiptarë një libër të mirëfilltë me artikuj publicistikë të shkruar për t’u botuar në libër dhe jo në shtypin e ditës. Kjo “anomali” profesionale vjen, mes të tjerash, nga fakti që një vëzhgues kaq i hollë i shoqërisë së sotme politike nuk shkruan për askënd, por për vete.

Quhet Fatbardh Amursi, që në fakt të gjithë e kanë njohur si poetin Fatbardh Rustemi. Dhe këtë punën e emrit e ka së prapthi, si gjithë vëzhgimin e tij të heshtur por titanik përballë sëmundjeve të shoqërisë sonë. A e ka të vjetër mbiemrin e ri (Amursi) dhe ka pasur të ri mbiemrin e vjetër si poet (Rustemi)? Amursi në fakt është mbiemri i familjes së tij, që ka tingëlluar çuditshëm në komunizëm dhe e patën thjeshtuar.

Disa gjëra janë së “prapthi” edhe në libër.
Për shembull, gjëja më shpjeguese e librit nuk është ballina, por kopertina e pasme, ku është ilustruar se si janë retushuar fotografitë historike dhe se si liderët, në fillim janë mes njerëzve, por në fund të jetës i fshijnë të gjithë – edhe nga fotografitë.

“Babokracia” – Reflektim mbi pushtetin dhe krizën e

Libri i tij publicistik "Babokracia", sjell një vështrim kritik, por edhe thellësisht reflektues, mbi mënyrën se si pushteti dhe autoriteti janë perceptuar dhe ushtruar në historinë politike shqiptare. Nëpërmjet një stili narrativ tërheqës dhe një strukture të qartë tematike, Amursi analizon thelbin e pushtetit shqiptar, duke e konceptuar atë si një regjim të dominuar nga figura të centralizuara pushteti, që ai i quan simbolikisht "baballarë", duke krijuar kështu konceptin e tij origjinal të "babokracisë". Dhe kjo shtrihet nga Ahmet Zogu deri te Edi Rama.

Amursi trajton origjinën dhe rrënjët e këtij fenomeni politik shqiptar, duke argumentuar se pushteti në Shqipëri është ndërtuar historikisht rreth figurës së fortë të një lideri të padiskutueshëm – të “babës” së kombit – një kult individi që ka vazhduar në forma të ndryshme gjatë gjithë historisë shqiptare.

Autori vëren me mprehtësi:

“Babokracia është regjimi i mbretit pa mbretëri, i komunistit pa komunizëm dhe i demokratit pa demokraci, ku njëshi i fetishizuar degradon në tiran, diktator apo autokrat, të cilët si qëllim parësor kanë mbajtjen e pushtetit me çdo çmim.”

Këtu Amursi zbulon edhe esencën e analizës së tij, duke pohuar se ndryshimet formale politike nuk kanë prodhuar një transformim real të marrëdhënieve shoqërore dhe politike në Shqipëri.

Në kapitullin “Pluralizëm me monizëm të fshehur”, autori shkon më tej në kritikën e tij, duke argumentuar se pluralizmi politik në Shqipëri nuk ka prodhuar ndryshimin real që pritej, por ka qenë një maskim i monizmit të vjetër, të mishëruar në individë të cilët thjesht kanë ndryshuar kostumin politik.

Autori ironizon:

“Nga Vila e Mbretit në Durrës, tek Blloku komunist dhe Gjiri i Lalzit, shtrihet regjimi i mbretit pa mbretëri, i komunistit pa komunizëm dhe i demokratit pa demokraci.”

Amursi e ka ndarë librin në kapituj të qartë, duke ndërtuar gradualisht argumentin e tij. Ai nis me kapitullin provokues “Kohë shansesh apo trazirash?”, ku evidenton një realitet politik shqiptar të vazhdueshëm në krizë dhe paqartësi, duke e ilustruar me shembullin simbolik të kasafortës së mbyllur në Pallatin e Brigadave – një metaforë për fshehtësinë dhe manipulimin që shoqëron historinë politike shqiptare.

Një episod nga libri:

Lame: Një kasafortë që askush nuk e di se çfarë ka brenda.
Fevziu: Si nuk e di askush?!
Lame: Kjo është një kasafortë që s’e kanë hapur asnjëherë. Në fakt, unë i kam shkruar firmës dhe ata më thanë: “Kushton aq e kaq dhe ne vijmë e hapim.”
Fevziu: Dhe e hapin, thanë?!
Lame: Mund të mos ketë dhe asgjë.

Ky pasazh ilustron mentalitetin e enigmave politike në Shqipëri, mungesën e transparencës dhe abuzimin historik me pushtetin.

Në kapitullin “Morali oborrtar gjeneron despotizëm”, Amursi argumenton fuqishëm se kultura e servilizmit dhe moralit oborrtar ka ndikuar negativisht në demokracinë shqiptare. Ai citon një vëzhgim të Isuf Kalos, mjekut personal të Enver Hoxhës:

“Mercedezët e zinj të dikurshëm u zëvendësuan me markat prestigjoze dhe të shtrenjta. Pavarësisht se as armiq të jashtëm dhe as të brendshëm nuk ka më, truprojat personale të tyre janë shtuar dhe i shoqërojnë duke bllokuar qarkullimin për t`u hapur rrugën nën zhurmimin e sirenave, më të frikshme dhe më ulëritëse se më parë.”

Në aspektin stilistik, libri ndërthur në mënyrë efektive publicistikën politike me analizën filozofike dhe historike. Amursi përdor metafora të fuqishme dhe aluzione letrare, duke cituar autorë si Ismail Kadare dhe Migjeni, çka e bën leximin tërheqës dhe intelektualisht sfidues. Ai kujton Migjenin kur shkruan:

"Na të birtë e shekullit të ri, që plakun e lamë në 'shejtninë' e tij e çuam grushtin për me luftue ndër lufta të reja dhe me fitue."

Stili i Amursit është i qartë, ironik dhe herë-herë sarkastik. Një nga pasazhet më të fuqishme është kur ai citon një paralajmërim profetik nga Kadareja në romanin “Nëntori i një kryeqyteti”:

“Do të vijë një ditë, kur, pas shembullit tonë, pas fytyrave tona të maskuara, ata do të përpiqen të krijojnë zotërinjtë e tyre. Kur atyre t’u vijë një dëshirë e tillë, kjo do të jetë shenja e parë që ata do të kenë marrë fund.”

Ky citim përforcon idenë se pushteti në Shqipëri, pavarësisht ndryshimeve formale, vazhdon të riciklojë të njëjtën elitë.

Megjithatë, një nga dobësitë e mundshme të librit mund të jetë dendësia e referencave , që ndonjëherë mund ta bëjë tekstin paksa të rënduar për lexuesin e përgjithshëm.

Edhe nje "defekt" tjeter: Për të lexuar me sukses këtë libër, lexuesi duhet të ketë njohuri të mjaftueshme historike dhe kulturore për të kuptuar plotësisht nuancat që autori përcjell.

“Babokracia” i Fatbardh Amursit është një vepër publicistike që i shkon në rrënjë problemeve historike dhe aktuale të pushtetit në Shqipëri. Ai nuk kursen askënd, duke u dhënë një leksion të ashpër politikanëve, por edhe duke sfiduar lexuesin të reflektojë mbi mënyrën se si ai e percepton dhe e mbështet pushtetin.

Në fund, Amursi e mbyll me një reflektim domethënës:

“Shqipëria asnjëherë nuk ka për të pasur qetësi, nëse selitë e partive, Pallati i Drejtësisë dhe mediat nuk reformohen dhe përgjegjësit e këtij tranzicioni të gjatë nuk ndëshkohen.”

“Babokracia” është një kontribut i rëndësishëm për publicistikën dhe mendimin politik shqiptar. Ajo ofron një analizë të thellë të krizës së autoritarizmit dhe sfidon çdo lexues të ndershëm të kërkojë ndryshim. E shkruar nga një profesionist i vjetër, pa interesa ditore me politikën dhe me një sens realizmi që është identiteti i tij, libri fiton vlerë sidomos për “armiqtë” e tij.

2 Komente

E
ENTSOE

17 Korrik 2025, 13:56

Thashe SE Mo's kishte bere ndonje liber per Trampin 2 ose Adriana Kalane qe thote duhen marre Armet per te permbysur sistemin!!! Vec Berishes dhe Metajt!!!

Përgjigjjuni
B
Beni behet trim gaaa

17 Korrik 2025, 15:07

Nga shembujt qe ke zgjedhur, asgje e re ose e pashkruat apo e pa evidentuar. Per sa kohe ne fshihemi pas emrave- elite dhe i diskutojme ato me shume se cdo gje dhe nuk merremi me kultivimin e kultures( e diktuar ne kohet e sotme si ‘ informim kosumatori’), cdo gje do jete mjerim. Nje poet izraelit( emrin nuk ja mbaj mend) kur e pyeten se perse nuk beni paqe me arabet ai u pergjigj “o zot sa shume i kushtojne vemendje arabet fjaleve. Madje edhe ne poezite e tyre kerkojne te gjejne “ fjalen magjike” e rrine me shekuj te tere duke iu permbajtur fjaleve. Fjale fjale fjale”. Fund. Nje popull qe merre me fjalet e “ elitave” dhe jo me idete e tyre, eshte i destinuar te perfundoje ne popull thashethemxhish ose thene ndryshe, si kurvat e lagjeve. Dhe e fundit fare. Nuk ka shkrimtar qe nuk do te jete i pari pergjithmone, nuk ka gazetar qe nuk do qe shkrimet e tija te jene me te lexuarat pergjithmone, e cdo individ kudo ne bote do qe te jete i pari, ndaj edhe kjo “mendesia jone intelektuale” e koheve te fundit se individi si qenie duhet ti thote “mjaft” pushtetit, rrjedh nga idotesia qe na karakterizon. Mjaft pushtetit politik ( te tjetrit, kuptohet, jo tonin) i thote populli, e kerkon populli. ( qe te mos harrohemi… thame qe te merremi me idete e jo me personin, pra si liber duket interesant madje i detyryeshem per tu lexuar)

Përgjigjjuni