Te fundit
“Mjekësia është gruaja ime, ndërsa Letërsia dashnorja”- Çehovi, shkrimtari që s’e imagjinoi reputacionin pas vdekjes së tij!
9 Korrik 2025, 14:34Kulturë
TEMA
Anton Çehov, është vlerësuar si i teti nga kritikët e sotëm. Novelist i madh dhe i shquar në Rusi, por jo vetëm, njihet për përmbledhjen e novelave të tij.
Kur veprat e tij dolën fillimisht, ata i lanë me gojë të hapur të gjithë. I diplomuar për Mjekësi, me shaka thoshte: Mjekësia është gruaja ime, ndërsa Letërsia dashnorja”. Ai ishte fizikan, dramaturg dhe autor rus i cili konsiderohet ndër shkrimtarët më të mëdhenj i tregimeve të shkurtra. Karriera e tij si dramaturg përfshin katër vepra klasike dhe tregime të shkurtra, të cilat janë vlerësuar maksimalisht nga shkrimtarët dhe kritikët. Çehovi kreu praktikën për doktor medicinal jashtë karrierës së tij. Bashkë me Henrik Ibsenin dhe August Strindbergun, Çehovi referohet si një nga tri figurat themelore në lindjen e hershme të modernizmit në teatër. Çehovi hoqi dorë nga teatri pas çastit të marrjes së shkatërrimit të veprës “Pulëbardha” në vitin 1896, por vepra u gjallërua për të bërë bujë në vitin 1898 nga Teatri i Moskës Constantin Stanislavski, e cila më pas prodhoi edhe veprën tjetër të Çehovit “Xha Vanja” dhe dha premierë dy dramat e tij të fundit “Tre motrat dhe kopshti i qershive”.
Këto katër vepra paraqesin një sfidë për aktorët ashtu edhe për audiencën, sepse në vend të veprimeve konvencionale Çehovi ofron një “teatër të humorit” dhe “një përmbytje të jetës në tekst”. Çehovi e pati tregimin e tij të parë vetëm për përfitime financiare, por me rritjen e ambicies artistike, ai bëri inovacione formale, të cilat kanë ndikuar në evolucionin e tregimeve të shkurtra moderne. Ai nuk kërkoi falje për vështirësitë që paraqiste për lexuesit, duke insistuar se roli i një artisti ishte të bënte pyetje, jo të jepte përgjigje, shkruan panorama.
Në maj të vitit 1904, Çehovi ishte i sëmurë rëndë me tuberkuloz. Mihail Çehov kujton se “secili që e pa në mënyrë sekrete mendonte se fundi nuk ishte larg, por ai ishte më afër fundit, shihej ta realizonte më pak”. Më 3 qershor, ai u vendos me Olgën në qytetin gjerman të Badenweiler në Black Forest, prej ku ai shkroi letra të gëzueshme nga ana e jashtme motrës së tij Masha, duke i përshkruar ushqimin dhe mjedisin dhe duke e siguruar motrën dhe nënën se ai do të bëhej më mirë. Në letrën e tij të fundit, ai shkruante për veshjet e grave gjermane.
Vdekja e Çehovit u bë “një nga ngjarjet më të mëdha të historisë së letërsisë”, ritreguar, qëndisur, dhe fiksionalizuar shumë herë në tregimin e shkurtër “Errand” nga Raymond Carver. Në vitin 1908, Olga shkroi këtë nga çastet e fundit të burrit të saj: Trupi i Çehovit u transportua në Moskë në një hekurudhë të ngrirë të destinuar për molusqe, detaj që e ofendoi Gorkin. Disa mijëra vajtues ndoqën procesionin e varrimit të një Gjenerali Keller gabimisht, në shoqërim të një grupi ushtarakësh. Çehovi u varros afër babait të tij në varrezën “Novodevichy Cemetery”.
Pak muaj para se të vdiste, Çehovi i tha shkrimtarit Ivan Bunin se ai mendonte se punimet e tij do të lexoheshin për shtatë vjet. “Pse shtatë?” pyeti Bunini. “Mirë, shtatë e gjysmë”, iu përgjigj Çehovi. “Kjo nuk është keq. Unë kam gjashtë vite për t’i jetuar”. Gjithmonë modest, Çehovi vështirë se e imagjinoi reputacionin pas vdekjes së tij. Ovacionet për dramë “The Cherry Orchard” në vitin pas vdekjes së tij treguan se sa shumë është rritur në dashurinë e publikut rus. Deri atëherë ai ishte i dyti më i famshëm në letërsi vetëm për Tolstoin, që e mbajti atë gjashtë vjet, por pas vdekjes së tij, fama e Çehovit shpejt u përhap larg. Përkthimet e Constance Garnett i dhanë atij lexues anglezë dhe admirimin e shkrimtarëve si James Joyce, Virginia Woolf dhe Katherine Mansfield. Shqetësimet që rrethojnë ngjashmërinë në mes të tregimit të Mansfield The Child Who Was Tired dhe tregimit të Çehovit Sleepy janë të përmbledhura në veprën e William H. New Reading Mansfield and Metaphors of Reform Kritiku rus D.S. Mirsky, i cili jetoi në Angli, sqaroi se popullariteti i Çehovit në atë vend nga “kompletimi i pazakontë i refuzimit të asaj që ne e quajmë vlera heroike.”
Në Rusi, drama e Çehovit doli jashtë mode pas revolucionit, por u inkorporua më vonë në kriteret sovjetike. Karakteri Lopakhin, për shembull, u kthyer në hero i rendit të ri, duke marrë sëpatë në drurin e qershisë. Një nga të huajt e parë që lavdëroi dramat e Çehovit ishte George Bernard Shaë, i cili e mbititulloi veprën e tij Heartbreak House “Një fantazi në kuptim rus të temës angleze”, dhe vuri në pah ngjashmëritë në mes të gjendjes së vështirë të klasës së ulët britaneze dhe homologëve të tyre rus të përshkruar nga Çehovit siÐ “të njëjtit njerëz të mirë, e njëjta kotësi e plotë.” Në Shtetet e Bashkuara, reputacioni i Çehovit filloi të rritej dukshë më vonë, pjesërisht përmes ndikimit të sistemit të Stanislavskit për aktrim, me nocion të subtekstit: “Çehovi shpesh e shpreh mendimet e veta jo në fjalime”, shkroi Stanislavski, “por në pauzat në mes të rreshtave ose në përgjigjet përbërëse të një fjale të vetme … karakteret shpesh ndihen dhe mendojnë jo në rreshtat që ata flasin.”
Grupi i teatrit, veçanërisht, zhvilloi qasjen subteksuatle të dramës, përfshirë gjeneratën e dramaturgëve amerikanë, skenaristëve, dhe aktorëve, përfshirë Clifford Odets, Elia Kazan dhe në veçanti Lee Strasberg. Në anën tjetër Studioja e Aktorëve të Strasbergut dhe qasja aktruese “Method” ndikuan shumë aktorë, përfshirë Marlon Brando dhe Robert De Niro, edhe pse deri atëherë tradita e Çehovit mund të ishte shtrembëruar nga një preokupim me realizëm. Në vitin 1981, dramaturgu Tennessee Ëilliams adaptoi The Seagull si The Notebook of Trigorin. Një nga nipërit e Antoni, Mihail Çehov do të kontribonte shumë në teatrin modern, veçanërisht nga metodat unike të aktrimit që e diferencojnë nga Stanislavski. ARRITJET Pavarësisht nga fama e Çehovit si dramaturg, disa shkrimtarë mendonin se tregimet e tij të shkurtra prezantojnë një arritje më të madhe. Raymond Carver, i cili shkroi tregimin e shkurtër “Errand” mbi vdekjen e Çehovit, besonte se Çehovi ishte nga shkrimtarët më të mëdhenj të tregimeve të shkurtra: Ernest Hemingway, një tjetër shkrimtar i ndikuar nga Çehovi, ishte më qejfprishur: “Çehovi shkroi rreth gjashtë tregime të mira. Por ai ishte shkrimtar amator.” Edhe Vladimir Nabokov një herë u ankua për “përzierje e tmerrshme të prozave, epiteteve të gatshme, përsëritjeve” të Çehovit.
Por po ashtu deklaroi veprën “The Lady with the Dog” si një nga tregimet më të mira të shkruara ndonjëherë”, pavarësisht seksizmit të dukshëm dhe marrëdhënieve problematike ndërmjet karaktereve, dhe e përshkruan Çehovin si shkrues “në mënyrë që një person lidhet me një nga gjërat më të rëndësishme në jetë e tij, ngadalë dhe akoma pa asnjë thyerje, në një zë dukshëm të ulët.” Për shkrimtarin William Boyd, përparimi i Çehovit ishte të braktiste atë që William Gerhardie e quante “ngjarje komplote” për diçka më të “mjegulluar, ndërhyrë, copëtuar ose të ngatërruar ndryshe nga jeta.” Virginia Woolf pohoi unikalitetin kualitativ të tregimit të Çehovit në The Common Reader (1925).
Ndërsa profesori i letërsisë bashkëkohor në Universitetin Princeton, Michael Goldman, e prezantoi pikëpamjen e vet në definimin e kualitetit të pakuptueshëm të komedive të Çehovit duke deklaruar: “Duke mësuar se Çehovi është komik… Çehovi është komik në një mënyrë speciale, paradoksale. Dramat e tij varen, ashtu si edhe komeditë, nga vitaliteti i aktorëve për ta bërë të pëlqyeshme çka në të kundërtën do të ishte në mënyrë të sikletshme e dhimbshme – fjalët e papërshtatshme, lidhjet e humbura, proçkat, pengesat, sjelljet djaloshare – por si pjesë e një patosi të thellë; pengesat nuk janë rënie, por të mbushura me energji, shpërbërje këndshme e qëllimit.” Një karakter i përshkruar në dramën njëaktëshe të Tennessee Williams “The Lady of Lankspur Lotion”, e cila i referohet si “Shkrimtari” në skriptë, quhet Anton Pavlovich Chekov. Alan Tëigg, editori dhe publikuesi kryesor i BC Bookëorld në Vancouver, një nga librat kryesorë të rishikimit të revistave në Kanada, shkruan: “Dikush mund të argumentojë se Anton Çehovi është i dytë shkrimtar më i famshëm në planet. Vetëm Shekspiri e kalon Çehovin në terma të adaptimit të filmave të punës së tyre, duke u bazuar në databazën e filmave IMDb. … Në përgjithësi ne dimë më pak mbi Çehovin sesa dimë mbi Shekspirin misterioz.”
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Lini një Përgjigje