Te fundit
Grushte, përplasje dhe ulërima: E kaluara abuzive e shefit shqiptar përndjek Noma-n, restorantin më të vlerësuar në botë
8 Mars 2026, 19:50Lifestyle
TEMA
Nga Julia Moskin – New York Times
Në një natë shkurti të vitit 2014, në mes të një darke të ngarkuar në restorantin e famshëm Noma në Kopenhagë, shefi themelues René Redzepi urdhëroi të gjithë stafin e kuzhinës ta ndiqte jashtë në të ftohtë.
Ai po shtynte përpara një sous-chef të ri, një djalë që kishte vendosur muzikë techno – një zhanër që Redzepi nuk e pëlqente – në kuzhinën e prodhimit. Ajo ndodhej larg sallës së restorantit dhe ishte vendi ku praktikantë të papaguar punonin deri në 16 orë në ditë, duke bërë punë si mbledhja e barishteve ose pastrimi i koneve të pishës për të zbukuruar pjatat e famshme të kuzhinës New Nordic të Redzepit.
Sipas dy kuzhinierëve që ishin të pranishëm, Redzepi e tallte vazhdimisht kuzhinierin ndërsa rreth 40 punonjës, me mëngë të shkurtra dhe përparëse, formuan një rreth rreth dy burrave. Nuk ishte hera e parë që ata detyroheshin të merrnin pjesë në një poshtërim publik, thanë ata.
Redzepi e përshkallëzoi sulmin, duke e goditur punonjësin në brinjë dhe duke bërtitur se askush nuk do të kthehej brenda derisa ai të thoshte me zë të lartë – mjaftueshëm që të gjithë ta dëgjonin – një deklaratë poshtëruese. Kolegu, pa frymë, e tha atë që kërkohej. Pastaj të gjithë u kthyen në kuzhinë dhe vazhduan punën.
Ngjarja nuk u përmend më kurrë.
Dhjetëra ish-punonjës përshkruan edhe ndëshkime të tjera të dhunshme dhe thanë se heshtja mes stafit ishte zakon pas çdo incidenti.
“Të shkoje në punë ishte si të shkoje në luftë,” tha Alessia, sot shefe kuzhine në Londër, e cila ishte në atë rreth atë natë dhe kërkoi të mos përdorej mbiemri i saj nga frika e hakmarrjes. “Duhej ta detyroje veten të ishe e fortë dhe të mos tregoje frikë.”
Ndërsa Redzepi dhe njerëzit që punojnë me të sot thonë se abuzimet i përkasin të kaluarës, ish-punonjësit këmbëngulin se ai nuk është mbajtur kurrë realisht përgjegjës.
Që nga viti 2004, Redzepi ka ndryshuar rregullat e gastronomisë së nivelit të lartë, duke predikuar ushqimin e qëndrueshëm dhe duke krijuar pjata të rafinuara që i dhanë Noma-s tre yje Michelin dhe e renditën pesë herë në vendin e parë në listën World’s 50 Best Restaurants. Për transformimin e Danimarkës në një destinacion gastronomik, ai u shpall kalorës nga mbretëresha daneze. Në vitin 2013, kuzhinieri i famshëm Anthony Bourdain e quajti atë “pa asnjë dyshim, shefi më ndikues, më provokues dhe më i rëndësishëm në botë”.
Në kulmin e famës së tij, në vitin 2023, Redzepi njoftoi se do ta mbyllte Noma-n si restorant për t’u përqendruar në një perandori inovacionesh: kuzhinën eksperimentale, bashkëpunimet bioteknologjike dhe pop-up-et globale që janë bërë destinacione të lakmuara për klientët e pasur nga e gjithë bota.
Por javët e fundit, pop-up-i i ardhshëm i Noma-s në Los Angeles – një seri darkash me çmim 1500 dollarë për person që nis më 11 mars – ka nxitur një debat publik për sjelljen e kaluar të Redzepit.
Jason Ignacio White, ish-drejtues i laboratorit të fermentimit në Noma, filloi muajin e kaluar të publikonte në Instagram duke thënë se kishte qenë dëshmitar i abuzimeve fizike dhe psikologjike gjatë tre viteve të tij në organizatë. Ai publikoi edhe akuza të tjera nga ish-punonjës të shumtë të Noma-s; postimet janë parë më shumë se 14 milionë herë.
The New York Times intervistoi në mënyrë të pavarur 35 ish-punonjës, të cilët përshkruan një model ndëshkimesh fizike nga Redzepi. Mes viteve 2009 dhe 2017, thanë ata, ai godiste punonjësit në fytyrë, i shponte me vegla kuzhine dhe i përplaste në mure. Ata përshkruan trauma të vazhdueshme nga shtresat e abuzimit psikologjik, përfshirë frikësimin, talljet për trupin dhe poshtërimin publik.
Sipas tyre, Redzepi kërcënonte të përdorte ndikimin e tij për t’i futur në lista të zeza në restorante në mbarë botën, për të dëbuar familjarët e tyre nga vendi ose për të shkarkuar bashkëshortet e tyre nga punët në kompani të tjera.
Shumë ish-punonjës thanë se nuk kishin folur më parë nga frika e hakmarrjes dhe sepse përvoja e punës në Noma ishte një rresht shumë i vlefshëm në CV-në e tyre.
Që kur Redzepi u filmua duke bërtitur ndaj kuzhinierëve në dokumentarin e vitit 2008 “Noma at Boiling Point”, ai ka bërë disa herë kërkesa publike për falje. Në një ese të vitit 2015 ai pranoi se kishte qenë një “bishë” që shtynte dhe frikësonte vartësit. Në një intervistë të vitit 2022 për The Times of London, ai shprehu keqardhje për të kaluarën, duke thënë se “nuk kishte goditur askënd”, por se “ndoshta ishte përplasur me njerëzit”.
Në një deklaratë për The New York Times të premten, ai tha:
“Megjithëse nuk i njoh të gjitha detajet e këtyre historive, mund të shoh mjaft nga sjellja ime e kaluar të pasqyruar në to për të kuptuar se veprimet e mia kanë qenë të dëmshme për njerëzit që kanë punuar me mua. Për ata që kanë vuajtur nën drejtimin tim, gjykimin tim të gabuar apo zemërimin tim, më vjen thellësisht keq dhe kam punuar për të ndryshuar.”
Ai shtoi se prej vitesh nuk drejton më shërbimin e përditshëm në kuzhinë dhe se ka bërë terapi për të gjetur mënyra më të mira për të menaxhuar zemërimin.
Shumë ish-punonjës thanë se puna në Noma, megjithëse e vështirë, ia vlente për shkak të mënyrës se si Redzepi kishte hapur gastronominë për praktika si mbledhja e produkteve në natyrë dhe fermentimi.
“Dilnim jashtë për të studiuar bimët e egra dhe pastaj punonim në laborator për të mësuar për koji,” tha Julian Fortu, një praktikant në vitin 2015. Si shumë të tjerë, ai tha se pas Noma-s iu hapën dyer që përndryshe nuk do të hapeshin kurrë.
Kuzhinat e restoranteve kanë qenë prej kohësh vende pune shumë të ashpra, siç reflektohet edhe në seriale dhe filma si “The Bear” dhe “The Menu”, dhe shumë shefa kanë pranuar se kanë bullizuar punonjësit.
Por ish-punonjësit e Noma-s thonë se Redzepi nuk ka pranuar kurrë plotësisht shkallën e dhunës që ata thonë se ka ushtruar për vite me radhë.
Sipas disa prej tyre, pikërisht për këtë arsye ata po flasin tani. Pop-up-i i Noma-s në Los Angeles dhe çmimi i lartë që kërkon janë, sipas tyre, një kujtesë se perandoria e tij është ndërtuar mbi punën dhe dhimbjen e tyre.
11 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Pra qe ta kuptoj une, ky René Redzepi ishte shqipetar? Po cne me kete emer?
Vetem baben shqiptar te Maqedonise
Nuk është shqiptar, por danez që ta kuptosh ti.
Futjani tani se ju beri me pune dhe te famshem. Nje pyetje duhet ti beni vetes : sikur Rexhepi mos t'ju kish trajtuar ne kete menyre a do kishit arritut aty ku jeni sot ? Eshte njelloj sikur ndonje ex pjestar i Navy Seal te ankohet se gjate trajnimit istruktori i Ka lidhur duart dhe e Ka hedhur ne pishine apo i Ka thene te zvarritet ne kanalin e ujerave te zeza. Qe te behesh profesionist duhet te djersitesh shume dhe duhet disipline. Po sikur teknika e Rexhepit te jete e duhura ? Koken ta perkedhel vetem Nena ndersa bota eshte e pameshirshme dhe duhet te ndjekesh rregullat e saj.
Gatime po bëjnë nuk po shkojnë në luftë.
mando ke të drejtë!unë do thosha se duhej tu kishte prerë ndonjë dorë a vesh!të garantoj se do kishin pasur sukses më të madh se rexha!!ec mor idiot,dhuna nuk është bazë suksesi!!dhuna është dhunë e asgjë më tepër!më vej keq që nuk paska pasur asnjë RrK më të keq se veten që të hante një dru si në harados!!
Anonim i fshehur mbas anti------censures ku e pe dhunen o mavri. Edhe NENE TEREZEN e akuzojne si te "dhunshme" ........Lexo mire o bole se c'kam shkruar dhe nxirr perfundimin. Edhe nqfts ka perdorur "dhune" dhe keta te mjeret kane qendruar akoma ne ate restorant mire tu behet , thjeshte bene pakt me djallin per te arritur objektivin dhe kur dolen ne bregun tjeter i thane "te dhjefsha kalin". Rexhepit bravo i qofte se i paska bere profesionista por nga ana tjeter ka krijuar nje brez kuzhinieresh pa' shtylle kurrizore , zvarraniker qe dine vetem te qurraviten . Hajde shoku/shoqja se kemi vizione te ndryshme per jeten.
"Anonim i fshehur mbas anti------censures ",e para mando-"anti------censures"është ndonjë preson pas të cilit unë fshihem,apo armand është ndonjë pseudonim pas të cilit ti nuk fshihesh??dhe një herë idiot që në radhë të parë nuk kupton atë që shkruan vetë!!unë edhe nëse do shkruaja në pseudonimin tim emër e mbiemër,nuk do të thotë që për të gjithë ata që e lexojnë unë kam dhënë gjeneralitetet e mia të vërteta!!prandaj në këto komente kërkohet PSEUDONIMI dhe jo letër njoftimi dhe gjurmat e gishtave!!e dyta,mando-ti bën një krahasim të mësimit të të gatuarit me stërvitjen e Navy Seal?a je në vete??komenti tim bazohej në këtë idiotësi tënden,prandaj të quajta me emrin që të takon!IDIOT!vëndi ku njeriu ushtron profesionin e tij përcakton dhe nivelin e nxënjes për të plotësuar mësimin e profesionit!!një estetist,një masazhier,nuk mund kenë të njëjtën mënyrë mësimi të profesionit të tyre me një Navy Seal,me një boksier ose me një sportist MMA-je!!këtyre tre të fundit nuk mund tu japësh leksione estetisti,ose masazhieri,ashtu si e kundërta!!rexhepi ka pasur në duart e tij guzhinjerë dhe jo gati "vrasës"profesionistë!!shumë njerëz nuk kanë mundësinë,forcën e karrakterit,prandaj shpesh bëjnë"pakt me djallin per te arritur objektivin"!po të jap shëmbullin e mol kadàres dhe pothuajse të të gjithë ne shqiptarëve gjat 45 viteve të enverit!!ata që patën karrakterin dhe forcën,në atë kohë,hëngrën dhe dhe sot kujtohen si heronj! këtu po që ke të drejtë-"Hajde shoku/shoqja se kemi vizione te ndryshme per jeten."!ti nuk denoncon dhunën e djallit as atëherë kur e pëson,as atëherë kur ke shpëtuar prej saj!përfundimi!?ti nuk ke mësuar një zanat nga djalli!ti ke mësuar zanatin dhe mënyrën si të ushtrosh dhunën ndaj atyre që do jenë mvartësit e tu nesër!ky është vizioni tënd,ndryshe nga timi!!
Futja kot. Paskan qene budallenj ose pa pike personaliteti ata punonjes qe kane pranuar nje trajtim te tille te dhunshem nga ky fare Rexhep trimi, ne shek. XXI dhe ku pa, ne Danimarke. Ne djall profesioni dhe parate. Nje dhune e tille fizike e verbale eshte e papranueshme ne cdo rrethane dhe nuk mund te krahasohet kurrsesi me stervitjen ekstreme ne ushtri, qe behet per te tjera qellime e jo per t'i poshteruar njerezit.
Shoqerite kapitaliste dhe te orientuara drejt zhvillimit personal ne karriere besoj kane pafund modele te tilla. Kjo sjellje agresive ka cuar aty ku jane sot shume kompani ne USA etj.
ke plotësisht të drjetë falli bariu.poshtërimi është vegël e të dobtit!!kur të dobtin e bën mbret ai vret dhe babën e tij!!i forti nuk poshtëron!!i dobti përdor gjithçka është përdorur ndaj tij!!ai nuk bën të kundërtën!nuk mëson nga vuajtjet e tij!i dobti i ushtron kundër një më të dobti se ai vetë!kur ka fuqi,të merr shpirtin!po e le!