Te fundit
‘Para ka, por mungon cilësia’: Pikëpyetjet mbi kërkimin shkencor në Shqipëri
1 Qershor 2024, 21:20Sociale
TEMA
Agjencia që synonte ndërtimin e një sistemi modern të shkencës në Shqipëri beson se kërkuesit shqiptarë nuk janë të përgatitur për të qenë pjesë e komunitetit shkencor ndërkombëtar – ndërsa kërkojnë fondet e buxhetit të shtetit dhe jo programet ndërkombëtare.
Nga Esmeralda Keta
Ndryshimet në ligjin për Arsimin e Lartë në vitin 2015 krijuan Agjencinë Kombëtare të Kërkimit Shkencor dhe Inovacionit, AKKSHI – një institucion që synonte ndërtimin e një sistemi modern të shkencës në Shqipëri si dhe fuqizimin e kërkimit shkencor dhe teknologjik.
Por nëntë vjet më pas, përfaqësuesit e këtij institucioni thonë se edhe pse fondet për kërkimin shkencor janë rritur, cilësia ka mbetur në vendnumëro.
“Nuk kemi produkte të mira,” i tha BIRN Mirela Muça, drejtoresha e përgjithshme e AKKSHI.
“Për fat të keq, ne kthejmë para në buxhet të pashfrytëzuara, por edhe për projektet që ne financojmë, kërkuesit shkencorë nuk arrijnë t'i përdorin 100%. Kjo më jep mua indikacion që tani para ka, por duhet të ketë kërkim të mirë dhe cilësor,” shtoi ajo.
Në kohën kur shenca dhe teknologjia po luajnë një rol kyç në zhvillimin ekonomik dhe social të vendeve, Shqipëria vazhdon të renditet në vendin e fundit në Europë dhe në rajon për numrin e botimeve shkencore të publikuara, sipas një studimi të vitit 2023 të “Science”.
Shqipëria ka treguar gjithashtu një mungesë të dukshme të investimeve në kërkim dhe zhvillim krahasuar me vendet e tjera të rajonit. Në vitin 2024, buxheti për shkencën kapi vlerën e 586 milionë lekëve – një shifër kjo që edhe pse është trefishuar krahasuar me vitin 2021, vazhdon të jetë poshtë rekomandimit të Komisionit Europian për 1% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Megjithatë, drejtoresha e AKKSHI, Mirela Muça vlerëson se rekordet e ulëta lidhen më shumë me metodologjinë e punës se sa me mungesën e fondeve. Në një intervistë për BIRN, ajo theksoi se vetëm pak prej kërkuesve shqiptarë arrijnë që të finalizojnë një produkt mirëfilli shkencor, pasi zgjedhin përgjithësisht që të kryejnë anketa apo pyetësorë në vend të kërkimeve me bazë laboratorin.
“Kjo nuk është gjë e mirë. Anketa apo fokus grupi janë një instrumente ndihmës, por nuk është kërkimi vetë. Nuk përdorin laboratorët dhe nuk kanë një produkt mirëfilli shkencor,” tha Muça, duke shtuar se gati 80% e kërkimeve nga shkencat sociale dhe albanologjia ishin të bazuara në anketa.
Një tjetër pikë e dobët është kanalizimi i fondeve nga aplikuesit drejt shpenzimeve administrative, siç janë kancelaritë dhe qira për salla konferencash, apo ekipe kërkimore të fryra deri në 15 persona.
“Duhet t'i hapim shumë sytë tek cilësia. Nuk kemi finacuar shumën që ata kanë kërkuar, pasi me dashje kemi hequr shpenzimet që kanë çuar paratë tek shpenzimet administrative dhe jo tek pjesa kërkimore,” shtoi ajo.
Ndryshe nga përfaqësuesja e AKKSHI, pedagogia e Astrofizikës dhe Mekanikës Kunatike në Fakultetin e Shkencave të Natyrës, Mimoza Hafizi, e cila ka qenë njëherazi edhe vlerësuese në disa raste pranë AKKSHI, i tha BIRN se mes aplikimeve ka projekte shumë të mira.
Por Hafizi thekson se problemet me kërkimin shkencor në Shqipëri janë të diktuara sa nga buxhetet, ashtu edhe nga prioritetet.
“Po të shihen përqindjet që i jepen shkencës nga buxheti i shtetit, është një shifër pothuajse inekzistente,” tha Hafizi.
“Aty te AKKSHI ka disa lekë, por ka probleme me prioritet. Ne të fizikës nuk është fusha e aplikueshme për AKKSHI, sepse ata kanë disa prioritete të përcaktuara nga qeveria, kryesisht fusha të zbatimit,” shtoi ajo.
Cilësia e ulët e kërkimit shkencor ka bërë që Shqipëria të përfitojë pak nga programet ndërkombëtare. Nga më i madhi prej tyre, Horizon 2020, Shqipëria arriti të përfitojë vetëm 5.8 milionë euro në shtatë vjet, duke mos qenë asnjëherë lider projekti.
Në programin e ri “Horizon Europe” (2021-2028), vendi ka arritur të përfitojë deri tani rreth 6.2 milionë euro dhe mbart ambicien për ta rritur këtë shumë në vazhdim. Gjithashtu, Shqipëria do të jetë për herë të parë lider në dy projekte – njëri i udhëhequr nga Universiteti i Tiranës dhe tjetri nga Polis.
Muça nga AKKSHI i tha BIRN se projektet që do të drejtohen nga universitetet shqiptare nuk janë programet më të fuqishme të “Horizon Europe”, por ajo e quajti këtë “një hap të madh”.
Megjithatë, Muça vlerëson se kërkuesit shqiptarë nuk janë ende të përgatitur për të qenë cilësisht pjesë e komunitetit shkencor ndërkombëtar, duke synuar fondet vendase përballë programeve ndërkombëtare.
Hafizi nga Fakulteti i Shkencave të Natyrës mendon gjithashtu se kërkuesit shqiptarë kanë kapacitete të ulëta të thithjes së fondeve evropiane, por e lidh këtë me traditën dhe konkurrueshmërinë e lartë.
“Ata janë ekipe 10-20 veta që janë financuar historikisht dhe e dinë çfarë të kërkojnë dhe si ta kërkojnë, ndërsa tek ne ekipet janë shumë të vogla deri në 2 persona, kështu që me europianët e kemi shumë të vështirë të krahasohemi,” tha Hafizi.
“Është gjetur kjo mënyrë me projektet e përbashkëta që na bëjnë pjesë të projekteve. Kjo është pozitive, sepse nga njëra anë rrit kapacitet tona për të shkruar projekte që nesër të zhvillohemi e të bëhemi konkurrues dhe nga ana tjetër futet një financim edhe në Shqipëri për kërkuesit, mund të ketë ndonjë financim për laborator,” përfundoi ajo.
5 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Shqipëria ka disa probleme që duhen adresuar për të ecur përpara në shkencë. Ja disa prejn tyre: 1. Duhen laboratorë modernë: Pa pajisje laboratorike moderne, nuk është e mundur të bëhet shkencë konkurruese dhe e avancuar. Investimi në infrastrukturë laboratorike është thelbësor për zhvillimin e kërkimit shkencor. 2. Mungesa e personelit të kualifikuar: Shqipëria duhet të bëjë një plan për të identifikuar fushat ku dëshiron të avancojë dhe të kualifikojë kërkues shkencor në ato fusha specifike. Pa personel të mirëkualifikuar, është e vështirë të arrihen rezultate të larta në shkencë. 3. Identifikimi i fushave të nevojshme për ndihmën e shkencës: Shqipëria duhet të zhvillojë një plan për të identifikuar fushat ku shkenca mund të ndihmojë dhe të investojë në ato fusha. Kjo do të sigurojë që burimet e kufizuara të përdoren në mënyrë strategjike. 4. Mungesa e industrisë së fortë: Pa një industri të fortë që të kontribuojë me fonde për shkencën dhe zgjidhjen e problemeve, është e vështirë të financohen projekte të mëdha kërkimore. Industria duhet të krijojë shoqatat e saj për të mbështetur dhe investuar në kërkimin shkencor, përvec aktiviteteve të tjera. 5. Përdorimi i shkencëtarëve shqiptarë jashtë vendit: Shqipëria ka shumë shkencëtarë që punojnë në vende të zhvilluara, por nuk di ose nuk dëshiron t'i përdorë këta ekspertë për të udhëhequr projekte të rëndësishme. Përdorimi i këtyre ekspertëve mund të sjellë fonde të mëdha dhe përvojë të vlefshme. 6. Niveli i ulët i shkencëtarëve në vend: Shumë shkencëtarë dhe profesorë të mirë kanë emigruar, dhe në vend kanë mbetur të tjerët me kualifikime të ulëta. Mediokriteti nuk mund të bashkëpunojë me ekselencën dhe kjo pengon avancimin shkencor. 7. Punësimi i shkencëtarëve shqiptarë nga diaspora: Shqipëria duhet të punësojë shkencëtarët shqiptarë të diasporës me projekte dhe paga konkurruese për të ngritur nivelin e shkencës në vend. Shumë nga këta shkencëtarë janë liderë në fushat e tyre dhe mund të kontribuojnë ndjeshëm. Kina e bën këtë, ju jep, laboratorë, fonde, dhe personel shkencëtarëve me origjinë kineze ne perëndim. 8. Zhvillimi i teknologjive të reja: Shqipëria duhet të investojë në zhvillimin e teknologjive që mund të përdoren brenda dhe jashtë vendit. Institucionet për mbrojtjen e patentave dhe zbulimeve shkencore janë të rëndësishme për të mbrojtur dhe promovuar inovacionin. Nëse këto çështje adresohen me seriozitet, Shqipëria mund të avancojë ndjeshëm në shkencë dhe teknologji, duke përmirësuar ekonominë dhe mirëqenien e saj.
Cfarë sygjerimesh do bësh kur nuk ke traditë kërkimesh shkencore në universitete. Kërkimi shkencor është proces i vështirë. Ku do I orjentosh kërkimet në një ekonomi të pa orjentuar.
Nuk ka shkolla dhe nivel arsimini ne Shqiperi per te bere shkence! Femijet tane po bejne shkence ne perendim dhe pa problem fare. Jam is sigurt 100% qe edhe po te aplikonin te jepnin mesim ne universitetet Shqiptare nuk do i merrnin ne pune dhe do quajne te pakualifikuar. Ju merrni ne pune professora ne unversitet me miq! Pastaj kerkoni shkence nga nje "profesor" qe e ka marre shkollen me mik dhe qellim kryesor ka te marre sa me shume para edhe nga nxenesit.
Ne radhe te pare duhet organizim dhe se dyti organizimi te shoqerohet me financime, dhe jo me therrime. Agjencia e kerkimit ka therrime dhe ato therrime i kondicionon se tepermi. Nuk mund te kerkohet keshtu. Kush kerkon tamam, lodhet, punon dhe jo gjithmone gjen. Vendet e zhvilluara, rrezikun e gjetjes ne kerkim, nuk ia percjellin kerkuesit, por e merr persiper fondacioni, shteti, universiteti, etj. Kerkim me therrime nuk behet, por edhe kerkimi duke ndenjur duarkryq, mbetet iluzion. Kerkimi universitar kerkon mendje, pune, lodhje, djerse...edhe ai qe kerkon kanace te kazani, po kerkon ne fakt, thjesht nuk eshte kerkim universitar, por kerkim mbijetese.
Merrni Akardhjermik Norgaq Gaqi Kacani ti bej telef shkencen.... Akademik mo .