Refleksionet e Edi Ramës për dhjetorin ‘90

Ky është fjalimi që ka mbajtur kryetari i PS, Edi Rama, në kuadër të Ditës Kombëtare të Rinisë, 8 dhjetorit, në aktivitetin e zhvilluar në Akademinë e Arteve me temë “Refleksione”.

“Unë në fakt nuk erdha për të treguar ndonjë kujtim këtu, por duke dëgjuar njëri pas tjetrit të gjitha ata që folën përpara, dalëngadalë u ktheva në kohë dhe i bëra të gjitha hapat mbrapsht deri në atë ditën kur tha Tan Gaçi që u mblodhëm këtu në këtë sallë. Në fakt ishte dita kur partia e tmerruar nga pamjet e diktatorit rumun me kravatën e kuqe dhe trupin me plumba doli dhe tha, partia është e hapur, s’ka asgjë për të fshehur, të gjithë mund të marrin pjesë në mbledhjet e organizatës së partisë. Kështu organizata e partisë që deri në atë moment funksionin si sekte dhe që ishin krejt të mbyllura ftuan të tjerë për të marrë pjesë. Këtu në Institutin e Lartë të Arteve, siç e kujtoi Zaloshnja kishte lindur ndërkohë një proces goxha i vështirë për tu administruar nga ana e strukturave drejtuese dhe të institutit. Dhe ishte ngjizur një frymë antiparti, nëqoftëse mund ta quajmë me këtë fjalë të hershme dhe donin të gjithë të merrnin pjesë në mbledhjen e partisë.

Kështu që u mblodh i gjithë instituti dhe partia u detyrua të dali atje në skenë organizata. Sekretari i atëhershëm i partisë duke e ndjerë veten keq sepse praktikisht mbledhja e organizatës së partisë u kthye papritur në një pjesë teatrale. Ndërkohë gjithë të tjerët ndiqnin teatrin e partisë në skenë tha që, tani vërtet partia na ka udhëzuar që të tjerët të marrin pjesë por pa të drejtë fjale, por ne jemi këtu të gjithë bashkë kështu që mund të flisni dhe Tani u çua dhe tha unë dua të dal jashtë. Dhe kur tha dua të dal jashtë ai e morri lehtë dhe tha, po s’ka problem, bile pastaj shyqyr që po del se s’ka as vende të ulet ndonjë tjetër. Dhe Tani i tha problem ka tha, se unë s’kam vizë. Në atë moment ra një heshtje varri dhe ai ishte momenti, që për aq sa unë kam mbledhur në kujtesë përcaktoi edhe ndarjen e hapur këtu në institut midis gjithë pjesës së studentëve dhe të pedagogëve më të rinj dhe të një pjese të pedagogëve më në moshë po që na mbështesnin në heshtje dhe partisë jo thjesht këtu, por më gjerë sesa këtu. Ky ishte viti ’89. Dhe për një vit me radhë këtu u akumulua një forcë e madhe opozitare, e cila funksiononte si një reaksion kulturor ndaj gjithë metodës së shkollës, të realizmit socialist, të komunikimit me pedagogët e kështu me radhë.

Gjëja që unë vërtet nuk do ta harroj asnjëherë nëqoftëse do të ndiqte atë paradigmën e Zaloshnjës për momentet pikante është kur në këtë skenë ndodhën dy gjëra të paimagjinueshme më përpara. Këtu në këtë skenë u godit për herë të parë me zë diktatori Enver Hoxha dhe këtu në skenë doli për herë të parë në dritën e diellit një i burgosur politik. Këto të dyja ndodhën këtu në këtë skenë pikërisht sepse refleksionet u bënë hapësira alternative e asaj që u kthye në Partia Demokratike dhe në një strukturë që shumë shpejt filloi të fliste me zërin e të shkuarës, pavarësisht se mund të thoshte edhe gjëra të ndryshme nga ata që e përfaqësonin të shkuarën. Praktikisht dy gjëra që Partia Demokratike nuk i bëri qysh në krye të herës dhe nuk donte t’i bënte ishin goditja e Enver Hoxhës dhe lirimi i të burgosurve politikë. Këto të dyja ishin temat që jua dhanë refleksioneve një nam shumë të madh dhe i bënë një magnet shumë të fuqishëm dhe praktikisht refleksionet u ndërprenë për shkak të pamundësisë për t’i bërë.

Në seancën e tretë të tyre ne rrezikuam realisht këtu sepse u mblodh një masë shumë e madhe njerëzish, u shemb dera e Institutit të Lartë të Arteve dhe praktikisht ishte e pamundur që të zhvilloheshin refleksionet. Këtu ishte një turmë madhe njerëzish dhe kishte një rrezik real që të shembej ai ballkoni që shikoni aty lart. Ajo çka mbetet për tu thënë, jo për kujtimet, por për thelbin e kësaj lëvizjeje brenda lëvizjes e cila i parapriu lëvizjes së madhe të studentëve është që refleksionet ishin hapësira e individit, jo e turmës. Ishin hapësira që ne ndërtuam për t’i dhënë mundësi çdo individi që të thoshte fjalën e vet dhe të thoshte të vërtetën e tij.

Praktikisht seancën e parë ne e bëmë në errësirë, ku dëgjohej vetëm zëri dhe qarkullonte mikrofoni, sepse ishte një periudhë ku shumëkush kishte frikë të fliste hapur dhe ndërkohë ajo që ofrohej nga tribunat ishte sigurisht një e vërtetë çliruese nga njëra anë në raport me të vërtetën e regjimit, por ishte edhe një e vërtetë që ndjehej që kishte një substancë totalitarizuese, njehsuese, kolektivizuese dhe për këtë arsye ne dëshiruam dhe e krijuam këtë hapësirë pa tribunë, pa folësa që diktonin ritmin dhe me mikrofonin që sorollatej nëpër sallë ku dëgjohej zëri secilit. Dhe momenti kur këtu në këtë sallë u tha hapur që ka ardhur koha që të rishikohet figura e Enver Hoxhës dhe ne nuk jemi këtu për të hedhur baltë mbi Enver Hoxhën, por për të hequr baltën që Enver Hoxha ka hedhur mbi ne, ka qenë një moment i jashtëzakonshëm sepse u hap praktikisht ai kapak hermetik që mbante të ndrydhur të vërtetën e shqiptarëve dhe mban të ndrydhur energjinë e tyre individuale. Ndërkohë që me daljen e Kasem Trebeshinës, i cili pranoi ftesën tonë për të ardhur dhe për t’i folur studentëve njerëzit që jetonin në sheshin e burgut, siç e quanim ne Shqipërinë jashtë burgjeve të Kurtit, të Dautit, të Spartak Ngjelës, Fatos Lubonjës dhe me radhë të gjithë të burgosurve të tjerë, të dëgjonin ata që vinim nga ferri, nga rrethi i nëntë i ferrit. Aty në atë ditë u shkruaj dhe i pari peticion në historinë e tranzicionit shqiptar, drejtuar presidentit të kohës, ku i kërkohej praktikisht rishikimi i figurës së Enver Hoxhës dhe lirimi i të burgosurve politikë. Një kërkesë që siç ne e parashikonim nuk u botua në shtypin opozitar të kohës. Dhe arsyeja pse ne u margjinalizuam dhe u mbajtëm lart ishte pikërisht këtu. Nga njëra anë mungonte vullneti, mungonte kurajoja, nuk e di çfarë mundonte tjetër, nga ana e themeluesve apo nga ana e drejtuesve apo më saktë e atij që e uzurpoi Partinë Demokratike dhe futi në hullinë e metodave staliniste, komuniste, bolshevike për të goditur figurën e Enver Hoxhës dhe nga ana tjetër mungonte vullneti dhe kurajoja për të adresuar çështjen e të burgosurve politikë. Për ne përsa kohë Shqipëria kishte të burgosur politikë nuk mund të thoshte askush që ishte një vend i lirë. Për ne pa liruar të burgosurit politikë nuk kishte asnjë arsye për të hyrë në asnjë lloj procesi demokratik me Ramiz Alinë dhe me partinë e punës. Këto të dy ishin momentet kryesore të refleksionit që pak e shumë janë të sintetizuara në librin e botuar po në atë vit, pak më vonë nga Ardiani.

Mirëpo historia ka huqet e saj. Sot jemi 20 vjet më vonë dhe nuk e di sesi dhe për çfarë rrethanash, por në fund të fundit nuk ka gjë më interesante dhe më argëtuese sesa kur për atë që ishte dikur partia e tij, Saliu na thotë ajo është partia juaj, ndërkohë që ajo parti nuk ekziston më. Dhe ndërkohë që për atë që ishte partia jonë Saliu thotë është partia ime. Është një paradoks i këtyre 20 viteve. E fundit, unë s’kam asgjë për t’ju thënë më shumë vajzave dhe djemve që janë këtu në sallë, unë në moshën e tyre jo vetëm që nuk i dëshiroja këshillat e prindërve, profesorëve apo të mësuesve, por gjithmonë sa herë më jepnin këshilla në mënyrë të drejtpërdrejtë pavarësisht se i dëgjoja të gjitha mendimet e tyre kur nuk ishin në formë këshillash, betohesha me vete, që kur të vij në moshën e këtyre unë kurrë s’do japë këshilla, kurrë nuk do t’i bie në qafë një vajze apo një djali 20 vjeç, duke i thënë bëj kështu, bëj ashtu. Ju bëni si të doni, por çka mua më takon që ta them sot është që vetëm një gabim mos e bëni. Duke menduar se ju s’merreni me politikë, mos harroni se politika merret përditë me ju. Nëqoftëse ju doni që ajo të jetë më e mirë atëherë merruni, secili në formën e vet, secili në rrugën e vet, secili sipas dëshirës së vet, por mos e lini që ajo të disponojë fatin tuaj, duke ju neveritur deri në pikën sa të thoni, ne s’po merrmi fare me të me iluzionin se në fakt të shpëtoni prej saj. Jo vetëm që nuk shpëtoni prej saj, por përkundrazi e lini atë tërësisht të lirë që të merret me ju dhe të bëjë me ju çfarë të dojë. Pastaj ju bëni si të doni.”

Ish-truproja e Berishës: Azemin e nxorën në pritë dhe e vranë. Sot e qajnë. Berisha është bashkuar me horra

11:01 Politika

Jozef Daul: Nëse kam fyer njeri, kërkoj falje, nuk mbështes asnjë veprim kriminal

22:49 Politika

A mund të jenë këta "civilët" e 21 Janarit?!

22:23 Politika

Avokati i Popullit, PS: Ja kush kalon në fazën tjetër

22:15 Politika

Rama tregon lëvizjen e Dhjetorit ’90: Për atë që ishte partia jonë, Saliu thotë është partia ime

21:45 Politika

Lufta me Iranin ka nisur (VIDEO)

21:21 Politika

Eurodeputetët: Skandal cilësimi i presidentit Topi si puçist

20:52 Politika

Panairi i Kunatit: qofte, birra dhe tanga të kuqe për femra

20:33 Politika

Shqiptarët mësyjnë profilin e Jozef Daul në Facebook: Sa të pagoi Berisha. PERGJIGJET DAUL: Nuk toleroj fyerje

20:25 Politika

Anarkistët italianë i postojnë një bombë shefit të Bankës Gjermane

20:20 Politika