Raporti për Ramizin: Ja pse s’do i botojmë, Këlliçit, Agim Shehut dhe Sotir Andonit

Libri i Kaloçit, “Shkrimtarët dhe artistët nën diktatin komunist”, zbulohet informacioni sekret i vitit 1976 për Ramiz Alinë nga shefi i Shtypit, Miti Tona, për heqjen e së drejtës të botimit për shtatë shkrimtarët e njohur

Nga Dashnor Kaloçi

Furtuna e madhe dhe represioni i egër që nisi në fillimin e vitit 1973 ndaj shkrimtarëve dhe artistëve e gjithë punonjësve të tjerë të artit e kulturës, dukej se do të vazhdonte gjatë. Pas arrestimit dhe dënimit për “faje politike” të Todi Lubonjës dhe Fadil Paçramit të akuzuar nga vetë Enver Hoxha si “Koka e grupit liberal në art e kulturë”, si edhe disa shkrimtarëve dhe artistëve të tjerë të akuzuar si përkrahës të tyre, si Mihallaq Luarasi, Minush Jero, Kujtim Spahivogli, Lluk Kaçaj, Miho Gjini, Sherif Merdani, Dhimitër Lala, etj, të cilët gjithashtu përfunduan burgjeve e internimeve të regjimit komunist, pas vitit 1975, ndaj shumë shkrimtarëve dhe artistëve filluan masat “administrative”, apo më saktë heqja e së drejtës së botimit dhe dërgimin e tyre në prodhim si puntorë, siç ishte bërë me Agim Shehun, Skifter Këlliçin e ndonjë tjetër.

Veç të tjerash kjo gjë behet e ditur edhe nga ky dokument arkivor i vitit 1976, (e shkëputur nga një dosje voluminoze me siglën “sekret”), ku shefi i Shtpit në Komitetin Qëndror të PPSH-së, Miti Tona, informon Ramiz Alinë, lidhur me një numër shkrimtarësh, si: Hasan Petrela, Agim Shehu, Bekim Gaçe, Lirim Deda, Ibrahim Gani, Sotir Andoni, Skifter Këlliçi, Odhise Grillo, etj, të cilët iu është hequr e drejta e botimit.

Pothuaj të gjithë ata ishin emra të njohur. Kështu, shkrimtarët Lirim Deda dhe Ibrahim Gani ishin kuadro ushtarakë në Ministrinë e Mbrojtjes Popullore, dhe punonin kryesisht në organet e shtypit ushtarak, (gazeta “Luftërari”, revista “10 Korriku” etj), Hasan Petrela shkruante kryesisht për organin e Ministrisë së Brendëshme, (revista “Në shërbim të popullit”), poeti Agim Shehu, konsiderohej në hierarkinë letare si i treti (pas Kadaresë dhe Agollit), Odhise Grillo shkrimtar tepër i njohur letërisë për fëmijë, Sotir Andoni, shkrimtar nga më të vjetrit, autor i shumë romaneve, etj, Skifter Këlliçi, gazetar e telekronist tepër i njohur i sportit dhe shkrimtar gjithashtu, autor i disa librave dhe romaneve. Gjë e cila tregonte mësëmiri se Partia, “nuk bënte lëshime” dhe ishte e vendosur për ta çuar deri në fund “luftën kundër shfaqjeve të huaja dhe ndikimeve liberale” në rradhët e shkrimtarëve e artistëve.

Ajo që vihet re tek raport-informacioni i Miti Tonës, është insistimi i tij, që për disa shkrimtarë, të vazhdonte masa e dënimit (heqja e së drejtës së botimit) edhe pas rikthimit të tyre në Parti?! Dhe lidhur me këtë dhe gjithçka tjetër që ai ka sugjeruar në informacionin e tij, Ramiz Alia, ka vënë shënimin: “Jam dakord. Duhet të jeni tepër të kujdesëshëm, spese shkrimtarët janë edukatorë. Asnjë lëshim, jo vetëm politik dhe ideologjike, por dhe artistik”. Për më shumë rreth kësaj, na njeh dokumenti në fjalë i cili publikohet për herë të parë në faqet e këtij libri, me ndonjë shkurtim fare të vogël.

I N F O R M A C I O N

MBI HEQJEN E SE DREJTES SE BOTIMIT DISA ARTISTEVE

Për shkak të figurës së tyre moralo-politike, disa autorëve letrarë iu është hequr e drejta e botimit. Të tillë janë midis të tjerëve: Hasan Petrela, Agim Shehu, Bekim Gaçe, Lirim Deda, Ibrahim Gani, Sotir Andoni, Skifter Këlliçi, Odhise Grillo, etj.

Disa prej këtyre autorëve si Agim Shehut e Odhise Grillos u është pezulluar edhe qarkullimi i disa vëllimeve, të cilat kanë qenë të gatëshme për t’u hedhur në treg në kohën kur u morrën masat ndëshkimore ndaj tyre. Ndonjërit prej tyre vepra i është bllokuar në procesin e botimit në shtypshkronjë.

Lidhur me ridhënien e së drejtës për botim është udhëzuar Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, të konsultohet me komitetet përkatëse të Partisë, duke gjykuar sejcilin si rast me vete me hollësi dhe partishmëri. Por megjithëse sipas komiteteve të

Partisë, disa prej tyre mund t’u jepet e drejta e botimit, sepse ose e kanë shlyer fajin si Hasan Petrel, (i kthyer prapë në Parti), ose punonjnë mirë si Agim Shehu e Skifter Këlliçi, i pari punonjës në Metalurgji, i dyti puntor në Uzinën “Traktori”, ne mendojmë se duke marrë parasysh faktin që vepra letrare komunikon me masa të tëra lexuesish, dhe se çdo shkrimtar pamvarsisht nga shkalla e përhapjes së veprës së tij letrare, bëhet një personalitet shoqëror dhe edukator i masave, mendojmë që ndaj gjithë atyre autorëve që janë marrë me masa partie për faje politike, koha e rehabilitimit në shtyp, të mos lidhet domosdo dhe në të gjitha rastet me kohën e shlyerjes së masës ndëshkimore. Kështu p.sh. mendojmë që Hasan Petrela megjithse i kthyer në parti, romani i paraqitur për botim t’i shtyhet për vitin e ardhshëm.

Agim Shehut, i cili nuk është kthyer akoma në parti, të mos i vihet në qarkullim vëllimi “Për birin tim dhe brezat që do vijnë” (poemë kushtuar shokut Enver), dhe të mos i botohen para pranimit në parti veprat që ka paraqitur së fundi për botim, pamvarësisht nga vlerat artistike. Për vëllimin e mësipërm kushtuar shokut Enver, mendojmë, që edhe në të ardhmen të mos dalë si botim më vete. I njëjti qëndrim të mbahet edhe ndaj Skifter Këlliçit, i cili…….. publikisht për figurën e tij………., prej……..në RTV, ku punonte dhe u çua për riedukim në uzinën e Traktorëve dy vjet më parë.

Gjithashtu edhe për Odhise Grillon, mendojmë që këtë vit, i cili është dhe viti jubilar i 35 vjetorit të themelimit të Partisë, të mos i botohet gjë.

Për Sotir Andonin, gabimet e të cilit njifen dhe janë krejtësisht të karakterit politik, mendojmë se duhet mbajtur një qëndrim i prerë. Kohë më parë kemi orientuar organet e shtypit dhe botimeve të botonin sa më rrallë dhe vetëm kur veprat e tij kane vlera të vërteta artistike dhe edukative. Nën dritën e pleniumeve të fundit të K.Q. organet e botuese nuk e kanë parë me vënd të botojnë gjë prej tij edhe në këto raste.

20.3.1976 SEKTORI I SHTYPIT

Miti Tona

Gjergj Kastrioti nuk u celebrua në Ardenicë, por në kishën e Vaut të Dejës!

18:07 Dossier

DOSSIER: “Shqiptarët dje dhe sot", çliruan qytetin e Orleanit në Francë

20:30 Dossier

Nga Sumerët tek Skripal: Mijëra spiunë të famshëm që bënë histori

13:23 Dossier

DOSSIER: Historia e rrallë, ja si u anulua koncesioni i lëndëve narkotike në Shqipërinë e 1931

11:47 Dossier

Si e raportonte ambasada e SHBA historinë e Gërdecit në Uashington. Roli i Mediut, Shkëlzenit, Aldo Bumçit si "zagar sulmues"

13:00 Dossier

DOSSIER: Harta e 1456, e vërteta për flamurin e Skënderbeut

10:03 Dossier

DOSSIER: Vakëfi, vlerë e paçmuar social-humane, por, fatkeqësisht, e pambrojtur tek ne

19:24 Dossier

Nga Jeruzalemi i zanafillës, tek Berlini i Luftës së Ftohtë: Qytetet që kanë bërë historinë e botës

10:33 Dossier

DOSSIER: Gjergj Kastrioti në Romë

11:50 Dossier

Si u përpoq të siguronte hebrenjtë në Berat, Kadri Cakrani. Letra për xhaxhain Bektash Cakrani

20:16 Dossier