Te fundit
Një histori torturash të papara, Iljaz Kajo rrëfen jetën në burgun e Spaçit: Si vdisnin shokët nëpër galeri dhe ulërimat në birucë
25 Gusht 2018, 10:18Dossier
TEMA
“Më kanë lidhur, më kanë mbajtur tetë orë lidhur tek soba, në darkë më ra të fikët. Më hodhën një kovë me ujë dhe atëherë u përmenda. Më çuan në fund të shtyllës, aty më lidhën. Dëbora vu… Pas tetë orëve më zgidhën, u vesha, më lidhën përsëri dhe më çojnë në birucë…”.
Iljaz Kajo, rrëfen historinë e tij të dënimit 10 vjeçar në Spaç të Mirditës, një histori torturash të papara, siç ai e përshkruan.
Dëshmia e plotë
Unë jam arrestuar më 22 janar të 1977. Para se të më arrestonin më zunë para popullit. Pas dy muajve më arrestuan. Hetues kam patur Bujar Himçin nga Elbasani. Tortura të papara.
Unë sa kisha mbaruar shkollën 7 vjeçare. Asnjë gjë tjetër nuk dija unë. Nuk dija se ç’ishte politika. Isha një fshatar që punoja në fushë, vadisja. Mua më morën për babain, do dilte babai nga burgu do zëvendësohej babai.
Se doli vëllai mbeti babai. Babai donte dhe 6 muaj të lirohej, më kanë arrestuar. Kam bërë 6 muaj hetuesi. Hekura, dru dhe gjakë. Më dënuan 10 vjet edhe më çuan në Spaç të Mirditës. Shkoj në Spaç, unë nuk dija se ç’ishte minatori.
U futa për herë të parë në galeri, më thanë shokët mirupafshim, mirëdalsh. Atje e dëgjova atë fjalë për herë të parë. Filloji puna në galeri. Mos bëje normën të lidhte pas shtyllës me tela me gjëmba edhe hekura edhe urë, gërret. Bëje një muaj birucë. Në birucë do rrije pa këmishë, ishe me një bluz të hollë, pa çorape, zbathur, pa ëbatanie.
Temperatura jashtë mund të arrinte -20 gradë, ishte janar. Llogariteni çfarë torture! Mos bëje normën, komisari Shain Skura thoshte do dilni me barrela. Kam një rast, kur po punoja atje kur po bëja birën, vjen polici, fiku dhe ajrin. Çfarë ke i thash? Hajde tha se ka zënë galleria Kolmanin, një shkodran. Kur shkoj tek galeria ishte Martin Pjetri.
Martini ishte deri tek buza i binte minerali edhe e hiqte me dorë. Një i burgosur mori një copë dërrase ja vuri asaj ku rridhte edhe e nxorrëm. Ndërsa Kolën e kishte zënë nën të.
Nxorrëm Martinin, llogarite sa ndenjëm ne, kur nxorrëm Kolën kishte vdekur, e morën e çuan në morg pastaj. Shkonim në kamp për të ngrënë bukë, por pa ngrënë bukë do bëhej apeli se ishte shi, se ishte dëborë. Shkoje në kamp të haje ushqimin, ushqimi ishte beterr.
Fillonte preshi. Presh i thatë me krimba. Për fat të mirë, mua më vinte familja edhe disa personave të tjerë i vinte familja. Kishte njerëz që nuk kishin fare familje. Kishim një doktor një Abdulla Gashi ishte kosovar por rrinte në Elbasan, njeri i mirë. Ishte i burgosur, në ditën që kishte pushim e thërriste komanda, çohu në punë.
Jo i thoshte ai, e dorëzoj bluzën dhe shkoji në galeri. Atje ka patur intelektual që kishin mbaruar shkollën në perëndim. Në fillim fare ka qenë një Xhelal Koprencka u pushkatua në 1979. U arrestuan rreth 100 veta. Fadil Kokomani, gazetarë; Vangjel Lezho, i pushkatuan të gjithë këta. Kur i morën që i pushkatuan ndan fotografitë mbas murit dhe pastaj ranë në tokë.
Si identifikohej një bashkëpunëtor i sigurimit në burg?
Këta tipa kurvinin në fillim këta nuk njiheshin. Nga je ti? Nga Berati. E merrje atë e përkrahje i jepje dhe paketën e duhanit që e ndihmoje, thoje është djal i mirë. Këtu ka dy rrugë ose me mua ose me Komandën. Në komandë ishte spiunë. Për mua ishte galeria, bëja normën edhe vija në kamp. Kur merrje vesh që ky ishte i ligë, ishte vonë. Se do dilnin ditët aq e ka ajo, aq e kishte ai 40 ditë edhe dilte.
A keni shkruar ndonjëherë letër ankesë?
Unë nuk kam bërë. Unë rrjedh nga një familje nacionalistësh e kam patur gjyshin me komandat të Ballit me 300 ushtarë mbrapa. Kujt t’ja bëja unë? Diktatorit? Unë e dija kush ishte ai. Ata vetëm hu kishin, s’kishin gjë tjetër. Kishin njerëz që i bënin Buros politike. Ishte një rast, ky personi ishte nga Lezha aq shumë e kishin përpunuar ata sa e kishin bërë spiunë edhe bënte letra ky për lirim. Kjo punë shkoj tre vjet e ca, kishte mbaruar shkollën për teknik. Hidhet nga kati i dytë për t’u vetëvrarë, por theu këmbën shpëtoj.
Çfarë bëre i thashë unë? Më gënjyen qent, më bën spiunë. Unë kam patur një polic Lazer Koçi, ai thoshte mos i lidhni të burgosurit nuk keni të drejt t’i lidhni.
Në revoltën e Spaçit mori dallgë shumë ajo fjalë edhe erdhi puna që do dorëzonte kapelen, nuk e dorëzoji. I vdes i ati. Atë e kam ngushëlluar unë, atë Lazer Koçin. Ama policët e tjerë kanë qenë si gjermanë, nazistë. Të merrnin lidhur zvarrë dhe kur më kanë futur në birucë ka qenë 3 janar i ’69. Lidhur këmbë e duar, çdo ditë.
Si shpërndaheshin bataniet në qeli?
Na sillte në orën 6 të darkës ai edhe ta hiqte në 6 të mëngjesit. Në birucë nuk kishte batanie. Këtë gjë e kam parë në galeri, unë isha i ri sa kisha shkuar atje si minator. Unë nuk dija si bëhej bira. Më kanë lidhur më kanë mbajtur tetë orë lidhur tek soba që më ra të fikët.
Më hedhin një kovë me ujë atëherë u përmënda edhe më cojnë dhe më lidhin pas shtylle. Tetë orë, pas tetë orëve më zgidhën.
U vesha unë dhe më cojnë në birucë. Kam patur djem të mirë shumë, kam patur Fatos Lubonjën. Në burg bënin propagandë nacionaliste, të ishe dëshmitar ose spiunë nuk të pranonin ata. Ata ishin politikan intelektual si për shembull Xhelal Koprencka.
Nuk e pranonte Xhelali hakmarrjen. Ti ke gjashtë dëshmitar këtu, unë kam dhjetë. Nëse i vrasim do zhduket tërë populli kështu, thoshte Xhelali. Unë kam dal në ’79, jam arrestuar 25 vjeç edhe mezi gjeta grua. Janë disa njerëz në Berat që janë si të lëkundur edhe thoshim aq e duroj drurin ai.
Ju nuk e keni idenë se çfarë ka qenë hetuesia. Shokëve të mi i kanë futur vezë në sqetull, spica nëpër thonj.
Unë quhem Iljaz Haki Kajo, jam nga fshati Perista, Lapardha. Kam bërë 10 vjet burg.(kujto.al)
22 komente në “Një histori torturash të papara, Iljaz Kajo rrëfen jetën në burgun e Spaçit: Si vdisnin shokët nëpër galeri dhe ulërimat në birucë”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
I kan tortuar shume,tortura te tmerrshme.Prandaj behen te gjithe nga 100 vjeç keta te burgosurit e te internuarit.
Ikni mor se na çat trapin me historite e tyre,boll se na e neveritet.
Pirdh Iliazo pirdh se clirohesh ? ? ?
Ish te burgosurit jane raca me e shpifur ne shoqerine e sotme shqiptare, vazhdojne edhe sot e kesaj dite jane ordinere dhe bandite ?
O kriminela dhe mostra duhet te digjeshit te gjalle qe te kuptoni dhimjet e tjetrit
Jo vetem gazetari qe ka botuar historine e mesiperme ka pergjegjsine per cka shkruan .E habitshme kur lexon ne fillim se u arrestua ne vitin 1979 e ne fund ,tregon birucen e ftohte te vitit 1969 e tj .etj.Pyes –me qellim krijohet kjo amulli ??? Per te mbajtur lexuesin e ri ,te paditur ne dilemen se kjo klase e shtypur e diktatures eshte dhe sot sic ka qene e roitur ????. Ky gazetar i pazoti me artikullin e mesiperm ose tregon se nuk e ka idene e gazetarise ose me e keqja ka detyren kriminale te rivrase rinine shqiptare me nje shkrim te tille .me data fallse .Uroj te paren e besoj se gazeta ka redaktorin kontrollues e kritik per cdo botim, qe te shpresoj per nje mosperseritje .
Me keto genjeshtra nuk shkon dot as ne hale. Thote se me burgosen se do zevendesoja babain ne burg! Jeni bere gazi miletit, megjithate vazhdoni se klikohen portalet. Te gjithe si babale tani
KE TE DREJTE O ZOTI KRIMINEL ..! ENVERI I PUSHKATOJ TE GJITHE TE “ZGJUARIT ” ..! NUK E MAR VESH SI SHPETOVE TI ..! AI E MORI “NE DORE “SHQIPERINE ME RRETH SHTATEQIND E PESEDHJET MIJE BANORE DHE E LA ME RRETH KATER MILJON E GJYSEM ..! KURSE ATA QE DREJTOJNE KETA RRETH 30 VJET ,QE JU REABILITOJNE DHE JU SHPERBLEJNE JU PA PIKE TURPI ,NUMURIN E SHQIPTAREVE QE BANOJNE ATJE , E KANE A SE KANE NJE MILJON E GJYSEM ..! ME DUKET SE ME PERKRAHJEN TUAJ KOLLTUKET I KANE TE SIGURTA ,PASI NGJASIN ME JU ..!
po Shoqja Ivoni; por sic duket ke harruar qe gjysma cane ferren sapo ra regjimi qe sillte ‘lumturine” per popullin. O pika e logjikes……
Trushpelarja e ’90-es vazhdon edhe sot! Ti ende nuk i ke kuptuar arsyet?
Duket i rrjedhur nga menyra se si i tregon ngjarjet.
Respekte për vuajtjet e të pafajshmit. E keqja gjendet në zemrën mizore dhe dizhumane të shqiptarit dje me krime sikurse sot me vjedhje dhe korrupsion.
u shofte fara e ndyre e komunizmit
Kot me t’pyt, ca do me thon fjala “komunizem”?
A je bo pishtar i demokracise, fute ne bythe pishtarin, ai regjim ato ligje kishte kur i shkelje e hante ne bythe…….
Pordh me rigon! Boll me kto intervista o tema. A keni redaktor a kryeradoktor a ku di une se cfar!!?? Qe te shikoj se c’far shkruani! Apo esht nip a mbes i dikujt ky gazetaruci
Pse genjeni o te pacipe !
Une kam pasur kunatin ne burg ne Spać.
Kur u fut ne burg peshonte 50 kg dhe kur doli ishte bere si viç……80 e ca kg.
Tortura kishte per ata qe u kruhej by*** .
Kunati im na ka treguar krejt te kunderten.
Edhe ai djale i ri u fut ne burg, kishte shoke plot, disa prej tyre nxjerin surratin neper tv.
I vjen per te vjelle kur i shikon dhe degjon.
Keta, thote, jane fare te pacipe, ndiej vetem never, pasi ishin te vetmit qe spiunonin shoket dhe tani hiqen engjej, por ishin dhe mbeten djaj !
Keto jane shpifje. Sistemi i Enver Hoxhes ishte sistemi i se drejtes dhe fjales se lire, As Amerika nuk ka pas at liri qe kemi pas ne. Dhe mos permendim ketu standardet e larta ekonomike qe u kishte krijue partia te tere anetareve te byrose politike te cilit kishin ne dispozicion villa, hotele, benza dhe bile kuroheshin ne France fale shendetsise falas qe kishte ndertuar shoku Enver. Gjithashtue, edhe keto kampet e Tepelenes apo Spacit e torturat qe kane kryer fuksat e sigurimit edhe pse te dokumentuara neper dosje jane thjesht trillime te imperialisteve anglo-amerikan. Falenderoj tere komentuesit qe vazhdojne ta mbrojne me fanatizem edhe sot e kesaj dite linjen e kuqe te mir-percaktuar nga bythqiri dhe tradhetari me i larte i kombit shqiptar Enver Hoxh haleja, Po s’ i thone nje popull dele meriton nje qeveri ujqerish.
O caruci! Di gje se ne c’vit eshte vrare ne atentat Marin Lutter King ne SHBA!? E di se per cfare luftonte ai? Per barazi racore, pasi edhe disa vjet pas vrasjes se tij zezaket nuk kishin te drejta fillestare njerezore dhe jo vetem diferencoheshin nga te bardhet, por s’kishin te drejten e jetes. Per cfare vitesh behet fjale, E DI!? Mesoje vitin, shto edhe 10 vjet pas vrasjes se tij dhe do kuptosh se sa DEBIL I TRASHE je!
Se c!lidhje ka barazıa racave dhe elementi i Martin Lutherkıng ne nje vend si Shqiperia ku te tere jemi Ilir dhe te bardhe, vetem ti e di. Gjıthsesi, nese do thuash qe Enveri ishte nje Lutherkıng i dyte pası donte nje shoqerı ku te gjithe te ishin te barabarte si nga statusi social ashtu dhe ai juridik, atehere te me falesh mue por ti mer lal qeke koqe kanari komplet. Mund te kishe marre cilindo per te ilustru tezen tate vetem Enver kasapin jo. Ky idiot gjen e pare qe beri ishte eleminimi fizik i klases intelektuale shqiptare. Si i paafte nga ana akedemike qe ishte ne krahasim me intelektualet e pas clirimit te vendit e prapa, per te mbajtur pushtettin ky bythqir i kalbi te tere ose neper burgje e internime ose i vrau. Dhe ky eshte fakt i pakundershtueshem pasi ke dosje dhe emisione te pafund qe provojne vertetesine e akteve makabre qe kane ndodhur. Pasi pastroj fushen nga kundershtaret akademik qe detyrimisht to evolonin ne kundershtare politik nxorri direkt ligjin axhidasjon e propagande dhe rraste brenda kedo qe thoshte pse dyqanet jane vetem me pras apo pse keta jetojne ne vila e bredhin jashte shtetit e ne hame leshte e jetojme si qen. Nderkohe, Lutherkıng as nuk vriste e as nuk priste por thoshte kam enderr qe femijet zezak to mos dallohen nga lekura por karakteri e aftesia. Po ku ta gjeje ti aftesine ne Shqiperi. Po te ishe me biografi te prekur as shkolle nuk merrje e as pune nuk gjeje vetem lopaten ose Spacin kishe kismet. Atehre ketu del pyetjja pasi une te argumentova si aspektin poitik, social e juridik te rregjimit ienverian athere per car mer karush me ke sjell ti mue Lutherkingun ne debat.
Koktrash!
-Nuk eshte denuar me vrasje apo burgim asnje “intelektual”. Jane denuar me vdekje apo me burgim ish kolaboracionistet e fashizmit, pavaresisht se c’nivel arsimor apo kulturor kishin ata. Ata jane denuar per bashkepunim me pushtuesin dhe per tradheti ndaj interesave te atdheut, pa piken e lidhjes nese dikush ishte i shkolluar apo dikush ishte analfabet, nese dikush ishte i pasur apo dikush i varfer, nese dikush ishte i bukur apo i shemtuar! Te gjithe u denuan sipas vepres penale qe kishin kryer. Nuk me plas fare se c’mendon ti apo gjithe halabakeria si ty!
– Niveli arsimor i shqiptareve ne 1945 ishte skandaloz, 95% e shqiptareve ishin analfabete (me keq se c’je ti). Pushteti komunist hapi shkolla ne cdo cep te atdheut, do apo s’do ti! Ndersa ca halabake si puna jote, atehere vrisnin mesuesit dhe vajzat qe shkonin ne shkolle ? Universiteti i pare ne historine shqiptare eshte ngritur ne 1957, pra ne kohen e pushtetit komunist.Po ne ato kohe jane ndertuar Akademia e Shkencave, Akademia e Arteve, Akademia Ushtarake, Universiteti i Sporteve, Teatri Kombetar,Teatri Operas dhe Baletit, Kinostudio, Televizioni Shqiptar,Shkollat Pedagogjike, me dhjetra gjimnaze dhe me mijra shkolla 9-vjecare, Institutet Studimore, Muzete dhe Bibliotekat … Mos harro cdo gje qe ka te beje me arsimim dhe kulturim te shqiptareve e kane fillesen dhe krijimin ne periudhen komuniste. Keto jane fakte te padiskutueshme dhe jo idiotizmat qe thua ti, qe jane muhabet halabakesh dhe pijanecesh ?
– Rastin e Martin Luther King (i vrare ne 1969) ta permenda o njeri i trashe, qe te kuptosh se ne vitet 1970-te ne SHBA kishte mungese te plote “demokracie”, kur as barazia racore nuk ishte arritur, ndersa ca debila si puna jote kerkojne qiqrra ne hell per Shqiperine e asaj kohe.
– ne fakt me vjen ndot te merrem me nivele te rendomta si puna jote, me idiote trushpelare qe shohin gjoja “emisione” te sotme propagandistike, ku vetem koktrashet nuk e kuptojne se jane thjesht mashtrim dhe propagande, me 1 te vertete dhe 99 genjeshtra! Raca juaj e budallenjve nuk ka asnje shanc te kuptoje qofte edhe dicka fillestare, pasi jeni te semure menderisht dhe keni nivel zgjuarsie me pak se zero. Per ju shprehja : fluturon gomari – fluturon, fluturon eshte bindje ?
Vereni kontradiktt e ketij shkrimi apo genjeshtre:
Ne deshmine e plote,ne paragrafin e dyte fjalia e dyte ai thote:
Une sa kisha mbaruar shkollen 7 vjecare.Asnje gje tjeter nuk dija une.Nuk dija se c’ishte politika…
Ne paragrafin e 8-te thote:
Fillonte preshi.Presh I thate me krimba.Per fat te mua me vinte familja edhe disa te tjereve ju vinte familja….
Ne pjesen e intervistes”
A keni shkruar ndonjehere leter ankese? Ky thote:
Une nuk kam bere….Kujt t’ja beja une?Diktatorit?Une e dija kush ishte ai….
Tani me duhet te bej ndonje “vezhgim”:
Tani nga injorant kur hyri e qe nuk merrte vesh nga politika,menjehere na u be I “zgjuar”,e njihte sistemin,prandaj nuk beri leter…
Kur te tjeret hanin preshin me krimba,ketij i “vinte” familja,pra i lejoheshin ushqime.Kujt I lejoheshin ushqime kaq shpesh sa ky nuk hante preshin me krimba?Vetem atyre qe ishin spiune te sigurimit te shtetit…
Keta te tillet merren ne interviste dhe flasin cfare ju diktojne ata,maskarenjte,pjelle e kolaboracionisteve,te cilet parim nuk kane Shqiperine,por kane mallin per fashizmin,per qeverisjen e tradhetarit Sali Berisha.
Rregjimi I Enver Hoxhes ka shume te meta,faje,por jo te kesaj natyre te disa spiuneve qe I sherbyen atij sistemi.
Te burgosurit,te cilet punonin ne miniera ushqeheshin,sepse perndryshe do isahin shuar nga faqja e dheut.Partise dhe Enverit nuk I interesonte kjo.Atyre ju duheshin mineralet,perndryshe nukdo siguronin realizimin e planeve dhe te ardhurat aq shume te domosdoshme per rregjimin.Kur behej amnisti dhe binte numuri I te burgosurve,plani rrezikohej dhe jepej alarmi e plotesoheshin puntoret nga rrethet e tjera…
Ja prandaj dhe jetuan e nuk uvdiqen pjesa dermuese e tyre.
Nuk them se ishin ne kampe pushimi,nuk them se nuk keq trajtoheshin,por sic thote populli gjella me kripe dhe kripa me karar.Jo genjeshtra,sepse ka dhe jjeres qe e njohin realitetin.Edhe policing qe lavderon ky Isufi,Lazer Kecaj duhet te jete gjalle dhe ky ka frike se I nxjerr te palarat dhe e vecon nga te tjeret…
Turpe e maskarralleqe te tilla nuk kane jetegjatesi,nuk bejne propaganda,vecse tallje per te intervistuarit dhe intervistuesit…
TOMI , NGA ATA QE “CANE FEREN ” JAM DHE UNE QE E NJOHA PER RRETH 30 VJET “B.E.” ne , ku jetoj dhe sot , qe kam dhe origjinen nga ai vend me te drejta te plota teorikisht , por jo praktikisht ..! zemra me digjet per ate sistem njerezor qe u shkaterrua , per ate qe ne asnje lufte boterore nuk ka ndodhur ajo katastrofe , ne ate vend ku njerezit “injorante ” dolen si te mencur per se prapi , ku u prishen veprat qe u ndertuan me djerse , gjak e sakrifica , ku thoshe mendimin tend pa frike , me kurajo , kur ishe i bindur se i sherbente realitetit ..! me zinte tmeri kur shihja si thyeheshin dhe pllakaqet e rrugeve , si vidheshin dyqane , me kujtohet propaganda e “kuotes zero ” , traktet e “komitetit te shpetimit kombetar “. pra te krimineleve dhe bashkepuntoreve te armiqve te popullit ne rruge , ne portat e shtepive te kuadrove , nje pjese e mire e te cileve [te mos ti them me emra] u pergjigjen , e sot jetojne ne usa , sigurisht te penduar pasi jeta e tyre po mbyllet me turp ne dhe te huaj , te zhgenjyer plotesisht .. ! shih kush e drejton vendin sot , dhe me thuaj a eshte drejtim ? a ka fshati buke , jete , kulture , ambiente sportive , argetime , ku dikur i kishte te gjitha ..! ketu ku jetoj jane te gjitha, pamvaresisht borxheve maramendese , por zemra me digjet per ate vend te shume vuajtur , ku kalova dhe vitet me te bukura te rinise sime, kur e dinja qe ” ekonomia e preshit ” eshte per batakxhinjte dhe jo per popullin , eshte per ata qe nga kreu i drejtimit shteterror , gjykata ,prokurori , e kudo ku ka “kollaro” jane te fundosur ne korrupsion … kur populli vuan ..!.. Qeverite e krimit ju sherbejne rehalibitimit te kriminelave ..!.. Mjer njerezit e thjeshte e te ndereshem ..!.. KJO ESHTE LLOGJIKA E IME ..!
Po torturen e ujit si n guantanamo s ja paskan bo.
Dhe ankohen pse punonin!
Sot kerkojn pun t burgosmit n demokraci por s gjejn.
Ishte ftift dhe kishte bor?!
Mu m kujtohet shkolla fillore edhe e mesme n tiran,ne vitet 70 ku hynte shiu e era nga dritaret pa xhama dhe ne nxensit i kishim kembet e lagura,kpucet fusnin uj. Dhe rrinim 6 or n msim.
Ky ka qen niveli i zhvillimit .kto ishin kushtet ekonomike per kedo,jo vetem per t burgosmit.
Edhe autobuzat e shkodres fizarmonik qe na conin n pun pa xhama ishin.
Rruget me gropa
Pallatet jo komod.
Kjo ishte pamja e standartit te jeteses .
Pra edhe burgjet,sikurse shkollat,rruget apartamentet….ishin primitive.
Por cdo gje ishte me lart sesa nga koha zogut kur cofte robi pa mush 40 vjec.