Te fundit
ANALIZA: Çfarë mund të na mësojë sot, Epidemia e Madhe e Athinës së Lashtë
24 Mars 2020, 16:46Politika
TEMA
Nga Katherine Kelaidis
Kjo nuk është koha e duhur për një pandemi. Jo se ka një kohë të duhur për një pandemi, por disa raste ato qëllojnë të shfaqen në momentet më të papështashme të mundshme. Dhe asnjë kohë nuk është më keqe, sesa kur një komb është tashmë në krizë, dhe kur besimi tek liderët e tij dhe tek vetja është tashmë i ulët.
Një kohë kur marrëdhëniet ndërkombëtare janë tensionuar, dhe ku sherret e brendshme janë shumë të përhapura. Në thelb, nëse fibra sociale dhe morale e një shoqërie është nën provë, frika e përhapur nga vdekja për shkak të një vrasësi të padukshëm, e bën gjithçka eksponencialisht më të keqe.
Famirësisht (apo ndoshta fatkeqësisht; është shumë e vështirë të thuhet në këtë pikë), historia na ofron një numër shembujsh kur një epidemi ka goditur në kohën e gabuar. Dhe asnjë prej këtyre shembujve nuk është më i mirë se Epidemia e Madhe e Athinës.
Kjo epidemi vdekjeprurëse, e mbërtheu qytetin në vitin 430 Para Krishtit, viti i dytë i Luftës së Peloponezit, duke vrarë ndoshta 100 mijë njerëz, dhe duke zbuluar përçarje të mëdha në jetën dhe politikën athinase. Sëmundja, e cila besohet nga studiuesit modernë se ishte ajo e tifos, vrau edhe Perikliun, gjeneralin dhe burrështetasin e madh athinas, gruan e tij dhe djemtë Paralus dhe Ksanthipi.
Ishte një katastrofë me përmasa epike, që ndryshoi jo vetëm Luftën e Peloponezit, por gjithë historinë e Greqisë, dhe rrjedhimisht edhe atë të botës. Edhe pse lufta nuk do të mbaronte për gati 26 vjet pas valës së parë të epidemisë, ka pak dyshime se Epidemia e Madhe e ndryshoi rrjedhën e luftës (duke qenë të paktën pjesërisht përgjegjëse për humbjen e Athinës), dhe e formësoi në mënyrë të konsiderueshme paqen që erdhi më pas, duke hedhur “farat’ që do të dobësonin dhe më pas do ta shkatërronin demokracinë athinase.
Rrëfimi më i mirë antik i Murtajës së Madhe, ashtu si për gjithë Luftën Peloponeziane, mund të gjendet në librin e Tukididit “Historia e luftës së Peloponezit”. Tukididi, ishte një gjeneral athinas i internuar nga Athina, për shkak se u cilësua fajtor për një humbje katastrofike.
Në mërgim, ai ishte në gjendje të udhëtonte lirshëm, duke na dhënë një dëshmi të veçantë okulare të asaj periudhe të trazuar. Edhe ai ra viktimë e epidemisë, megjithëse arriti të mbijetojë, duke e bërë rrëfimin e tij mbi simptomat dhe ndjesitë e sëmundjes jo vetëm të besueshëm, por edhe mjaft të ndjerë.
Tukididi është quajtur “babai i realizmit politik”. Ai i kuptoi mënyrat, përmes të cilave frika dhe interesi vetjak, diktojnë motivet individuale, dhe rrjedhimisht edhe fatin e kombeve. Kësisoj, në rrëfimin e tij mbi Epideminë e Madhe, Tukididi përshkroi me sinqeritet dobësitë praktike dhe morale të njerëzve, që u shfrytëzuan më së miri nga sëmundja.
Ai vë në dukje se si mbipopullimi i Athinës, së bashku me problemin e strehimit dhe kanalizimeve të papërshtatshme të ujërave të zeza, ndihmoi në përhapjen e shpejtë të epidemisë, dhe në shtimin e numrit të viktimave. Tukudidi ishte i vetëdijshëm, se mungesa e vëmendjes ndaj masave të rëndësishme të shëndetit publik, i dhanë mundësi epidemisë të hedhë rrënjë për një kohë të gjatë, duke i bërë efektet e saj shumë më të rënda, sesa do të ishin në rrethana të tjera.
Por Tukididi nuk shqetësohet vetëm mbi planifikimin e dobët urbanistik, që shkaktoi vdekjen e mijëra bashkatdhetarëve të tij. Ai është një kritik i madh moral dhe politik. Në rrëfimin e tij, ai përshkruan rastet e vetëmohimit dhe guximit, por edhe ato të egoizmit dhe burracakërisë.
Për të, vdekja dhe vuajtja gjatë një epidemie të madhe (ashtu si lufta), e teston shëndetin moral të individëve dhe të shoqërive. Dhe një popull që nuk është i fortë moralisht, kur frikësohet, kalon shpejt në paligjshmëri dhe kaos:”Sepse egërsia e fatkeqësisë ishte e tillë, që njerëzit duke mos ditur se kujt t’i drejtoheshin, u bënë më të shkujdesur ndaj të gjitha ligjeve, njerëzore dhe hyjnore”.
Ndërkohë, është e qartë është se Tukididi nuk mendon se rënia në imoralitet, është thjesht pasojë e epidemisë. Përkundrazi, “njerëzit u bënë atëherë më të guximshëm”. Për të parafrazuar Mishel Obamën, pandemitë nuk e ndërtojnë, por ato e zbulojnë karakterin e një njeriu.
Dhe ky është rreziku real, si për Athinën dikur, ashtu edhe për ne sot. Dhe pasojat nuk mund të ishin më të mëdha sesa kaq. Ekziston një argument dominues, se demokracia athenase ishte viktima më e madhe e Luftës Peloponeziane. Pasi u dorëzua Athina, kontrollin e qytetit e mori një oligarki pro-spartane, e njohur si Tridhjetë Tiranët.
Ndonëse ata u rrëzuan më vonë në një grusht shteti të udhëhequr nga Trasibulusi (një veteran pro-demokrat i Luftës Peloponeziane që nuk e pranoi që disfata e Athinës të parathoshte edhe fundin e demokracisë së saj), demokracia athinase nuk do ta rifitonte më kurrë vetëbesimin e saj.
Kjo ishte Athina që ekzekutoi Sokratin (marrëdhënia e të cilit me demokracinë dhe parimet e saj ishte e ndërlikuar). Ajo ishte gjithashtu bota në të cilën Platoni do të shkruante “Republikën”, traktati politik që u bë manuali i totalitarizmit për mijëvjeçarë.
Dhe kur demokracisë në Athinë i erdhi fundi, kjo ndodhi për shkak të pushtimit të mbretit maqedonas Aleksandrit të Madh, të cilit Athina i kishte dhënë dikur mësuesin e tijm personal Aristotelin, një njeri që ia kishte transmetuar nxënësit të vet mbretëror ankthet e tij rreth teprimeve të demokracisë, sidomos ato që lindnin si rezultat i mangësive morale tek njerëzit.
Në mesin e panikut gjatë Epidemisë së Madhe, athinasit kishin provuar diçka për botën e tyre, si dhe kishin zbuluar diçka për veten e tyre, që nuk të mund ta harronin kurrë. Kishin ikur kohët kur ata mund ta shihnin veten tek fjalët e Perikliut në fillim të Luftës Peloponeziane, përpara se epidemia ta çonte edhe atë drejt një vdekje më pak të lavdishme:”Ne nuk jemi dyshues për njëri-tjetrin … një frymë nderimi i përshkon të gjitha veprimet tona publike; ne e kemi të ndaluar që të bëjmë keq, dhe respektojmë autoritetet dhe ligjet”.
Dhe Epidemia e Madhe e testoi këtë vetë-konceptim athenian. Njerëzit besojnë në mënyrë kolektive, se kanë një rëndësi të madhe, veçanërisht në një demokraci ku popullit i ngarkohet përgjegjësia e madhe e qeverisjes. Por vetëqeverisja kërkon vetëbesim. Një demokraci, nuk ka gjasa të mbijetojë kur njerëzit janë të pasigurtë për veten, udhëheqësit, ligjet dhe institucionet e tyre.
Për gati 4 vjet, Shtetet e Bashkuara kanë përjetuar krizën e vet të identitetit. Presidenca e Donald Trumpit, nuk ka qenë vetëm një seri gabimesh politike, por edhe një provë serioze (me siguri testi më serioz që nga Lufta Civile) e vlerave themelore dhe institucioneve që e mbajnë më këmbë Amerikën.
Por shfaqja e koronavirusit, është diçka krejtësisht e ndryshme. Së pari, virusi na prek të gjithëve në një mënyrë që shumica e dështimeve të administratës Trump, për mirë a keq, nuk e bëjnë. Asnjë privilegj apo mungesë interesi, nuk mund t’ju mbrojë nga një pandemi.
Këtë e vuri në dukje edhe Tukididi:”Sëmundjet prekin të pasur dhe të varfër, të devotshëm dhe jo të devotshëm”. Tom Hanks është po aq i prekshëm sa edhe ju. Pra askush nuk mund ta injorojë këtë pandemi. Veprimet më katastrofike të Trumpit, janë zbutur nga koka të tjera më të ftohta (ose të paktën më pak të paqëndrueshme). Por një virus nuk ka mend. Ai është jo vetëm i paarsye, por edhe pa motiv. Ai është në fakt vetëm gjysmë i gjallë.
Dhe s’ka asgjë për të fituar, dhe asgjë për të humbur. Nuk ka asnjë kuptim të vetvetes. Asnjë dëshirë për të jetuar, diçka që kafshët dhe madje disa planete e zotërojnë. Kjo është arsyeja pse sëmundjet dhe kërcënimet që ato sjellin, na godasin kaq fort. Shpirti i vetëm në këtë ekuacion është i yni. Është prova e fundit.
Dhe është një prove, në të cilën deri më tani Donald Trump dhe administrata e tij, po dështojnë. Ajo që mbetet për tu parë, është se si do të sillet pjesa tjetër prej nesh në këtë provim. Njerëzit në Athinës së lashtë dështuan. Kur njerëzit nisën të vdisnin nga një sëmundje që nuk e kishin parë kurrë më parë, ata i braktisën vlerat që kishin qenë në zemër të aftësisë së tyre për të qeverisur veten e tyre.
Ata dështuan në përgjegjësinë e tyre ndaj njëri-tjetrit, pasi nuk besuan më se kjo gjë kishte rëndësi. Çdo gjë që kishte ndodhur para krizës dhe gjithçka që ndodhi gjatë saj, dështoi t’u jepte atyre besim. Dhe kjo është ajo ndaj së cilës duhet të rezistojmë. Murtaja e Madhe e Athinës, e shkruajti kapitullin e parë në fund të demokracisë athinase.
Por ne nuk duhet që ta pranojmë fatin e saj. Gjëja më e mirë e të kaluarës, është se ajo mund të jetë mësuesi ynë, edhe pse ne e lejojmë rrallë këtë gjë. Në përgjithësi, grekët e lashtë besonin se virtyti ishte diçka që praktikohet çdo ditë. Si shumica e të gjithë atyre që jetuan para filozofit Zhan Zhan Ruso, Tukididi dhe bashkëkohësit e tij, nuk besonin se ne njerëzit lindim të mirë.
Ne bëhemi të mirë, duke zgjedhur të bëjmë mirë. Ne bëhemi kurajozë, duke zgjedhur kurajon. Ne i kapërcejmë veset e interesit vetjak dhe të frikës, duke i hedhur poshtë ato në mënyrë aktive. Athinasit e lashtë dështuan ta bënin këtë përballë epidemisë, dhe e humbën demokracinë e tyre. Ne jemi jemi përballë të njëjtës zgjedhje.
Shënim: Katherine Kelaidis, studiuese në Muzeun Helenik, dhe asistente profesore në Studimet Klasike në Universitetin Lojola në Çikago, SHBA. / “The Atlantic” – Bota.al
26 komente në “ANALIZA: Çfarë mund të na mësojë sot, Epidemia e Madhe e Athinës së Lashtë”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
edhe ketu duhet me mesu nga greket hahahahah zot cfare idiotizmash lexon ketu fshati digjet kurva krifet
Helenet ndertuan Athinen. Turkoshqiptaret ndertuan Bathoren!
Palikari athina si gjithe greqia u ndertua nga nje shoqeri multietnike
e mer beqiraaaaaaaaaaaa,kur ne i diktonim botes DHIMOKRATIA ju [edhe sot] hanit banone pa qeruar……………gezuar sullton Novruzin!
Po ti shfryrës mllefesh nga je?
Palikari i pontit greqia antike ka qene multietnike shume prej tyre ishin illire
Kurre mos luftoni
Sa mire ta mesova shqipen ore bandit bythe
sa e mbron lemoshen
e ke trshegim nga satem
kokerr karri
Ju sorrat e sotme te Anadollit….keni lidhje me Greqine e Lashte sa kane lidhje…..Muslim Brothers….me Piramidat e Egjiptin….00000 o arap 300…
Clidhje ke ti mor kafshe me Athine e lashte ? Clidhje ? Shko mor idjot e keput qafen , me Arhinen e lashte skan lidhje greket e sotem , aq me teper nje zhapular , barkbosh, nje idjot , bythlepires dhe tellall i kishes . Sipas nje studimi te universitetit anglez ne 2001-shin vetem 15% te grekerve te sotem jane pasardhes te Athines se lashte , te tjerer dyndje nga te 4anet .keto te dhena per greket e sotem , kurse ti sfuteah ketu , me veap te rembesh rastin e volitshem , ti duhet te kalojne vite e vite te shumta te te iki bishti qe ke nga mbrapa kur te shikosh qe te ka ikur bishti di flasim prap……
Nuk kam pare asnjehere qe nje Italian te gezoje per Mark Aurelin sic gezon ti per Leonidhen. O zot cfare konfizioni qe jeton ky tipi. Pse nuk shkon te shperndaj uje te bekuar per te luftuar koronavirusin!
4:57 pm,,shurre Mongolojevgjitcobanocifut “grek “ ja na thuaj ku i kishte kufijte Graqia e “lashte” ,ke kishte mbret,,,,na thuaj nje prijes “grek “ si Skenderbeu ,,na thuaj nje minister Benjamin perandorine osmane,,nje kenge te vjeter “greke””,,,vetem “”Heronj “ filmash,,,,sa per Demokraci o mut mongolie,,Anglia ka 800-900 vjet parlament kurse ju mongolojevgjitetcobanpontio”grek “ nuk keni as 200 vjet shtet moj murgeshe e burdellos se janulles,,jo demokraci keni vetem per gojoret,,ptyyy kerme
Kush ka vertet shikim mund te shikoje , kush ka degjim mund te degjoje dhe kush ka mend mund te mendoje , se Helenet vazhdojne te na mesojne edhe tani , jo vetem me pozitivetet, por qe edhe negativitetet e historise se tyre , qe ne ti pershtasim per pozivitet per kohen qe ne jetojme.
4:57 pm,,shurre Mongolojevgjitcobanocifut “grek “ ja na thuaj ku i kishte kufijte Graqia e “lashte” ,ke kishte mbret,,,,na thuaj nje prijes “grek “ si Skenderbeu ,,na thuaj nje minister Benjamin perandorine osmane,,nje kenge te vjeter “greke””,,,vetem “”Heronj “ filmash,,,,sa per Demokraci o mut mongolie,,Anglia ka 800-900 vjet parlament kurse ju mongolojevgjitetcobanpontio”grek “ nuk keni as 200 vjet shtet moj murgeshe e burdellos se janulles,,jo demokraci keni vetem per gojoret,,ptyyy kerme ,,,tjeter kultura ,,tjeter shteti moj gojore e janulles,,
4:57 pm,,shurre Mongolojevgjitcobanocifut “grek “ ja na thuaj ku i kishte kufijte Graqia e “lashte” ,ke kishte mbret,,,,na thuaj nje prijes “grek “ si Skenderbeu ,,na thuaj nje minister Benjamin perandorine osmane,,nje kenge te vjeter “greke””,,,vetem “”Heronj “ filmash,,,,sa per Demokraci o mut mongolie,,Anglia ka 800-900 vjet parlament kurse ju mongolojevgjitetcobanpontio”grek “ nuk keni as 200 vjet shtet moj murgeshe e burdellos se janulles,,jo demokraci keni vetem per gojoret,,ptyyy kerme ,,,tjeter kultura ,,tjeter shteti moj gojore e janulles,,gojore demokrate
4:57 pm,,shurre Mongolojevgjitcobanocifut “grek “ ja na thuaj ku i kishte kufijte Graqia e “lashte” ,ke kishte mbret,,,,na thuaj nje prijes “grek “ si Skenderbeu ,,na thuaj nje minister Benjamin perandorine osmane,,nje kenge te vjeter “greke””,,,vetem “”Heronj “ filmash,,,,sa per Demokraci o mut mongolie,,Anglia ka 800-900 vjet parlament kurse ju mongolojevgjitetcobanpontio”grek “ nuk keni as 200 vjet shtet moj murgeshe e burdellos se janulles,,jo demokraci keni vetem per gojoret,,ptyyy kerme ,,,tjeter kultura ,,tjeter shteti moj gojore e janulles,,gojore demokrate ,,
Ne kush?
Ju greket e sotem nuk keni asnje lidhje me greket e lashte. Zero lidhje. Edhe gjuhen e ndryshuat.
Greket e sotem kane lidhje me greqine e lashte aq sa kane sllavet e sotem ne maqedoni me maqedonine e lashte. Dmth ska lidhje fare!
Shteti i ashtuquajtur greqi eshte nje eksperiment i deshtuar. Gjithe europa e pranon qe nuk funksionoi dhe qe u be gabim.
Keshtu qe ik e futi nje loqe janulles o jevgjit nga jordania dhe shpelaje gojen me shurre nga egjypti. He se te ben mire!
jeni Bakteria me e ndyre e Mesjetes o Greqira
te pabese !
Budallepsje aziatikesh
Mos ngaterroni banoret e lashte te greqise kulturen Helenike me te ashtuquajturit greket e sotem . Jane dy gjera te ndyshme. Eshte njelloj sikur civilizimit te sotem Amerikan ti japesh ngjyra Indiane.
O Kor+ca pa na e specifiko cfare do me thene Helen?
Se ndoshta ti e ke zbukuar por mesa di une fjala helen nuk percakton as komb as kombesi as tipar te vecante qe identifikon nje komb.
Qe ketu kuptoje cfare mashtruesash jane keta qe i thone vetes grek! Pale pa e quajne republika helene ? ? mashtruesa ne palce kjo rraca e ketyre. Normal, keshtu jane te gjithe keta popujt qe kane ardhur ne mesdhe nga gadishulli arabik.
QENDRIMI i qeverise greke ndaj shqiptareve i turpshem! Shihni kushtet qe kane imponuar per minoritetin! Imagjinoni qe kane interesa per ceshtjen e detit, sepse permdryshe ata do te vendosnin veto, ashtu aic kane bere per banalitete me pare! Fqinj me i ndyre nuk mund te kete pasur Shqiperia!!
Sulen te gjithe turko- albanistanasit,i ngrihen qimet perpjete sa degjojne apo lexojne dicka qe ka lidhje me Greqine si vendi qe i ka dhene botes me shume se cdo vend tjeter,dhe prishen kur shofin bythet perpjete dhe baben ne tv. Rrace muti!!!!!
Shko hap ndonje liber more koke kkkk te mesosh se si quhej ne ate kohe ajo bordello qe sot quhet Greqi perpara se te fillosh si asocial te shash neper forum….he se harrova…edhe AC/DC edhe jevgjit grek…hahahahahaha te tille paranoja gjen vetem tek ju idiotet te ashtuquajtur grek ose tek injorante si puna jote qe keni mbetur nga trute e kokes akoma ne Mesjete me keq se ato koqet e kandarit mjeker cjapet me veladon te zi…qe keto dite po lagin rruget e asaj bordelloje me “uje te bekuar” qe te ike corona…hahahahahahahaha….
Skeni asnje lidhje me Greqin e lashte. Flisni per democracy por jeni populli me racist ne bote. Jeni kanceri I evropes. Po po u vjen dita. Baba Erdogan u ka zen prite tani dhe u ka zene shura. Ska me Shqiptar si ne 1821 tu shpetojn. Se shqiptaret luftuan per ju dhe ju te pabese I vrat dhe I asimiluat .u moret tokat dhe u mohuat gjuhen dhe kombin. Po u vjen dita o qelbesira
O AC/DC 6:38pm,,,pidhi mu ,,mos u revolto (shume gojore) nuk te ben mire per shendet in ,,si si the ,,graqia i ka dhene shume njerezimit, o kerme ai shtet(burdello) qe kur eshte krijuar ,,i ka dhene njerezimit vetem ,terror,vrasje ,histori te manipuluar,suflaqe (shishqebap). edhe gojore ,ju jeni “”rraca “ me e ndyre e botes,,gjarperinj mongolie, fare jevgopontioturqie,,dhe sa per comentet tona!,,,,hidhi nje si comenteve qe beni ju graqirat e voriopidhit beni bashk me vellezerit mongolojevgjitcobanocifut tek proto thema “greke” ,,ju sa degjoni emrin Albanos,,i suleni komenteve ,si turku sumesgreke,,na ben edhe te pashpuaren,,kur gojen e ke bere si shpelle dragobie nga gojoret qe ben,,,ptyyy minj mongolie na beni edhe moral,,gojore burdelloje,,
O trufishkellime,ju ka dhene buk,strehim,brek,se e mban mend vitet,90 kur kalonit kufirin stufa tufa si delet ku ne i shendoshi rshte 62 kg dhe me i veshuri kishte btek dhe pantallna. Hengret, u veshet norret nga nje profesion (pyet mamin,motren dhe gruan,ca zanati moren dh sa jan kenaq me punen 2turnshe qe ka bere duke mos len pakistanez ne kembe) u kthet ne albanistan,dhefilloni shani e beni si gangstera. Megjithse jane me qindra e mijra nga rraca juaj qe shkojne e punojne prap. Ca ti besh suniti,sunit ngelet,mosmirenjohjeb e ka karakteristike kryesore. Rrace muti,shko shife se po jep ‘kocert’ mandi i nish tulles.
O trufishkellime,ju ka dhene buk,strehim,brek,se e mban mend vitet,90 kur kalonit kufirin stufa tufa si delet ku ne i shendoshi rshte 62 kg dhe me i veshuri kishte btek dhe pantallna. Hengret, u veshet norret nga nje profesion (pyet mamin,motren dhe gruan,ca zanati moren dh sa jan kenaq me punen 2turnshe qe ka bere duke mos len pakistanez ne kembe) u kthet ne albanistan,dhefilloni shani e beni si gangstera. Megjithse jane me qindra e mijra nga rraca juaj qe shkojne e punojne prap. Ca ti besh suniti,sunit ngelet,mosmirenjohjeb e ka karakteristike kryesore. Rrace muti,shko shife se po jep ‘kocert’ mandi i nish tulles.