Nga Dr. Ylli H. Doci
Duhet te na cudise fakti qe jo vetem historia e mbushur me luftera fetare por as dy dekadat e fundit te mbushura me tmerre dhe krime e luftera te frymezuara fetarisht, nuk kane ndikuar mbizoterimin e indiferences dhe nje injorim dhe moskuptim te rolit dhe fuqise se feve ne shoqerine njerezore. Por ata qe nuk cuditen nga kjo verberi e pergjithshme kuptojne fuqine e indoktrinimit apo besimit shekullarist qe akoma supozon se feja eshte ne shuarje. Te tjeret mendojne se gjithesesi disi jeta do vazhdoje sic e imagjinojne ata ku eshte me e rendesishme te marresh nje profesion si farmacist apo doctor apo inxhinier se sa nje arsimim shkencor per fete.
Rendesia e studimit te mire, dhe ne kete kuptim edhe e studimit shkencor, te feve nenkupton disa aspekte te paanashkalueshme:
Qendrim pertej-konfesional empatik
Se pari duhet qartesuar qellimi i studimeve per fete ne dallim nga studimet konfesionale teologjike[1] (me funksion praktikues dhe propagandues te nje feje te vecante).
Ketu duhet qartesuar se ky lloj studimi konfesional eshte, ne rastin me te mire, vetem nje pjese e fushes se synuar te studimit shkencor te feve. Kuptimi i thelluar i nje feje te caktuar qe nenkupton studimi konfesional permban ne vetvete disa aftesi dhe njohuri qe jane te domosdoshme per studimin shkencor te feve por nje dallim shquhet menjehere kur flasim per nje fokus mbi nje pluralitet “fete” qe nenkupton edhe nje qellim pertej-konfesional. Gjithashtu, qellimi studimor konfesional nuk eshte problem as ne vetvete as si pjese e synimit te studimit shkencor te feve por perben problem nese ky qellim konfesional mbetet i pangritur ne nivelin pertej-konfesional qe konsiston ne nje qendrim te artikulueshem empatik ndaj te gjitha feve ne rrafshin studimor dhe te perqafuar sinqerisht per shkak te dallimit te vleres metodologjike hulumtuese. Studimet konfesionale jane baze e rendesishme dhe burimore e studimeve shkencore te feve, madje edhe aftesite, perjetimet dhe njohurite e kultivuara ne ate kontekst jane shume te vlefshme por qellimi i vetedijshem empatik studimor ndaj feve te tjera karakterizon menyren si menaxhohen keto burime dhe njohuri per te eksploruar shkencerisht terrenin e studimeve nder-fetare qe domosdoshmerisht nenkupton studimin dhe njohjen e mirefillte te disa feve si ne vetvete ashtu edhe ne nderveprim apo krahasim me njera tjetren.
Kendveshtrim krahasimor empatik me pluralitet te pareduktueshem:
Se dyti duhet nenvizuar aspekti krahasimor midis feve ne studimet shkencore nder-fetare. Eshte pikerisht ai qendrim pertej-konfesional qe mundeson ose justifikon nje kendveshtrim krahasimor empatik te feve ne rrethin studimor. Edhe studimet konfesionale fetare kane nje dimension te kendveshtrimit krahasimor por ky kendveshtrim qe ndertohet mbi nje qendrim konfesional ka qellim te natyrshem evidentimin e inferioritetit te feve te tjera apo superioritetit te fese se zgjedhur. Keto studime krahasimore konfesionale jane shume te vlefshme per studimet shkencore te feve dhe permbajne analiza dhe vezhgime te vlefshme per t’u inkuadruar ne studimet shkencore fetare por edhe ne kete aspekt, kendveshtrimi krahasimor empatik nenkupton nje qendrim me te qellimshem kryesisht qartesues te ballafaqimit nga te dy anet me ushtrim te nje identifikimi imagjinar rigoroz me te dy anet e debatit pasi jane shmangur dikotomite e rreme ose kontrastet polemizuese dhe propagandistike duke perkufizuar me nje gjuhe te perbashket ose te kuptueshme per te dy palet ceshtjet ne kategorite e duhura krahasimore. Aspekti krahasimor i studimeve fetare (sic mund t’I referohemi ketyre studimeve shkencore te feve) eshte I lidhur ngushte me pluralitetin e feve ne rrafshin studimor te synuar si te pareduktueshem qe percakton kete gjeresi dhe empati te domosdoshme te kendveshtrimit te studimeve fetare.
Aspekti ballafaques i hapur botekuptimor
Nje sqarim i nevojshem ne kete kontekst eshte supozimi i nje klime pluraliste shoqerore
ku mbahet nje qendrim i hapur (i hapur nuk nenkupton i paorientuar apo i painformuar nga feja por i pauzurpuar nga ndonje fe specifike per dominim) ndaj botekuptimeve te ndryshme qofshin religjioze ose ateiste apo kudo ne spektrin fetar te ideologjive qe konkurojne per hegjemoni kulturore apo politike. Kjo nenvizon nevojen per te mos lejuar ndonje ideologji qe eshte ne mode per te mbyllur gojen e kendveshtrimeve te tjera ne menyra manipulative politike por ruajtjen e nje platforme te hapur diskutimi shkencor te pikepamjeve te ndryshme qe eshte ne thelb te qendrimit jo-sektar apo pertej-konfesional dhe empatik te studimeve shkencore te feve.
Aspekti historik
Se treti mund te theksojme aspektin pershkrues historik te zhvillimit te seciles fe si nje aspekt i domosdoshem per njohurine rreth nje feje dhe keshtu shkenca e historise me metodologjite e veta dhe rigorozitetin e duhur behet nje pjese e burimeve studimore per sudimin e feve sepse shpalos format qe ka marre ne kohe nje drejtim i caktuar fetar duke informuar kuptimin strukturor te nje feje te caktuar me gjithe shprehjet e saj ne jeten shoqerore.
Aspekti fenomenologjik
Se katerti dallohet edhe nevoja e metodologjive antropologjike dhe sociologjike ne analizat e ketyre formave strukturore te feve qe perseri nenkupton krahasueshmerine midis feve te ndryshme ne keto aspekte, por thekson njohjen empatike dhe te thelle nga brenda te fese sic shprehet fenomenologjikisht ne idhtaret e saj ne situata specifike. Pra eshte nje njohuri e realitetit social te shprehur te feve dhe jo vetem e potencialitetit te ideve dhe ideologjive.
Aspekti filozofik
Se pesti eshte gjithashtu e nevojshme qe te merret seriozisht filozofia e religjionit si nje discipline e rendesishme qe ndihmon kuptimin e diskurseve dhe koncepteve ne lidhje edhe me tekstet e shenjta te feve te ndryshme. Ne kete rrafsh filozofik te pergjithshem ku konceptet perkufizohen dhe deklaratat vleresohen sipas kategorive te pershtatshme logjike dhe kuptimore sigurohet nje bashkebisedim rigoroz per te kuptuar sa me mire fete e ndryshme dhe per te synuar te verteten qe nuk eshte monopol i askujt dhe mund te kapet ne nivele te ndryshme nga cdokush edhe pa lidhje me nje fe te caktuar.
Pak a shume, te gjitha keto aspekte jane te qarta ne permbledhjen e vizionit te Ninian Smart (1927-2007) qe themeloi ne 1967 Departamentin e pare te studimeve religjioze ne Britani: “Religjioni duhet te studjohet (1) historikisht; (2) fenomenologjikisht; (3) Sociologjikisht, antropologjikisht, dhe psikologjikisht; dhe (4) filozofikisht. Duhet gjithashtu (5) te ballafaqohet me mendimin modern ateist dhe (6) te nderveproje me fe te ndryshme…”[2]
Me te drejte mund te thuhet se nje studim i tille shumedisiplinor i feve nenkupton nje erudicion te rralle midis studjuesve te zakonshem dhe prandaj duhet te qartesojme se rralle mund te kemi nje individ aq poliedrik sa te zoteroje ne nivelin maksimal kerkesat polimetodike te studimeve religjioze. Ajo qe eshte realiste i permbahet ketij vizioni shumedimensional por fillon nga nje ekspertize e vecante disiplinore (qofte filozofi apo antropologji) dhe pozicionohet me modesti por perkushtim ne zoterimin e nje burimi tjeter metodologjik (histori apo psikologji) per plotesimin e pamjes studimore te aspekteve te feve ne shqyrtim. Pra fusha studimore eshte e hapur per ekspertiza nga disiplina te ndryshme qe duhet te nderthuren ne menyre legjitime per nje kuptim me te plote te fenomenit te feve ne shoqerine tone por kompleksiteti i sfides nuk perben justifikim te neglizhences ne studimin e feve.
Fakti qe vetem Universiteti Europian i Tiranes ka hapur nje dege per Studimet Religjioze, tregon qe arsimi i larte Shqiptar edhe ne kete fushe eshte per te vajtuar me llahinga. Por gjendja e studimeve religjioze ne pergjithesi nuk eshte me e mire gjithandej ne ditet tona.[3] Hexham thote ne kete kontekst te mjere kuptimi per rendesine e arsimit te vertete ne shkencat humane dhe studimet religjioze: “… keshilltari qeveritar i keq-informuar, politikani, ose gazetari, qe keqinformon publikun rreth implikacioneve politike te besimeve fetare dhe kulturore, ka fuqine te shkaterroje mijera njerez nga sulmet ajrore dhe shume privime te tjera. Pse, atehere lejojme qe studentet, qe nje dite do te ngrihen ne poste te rendesishme vendim-marrese, te marrin nje arsim te pamjaftueshem?”[4]
[1] Eric J. Sharpe, Comparative Religion: A History (London: Duckworth, 175) citon Max Muller si nje figure kryesore ne zhvillimin e fushes se studimeve te feve: “He who know one, knows none” (f. 31).
[2] Cituar nga Irving Hexham, Understanding World Religions. An Interdisciplinary Approach, (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2011), f.467.
[3] Irving Hexham vajton kete situate ne rrang boteror kur shkruan “As Smart noted in 1968, ‘The fundamental basis of the study of religion has scarcely been thought out.’ … This situation cannot go on much longer” (Hexham, Religions, f.473).
[4] Hexham, Religions, f.473. Autori permend rastin e dy studenteve te tille ne rastin e kryeministrit te Kanadase Stephen Harper dhe te John Lee, nje tjeter student ne Kanada qe ka marre detyren per te negociuar unifikimin e dy Koreve si ilustrim te rendesise se informimit te mire per ceshtjet shoqerore dhe ideologjike e fetare per te ndikuar boten ku ne jetojme sot me pluralizmin fetar dhe ideologjik te globalizmit.
FEJA ESHTE NJE SEMUNDJE MENDORE…………….
Nuk eshte rastesi qe ata qe guxuan te ndalojn me dhune Fen ishin diktatoret me te medhenj te Historis Hitleri, Stalini, Mao, Enveri … jane ata qe kushdo nga ju i urreni, ata qe e guxuan shkateruan popullin dhe atdheun e tyre.
###
Po, eshte e denueshme kur Feja ngaterohet me politiken, sic ndodh me Islamin, qe per nje Islamik eshte “hallall” dhe jo e denueshme armembajtja, leksionet politike neper Xhami, Xhihadi, dhuna, mungesa e tolerances …
###
dhe fakti me i pamohueshmi eshte qe (edhe Sot ne gjithe Shqiperin) nuk mund te varroset nje Islamik ne vareza me te Krishter dhe Judenj.
###
Fakt i pa mohueshem eshte rekrutimi i mijra Shqiptareve ne “luft te shenjt” ne Siri. Keto ndodhin Sot 5 vitet e fundit, imagjinoni ne Mesjet dhe ne periudha te tjera te veshtira.
###
Nuk ka ne histori as nje qyteterim te zhvilluar qe nuk besonin me Zot, ne periudhen Helinistike, Romake …
###
Nuk eshte as pak e keqe qe njerzit besojn ne Zot, ne nje fuqi te mbinatyrshme, kjo e ben njeriun te heq Egon, te meshiroj, te mendoj, te filosofoj …
Nderro “disk” o rrote kkk se vetem nje brime i bie…apo je kaq “derr” e nuk e kupton….mbas Fese mbahen vetem vendet e Lindjes…vende qe jane akoma 100 vite mbrapa Perendimit…si dhe vendet arabe…nga vendet e BE pas Fese shkojn vetem arapet e Athines qe edhe preardhjen apo mentalitetine kane te njejte me keto vende…arabo-lindore
O i Mjer … keto qe them jane te verteta qe politika dhe medjat i kalojn pa i “prekur”, nqs do ti bente nje Prift Orthodhoks do te kishn “ushqim” per 2 vjet medjat turk-arnaute.
###
Europa eshte mese e Krishtere tradicionalisht (kete e tregon qarte, mijera Kishat qe jane mbrekulli arkitekturere dhe luksi) por eshte shume me tolerante se fanatizmi Islamik, prandaj duket se nuk ekziston.
###
Sa per tru-Eren me siper … nuk eshte rastesi qe te gjithe ata diktator (qe permenda me siper), qe perndiqnin Fene, ishin te semur mendor te deklaruar, si H., S., M., Enveri …
Efkaristo re Palikari,vetem se Krishti shkonte ne Sinagoghe te thjeshta dhe Jo ne Kisha aq me teper Lluksi,katallaves, te kesh Kisha mrekulli Artikteture dhe Lluksi,Sdo te thote qe eshte Feja e vertete,dhe Tempujt Romak Kane qene dhe Jane Mrekulli Artikteture, Nuk Ka Kishe Orthdokse mrekulli Artikteture,ato Jane Katolike ne Perendim,Ju Evgjitet skeni Kisha te bukura,dhe i Krishtere dhe Helen,nuk shkon Jane 2 Kultura dhe Besime te ndyshme,Krishterimin Aziatiket dhe Afrikanet ja sollen Europes.Agapi muo.Puc
O njerez te mjere!
Feja eshte opium per popullin!
Fene e ka krijuar njeriu per interesat e veta e jo ndonje fuqi e mbi natyreshme,qe nuk ekziston!
Feja kurre nuk ka bere asgje per zhvillimin e njerezimit!
Feja deri tani mbahet mend per percarjen e njerezimit,per luftrat fetare dhe per inkuizicionin e egewr kunder shkences boterore!
Edhe ne kete kohe te COVID 19 asnje nga fete qe nga Vatikani supermiliarder,nuk kane dhene asnnje dollar apo euro per luften ndak pandemise!
Nuk ka ne bote asnje spital fetar qe te punoje falas per njerezimin etj!
Rol dhe fuqi….Feja ka vetem tek psikopatet..dhe njerzit me te meta-mendore…kete mund ta vertetosh tek forumi i kesaj gazete….Pamuku…Armand Hoxha…Flm…Klimax…nje fare…abc…edhe disa…te tjere me te meta-mendore…qe eshte tu varesh…kkkkk
Patjeter, sharabajga si puna jote “shqetesoheni” per komentet e njeres ane, por beni qorrin, shurdhin e memecin per qindra e mijra byth-perpjete qe luten ne mes te Tiranes, per dhjetra e dhjetra komente qe hidhen ne flake per Turqine, Erdoganin e islamin dhe sigurisht pa folur me pas per britmat arabe maje minareve nga mengjesi ne darke ane e mbane Shqiperise teresisht te turqezuar!
Eshte vertetuar profesor nga universitetet amerikani ku lonkluzioni ishte qe njerezit qe besojne shume kane trauma mendore si ankthi frika pafuqia dyshime pavendosmeria dhe ceshte me e keqja mosaftesia per ti shkuar dhe gjykuar deri ne fund problemet e perditeshme, feja ul veprimin tel njerezit qe e besojne ,nje lloi droge .fete nul u krijuan me lindjen e njerezimit ato linden vone nga disa llafolloge qe urdheronin popullin me idene se ishin te mbinatyrshem, njeri e bente ujin vere tjetri hante vete dhe u thoshteve te tjereve mos hani ose goditni me gure djallin.E kuptoni sa qesharake, ka shume argumenta qe kush lexon i kupton librat qe jane botuar hetepasere.
o Zot,na ruaj nga te tredhurit bastardh[atheoi]…………………..allah uakbar!
undefined
Feja ndikon te njerezit me bagazh të ulet kulturor, që nuk jane të shkolluar dhe jane të prirur të besojne gjithçka. Pa i kaluar më parê predikimet e saj në skanerin e tyre të llogjikes. Nuk thone kot qe feja lindi kur mashtruesi i pare takoi budallain e pare. Dihet qe “profeti i fundit” – Karl Marksi – e ka cilesuar fenë me plot të drejte si opium per popullin. Por nisur edhe nga historia, traditat, psikologjia dhe prirjet e çdo njeriu, feja per vete rolin që luan dhe peshen që ka, nuk mund të injorohet dhe të hidhet teresisht poshte. Por po ashtu nuk duhet ngritur nê piedestal. Per mua, feja dhe sidomos profetet e saj, duhet të jene pjese e fillozofise boterore të Njerezimit. Pra, Krishti, Buda, Muhameti, Luteri etj etj tê studiohen se bashku dhe njekohesisht me fillozofet e shquar të botes si Aristotelin, Konfucin, Spinozen, Platonin, Niçen, Ruson etj etj.
Të merret prej tyre çfare eshte pozitive dhe të kritikohet gjithçka qê eshte negative, qê perben regres per njerezimin dhe nxit konfikte.
Komente i Goditur
Feja eshte si nacionalizmi.
Ne nje vend me nje Fe,ne qofte se je kunder kesaj superstrukture te semure psiqike,ose te digjnin,ose te vrisnin me gure,ose te prisnin koken.
Feja i la njerezit ignorante dhe ne kew akoma,idiote.
Misioni i tyre eshte percarja,urrejtja,kur dihet qe Nje eshte krijuesi i kesaj bote.
Atje ku nuk ka pasur pushtime dhe colonizime nuk ka Fe.
P.sh ne Hene nuk ka te semure fetare.
Eshte si te thuash qe une jam me i zgjuari apo me i bukuri se keshtu tha Zoti,kur nuk njef dhe ske idene e te tjereve.
Fete jane mbeshtetje e Politikes.
E vetmja fuqi qe ben boten ne te bukur dhe me te drejte dhe kjo eshte e vertetuar historikisht dhe realisht eshte Sofia,shqip Dija dhe jo besimi mbi nje dogme te krijuar nga njerez qe flasin ne “Emer” te Zotit.Ajo ndikon pozitivisht Njohurite mbi boten qe na rrethon,fenomenet e saj,shkencen,lirine aspekte keto te ndaluara ne boten e sketerre te Fese.
Prandaj Greket e Lashte krijuan Perendine e Dijes,te quajture Athina Sofia dhe simboli i saj eshte Parthenoni qe do te thote Parthena (E Virgjer) d.m.th e paster,e pa indokrinuar.
Perendine e Dashurise dhe Bukurise Afroditi,se la lindur nga shkuma e detit Afros.
Njeriu ne Greqine e Lashte ishte i Lire,Filosofonte,Adhuronte,Interesohej,Imagjinonte,fenomene keto te panjohura dhe te ndaluara me persekutim nga Fete e Mallkuara.
A e vereni se shumica ose me thane te gjitha komentet ketu jane nga ateistat. E nxirrni perfundimin se perse? Ka nje dhe vetem nje shpjegim. Ato e ndjejne veten t manget ne formim dhe per te kompensuar ndenjen e inferioritetit bejne ketu si njerez kompetent. Nuk jeni gje tjeter vetem nje tufe mjeranesh qe po i tregoni botes se kush jeni.
Eshte nje histori sa e vete jetes kjo mes materializmit dhe idealizmit. Jane ideolloget me prirje te majte ato qe propogandojne luftes ndaj ZOTIT.
Ore te mjere, besimi ne ZOT eshte qe cdokush te pranoje driten ndaj erresires qe predikon mendja juaj mjerane.Dhe njerezit nuk jetojne per te hanger,por hane per te jetuar. Dhe detyra kryesore dhe sublime e tyre eshte:
1. Duaje ZOTIN mbi cdo gje.
2. Duaje shoqin si vehten.
Materializmi dialektik ka si argument te pamohueshem ate qe ne gjithe kete GJITHESI,asgje nuk krijohet,por cdo gje transformohet. Ky eshte argumenti kryesor mbi te cilin vete materializmi bie poshte. Gjithesia ka me miliona vjet qe transformohet nga nje gjendje ne tjetren. Nje pergjigje kerkohet nga mendja juaj, nga ju qe nuk besoni ne ZOT, qe as shkenca deri tani nuk ka mundur te jape pergjigje. Kthejeni filmin e transformimit te botes prapa dhe na jepni pergjigje se kush e krijoi gjendjen fillestare te gjithesise. Dhe ketu do gjeni pergjigjen qe kerkohet.
E PARA ISHTE FJALA.
Vetem se ti sapo the te kunderten e gjithckaje qe te meson libri i nga perendia jote.
si thoshin filozofet, njeriu esht matja e çdo gjeje. domethen se feja esht neutrale. rreziku esht kur feja shnderrohet ne identitet si te greket. athere behet dhe djallzore ne rastet ekstreme si gjenocidi ne çameri.
Nese eshte nje Zot apo nje Perendi ne kushtet e zhvillimit te botes se sotme, perse duhet te kete kaq diversitet (qe do te thote larmishmeri, shumellojshmeri, pangjashmeri, ndryshueshmeri) besimesh dhe traditash fetare?!
Ky diversitet kaq i madh nuk e ka bere, nuk e ben boten dhe nuk do ta beje ne te ardhmen jeten e njerezve me te bukur, me te mire, me te sigurte, me te dashur, me te shtrenjte, me te shendetshme dhe me te lumtur…
Per kushtet e botes se sotme, kur globalizmi ka perfshire çdo skaj dhe bota eshte bere e ngjashme me nje qytet gjigant, nje studim shkencor me shkencetare te vertete boterore nga te gjitha fushat e jetes shoqerore (me teologe, sociologe, historiane, filozofe, astronome, biologe, fizikane, informaticiene, kimiste, mjeke, matematiciene, politikane etj,) do te ishte ne te miren e te gjithe kombeve per gjeneratat e ardhme. Ne perputhje me rezultatet e ketij keshilli boteror shkencetaresh mund t’i propozohet OKB (dhe Vatikanit e Kostandinopojes) unifikimi i besimit ne nje Zot. Te gjithe popujt e botes te perulen perpara nje Zoti. Ndryshimi do te jete magjepses!
Ata qe nuk e duan besimin tek Perendia, le te vazhdojne jeten e tyre brenda rregullave, normave dhe ligjeve te qeverive, ku ata jetojne.
Personalisht per mua shkrimi i mesiperm nuk ka ndonje mesazh konkret, mbase e kam gabim, por ka fjale e fjali te tere, qe nuk kane spjegim dhe as kuptim ne gjuhen shqipe.
..ky eshte grupimi qe po ritet dita dites ne europe ku dhe tre vite me pare organizuan ne milano manifestimin me teme -E drejta per te qene ateist- Shume vende sidomos veriu i europes por jo vetem i jane larguar e po i largohen kulteve fetare , ne kisha shikon shume pak njerez , ne ato xhami qe jane ndertuar Europa me ligj nuk lejon altoparlantet te flasin e bertasin ligj qe dhe shqiperia duhet ta adaptoi ne qoftese do te hyj ne BE
Te qenit ateist do te thot te Jesh i ardhur nga tjetr Bote apo Planet?
I vetmi shtet qe shpalli ateizmin ishte shqiperia ne vitet 1967-1990 !
Po a Funksjonj ky lloj ateizem,e a ishte ateizem apo total islamizem ashtu sic predikohet nga shum te rinj qe nuk shokojn ne kisha ne perendim,por takse per kishen paguajn dhe Po Tua kundershtosh katolicizmit,te hidhenn ne gryke!!!!!
Pra predikimet fetare Jan ne brendesi te tyre,shokojn apo jo ne kishe,mbajne kryq apo jo!
Feja eshte ideologji dhe duam apo sduam feja futet ne politike,gjithnje predikimet fetare kan sjell cudira deri atje sa ka sjell shum viktima,dije dhe sot!
Ne kapitalizem feja eshte nje Motor i rendesishem ne mbarvajtjen e sistemit Politik,natyrisht Kur motori Funksjonon ashtu si duhet,Kur ai fillon te pesoj goditje,duhet nderuar motoret sepse nuk ka sisteme politike te perjetshme?
Po ky Ylli perse nuk ka cuar ndonje nga femijet e tij qe te studjoje per fe, meqe jane rritur me te dy prinderit qe merren me fene?????
Jo per gje , por meqe ne fakt ai ia ka pare hajrin se me ate fene ka ndertuar goxha vile prej vitesh, hsetit e kalon si te ishte ndonje studiues i shquar, nderkohe qe ne kushte te tjera mesues mezi do kishte te kalonte muajin
Nje shkrim per studentet. Se di si e trajtoni ne universitet kete ceshtje. Jo se Jane te panevojshme, po ka nje kontradiksion midis dogmes fetare dhe shkences. Sepse shkenca i ka objekt studimi dogmat, per ti shpjeguar ato. Keshtu ka ndodhur ne mesjete me forme e tokes dhe palevizshmerine apo rrotullimin e saj. Sistem heliocentric apo gjeocentrik. Zgjidhje e ketij kontrafikti e cliroi njerezimin nga pushteti fetar, cka coi dhe ne ndarjen e fese nga shteti. Me kete akt u sigurua liria e njeriut nga pushteti fetar, duke iu dhene mundesia te enderroje, te studjoje fenomenet e natyres e te krijoje shpikje marramendese.