Shqipёria, Bjellorusia dhe OSBE-ja nё sytё e Milionerit

Nga Gent Cakaj

‘Është mëkat humbja e rastit për avancim të namit të vendit. Në OSBE kjo bëhet me shfrytëzimin e fjalës kineze për krizë, të asaj që përmban në njerën anë vështërsitë dhe në anën tjetër pikën e kthesës për dalje nga këto vështirësi. Ndoshta, çuditërisht, ky shans që po humbet shtyn që Shqipëria të kuptojë se ka nevojë për pikën e vet të kthesës.’ – kështu e përfundon Veton Surroi vështrimin e tij kritik me titull ‘Shenja e palexuar kineze’, botuar më 20 gusht 2020 në Koha, lidhur me angazhimet e Shqipërisë si Kryesuese e radhës e OSBE-së pas zgjedhjeve presidenciale të 9 gushtit 2020 në Bjellorusi.

Ky është sa një reagim ndaj shkrimit të përciptë të Surroit, aq edhe shfrytëzimi i mundësisë që Surroi krijoi për t’i dhënë disa shpjegime jo atij, por publikut të gjerë mbi kryesimin e OSBE nga Shqipëria, për të cilin çdo qytetar shqiptar duhet të ndjehet mirë bazuar mbi faktet kuptimplota të kësaj periudhe të mbulimit të këtij roli nga vendi ynë.

Ndonëse Surroi e merr si fakt të kryer vonesën e ndërhyrjes së Kryesisë së Shqipërisë në situatën në Bjelorusi, shtjella e tij është e mbështetur në një varg keqkuptimesh konceptuale për funksionin dhe rolin e OSBE-së. Ky “fakt” e bën shtjellën e Surroit një rrjedhë pasaktësish empirike lidhur me kontributin e Shqipërisë në arkitekturën e sigurisë evropiane në përgjithësi. Sipas tij, “fjala kineze për krizën”, pothuajse ofron çelësin magjik të punës të vetë OSBE-së: përkatësisht, ‘si të merret me kriza dhe rreziqet e tyre në kontinentin evropian dhe njëkohësisht si të krijojë mundësi që nga këto kriza të krijohet një pikë kthese’. Si fillim, një formulim i kësisojtë e redukton pothuajse krejtësisht rolin e OSBE-së në thjesht menaxhim e trajtim krizash në hapësirën e kontinentit evropian. Karakteristika dalluese e OSBE-së, ndërkaq, është promovimi i konceptit gjithëpërfshirës të sigurisë të ndërtuar mbi tre shtylla themelore: politike-ushtarake, ekonomike-mjedisore dhe njerëzore. Në këtë kuptim, përdersia parandalimi dhe zgjidhja e konflikteve është patjetër pjesë organike e rolit të OSBE-së, gama e angazhimeve të saj shtrihet në një numër të gjërë çështjesh, nga mbrojta e promovimi i lirive themelore, ruajtja e mjedisit, adresimi i rreziqeve transnacionale e kontrollit të armëve e deri forcimi i mbikëqyrjes së proceseve zgjedhore e demokracisë në përgjithësi. Surroi e ngatërron “fjalën kineze për krizën” me hieroglifin kinez, që është i njëjtë për krizën e për mundësinë dhe në varësi të kontekstit të fjalisë, lexohet ose krizë ose mundësi. Nejse, kjo pasaktësi është më e pakta dhe e vetmja që ndjell buzëqeshje në shtjellën e tij, ndërsa qëllimi i kësaj përgjigje nuk është as shqyrtimi etimologjik i fjalës ‘krizës’ as dhënia e mësimeve elementare për veprimtarinë e OSBE-së.

Problemi themelor me shkrimin e Surroit është përshkrimi thelbësisht i pasaktë, për të mos thënë skajshmërisht tendencioz, i performancës së Shqipërisë si Kryesuese e radhës së OSBE-së në përgjithësi dhe angazhimeve të saj të fundit në situatën paszgjedhore në Bjellorusi në veçanti. Kjo është e dukshme, së paku, në tre rrafshe kryesore.

Së pari, Surroi thotë se Kryesia e Shqipërisë/ Kryetari i radhës i OSBE-së,
z. Edi Rama, ka filluar punën duke vizituar Ukrainën lindore dhe është mjaftuar duke lavdëruar si arritje të madhe restaurimin e urës në Stanica Luhanska. Ky është një përshkrim krejtësisht i mangët: thelbi i vizitës më datën 20 dhe 21 janar 2020 në Ukrainë ishte pikërisht fillimi i komunikimeve intensive të nivelit të lartë (me Presidentin Volodymyr Zelenskyy, Kryetarin e Kuvendit Dmytro Razumkov, Kryeministrin Oleksiy Honcharuk, Ministrin e Jashtëm Vadym Prysaiko) në kuadër të përpjekjeve të OSBE-së për të kontribuar në zgjidhjen e konfliktit në Ukrainë. Surroi vijon duke thënë se ‘(…)roli eventual historik i Shqipërisë në krizën në Ukrainë është i vlefshëm vetëm për barcoleta’. Më shumë sesa një koment cinik personal, një formulim i tillë shpërfaq padije dhe mllef, dy elementë që zakonisht ushqejnë njëri-tjetrin. Surroi me këtë pohim shpërfill krejtësisht dy të arritura shumë domethënëse të Shqipërisë si Kryesi e OSBE-së në krizën në dhe përreth Ukrainës.

Nga njera anë, pas bllokimit të plotë të lëvizjës si pasojë e pandemisë COVID-19, me punë sistematike e ndërmjetësim të drejtëpërdrejtë të Kryesisë së Shqipërisë, është arritur rikthimi i monitoruesve specialë në Luhansk e Donjeck nga fundi i muajit qershor 2020. Nga ana tjetër, për herë të parë nga shpërthimi i konfliktit në e përreth Ukrainës në 2014, me punën konstruktive të Shqipërisë e bashkëpunim të ngushtë me Grupin Trilateral të Kontaktit e pjesëmarrje edhe të disa prej përfaqësuesve të zonave të Donjeckut, është arritur marrëveshja për forcim të masave të armpushimit. Rrjedhimisht, nga data 27 korrik 2020 e tutje, nuk është identifikuar asnjë thyerje shqetësuese e armpushimit. Shqipëria, ashtu sikurse Kryesitë e radhës të OSBE-së nga viti 2014 e këndej (Zvicrra, Serbia, Gjermania, Austria, Italia, Sllovakia), natyrisht, nuk posedon ndonjë formulë magjike për zgjidhje të konfliktit në e përreth Ukrainës, pavarësisht dijenisë mbi hieroglifin kinez. Sidoqoftë, të arriturat e lartëpërmendura shënojnë një konribut përmbajtësor në shërbim të sigurisë dhe paqes në Ukrahinë. Prandaj ato duhet të konsiderohen si të arritura të vyera të Shqipërisë si Kryesi e OSBE-së dhe mllefet duhet të paktën të adresohen gjetkë nëse rezultojnë të pakurueshme.

Së dyti, Surroi po ashtu insiston se Kryeministri i Shqipërisë, z. Edi Rama, në cilësinë e Kryetarit të radhës të OSBE-së, dhe homologët nga Sllovakia e Suedia, si përfaqësues të Treshës së OSBE-së, tashmë do të duhej të ishin në Minsk duke shtyrë përpara idenë e një marrëveshje mes pushtetit dhe opozitës që siguron një rrugëdalje paqësore e demokratike. Për më shumë, ai thotë se Shqipëria thjeshtë është vetëmjaftuar me një deklaratë formale për shtyp të lëshuar me datën 10 korrik 2020, me përmbajtje tipike, me shprehje ‘(…)sikurse jemi të brengosur’, ‘respektoni të drejtat e njeriut dhe standardet e OSBE-së’ e kështu me rradhë’. Mjafton edhe kaq për të kuptuar se Surroi jo vetëm është i painformuar në rastin më të mirë, po është edhe thellësisht i keqkuptuar mbi mënyrën se si funksionon OSBE-ja. E cila nuk mund të zbarkojë në asnjë terren krize thjesht me “çelësin kinez” në dorë, pa u marrë paraprakisht dorën aktorëve të përfshirë në një krizë, e posaçërisht autoriteteve të vendit a vendeve të prekura nga kriza.

E vërteta është se Kryesia aktuale e OSBE-së e ka bërë publike më 17 gusht kërkesën për të shkuar në Bjellorusi, pas dhjetëra komunikimesh në nivelet e larta diplomatike, me synim të qartë hapjen e një kanali dialogu mes qeverisë e opozitës. Pavarësisht përpjekjeve për të qenë të pranishëm në Minsk që prej orëve të para pas shpërthimit të valës së protestave masive, OSBE-ja ende nuk e ka një përgjigje pozitive nga Bjellorusia. Vetë zgjedhjet presidenciale të 9 gushtit 2020 me ç’rast Aleksandër Lukashenko fitoi me një rezultat mbi 80%, u mbajtën pa praninë e vetë ODIHR-it. Pra fakti që Kryetari i rradhës i OSBE-së apo Ministri i Jashtëm, nuk kanë zbarkuar ende në Minsk lidhet me një sërë rrethanash objektive, po asesi me ndonjë dëshmi të mungesës së angazhimeve diplomatike të të skuadrës shqiptare në krye të OSBE-së. Në të vërtetë, vetë presioni ndërkombëtar në rritje ndaj Bjellorusisë për të filluar bisedimet me ndërmjetësimin e OSBE-në, mes tjerash është edhe rrjedhojë e punës intensive e qasjes proaktive të diplomacisë shqiptare.
Nuk është rastësi e as produkt i një thjesht “deklarate të brengosur”, siç ironizon Surroi, që angazhimi i Shqipërisë si Kryesi e radhës së OSBE-së në Bjellorusi është mbështetur fuqimisht nga Këshilli Evropian (shih përfundimet e datës 19 gusht 2020, paragrafi 8), Komisioni Evropian (shih komunikimin publik të Kryetares Ursula von der Leyen e Kryetarit Charles Michel të datës 19 gusht) dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës (shih deklaratën për shtyp të Sekretarit të Shtetit, Michael R. Pompeo, të datës 20 gusht), mes tjerash. Thënë ndryshe, përderisa Surroi flet për humbjen e rastit për ‘avancimin e namit të vendit’, mbështetja enorme e propozimit të Kryesisë së Shqipërisë për dialogun e brendshëm në Bjellorusi tregon krejt të kundërtën. Në këtë kuptim, Shqipëria është duke kaluar në një prej periudhave më të suksesshme sa i përket angazhimeve të saj në diplomacinë shumëpalëshe.

Së treti, Surroi përfundon me një argument krejtësisht cliché reflektimin e tij: ‘Nuk ekzistojnë dy Shqipëri, njëra për konsum të brendshëm e tjetra për konum të jashtëm’. Tutje, ai shprehet se ‘(…)është e vështirë të shkosh e të predikosh për zgjedhje legjitime në Bjellorusi, ndërsa vetë vendi kushtëzohet nga Gjermania dhe partnerët e tjerë evropianë për t’i mbajtur ato’. Këtu vlen të theksohet se vetë Gjermania, e cila mes tjerash ka luajtur një rol kyç në mbështetjen e Shqipërisë për të marrë vetë Kryesinë e OSBE-së 2020, është duke mbështetur hapur përpjekjet e Shqipërisë lidhur me situatën në Bjellorusi. Nëse aludimi për mbajtjen e zgjedhjeve, ndërkaq, është i mbështetur në kushtet e Bundestagut për hapjen e negociatave për anëtarësim në BE, atëherë Surroi thjesht riprodhon një shtrembërim tjetër, në vazhdën e shtrembërimeve që janë bërë bajate për konsum të brendshëm politik në Shqipëri.
Ashtu siç duket qartë në paragrafin 10 të përfundimeve të 25 marsit 2020 të Këshillit të Bashkimit Evropian, mbajtja e Konferencës së Parë Ndër-Qeveritare me Shqipërinë kushtëzohet me miratimin e reformës zgjedhore në përputhje me rekomandimet e OSBE/ ODHIR-it dhe jo me mbajtjen e zgjedhjeve. Prandaj kur shkon deri këtu, përpjekja e Surroit për të ofruar një analizë kritike lidhur me kryesinë shqiptare të OSBE-së, merr thjesht trajtën e analizave ordinere, sipërfaqësore e dezinformuese, të cilat tashmë kanë pushtuar masivisht sferën publike në Kosovë dhe Shqipëri.

Në mbyllje, mbase vlen të theksohet se Surroi shton edhe një vërejtje për cilësinë e diplomacisë shqiptare me pretendimin se ajo ende nuk ka gjetur një Ministër të Jashtëm. Në fakt Shqipëria e ka Ministrin e Jashtëm dhe për dijeninë e Surroit ai quhet Edi Rama, kështu që Surroi mund t’ia kursente vetes këtë lajthitje emocionale, e cila e bën kuaziqesharak në analizën e tij tendencioze. Përkundër këtij shënimi, duhet gjithësesi nënvizuar fakti se pas hapjes së bisedimeve për anëtarësim me Bashkimin Evropian dhe Kryesimit të sukesshëm të OSBE-së, Shqipëria është në një vlug të pashembullt përpjekjesh diplomatike për të siguruar ulësen e anëtarit jo të përhershëm të Këshillit të Sigurimit 2022-2023.

Kështu pra, përtej relativizimeve cinike me padijeni e mllef nga zëra që vërtetë mund të ndihmonin në vend se të zhurmonin, diplomacia e Shqipërisë është duke kaluar objektivisht në një prej fazave me vëllimin më të madh të punës në gjithë historinë e saj. Kërkesa për ‘pikën e kthesës’ së Shqipërisë nuk është e fajshme në vetvete, por ajo nuk justifikon kurrëfarë shtrembërimi faktesh apo përfundimi të pathemeltë, qoftë në rrafshin e politikës së brendshme apo asaj të jashtme. Këshillat e lira, mungesa e informacionit, shtrembërimi i fakteve dhe mllefi që i frymëzon, bëjnë që opinioni i Surroit të vlejë njësoj sikurse vlera e të hollave të protagonistit të tij letrar, Milionerit.

‘Tronditja’ nga negociimi i Ramës në Bjellorusi kaloi, tani mund të vijojnë “qokat” e pushimet

12:33 Politika

Ardian Dvorani kërkon ritkhimin në KED, kërcënon Sali Berisha: Vendi i tij është në birucë

12:24 Politika

Ardian Dvorani kërkon rikthimin në KED dhe i rikthen stresin Ilir Metës. Zbulohet shkresa për Vitore Tushën: Ja argumentimi ligjor

11:16 Politika

Pagatorët e Ilir Metës në sulm: Çfarë e shqetëson presidentin, që është bërë mburojë e Majkos?

10:35 Politika

Dritan Hila: Presidenti Meta që së fundmi ka gjetur vokacionin e tij antikomunist dhe s’lë qoka e sebepe pa bërë, të shkojë dhe në Vig për 5 heronjtë

09:58 Politika

Ish-anëtari i Këshillit Kombëtar të PD: Opozita, palë pas “perdes” duke jetuar në vilat e “oligarkëve” ose kliente e bizneseve të tyre!

09:47 Politika

Ylli Manjani: S'jam politikan por elektron i lirë, ia kam "kërcitur" Ramës, Metës, Bashës e Monikës. Prandaj, ku ti keni ato... të librit të shtëpisë

09:11 Politika

Meta, fushatë në Derviçan. I jep një dorë" Tavos, dekoron Lefter Millon e dy ish sportistë të tjerë të minoritetit grek: E kam pritur prej kohësh këtë ditë. Rroftë bashkëjetesa midis dy kombeve tona!

09:03 Politika

Urdhrat e Berishës për pushtimin e Jugut me batalionet e militantëve të PD dhe SHIK-ut, vëllai i Izet Haxhisë me 9 tanke, direktiva për asgjësim njerëzish dhe shembje urash

08:36 Politika

Zbardhet biseda telefonike e Lavrov me Ramën: Bjellorusët i zgjidhin vetë punët, pa ndërhyrje të jashtme

22:29 Politika