Te fundit
FOTOT e rralla: Sheshi Skënderbej, sheshi Albania
3 Mars 2021, 11:23Lifestyle
TEMA
Nga Helvin Sallabanda
Te perqendruar pas diskutimeve te momentit ne Tiranen ku cdo tipar i arkitektures behet skenar i ndryshimeve qe here gershetohen e here zevendesojne njeri tjetrin, shpeshhere leme ne harrese historine e lindjes dhe trasformimit te tyre.
Si cdo gje qe lind nga nje ide fillestare dhe ndjek nje zhvillim edhe sheshet lindin si te tilla, si vende agregimi e takimi per te mos e humbur edhe sot kete funksion social.
Sheshi Skenderbej u perfundua si i tille në Nëntor 1937 nga ideja e arkitekteve italiane Florestano De Fausto dhe Gherardo Bosio, te cilet i dhane forme moderne qendres se Tiranes duke ndjekur nje plan te perpikte.
Armando Brasini ishte arkitekti i pare qe, ne vitin 1926 paraqiti planin e “sheshit te ministrive dhe sheshit Skenderbej” ideuar prej tij per nje Tirane qe bashkohej veri-jug nepermjet nje aksi rrugesh me stil imperial.
Edhe pse sot me petk modern njohim mire historine e ketij sheshi meriton te thuhen dy fjale per origjinen, per statujen magnetike te heroit tone kombetar ne krye te tij. Nese rikujtojme fillesen e emertimeve te shesheve, rrugeve e lagjeve ne Tiranen e gjysmes se dyte te viteve ‘30 mund te vendosim ne rend keto ngjarje.
Ne kete hark kohor, pikerisht ne vitin 1937 shtyre nga politika italiane e periudhes se fashizmit ne perputhje me 25 vjetorin e pamvaresise, zhvillohet ne Tirane konkursi ndërkombëtar për krijimin e monumentit te Skenderbeut.
Konkursi, ne te cilin paraqiten ne forme skicash disa skulptura te autoreve te ndyshem shqiptare dhe te huaj arrin te zgjedhe fituesit, ku i pari perzgjidhet kroati Agustincic, ne vend te dyte Sena dhe i treti bullgari Peikoff.
E drejta e ekzekutimit ju dha perfundimisht italianit Romanelli (kujtojme periudhen ne te cilen Shqiperia gjendej ne varesi te Italise).
Statuja e Romano Romanellit nga Firenze u paraqit ne nje bocet para ministrit te brendshem te asaj kohe, Musa Juka dhe ju nenshtrua gjykimit kritik dhe artistik te nje komisioni.
Mjeshtri Odhise Paskali, nje nga pjestaret e komisionit qeveritar, nuk dha nje opinion pozitiv per statujen e Romanellit e paraqitur ne forme skice. Duhet thene se mjeshtri Paskali ishte pjesetar i komisionit dhe gjithashtu pjesemarres me nje punim te tijin ne kokursin e vitit 1937.
Punimi artistik me i arritur ne forme boceti ishte pikerisht ai i mjeshtrit Odhise Paskali, (projekti paraqitej ndryshe nga ai aktual qe do te realizonte me vone ne vitin 1968, sic e shikojme sot ne sheshin e dashur ne qender te Tiranes).
Ne kete foto paraqitet boceti i monumentit te Skenderbeut qe kaleron dominues, ne tendosje muskulore mbi kalin, dy kembet te perparme furishem ngritur.
Vepra u vleresua shume por shprehte veshtiresi per t’u realizuar nga ana teknike per shkarkimin e tere peshes vetem ne dy kembet e pasme te kalit.
Vijon me poshte nje model tjeter i realizuar per kete konkurs te skulptorit Dhimiter Cani, lindur ne Korce.
Ketu ideja monumentale e mjeshtrit Cani pergatitur per konkursin e vitit 1937, me rrefim ne basoriliev te rrethimit te Krujes qe do i shtonte aspektit simbolik te kaloresit elementin e dinamikes se ngjarjeve.
Boceti i Romano Romanellit per figuren e Skenderbeut, ruajtur ende sot ne studion e familjes se tij ne Firenze. Ky model do te vendosej i derdhur ne bronx ne Rome, sheshi Albania.
Modelli i Romano Romanellit prezantuar ne Fiera del Levante -1939 ne forme me madhesi natyrale sic do te perdorej per monumentin ne bronx, ku prezent ishte ministri i ri i puneve te brendshme te Shqiperise Kadarja.
Ne kete imazh monumenti eshte prezent ne te majte te nderteses Fiera del Levante 1939, Bari
Prishja e maredhenieve mes mbreterise se Shqiperise dhe Italise, qe sic e dime do vijonte me largimin e mbretit Zog dhe me pushtimin ne vitin 1939, nuk do te lejonte vazhdimin e metejshem te realizimit te projektit lindur nga kokursi (qe ne ‘37 ky konkurs kishte hasur gjithashtu ne konflikte te brendshme lidhur me faktin qe mbiemri i “zoterve te arbenise” nuk shihej me sy te mire ne kontekstin e mbreterise aktuale ne renie).
Nderkohe autori Romano Romanelli (i cili kishte studiuar matematike ne Pisa dhe artin e kishte marre nga i ati skulptor) e kishte realizuar tashme monumentin ne forme te plote, te derdhur ne bronx ne vitin 1939. Ky monument i menduar te vendosej ne sheshin Skenderbej te Tiranes do te inagurohej ne Rome ne sheshin Albania (qe deri pak perpara quhej piazza Raudusculana), me 28 tetor te vitit 1940.
Sheshi ne Tirane do te qendronte pa statujen epike aterore sic ne e njohim, deri ne vitin 1968.
Egzistonte nje stele per nder te heroit vendosur ne ate zone ne drejtimin e ministrive, ne vitin 1937 nga mbreti Zog (ne dinamiken e ndryshimeve te vendosura me arkitektet italiane).
Pozicionimi i Stele-s nuk u duk me i pershatshem duke qene tashme i percaktuar vendi i monumentit si edhe per te lejuar kalimet imperiale ne bulevard, u eliminua ne te vitin 1941.
Ne vitin 1943, vendi i mesiperm do te ishte thjesht nje kujtim nga i cili do te dukeshin vetem konturet ne asfalt. Po te shikoni vendin ne qender no foton me poshte duket, me pak veshtiresi, vendi se ku ndodhej.
Ne vitin 1941 do te vendosej nje statuje e perkohshme, punuar ne gur te bardhe, pergatitur per ardhjen e mbretit Vittorio Emanuele ne Tirane. Ky objekt do te shfaqej vetem per disa muaj ne te njejtin vend ku ne sot njohim statujen aktuale ne qender te sheshit (aty ku dikush mban mend ate te Stalinit).
Ne vitin 1968 do te vendosej ne 500 vjetorin e vdekjes se heroit monumenti epik i mjeshtrit Paskali ne qender te Tiranes. Sot mund te themi se mbetet nje pike takimi mes qytetareve, mes vendeve dhe qyteterimeve. Pike takimi veshur me perjetesine e kohes qe permban histori jete dhe energji, te njejten qe ndjejme ne Tirane, Rome apo me tej, sepse pesha e ketij guri rendon ne cdo vend njesoj.
Citimet fotografike te ripropozuara nga:
La CiviltaCattolica , anno 88 – 1937 Istituto Luce archivio storico: foto 1928, Tirane qender, 1937 Tirane visita e Re Vittorio Emanuele 1941, Bari Fiera del Levante 1939, Tirane 1943 http://familjatoptani.com/foto__photos/murat(, foto e bocetit te Skenderbeut nga Paskali
Tirane, 1937
Tirane 1928, sheshi vakant (ne kete periudhe perdoret terminologjia sheshi Skenderbej ne hipotezat arkitektonike te Brasinit, ku fillimet e ndertimit do te perkonin me vitin 1930) Ne terminologjine e studimeve ajrore per zhvillimet qe do te vijonin, gjejme te shenuar (aty ku do te zhvillohet sheshi Skenderbej)
Ketu ideja monumentale e mjeshtrit Cani pergatitur per konkursin e vitit 1937, me rrefim ne basoriliev te rrethimit te Krujes qe do i shtonte aspektit simbolik te kaloresit elementin e dinamikes se ngjarjeve.
Boceti i Romano Romanellit per figuren e Skenderbeut, ruajtur ende sot ne studion e familjes se tij ne Firenze. Ky model do te vendosej i derdhur ne bronx ne Rome, sheshi Albania.
Modelli i Romano Romanellit prezantuar ne Fiera del Levante -1939 ne forme me madhesi natyrale sic do te perdorej per monumentin ne bronx, ku prezent ishte ministri i ri i puneve te brendshme te Shqiperise Kadarja.
Ne kete imazh monumenti eshte prezent ne te majte te nderteses Fiera del Levante 1939, Bari
Rome, piazza Albania 1940
Stele prej guri, ne qender te bulevardit perpara ministrive shenonte: 28-nentor-1443, Ngrehnie pra flamurin perpara dhe rrefehuni burra si nga hera (Fjalet e Skenderbeut ne clirimin e Krujes – nga Barletti)
Pozicionimi i Stele-s nuk u duk me i pershatshem duke qene tashme i percaktuar vendi i monumentit si edhe per te lejuar kalimet imperiale ne bulevard, u eliminua ne te vitin 1941.
Tirane, mars 1943
Tirane, sheshi Skenderbej – Maj 1941
Tirane, sheshi Skenderbej – Maj 1941
Tirane, sheshi Skenderbej 1943 (statuja e perkoheshme nuk eshte me e dukshme)
16 komente në “FOTOT e rralla: Sheshi Skënderbej, sheshi Albania”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Per mua si njeri qe nuk jam specialist i asgjeje, keto fotografi me entusiasmojne. Jo se kane ndonje gje te padegjuar apo te papare per njerzimin, por se keto fotografi shenojne kthesen kur shqiptaret nga egersia dhe padia dhe kaosi kthyen koken nga qyteterimi. Nuk kemi bere shume hapa ne drejtim te qyteterimit por koken e kthejme here pas here ne ate drejtim.
Ti vetem bythen kthen ne ate drejtin o Sali ? ? ?
skulptura ne Rome tregon madheshti, ska te krahasuar me ate te Tiranes qe duket qarte qe e kane provuar po pa harritur gje. Duket qe jemi shume te prapambetur nga arti
Ja fute tamam si Kiço Pela.
Skulpturat e Skenderbeut ne Kruje dhe Tirane jane kryevepra. Njera tregon Skenderbeun ne mes te betejes dhe tjetra nje Skenderbe me te vjeter, te sigurte dhe me qendrim dhe trok ceremonial. E thene shkurt ne Kruje eshte gjeneral lufte, ne Tirane burre shteti.
Ate te Romes e kam kqyrrur me shume detaje per gati 1 ore tek sheshi Albania, dhe nuk eshte kurre ne nivelin e asaj ne Tirane.
Duket qe je, sikurse e thua vete, shume i prapembetur nga arti, te mos kuptosh dot gjenialitetin e Othise Paskalit
Kico Pela, je kokrra e injorantit! Skulptura ne Rome eshte e nje niveli te dobet, e kam pare vete ne sheshin Albania. As qe mund te krahasohet me skulpturen ene Tirane, ne Kruje apo ne Prishtine!
Nje ansambel fin dhe harmoni.Te emocionon kur e shikon.Per fat te keq sot i demtuar keq nga injoranca dhe babezia.E filloi diktatura ne prishjen e ish Bashkise se Tiranes dhe po e vazhdojne Edi Rama dhe kanakari i tij servil Erion Veliaj.
Sokrat,nje “kritik” si puna jote tha dikur per Skenderbeun:
“Ai ka qene femnist,se i ka kthyer bythen Universitetit ndersa shikimin
nuk ja ndan maternitetit”… ?
Sheshi Skenderbe ishte simbol i dinjitetit te kombit tone te lavdishem. Me vjen te lotoj si na e shkaterruan duke ndertuar ca ndertesa te gjata dhe te shemtuara qe i kane shkaterruar pamjen gjithckaje.
E di perse (perke) Roma ka skulptura (sculpture) me te mira se Tirana zoti me komentin (comment) Xristo (Kico pela)?
Se qe nga koha e Majmunit (Monkey), deri sa Epiri i Dhodhones,Buthrotos,Epidhamnos (Durrazzo),Apollonios ne Fier etj u pushtua dhe Tur-qizua
me ndihmen e Vezireve,Pashallareve,Bejlereve,Agallareve,Dervisheve,Hoxhallareve qe luftuan kunder ketij Kombi te Lashte Greko Ilyre te Pirros se Epirit dhe Kastriotit dhe nuk lane gje ne kembe.
Bile ua ndryshuan edhe Topo-Onomat (Toponimet) Greke te Epirit si El-basan qe do te thote,vend i pushtuar.
Kete feste do kjo “koke” qe quhet Arnautistane.
Armiqte (amico) e Pirros,Kastriotit si pushtues te Magna Grecias fashistet e Romes gjeten shesh dhe ben pershesh tek nje popull (popola) i Islamizuar dhe bravo i qofte.
Bile donin nje Pashallek turk “te pamvarur” deri ne Preveze,por Greket e Kollokotronit,Bubulines,Bocarit etj ja numuruan ne balle Telinit fashist.
Pellazget dhe Epirotet e Ilyrise qe i thonin greqisht Kanun (Kanonizo) dhe jo vendos anglisht (land,vend) thjesht u Tur-qizuan ashtu sic amerikanizohen me nje Lloto kush shkon ne Amerike apo Gjermanizohet per “nje jete me te mire” o Xristo.
Por nga ana tjeter populli thote Ku eshte balta me e embel se Mjalta?
Ne Atdhe.
Fatkeqesia eshte qe ky vend nuk prodhon (product) Mjalte por Mu………..t.
E rendesishme eshte se u Tur-qizuan ne Atdhe d.m.th ne Vorio Epir te Kastriotit dhe jo si refugjate ne vend te huaj.
Ishte dhe eshte krim kunder Identitetit,Atdheut,Gjakut,Historise.
Kush nuk u Tur-qizua mori rruget pakthyer te mergimit ne More te Peloponisos dhe gjithe Greqise dhe ne Magna Grecia jo Magna Arnautia.
Keto krime te Shqiptareve turq myslimane kunder (contra) atyre Orthodhokse te Kastriotit paguhen.
Bile e quajne “Gjergj”!
Kaq “karagjoz” e bejne “historianet” e famshem si Xhufi Heroin e Epirit te ndroje Identitet,Emer,Ndergjegje per aresye “Strategjike” qe ketaq kriminele i “dine”?
Bile edhe Romen,po ti referohemi historise se shkruar nga vete Tomaket zoti Xriso pela e ndertuan Greket e Troas ne Dhardhanele apo Ilyon qe vjen dhe emri Ilyadhe.
Megjithe ate,te Shkuara dhe qofte “Dheu i lehte” se Arnautistani nuk do behet Vorio Epir dhe Ilyri sa te jene Veziret dhe Pashallaret e Erdoganit.
Nuk kam lexu ndonjehere me shume budallalleqe brenda nje komenti te vetem sesa te komenti jot. Qenke per gjynof
Ti me siguri ha mutin e Erdoganit kur shkruan
komete,vazhdo!
Erdokar, keta “greket” nuk ekzistojne, jane krijim artificial i gjermaneve me ne krye mbretin e tyre bavarez!
Do vije se shpejti nje kohe, kur periudha qe nga 1832 e sot, do te quhet “grekokratia”, ne te njejten menyre sic quhej deri dje si “turkokratia” !
Te fala …
Ne 10 vitet e fundit sidomos ne kete shesh ku jane te lidhura mijera e mijera kujtime te sejcilit u bene lloj lloj experimentesh dhe tani ai eshte ne gjendjen me te shemtuar te mundeshme .. Ngritja e kodres ne mes pothuajse ua ka eklipsuar madheshtine ndertesave perreth kur i shikon nga ana tjeter …. te gjithave pa perjasjhtim.. monumentit , bankes, sahatit, pallatit te kultures, muzeut etjer… Jo vetem por i rrethuar me ca ferra e driza me gur kot se koti te duket sikur je ne nje kaos…… Zoti na ruajt nga te cmendurit se cmendin dynjane…
Tirana ka qene fushe, kishim mundesine te ndertonim nje qytet modern . Italianet sollen kulturen perendimore me figuren e Skerderbeun si perfaqesues te shqiptarizmit dhe te modernizimit te shoqerise turko-osmane. Komunizmi na solli Stalinin ne vend te bustit te Skerderbeut. Tirana tashme eshte nje katraure, me keq se Kabuli dhe shume larg vizionit perendimor.
GOMAR!
Italianet na sollen Viktor Emanuelin o idiot i lindur!
Statujen e Skenderbeut e kane ndertuar KOMUNISTET shqiptare ne 1968!
GOMAR !!!
Teheronë hesapi!
Vakant eshte picka e nanës tënde. Bosh shqip