Te fundit
Nga prapambetja në dështim - Gjyqësori i Shqipërisë në buzë të greminës
30 Mars 2025, 18:09Blog
TEMA
Joaquín Urías
Ish-eksperti i Euralius në Shqipëri
Komisioni i Vettingut në Shqipërisë përfundoi së fundmi mandatin e tij, duke shënuar një moment kyç në përpjekjen për reformën në drejtësi në vend. Që nga viti 2016, Shqipëria ka miratuar ndryshime të rëndësishme kushtetuese që synojnë reforma gjithëpërfshirëse. Këto përfshinin ndryshime thelbësore në sistemin e qeverisjes së sistemit të drejtësisë, transferimin e kompetencave nga dega ekzekutive te këshilli i ri gjyqësor, me fokus kryesor te lufta kundër korrupsionit. Rezultatet e këtyre reformave janë tashmë të dukshme, me përmirësime të prekshme në përpjekjet e gjyqësorit kundër korrupsionit. Megjithatë, vetë procesi dhe disa vendime të përkohshme kanë pasur një efekt të dëmshëm në efikasitetin e sistemit gjyqësor, që tani po kërcënon të dëmtojë rezultatin e reformave nëse nuk merren masa urgjente.
Gjykata dhe Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK) është një histori suksesi, që i dëshmon Europës dhe popullit shqiptar se mosndëshkimi po i afrohet fundit. Aktakuzat e profilit të lartë, si ato ndaj ish-presidentit të vendit dhe kryebashkiakut aktual të Tiranës, tregojnë se askush nuk është jashtë mbikëqyrjes dhe juridiksionit të tyre. Edhe pas disa hezitimeve, qeveria e Edi Ramës më në fund e ka pranuar këtë zbatim rigoroz të shtetit të së drejtës si një hap pozitiv drejt afrimit të Shqipërisë me Bashkimin Evropian.
Procesi i Vettingut: Një përrallë fitoreje me një paralajmërim
Për të luftuar korrupsionin në gjyqësor, vendi zbatoi një proces rivlerësimi të rreptë të njohur si vetting për të verifikuar, ndër të tjera, pasuritë e gjyqtarëve. Kushtetuta e re shqiptare ngriti një organ të ri inspektimi për të hetuar sjelljen e pahijshme të gjyqtarëve dhe vendosi një sistem kalimtar verifikimi për të kontrolluar integritetin e gjyqësorit.
Gjithashtu, u krijua një strukturë specifike për ndjekjen dhe gjykimin e rasteve të korrupsionit. Pavarësisht disa vendimeve të diskutueshme, procesi ka qenë kryesisht transparent dhe efektiv. Rezultati i procesit të vetingut në Shqipëri mbështet dy përfundime kryesore: perceptimi publik për korrupsionin në gjyqësor nuk ishte i pabazuar dhe procesi uli ndjeshëm numrin e gjyqtarëve. Tani duhen përpjekje të konsiderueshme për të adresuar boshllëkun që rezulton. Numri i dosjeve të prapambetura është bërë gjithnjë e më i pamenaxhueshëm, me procedurat gjyqësore që zgjasin më shumë se kurrë, duke rrezikuar kështu besimin e publikut te sistemi i drejtësisë.
Faza e parë e rivlerësimit (faza e apelimit pritet të zgjasë deri në fund të vitit 2026 dhe disa çështje do të shqyrtohen) përfundoi me rreth 60% të gjyqtarëve shqiptarë që dështuan në procesin e verifikimit të pasurisë. Kjo çoi në shkarkimin ose dorëheqjen paraprake të 207 gjyqtarëve nga 400 gjyqtarë të verifikuar, ndërsa vetëm 165 u konfirmuan në detyrë në të gjithë vendin. Dështimi i procesit të verifikimit të pasurisë nuk nënkupton domosdoshmërisht korrupsion, por numri i lartë i shkarkimeve nënvizon perceptimin e publikut për korrupsionin në gjyqësor. Prandaj, mekanizmi ka rezultuar efektiv në luftën kundër korrupsionit.
Gjyqësori pa korrupsion që rezulton tani duhet të trajtojë sfidat e lidhura me efikasitetin, thelbësore për garantimin e sundimit të ligjit dhe sigurisë ligjore. Procesi i vetingut e ka lënë gjyqësorin me një boshllëk të madh në numrin e gjyqtarëve, duke bllokuar mundësinë e tij për të kryer funksione thelbësore.
Situata po ngre shqetësime. Në fillim të procesit të verifikimit, kohëzgjatja mesatare e zgjidhjes së çështjeve gjyqësore civile ishte 250 ditë; në përfundim të fazës së parë të procesit të vetingut, ai ishte rritur në 1250 ditë.
Me një popullsi prej 2.5 milionë banorësh, Shqipëria ka aktualisht rreth 120 000 çështje të pazgjidhura në gjykatat e zakonshme. Disa gjykata administrative, sipas të dhënave zyrtare të Këshillit të Drejtësisë, përballen me vonesa ekstreme, ku koha mesatare e zgjidhjes së çështjeve është 14 vjet e gjysmë. Numri i rekurseve të prapambetur prej 30 mijë çështjesh në Gjykatën e Lartë do të thotë se ankesat mund të kërkojnë më shumë se 12 vjet për t’u zgjidhur, duke mohuar në mënyrë efektive drejtësinë.
Kërcënimi në rritje i joefikasitetit gjyqësor
Mosbesimi i publikut te gjyqësori është zhvendosur nga shqetësimet për korrupsion në shqetësimet e joefikasitetit. Rastet e thjeshta, të tilla si certifikatat e trashëgimisë ose divorcet, gjobat ose mosmarrëveshjet për kontratat e qirasë, shpesh vonohen për shumë vite, duke i shtyrë shumë shqiptarë të kërkojnë metoda alternative për zgjidhjen e konflikteve. E drejta e prezumimit të pafajësisë dhe iniciativat për luftimin e kriminalitetit janë në rrezik në çështjet penale.
Për të adresuar këto çështje, Shqipëria ka miratuar një strategji që përfshin reforma ligjore për të rritur ndërmjetësimin, për të përmirësuar menaxhimin e çështjeve dhe për të krijuar task-forca të reja specifike brenda gjykatave. Megjithatë, këto masa janë të pamjaftueshme për të trajtuar mungesën urgjente të gjyqtarëve, që arrin në pak më shumë se një pikë në oqean. Mungesa e gjyqtarëve dhe harta e re gjyqësore e miratuar vitin e kaluar do të përjashtojë çdo zgjidhje në një periudhë afatmesme.
Situata aktuale është kryesisht për shkak të mungesës së gjyqtarëve dhe magjistratëve të shkaktuar nga procesi i vetingut. Shqipëria ka rreth 250 gjyqtarë efektivisht në detyrë nga mbi 400 para vettingut. Edhe atëherë, Shqipëria kishte një nga raportet më të ulëta të gjyqtarëve për popullsi midis vendeve të Këshillit të Evropës. Tani, ky raport ka rënë më tej, duke rrezikuar potencialisht efikasitetin e sistemit. Shqipëria ka nevojë për gati dy herë më shumë gjyqtarë për të arritur raportin mesatar të vendeve të Këshillit të Evropës. Vetëm për t’u kthyer në situatën e 7 viteve më parë, do të kërkoheshin më shumë se 150 gjyqtarë të rinj.
Autoritetet kanë zgjedhur që në vend të rritjes së numrit të gjyqtarëve të rinj, të rishpërndajnë ata ekzistues, duke çuar në mbylljen e shumë gjykatave rajonale. Organet drejtuese të gjyqësorit, me mbështetjen e këshilltarëve të jashtëm, kanë hartuar dhe miratuar një plan të ri të shpërndarjes së gjykatave për Shqipërinë. Ky plan përfshin mbylljen e gjykatave në qytete më të vogla dhe bashkimin e disa të tjerave. Arsyeja pas kësaj ishte shpërndarja e pabarabartë e çështjeve ndërmjet gjykatave, me zonat më pak të populluara që përjetonin ngarkesë shumë më të vogël se Tirana dhe Durrësi.
Megjithatë, pa rritur numrin e gjyqtarëve, rezultati ka qenë një zgjatje e kohës së përpunimit të çështjeve në të gjitha gjykatat shqiptare. Kjo shpërndarje e re ngre shqetësime serioze në lidhje me aksesin në drejtësi. Ky parim bazë – i përfshirë në nenin 47 të Kartës së BE-së – siguron që në rast të shkeljeve të të drejtave të garantuara me ligj, individët mund të shkojnë përpara një gjykate për të pretenduar se të drejtat e tyre nuk respektohen.
Kjo tani është veçanërisht e ndërlikuar për individët që jetojnë në zona të largëta, duke marrë parasysh gjeografinë e Shqipërisë, kufizimet e sistemit të saj të transportit publik dhe cilësinë e dobët të rrugëve. Për më tepër, ky ristrukturim u miratua pa ndarjen e nevojshme të fondeve apo infrastrukturës. Për shembull, konsolidimi i 4 gjykatave administrative të shkallës së parë në një gjykatë të vetme në Tiranë ndodhi pa u siguruar hapësira adekuate zyrash për gjyqtarët e emëruar. Sfidat logjistike dhe përpjekjet për riorganizim kanë përkeqësuar vonesat procedurale, duke rezultuar në një ulje të shkallës së vendimeve dhe një numër në rritje të çështjeve të prapambetura.
Raportet kombëtare dhe ndërkombëtare tregojnë se magjistratët vendas e shohin pozitivisht shpërndarjen e re, duke vënë në dukje përparimin në karrierë dhe transferimet më afër shtëpisë. Pavarësisht vlerësimit optimist nga autoritetet gjyqësore shqiptare dhe miratimit të tij nga Komisioni i BE-së, sistemi i ri mund të pengojë aksesin në drejtësi për shqiptarët dhe të përkeqësojë besimin në sistemin gjyqësor.
Harta e re e gjyqësorit propozon një pamje përfundimtare të sistemit me 325 gjyqtarë, 80 më pak se përpara fillimit të procesit të vetingut. Sipas demografisë, për të qenë në mesataren e Këshillit të Evropës duhet të kenë minimumi 450 gjyqtarë. Pavarësisht nevojës së qartë për më shumë gjykata dhe magjistratë për të garantuar sundimin e ligjit, institucionet shqiptare tregojnë përkushtim të dobët për përmirësimin e situatës.
Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Shkolla e Magjistraturës vendosën së fundmi një kuotë prej vetëm 10 kandidatësh të rinj për vitin e ardhshëm akademik, e pamjaftueshme për të kompensuar ata që largohen për shkak të shkarkimeve apo pensionimit. Ai është shumë më i ulët se kapaciteti i këtij organi trajnues, pasi, për shembull, pas disa muajsh, 45 gjyqtarë do të hyjnë në sistem pas përfundimit të trajnimit të tyre fillestar në këtë shkollë.
Në vitin 2025, shkolla pranoi vetëm 10 kandidatë të rinj. Arsyet e ndryshme të brendshme mund të shpjegojnë refuzimin për të rritur numrin e pranimeve të reja. Në çdo rast, një ngurrim i tillë sinjalizon mungesë angazhimi për të ardhmen e vendit.
Një rrugë sfiduese përpara
Reformat kushtetuese ishin të nevojshme për ndryshimin dhe ripërcaktimin e sistemit. Atyre iu kërkua të rrisnin pavarësinë e institucioneve gjyqësore; megjithatë, mungesa e kontrolleve dhe balancave mund të tregojë se ata kanë rënë në korporatizëm dhe kanë lënë pas dore detyrat e tyre kushtetuese. Ky është veçanërisht një shqetësim për këshillat e lartë, të cilët kanë hezituar të ushtrojnë siç duhet kompetencat e tyre të inspektimit dhe sanksionimit.
Nga ana tjetër, roli i Inspektorit të Lartë të Drejtësisë është një shembull i mirë i angazhimit të pavarur ndaj reformave. Gjithashtu, fokusi i shtuar në qeverisjen e institucioneve gjyqësore ka sjellë neglizhencë për gjykatat e rregullta. Burimet dhe infrastruktura në dispozicion të këtyre institucioneve janë në kontrast me kushtet e këqija të gjykatave. Gjatë 20 viteve të fundit, për shembull, Shqipëria nuk ka arritur të zbatojë një sistem të unifikuar të menaxhimit të çështjeve.
Në dekadat e fundit, Bashkimi Evropian ka investuar miliona në sistemin e drejtësisë shqiptare. Megjithatë, pavarësisht kontributit të konsiderueshëm financiar nga taksapaguesit evropianë – kryesisht në formën e asistencës teknike të ofruar nga ekspertë të mirëpaguar – ndikimi në jetën e qytetarëve shqiptarë ka qenë minimal.
Mungesa e një vizioni të qartë për përdorimin e burimeve dhe paaftësia e BE për të vendosur prioritete të qarta dhe efektive kanë pakësuar përfitimet e mundshme të këtij investimi të rëndësishëm, i cili është vendimtar për sigurimin e së ardhmes së Shqipërisë. Aktualisht, pa një angazhim më të thellë për institucionet e nivelit të lartë gjyqësor, gjyqësori shqiptar mbetet nën standardet e cilësisë dhe efikasitetit që priten nga një anëtar i mundshëm i BE-së dhe që kërkohen nga shoqëria.
Teksa përpjekjet për të luftuar korrupsionin kanë qenë të lavdërueshme dhe meritojnë njohje, tani është e domosdoshme të fokusohemi në rindërtimin e një sistemi drejtësie të besueshëm dhe funksional. Kjo detyrë është sfiduese dhe të gjitha palët e interesuara duhet të rivlerësojnë rolet e tyre për të siguruar sundimin e ligjit në vend. Rreziku që Shqipëria të bëhet një shtet i dështuar nuk mund të thuhet ende në mënyrë përfundimtare.
*Artikull i botuar në blogun juridik “Verfassungsblog”
24 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Gjykatat tona jane skandaloze dhe plotesisht te kapura nga mafiozet e krimit. Edhe ndonje perpjekje serjoze qe guxon te beje Spaku, e cvlereson gjykata duke dhene pafajsi qe s'puqen ne provat. Mos gjykimi akoma i krimeve te perbindeshme te vitit 1997, Gerdecit e 21 janarit, e ben kete gjyate inekzistente.
Mos gjykimi akoma i krimeve te perbindeshme te vitit 1997, Gerdecit e 21 janarit, e ben kete gjyate inekzistente? Spaku akoma nuk ka cuar gje ne gjykate per keto dy tragjedi, pra eshte Spaku ai qe deri tani nuk ka bere asnje gje konkrete!
Familja MANDRO po jep kontribut te vecante ne shtimin e numrit te gjyqtareve,edhe pse ne kundershtim me ligjin e llogjiken me te thjeshte. FIKS FARE kishte denoncuar me 2021 qe i biri i dy pedagogeve te drejtesise po konkuronte per ne shkolle... JASHTE RREGULLAVE. Prinderit e lane nje vit dhe sot, rezulton qe djali i tyre eshte KAPUR ME KOPJE ne shkollen ku NUK DUHEJ TE ISHTE. E ema eshte pedagoge E BRENDSHME, i jati pedagog i jashtem,djali student... DREJTESIA E RE, me dallkauke te vjeter. Zonja MANDRO biles eshte edhe e dekoruar nga Presidenti Begaj... Bravo Zoti Begaj...jepet edhe ti nje dore per instalimin e drejtesise se re.... pthuuuu ju shpelafte mortja per shtet qe doni te beni! Shyqyr... kemi ikur me kohe.
Arta BAlili (Mandro) u be pedagoge ne universitetin e drejtesis sapo mbaroj studimet (besoj 1985) ,e vendosur aty si mbesa e Hysni Kapos (babai i saj Sinan Balili eshte djali i motres te HK )Prandaj nuk behet Shqiperi se tere kohet nuk vendosen njerzit ne baze te meritokracis por vendoseshin atehere nga partia dhe sot nga partia.
Drejtesia e Spakut eshte deshtimi me spetakolar ne historine e shtetit shqiptar. Nese nuk duam ta shohim ne sy kete fakt, i tere shteti yne do te konsiderohet i deshtuar. Ketu do te mbaroje edhe historia e Rames, sepse ajo e qelbesiresh Berisha mbaroi me turp ne 1997. Perendimi na dhuroi Spakun, te tille qe tere shteti yne te konsiderohet i deshtuar, e keshtu nuk do kete BE per ne deri ne 2030.
SPAK eshte me keqe se gjykata dhe per çdo hetim qe ja dergon gjykates, gjykata e miraton pa lexuar. SPAK dhe BKH jane bere si bytha me breket.Tani a do kete njeri ti pastroje se ka filluar nje ere e rende qe atyre do u kushtoje shume ne jeten e tyre, se nuk te fal me njeri, jo amerike e pordhikali po as putini nuk i mbron me dot nga zjarri njerezve. Do digjen edhe prokuroret edhe gjykatesit!
Po nuk preket Edwin kryetarin skeni asgjë
Apo prisni që te kaloje moshën dhe te ndiqet i lirë si Saliu
Kete corbe te prishur e kemi peshqesh nga bastardi Serbomalazez Saleh komunisti...
Pra, vertetohem totalisht se: ne asnje vend Arab nuk funxionon Dhimokratia! Vertet,duke pare sot m'sabah marmidat e muslimon brothers m'taxim square (Iskander square) besoni se do te hini ne BE!?
Greket qihen shume dhe bertasin me oiii
Ke fakte per ta kundershtuar te Verteten“ apo keni ik per lesh arapi dhe s‘beheni me, keshtu qe vari k.. tani.
Shkolla e magjistratures eshte nje deshtim qe ka prodhuar me shumice skarcitete per nga integriteti dhe profesionalizmi,do te ndryshoje kur te mbahet ne monitorim nga ata qe asistojne Spak .Keto pjellat e baballarve nuk ka shans te nxjerrin magjistrat keta nxjerin vetem magjistare qe fitojne ato konkurset e menderosura .
Jane Plep...istat e Sal serbit qe nuk shkulen me asgje, i gjen ne cdo instance. Ky eshte investimi me i madh serbo rus , aq shkaterrimtar, qe mbyt perspektiven e vendit. Simpsons kishin nje parashikim sot.Asnjehere nuk kane gabuar.Qofte e vertete dhe per fatin tone dhe boten demokratike.
Prap nuk eshte cekur problemi real i gjysorit. Problemi real per shtyrjen e gjykimeve eshte MOS PARAQITJA NE PUNË e gjyqtareve dhe e prokuroreve. Problemi tjeter akoma me shqetesuese se i pari eshte ai qe e dine te gjitha sekretaret e gjysorit dhe prokurorive por nuk flasin “ ehuuu kush rri e merret me hetime e ndrshime vendimesh”. Be nje mosfillim apo lere vendimin sic eshte se kush rri e shkruan. Cdo gje tjeter rshte justifikim koti. E findit: a ka ndonje komentues qe kur degjon dy shoke qe jane ne nje konflik mos te dije se kush ka te drejte
Pjesën e luanit të parave të harxhuara nga taksat e vendeve të BE për reformat në Shqipëri përfshirë edhe reformën në drejtësi përfitohen nga vemje si puna jote që marrin pagesa stratosferike si eksperte dhe nuk mbajnë përgjegjësi për asgje
Fiks e ke thene Meti. Te gjitha parate e takspaguesve Evropiane, tek ekspertet Evropiane kane shkuar, pra jane kthyer prap ne Evrope, keshtu qe mos na shisni shume po… sikur po sakrifikoheni per ne. Por ne fund te fundit Shqiptaret duhet te behen per veten e tyre, se nuk ka vend qe e rr… per ne apo qe na dergon neve para falas.
Po keta mire qe e menderosen dhe moren pagesa pafund per kete mender “drejtesie te re” me xhaketa te vjeteruara, por te pakten ta pranojne se kane gabuar sic ka bere ky zoteria, por e rendesishme eshte ta thone atje ne institucionet europiane se cfare po ndodh vertete me reformen e bekuar prej tyre. Gjyqe qe zgjasin pa asnje limit e pa asnje logjike ligjore, vendime qe nuk arsyetohen ne infinit, mungesa pa shkak te gjyqtareve e prokuroreve per interesa te paleve per zvarritje te ceshtjeve, sistem i pakontrolluar dhe i dale jashte kontrollit fare nga institucionet qe e kane kompetence, sepse po u kontrolluan duhen shkarkuar te gjithe e keshtu mender reforma eshte si ajo thenia “ ku ishim- askund, cfare beme - asgje”. Kjo eshte te vesh ulerimen.
Reforma behet vetem me rregulla e ligje te prere jo me krijime institutions.edhe Perendia vetem rregulla dergoi ne toke, kisha xhami teqe sinagoga..etj i krijoi njeriu dhe vazhdojne te vjedhim e vrasin njeri tjetrin
Mund te shpetojme edhe kesaj here nese anullohet komplet drejtesia e llojit Spak-Gjkko. Dhe kjo jo sepse e thote kerma Berisha.
Vetem kur te dali ne shesh para drejtesise pasuriae Edvin Rames e Ministrave te tij, do flasim!
Po nuk u denuan politikanet e ketyre 33 viteve, drejtesia ka humbur rrugen. Nuk po mer fund gjykimi i ceshtjes 21 Janarit, rruga e Kombit( vepra penale te Lul Bashes e te babait te tij. Nuk po denohen ato qe jane realish per tu denuar, pasi SPAK heton e gjykata gjykon me njeaneshmeri. Jo drejtesia ka mare fund, por Shqiperia po fundoset.
per nje kohe te shkuter duhet hiqet fare SPAK gjykata, prokuroria e shqiperise dhe duhet vine nga vendet skandinave , gjermania , amerika, zvicra, e disa te tilla qe te zhduket altin dumani, saliu me kompani
Per çfar suksesi flisni mor aman. Sigurisht që turpi juaj, shfaqet në njetëzit ku gjoja bëjnë drejtësi. Ju hoqët disa plera dhe mnajtët po më pak plera. Rasti i fundit i noterit prokuror, ju mbulojë me mut kokë e këmbë. Asnjë reagim nga KLP, ku nota mesatare e tij ishte për atë punë që kishte para se të bëhej prokuror. Ky veprim i KLP tregon se sa i kërrusur është para një të infiltruari dhe të deleduari, të paguari, për tu futur në atë institucion. SPAK ka shpallur petdona në kërkim, ku ne i shohim nëpër mitingjet e berishës si Adriatik Llalla, si Ahmetaj në intervista për kokrrën e qefit ke qim peka. Ekstradohen disa hajdutë xhepash, dhe ky eshtë suksesi i SPAK. Hajdutët, kriminelët, vrasësit shkojnë paraqiten në SPAK, bëjnë shurrën dhe ikin në veprimtaritë e tyre me bizneset që kanë. SPAK duhet të zhbëhet dhe të ribëhet, qoftë me specialistë dhe nga shtetet e bashkuara, ndryshe ky institucion, do prodhojë ato monstra që hoqi me vetingje.